| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / খুদ্দসিক্খা-মূলসিক্খা • Khuddasikkhā-mūlasikkhā |
৪৫. পৰারণানিদ্দেসৰণ্ণনা
45. Pavāraṇāniddesavaṇṇanā
৪৩৩. ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞপ্পৰারণা’’ত্যাদীনং অঞ্ঞমঞ্ঞেহি কাতব্বা পৰারণা। তত্থ তিণ্ণং চতুন্নঞ্চ গণঞত্তিং ঠপেত্ৰা অঞ্ঞমঞ্ঞপ্পৰারণা, দ্ৰিন্নং পন অট্ঠপেত্ৰাৰ। অধিট্ঠানন্তি অধিট্ঠানপ্পৰারণা, যুপচ্চযন্তানং ভাৰে নিযতনপুংসকত্তা ‘‘অধিট্ঠান’’ন্তি ৰুত্তং। সেসা পঞ্চাদীহি কাতব্বা অৰসেসা সঙ্ঘপ্পৰারণা সঙ্ঘৰসেন ঞত্তিং ঠপেত্ৰা কাতব্বা। এতেন নৰসু সঙ্ঘপ্পৰারণাদযো তিস্সো দস্সিতা। নৰ হি পৰারণা চাতুদ্দসী পন্নরসী সামগ্গীতি দিৰসৰসেন, তেৰাচী দ্ৰেৰাচী একৰাচীতি কত্তব্বাকারৰসেন, সঙ্ঘে পৰারণা, গণে পৰারণা, পুগ্গলে পৰারণাতি কারকৰসেন চ। তত্থ পুরিমৰস্সংৰুত্থানং পুব্বকত্তিকপুণ্ণমা ৰা তেসংযেৰ সচে ভণ্ডনকারকেহি উপদ্দুতা পৰারণং পচ্চুক্কড্ঢন্তি, অথ কত্তিকমাসস্স কাল়পক্খচাতুদ্দসো ৰা পচ্ছিমকত্তিকপুণ্ণমা ৰা পচ্ছিমৰস্সংৰুত্থানঞ্চ পচ্ছিমকত্তিকপুণ্ণমা এৰ ৰা পৰারণাদিৰসা হোন্তি। ইদং পন পকতিচারিত্তং। তথারূপপ্পচ্চযে সতি দ্ৰিন্নং কত্তিকপুণ্ণমানং পুরিমেসু চাতুদ্দসেসুপি পৰারণং কাতুং ৰট্টতি। ভিন্নস্স পন সঙ্ঘস্স সামগ্গিযং যো কোচি দিৰসো পৰারণাদিৰসো হোতি। ইমা দিৰসৰসেন তিস্সো পৰারণা। কত্তব্বাকারৰসেন পন ৰক্খমাননযেন ৰিঞ্ঞাতব্বা।
433.‘‘Aññamaññappavāraṇā’’tyādīnaṃ aññamaññehi kātabbā pavāraṇā. Tattha tiṇṇaṃ catunnañca gaṇañattiṃ ṭhapetvā aññamaññappavāraṇā, dvinnaṃ pana aṭṭhapetvāva. Adhiṭṭhānanti adhiṭṭhānappavāraṇā, yupaccayantānaṃ bhāve niyatanapuṃsakattā ‘‘adhiṭṭhāna’’nti vuttaṃ. Sesā pañcādīhi kātabbā avasesā saṅghappavāraṇā saṅghavasena ñattiṃ ṭhapetvā kātabbā. Etena navasu saṅghappavāraṇādayo tisso dassitā. Nava hi pavāraṇā cātuddasī pannarasī sāmaggīti divasavasena, tevācī dvevācī ekavācīti kattabbākāravasena, saṅghe pavāraṇā, gaṇe pavāraṇā, puggale pavāraṇāti kārakavasena ca. Tattha purimavassaṃvutthānaṃ pubbakattikapuṇṇamā vā tesaṃyeva sace bhaṇḍanakārakehi upaddutā pavāraṇaṃ paccukkaḍḍhanti, atha kattikamāsassa kāḷapakkhacātuddaso vā pacchimakattikapuṇṇamā vā pacchimavassaṃvutthānañca pacchimakattikapuṇṇamā eva vā pavāraṇādivasā honti. Idaṃ pana pakaticārittaṃ. Tathārūpappaccaye sati dvinnaṃ kattikapuṇṇamānaṃ purimesu cātuddasesupi pavāraṇaṃ kātuṃ vaṭṭati. Bhinnassa pana saṅghassa sāmaggiyaṃ yo koci divaso pavāraṇādivaso hoti. Imā divasavasena tisso pavāraṇā. Kattabbākāravasena pana vakkhamānanayena viññātabbā.
৪৩৪. ‘‘পুব্বকিচ্চে’’তিআদীসু –
434.‘‘Pubbakicce’’tiādīsu –
‘‘সম্মজ্জনী পদীপো চ, উদকং আসনেন চ।
‘‘Sammajjanī padīpo ca, udakaṃ āsanena ca;
পৰারণায এতানি, পুব্বকরণন্তি ৰুচ্চতি॥
Pavāraṇāya etāni, pubbakaraṇanti vuccati.
‘‘ছন্দপ্পৰারণা উতুক্খানং, ভিক্খুগণনা চ ওৰাদো।
‘‘Chandappavāraṇā utukkhānaṃ, bhikkhugaṇanā ca ovādo;
পৰারণায এতানি, পুব্বকিচ্চন্তি ৰুচ্চতি॥
Pavāraṇāya etāni, pubbakiccanti vuccati.
‘‘পৰারণা যাৰতিকা চ ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা,
‘‘Pavāraṇā yāvatikā ca bhikkhū kammappattā,
সভাগাপত্তিযো চ ন ৰিজ্জন্তি।
Sabhāgāpattiyo ca na vijjanti;
ৰজ্জনীযা চ পুগ্গলা তস্মিং ন হোন্তি,
Vajjanīyā ca puggalā tasmiṃ na honti,
পত্তকল্লন্তি ৰুচ্চতী’’তি॥ –
Pattakallanti vuccatī’’ti. –
এৰং অট্ঠকথাযং ৰুত্তা পুব্বকিচ্চাদযো ৰেদিতব্বা। ঞত্তিন্তি ইদানি ৰক্খমানং সামঞ্ঞং সঙ্ঘঞত্তিং। এৰং পন ঞত্তিযা ঠপিতায কারণে সতি তেৰাচিকদ্ৰেৰাচিকএকৰাচিকসমানৰস্সিকৰসেনপি পৰারেতুং ৰট্টতি। অযমেৰ পন ঞত্তি ‘‘সঙ্ঘো পৰারেয্যা’’তি এত্থ ‘‘সঙ্ঘো তেৰাচিকং পৰারেয্য, সঙ্ঘো দ্ৰেৰাচিকং পৰারেয্য, সঙ্ঘো একৰাচিকং পৰারেয্য, সঙ্ঘো সমানৰস্সিকং পৰারেয্যা’’তিপি ঠপেতুং ৰট্টতি। চাতুদ্দসিযং পন সামগ্গিযঞ্চ ‘‘চাতুদ্দসী সামগ্গী’’তি ৰত্তব্বং।
Evaṃ aṭṭhakathāyaṃ vuttā pubbakiccādayo veditabbā. Ñattinti idāni vakkhamānaṃ sāmaññaṃ saṅghañattiṃ. Evaṃ pana ñattiyā ṭhapitāya kāraṇe sati tevācikadvevācikaekavācikasamānavassikavasenapi pavāretuṃ vaṭṭati. Ayameva pana ñatti ‘‘saṅgho pavāreyyā’’ti ettha ‘‘saṅgho tevācikaṃ pavāreyya, saṅgho dvevācikaṃ pavāreyya, saṅgho ekavācikaṃ pavāreyya, saṅgho samānavassikaṃ pavāreyyā’’tipi ṭhapetuṃ vaṭṭati. Cātuddasiyaṃ pana sāmaggiyañca ‘‘cātuddasī sāmaggī’’ti vattabbaṃ.
৪৩৭. থেরেসু উক্কুটিকং নিসজ্জ পৰারেন্তেসু নৰো যাৰ সযং পৰারেতি, তাৰ উক্কুটিকো এৰ অচ্ছতূতি যোজনা। অচ্ছতূতি নিসীদেয্য।
437. Theresu ukkuṭikaṃ nisajja pavārentesu navo yāva sayaṃ pavāreti, tāva ukkuṭiko eva acchatūti yojanā. Acchatūti nisīdeyya.
৪৪০-২. ধম্মসাকচ্ছা চ কলহো চাতি দ্ৰন্দো। রত্তিযা খেপিতভাৰতো তেৰাচিকায ওকাসে অসতি দসৰিধে ৰা অন্তরাযে সতি ‘‘সুণাতু মে…পে॰… সমানৰস্সিকং পৰারেয্যা’’তি অনুরূপতো ঞত্তিং ৰত্ৰা যথাঠপিতঞত্তিযা অনুরূপেন পৰারেয্যাতি সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো। অনুরূপতোতি ‘‘সুণাতু মে…পে॰… দানং দেন্তেহি রত্তি খেপিতা, সচে…পে॰… রত্তি ৰিভাযিস্সতি, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্ল’’ন্তিআদিনা তেন খেপিতরত্তিযা অনুরূপেন। ‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো, অযং রাজন্তরাযো, সচে সঙ্ঘো তেৰাচিকং…পে॰… সঙ্ঘো ভৰিস্সতি, অথাযং রাজন্তরাযো ভৰিস্সতি, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্ল’’ন্তিআদিনা রাজন্তরাযাদীনং অনুরূপেন ৰাতি অত্থো। ‘‘অথাযং ব্রহ্মচরিযন্তরাযো ভৰিস্সতী’’তি পন পেয্যালৰসেন অন্তে ৰুত্তং ব্রহ্মচরিযন্তরাযং গহেত্ৰা ৰুত্তং। ‘‘দ্ৰেৰাচিক’’ন্তিআদিকং পন ৰিসুং ৰিসুং ৰত্তব্বম্পি লঙ্ঘনক্কমেন সম্পিণ্ডেত্ৰা ৰুত্তং। ৰচনসমযে পন ‘‘দ্ৰেৰাচিকং পৰারেয্য’’ইচ্চাদিনা ৰত্তব্বং। আগচ্ছেয্যুং যদি সমাআদিকা চাতি ‘‘আগচ্ছেয্যুং যদি সমা’’ইচ্চাদযো উপোসথে ৰুত্তা গাথাযো চ। এত্থাতি এতিস্সং পৰারণাযং। অযমেৰ চ আহরণক্কমো –
440-2. Dhammasākacchā ca kalaho cāti dvando. Rattiyā khepitabhāvato tevācikāya okāse asati dasavidhe vā antarāye sati ‘‘suṇātu me…pe… samānavassikaṃ pavāreyyā’’ti anurūpato ñattiṃ vatvā yathāṭhapitañattiyā anurūpena pavāreyyāti sambandho veditabbo. Anurūpatoti ‘‘suṇātu me…pe… dānaṃ dentehi ratti khepitā, sace…pe… ratti vibhāyissati, yadi saṅghassa pattakalla’’ntiādinā tena khepitarattiyā anurūpena. ‘‘Suṇātu me bhante saṅgho, ayaṃ rājantarāyo, sace saṅgho tevācikaṃ…pe… saṅgho bhavissati, athāyaṃ rājantarāyo bhavissati, yadi saṅghassa pattakalla’’ntiādinā rājantarāyādīnaṃ anurūpena vāti attho. ‘‘Athāyaṃ brahmacariyantarāyo bhavissatī’’ti pana peyyālavasena ante vuttaṃ brahmacariyantarāyaṃ gahetvā vuttaṃ. ‘‘Dvevācika’’ntiādikaṃ pana visuṃ visuṃ vattabbampi laṅghanakkamena sampiṇḍetvā vuttaṃ. Vacanasamaye pana ‘‘dvevācikaṃ pavāreyya’’iccādinā vattabbaṃ. Āgaccheyyuṃ yadi samāādikā cāti ‘‘āgaccheyyuṃ yadi samā’’iccādayo uposathe vuttā gāthāyo ca. Etthāti etissaṃ pavāraṇāyaṃ. Ayameva ca āharaṇakkamo –
আগচ্ছেয্যুং যদি সমা, পৰারেন্তেৰ থোকিকা।
Āgaccheyyuṃ yadi samā, pavārenteva thokikā;
পৰারিতা তে সুপ্পৰারিতা, অঞ্ঞেহি চ পৰারিযং।
Pavāritā te suppavāritā, aññehi ca pavāriyaṃ;
পৰারিতেসু সকলা-যেকচ্চাযুট্ঠিতায ৰা॥
Pavāritesu sakalā-yekaccāyuṭṭhitāya vā.
পৰারেয্যুঞ্চ তে তেসং, সন্তিকে বহুকা সচে।
Pavāreyyuñca te tesaṃ, santike bahukā sace;
কত্ৰা সব্বৰিকপ্পেসু, পুব্বকিচ্চং পুনুদ্দিসেতি॥
Katvā sabbavikappesu, pubbakiccaṃ punuddiseti.
‘‘আৰাসিকানং পন্নরসো’’তিআদিকা গাথাযো পন এত্থাপি সমানা।
‘‘Āvāsikānaṃ pannaraso’’tiādikā gāthāyo pana etthāpi samānā.
৪৪৩. ঞত্তিং ৰত্ৰাতি ৰক্খমানগণঞত্তিং ৰত্ৰা।
443.Ñattiṃ vatvāti vakkhamānagaṇañattiṃ vatvā.
৪৪৪. সমুদীরিযাতি অঞ্ঞে দ্ৰে তযো ৰা ৰক্খমানক্কমেন ৰত্তব্বা।
444.Samudīriyāti aññe dve tayo vā vakkhamānakkamena vattabbā.
৪৪৬-৮. কত্তব্বং কত্ৰাতি যোজেতব্বং। কত্তব্বন্তি পুব্বকিচ্চাদিকং। নৰেনপি ‘‘অহং ভন্তে…পে॰… পটিকরিস্সামী’’তি থেরো ঈরিযোতি যোজেতব্বং। এৰন্তি ইদানি ৰক্খমানং পরামসতি।
446-8. Kattabbaṃ katvāti yojetabbaṃ. Kattabbanti pubbakiccādikaṃ. Navenapi ‘‘ahaṃ bhante…pe… paṭikarissāmī’’ti thero īriyoti yojetabbaṃ. Evanti idāni vakkhamānaṃ parāmasati.
৪৪৯. ‘‘যস্মি’’ন্তিআদি ৰুত্তনযত্তা উত্তানমেৰ।
449.‘‘Yasmi’’ntiādi vuttanayattā uttānameva.
৪৫০. গাথাযোতি ‘‘ৰগ্গে সমগ্গে ৰগ্গোতি, সঞ্ঞিনো’’তিআদিকা হেট্ঠা ৰুত্তগাথাযো ৰা। অযং পনেত্থ ৰিসেসো – করোতোতি এত্থ পৰারণং করোতোতি অত্থো গহেতব্বো। ততিয গাথায ‘‘পাতিমোক্খং ন উদ্দিসে’’তি অপনেত্ৰা ‘‘নো করেয্য পৰারণ’’ন্তি পদং পক্খিপিতব্বং। চতুত্থগাথায ‘‘অনুপোসথে’’তিআদিগাথাবন্ধং অপনেত্ৰা ‘‘নেৰ পৰারণে কাতুং, সা কপ্পতি পৰারণা’’তি পক্খিপিতব্বং। পঞ্চমগাথায ‘‘অট্ঠিতোপোসথাৰাসা’’তি অপনেত্ৰা ‘‘পৰারণাঠিতাৰাসা’’তি পক্খিপিতব্বং।
450.Gāthāyoti ‘‘vagge samagge vaggoti, saññino’’tiādikā heṭṭhā vuttagāthāyo vā. Ayaṃ panettha viseso – karototi ettha pavāraṇaṃ karototi attho gahetabbo. Tatiya gāthāya ‘‘pātimokkhaṃ na uddise’’ti apanetvā ‘‘no kareyya pavāraṇa’’nti padaṃ pakkhipitabbaṃ. Catutthagāthāya ‘‘anuposathe’’tiādigāthābandhaṃ apanetvā ‘‘neva pavāraṇe kātuṃ, sā kappati pavāraṇā’’ti pakkhipitabbaṃ. Pañcamagāthāya ‘‘aṭṭhitoposathāvāsā’’ti apanetvā ‘‘pavāraṇāṭhitāvāsā’’ti pakkhipitabbaṃ.
৪৫১. সঙ্ঘম্হি পৰারিতেৰাতি পুরিমৰস্সূপগতে সঙ্ঘম্হি পৰারিতে এৰ। পারিসুদ্ধিউপোসথং করেয্যাতি ন একস্মিং উপোসথগ্গে দ্ৰে ঞত্তিযো ঠপেতব্বাতি অধিপ্পাযো। পচ্ছিমিকায উপগন্ত্ৰা অপরিনিট্ঠিতৰস্সো অৰুত্থো। অনুপাগতোতি ৰস্সং অনুপাগতো। অযমেত্থাধিপ্পাযো – পুরিমিকায ৰস্সং উপগতা পঞ্চ ৰা অতিরেকা ৰা পচ্ছিমিকায উপগতা তেহি সমা ৰা ঊনতরা ৰা পুরিমিকায ৰা উপগতেহি পচ্ছিমিকায উপগতা থোকতরা চেৰ হোন্তি, সঙ্ঘপ্পৰারণায গণং পূরেন্তি সঙ্ঘপ্পৰারণাৰসেন ঞত্তিং ঠপেত্ৰা, অথ চ উভোপি একতো হুত্ৰা সঙ্ঘং ন পূরেন্তি, গণং পন পূরেন্তি, গণঞত্তিং ঠপেত্ৰা পৰারেতব্বং, পচ্ছা তেসং সন্তিকে পারিসুদ্ধিউপোসথো কাতব্বো। যদি পন পুরিমিকায একো, পচ্ছিমিকায একো, একেন একস্স সন্তিকে পৰারেতব্বং, একেন পারিসুদ্ধিউপোসথো কাতব্বো। সচে পুরিমেহি ৰস্সূপগতেহি পচ্ছা ৰস্সূপগতা একেনপি অধিকা সঙ্ঘং পূরেন্তি, পঠমং পাতিমোক্খং উদ্দিসিত্ৰা পচ্ছা তেসং সন্তিকে পৰারেতব্বন্তি। গণেপি এসেৰ নযো। এৰমুপরিপি যথাযোগং চিন্তনীযং।
451.Saṅghamhi pavāritevāti purimavassūpagate saṅghamhi pavārite eva. Pārisuddhiuposathaṃ kareyyāti na ekasmiṃ uposathagge dve ñattiyo ṭhapetabbāti adhippāyo. Pacchimikāya upagantvā apariniṭṭhitavasso avuttho. Anupāgatoti vassaṃ anupāgato. Ayametthādhippāyo – purimikāya vassaṃ upagatā pañca vā atirekā vā pacchimikāya upagatā tehi samā vā ūnatarā vā purimikāya vā upagatehi pacchimikāya upagatā thokatarā ceva honti, saṅghappavāraṇāya gaṇaṃ pūrenti saṅghappavāraṇāvasena ñattiṃ ṭhapetvā, atha ca ubhopi ekato hutvā saṅghaṃ na pūrenti, gaṇaṃ pana pūrenti, gaṇañattiṃ ṭhapetvā pavāretabbaṃ, pacchā tesaṃ santike pārisuddhiuposatho kātabbo. Yadi pana purimikāya eko, pacchimikāya eko, ekena ekassa santike pavāretabbaṃ, ekena pārisuddhiuposatho kātabbo. Sace purimehi vassūpagatehi pacchā vassūpagatā ekenapi adhikā saṅghaṃ pūrenti, paṭhamaṃ pātimokkhaṃ uddisitvā pacchā tesaṃ santike pavāretabbanti. Gaṇepi eseva nayo. Evamuparipi yathāyogaṃ cintanīyaṃ.
৪৫২. চাতুমাসিনিযাতি অপরকত্তিকপুণ্ণমাযং। সঙ্ঘেনাতি পঠমং ৰস্সূপগতেন সঙ্ঘেন। ৰুত্থা ৰস্সা যেহি তে ৰুত্থৰস্সা, পচ্ছিমৰস্সূপগতা। সচে অপ্পতরা সিযুন্তি ইমিনা যদি অধিকতরা ৰা সমসমা ৰা হোন্তি, পৰারণাঞত্তিং ঠপেত্ৰা পচ্ছিমৰস্সূপগতেহি পঠমং পৰারিতে পচ্ছা ইতরেহি পারিসুদ্ধিউপোসথো কাতব্বোতি দীপেতীতি।
452.Cātumāsiniyāti aparakattikapuṇṇamāyaṃ. Saṅghenāti paṭhamaṃ vassūpagatena saṅghena. Vutthā vassā yehi te vutthavassā, pacchimavassūpagatā. Sace appatarā siyunti iminā yadi adhikatarā vā samasamā vā honti, pavāraṇāñattiṃ ṭhapetvā pacchimavassūpagatehi paṭhamaṃ pavārite pacchā itarehi pārisuddhiuposatho kātabboti dīpetīti.
পৰারণানিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা।
Pavāraṇāniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.
