| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បដិសម្ភិទាមគ្គ-អដ្ឋកថា • Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā |
៦. បាដិហារិយកថា
6. Pāṭihāriyakathā
បាដិហារិយកថាវណ្ណនា
Pāṭihāriyakathāvaṇṇanā
៣០. ឥទានិ លោកត្ថចរិយាបរិយោសានាយ ចរិយាកថាយ អនន្តរំ លោកត្ថានុសាសនបរិយោសានំ បាដិហារិយំ ទស្សេន្តេន កថិតាយ សុត្តន្តបុព្ពង្គមាយ បាដិហារិយកថាយ អបុព្ពត្ថានុវណ្ណនា។ តត្ថ សុត្តន្តេ តាវ បាដិហារិយានីតិ បច្ចនីកបដិហរណវសេន បាដិហារិយានិ។ ឥទ្ធិបាដិហារិយន្តិ ឥជ្ឈនវសេន ឥទ្ធិ, បដិហរណវសេន បាដិហារិយំ, ឥទ្ធិយេវ បាដិហារិយំ ឥទ្ធិបាដិហារិយំ។ ឥតរេសុ បន អាទិស្សនវសេន អាទេសនំ, អនុសាសនវសេន អនុសាសនី។ សេសំ វុត្តនយមេវ។
30. Idāni lokatthacariyāpariyosānāya cariyākathāya anantaraṃ lokatthānusāsanapariyosānaṃ pāṭihāriyaṃ dassentena kathitāya suttantapubbaṅgamāya pāṭihāriyakathāya apubbatthānuvaṇṇanā. Tattha suttante tāva pāṭihāriyānīti paccanīkapaṭiharaṇavasena pāṭihāriyāni. Iddhipāṭihāriyanti ijjhanavasena iddhi, paṭiharaṇavasena pāṭihāriyaṃ, iddhiyeva pāṭihāriyaṃ iddhipāṭihāriyaṃ. Itaresu pana ādissanavasena ādesanaṃ, anusāsanavasena anusāsanī. Sesaṃ vuttanayameva.
ឥធាតិ ឥមស្មិំ លោកេ។ ឯកច្ចោតិ ឯកោ បោសោ។ ឥទ្ធិបាដិហារិយនិទ្ទេសោ ហេដ្ឋា វុត្តត្ថោយេវ។ និមិត្តេន អាទិសតីតិ អាគតនិមិត្តេន វា គតនិមិត្តេន វា ឋិតនិមិត្តេន វា កថេតិ។ ឯវម្បិ តេ មនោតិ ឯវម្បិ តវ មនោ សោមនស្សិតោ វា ទោមនស្សិតោ វា កាមវិតក្កាទិសម្បយុត្តោ វា។ អបិ-សទ្ទោ សម្បិណ្ឌនត្ថោ។ ឥត្ថម្បិ តេ មនោតិ សោមនស្សិតាទិតោ ឯកេកវិធេបិ ចិត្តេ នានប្បការបរិទីបនំ។ ឥតិបិ តេ ចិត្តន្តិ ឥតិបិ តវ ចិត្តំ, ឥមញ្ច ឥមញ្ច អត្ថំ ចិន្តយមានំ បវត្តតីតិ អត្ថោ។ ពហុំ ចេបិ អាទិសតីតិ ចិត្តតោ អញ្ញំ វា ឥទញ្ច ឥទញ្ច នាម អហោសិ ភវតិ ភវិស្សតីតិ ពហុកម្បិ កថេតិ។ តថេវ តំ ហោតិ, នោ អញ្ញថាតិ តំ សព្ពម្បិ យថា យថា កថិតំ, តថេវ ហោតិ, អញ្ញថា ន ហោតិ។
Idhāti imasmiṃ loke. Ekaccoti eko poso. Iddhipāṭihāriyaniddeso heṭṭhā vuttatthoyeva. Nimittena ādisatīti āgatanimittena vā gatanimittena vā ṭhitanimittena vā katheti. Evampi te manoti evampi tava mano somanassito vā domanassito vā kāmavitakkādisampayutto vā. Api-saddo sampiṇḍanattho. Itthampi te manoti somanassitādito ekekavidhepi citte nānappakāraparidīpanaṃ. Itipi te cittanti itipi tava cittaṃ, imañca imañca atthaṃ cintayamānaṃ pavattatīti attho. Bahuṃ cepi ādisatīti cittato aññaṃ vā idañca idañca nāma ahosi bhavati bhavissatīti bahukampi katheti. Tatheva taṃ hoti, no aññathāti taṃ sabbampi yathā yathā kathitaṃ, tatheva hoti, aññathā na hoti.
ន ហេវ ខោ និមិត្តេន អាទិសតីតិ និមិត្តំ ជានន្តោបិ កេវលំ និមិត្តេនេវ ន កថេតិ។ អបិចាតិ អបរបរិយាយទស្សនំ។ មនុស្សានន្តិ ចិត្តំ ជាននកមនុស្សានំ។ អមនុស្សានន្តិ សាវិតានំ វា អស្សាវិតានំ វា យក្ខបិសាចាទីនំ។ ទេវតានន្តិ ចាតុមហារាជិកាទីនំ ។ សទ្ទំ សុត្វាតិ អញ្ញស្ស ចិត្តំ ញត្វា កថេន្តានំ សទ្ទំ សុណិត្វា។ បនាតិ និបាតោ បុន អារម្ភេ។ វិតក្កយតោតិ យំ វា តំ វា វិតក្កេន វិតក្កេន្តស្ស។ វិចារយតោតិ វិតក្កសម្បយុត្តេនេវ វិចារេន វិចារេន្តស្ស។ វិតក្កវិប្ផារសទ្ទំ សុត្វាតិ វិតក្កវេគវសេន ឧប្បន្នំ វិប្បលបន្តានំ សុត្តប្បមត្តាទីនំ កូជនសទ្ទំ សុត្វា។ យំ វិតក្កយតោ សោ សទ្ទោ ឧប្បន្នោ, តស្ស វសេន ‘‘ឯវម្បិ តេ មនោ’’តិអាទីនិ អាទិសតិ។
Na heva kho nimittena ādisatīti nimittaṃ jānantopi kevalaṃ nimitteneva na katheti. Apicāti aparapariyāyadassanaṃ. Manussānanti cittaṃ jānanakamanussānaṃ. Amanussānanti sāvitānaṃ vā assāvitānaṃ vā yakkhapisācādīnaṃ. Devatānanti cātumahārājikādīnaṃ . Saddaṃ sutvāti aññassa cittaṃ ñatvā kathentānaṃ saddaṃ suṇitvā. Panāti nipāto puna ārambhe. Vitakkayatoti yaṃ vā taṃ vā vitakkena vitakkentassa. Vicārayatoti vitakkasampayutteneva vicārena vicārentassa. Vitakkavipphārasaddaṃ sutvāti vitakkavegavasena uppannaṃ vippalapantānaṃ suttappamattādīnaṃ kūjanasaddaṃ sutvā. Yaṃ vitakkayato so saddo uppanno, tassa vasena ‘‘evampi te mano’’tiādīni ādisati.
អវិតក្កំ អវិចារំ សមាធិន្តិ វិតក្កវិចារក្ខោភវិរហិតសន្តចិត្តស្សាបិ ជាននសមត្ថតំ ទស្សេន្តេន វុត្តំ, សេសចិត្តជាននេ បន វត្តព្ពមេវ នត្ថិ។ ចេតសា ចេតោ បរិច្ច បជានាតីតិ ចេតោបរិយញាណលាភី។ ភោតោតិ ភវន្តស្ស។ មនោសង្ខារា បណិហិតាតិ ចិត្តសង្ខារា ឋបិតា។ អមុកំ នាម វិតក្កំ វិតក្កយិស្សតីតិ កុសលាទិវិតក្កំ វិតក្កយិស្សតិ បវត្តយិស្សតីតិ បជានាតិ។ បជានន្តោ ច អាគមនេន ជានាតិ, បុព្ពភាគេន ជានាតិ, អន្តោសមាបត្តិយំ ចិត្តំ ឱលោកេត្វា ជានាតិ។ អាគមនេន ជានាតិ នាម កសិណបរិកម្មកាលេយេវ ‘‘យេនាការេនេស កសិណភាវនំ អារទ្ធោ បឋមជ្ឈានំ វា ទុតិយាទិជ្ឈានំ វា អដ្ឋ សមាបត្តិយោ វា ឧប្បាទេស្សតី’’តិ ជានាតិ។ បុព្ពភាគេន ជានាតិ នាម បឋមវិបស្សនាយ អារទ្ធាយ ឯវំ ជានាតិ, ‘‘យេនាការេនេស វិបស្សនំ អារទ្ធោ សោតាបត្តិមគ្គំ វា ឧប្បាទេស្សតិ…បេ.… អរហត្តមគ្គំ វា ឧប្បាទេស្សតី’’តិ ជានាតិ។ អន្តោសមាបត្តិយំ ចិត្តំ ឱលោកេត្វា ជានាតិ នាម ‘‘យេនាការេន ឥមស្ស មនោសង្ខារា ឋបិតា, ឥមស្ស នាម ចិត្តស្ស អនន្តរា ឥមំ នាម វិតក្កំ វិតក្កេស្សតិ, ឥតោ វុដ្ឋិតស្ស ឯតស្ស ហានភាគិយោ វា សមាធិ ភវិស្សតិ, ឋិតិភាគិយោ វា វិសេសភាគិយោ វា និព្ពេធភាគិយោ វា, អភិញ្ញាយោ វា ឧប្បាទេស្សតី’’តិ ជានាតិ។ ពហុំ ចេបិ អាទិសតីតិ ចេតោបរិយញាណស្ស ចិត្តចេតសិកានំយេវ អារម្មណករណតោ សរាគាទិសោឡសបភេទវសេនេវ ពហុំ ចេបិ កថេតិ, ន អញ្ញវសេនាតិ វេទិតព្ពំ។ តថេវ តំ ហោតីតិ ឥទំ ឯកំសេន តថេវ ហោតិ។ ចេតោបរិយញាណវសេន ញាតញ្ហិ អញ្ញថាភាវី នាម នត្ថិ។
Avitakkaṃ avicāraṃ samādhinti vitakkavicārakkhobhavirahitasantacittassāpi jānanasamatthataṃ dassentena vuttaṃ, sesacittajānane pana vattabbameva natthi. Cetasā ceto paricca pajānātīti cetopariyañāṇalābhī. Bhototi bhavantassa. Manosaṅkhārā paṇihitāti cittasaṅkhārā ṭhapitā. Amukaṃ nāma vitakkaṃ vitakkayissatīti kusalādivitakkaṃ vitakkayissati pavattayissatīti pajānāti. Pajānanto ca āgamanena jānāti, pubbabhāgena jānāti, antosamāpattiyaṃ cittaṃ oloketvā jānāti. Āgamanena jānāti nāma kasiṇaparikammakāleyeva ‘‘yenākārenesa kasiṇabhāvanaṃ āraddho paṭhamajjhānaṃ vā dutiyādijjhānaṃ vā aṭṭha samāpattiyo vā uppādessatī’’ti jānāti. Pubbabhāgena jānāti nāma paṭhamavipassanāya āraddhāya evaṃ jānāti, ‘‘yenākārenesa vipassanaṃ āraddho sotāpattimaggaṃ vā uppādessati…pe… arahattamaggaṃ vā uppādessatī’’ti jānāti. Antosamāpattiyaṃ cittaṃ oloketvā jānāti nāma ‘‘yenākārena imassa manosaṅkhārā ṭhapitā, imassa nāma cittassa anantarā imaṃ nāma vitakkaṃ vitakkessati, ito vuṭṭhitassa etassa hānabhāgiyo vā samādhi bhavissati, ṭhitibhāgiyo vā visesabhāgiyo vā nibbedhabhāgiyo vā, abhiññāyo vā uppādessatī’’ti jānāti. Bahuṃ cepi ādisatīti cetopariyañāṇassa cittacetasikānaṃyeva ārammaṇakaraṇato sarāgādisoḷasapabhedavaseneva bahuṃ cepi katheti, na aññavasenāti veditabbaṃ. Tatheva taṃ hotīti idaṃ ekaṃsena tatheva hoti. Cetopariyañāṇavasena ñātañhi aññathābhāvī nāma natthi.
ឯវំ វិតក្កេថាតិ ឯវំ នេក្ខម្មវិតក្កាទយោ បវត្តេន្តា វិតក្កេថ។ មា ឯវំ វិតក្កយិត្ថាតិ ឯវំ កាមវិតក្កាទយោ បវត្តេន្តា មា វិតក្កយិត្ថ ។ ឯវំ មនសិ ករោថាតិ ឯវំ អនិច្ចសញ្ញមេវ, ទុក្ខសញ្ញាទីសុ វា អញ្ញតរំ មនសិ ករោថ។ មា ឯវំ មនសាកត្ថាតិ ឯវំ និច្ចន្តិអាទិនា នយេន មា មនសិ អកត្ថ។ ឥទំ បជហថាតិ ឥទំ បញ្ចកាមគុណរាគាទិំ បជហថ។ ឥទំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរថាតិ ឥទំ ចតុមគ្គផលប្បភេទំ លោកុត្តរធម្មមេវ បាបុណិត្វា និប្ផាទេត្វា វិហរថ។
Evaṃ vitakkethāti evaṃ nekkhammavitakkādayo pavattentā vitakketha. Mā evaṃ vitakkayitthāti evaṃ kāmavitakkādayo pavattentā mā vitakkayittha . Evaṃ manasi karothāti evaṃ aniccasaññameva, dukkhasaññādīsu vā aññataraṃ manasi karotha. Mā evaṃ manasākatthāti evaṃ niccantiādinā nayena mā manasi akattha. Idaṃpajahathāti idaṃ pañcakāmaguṇarāgādiṃ pajahatha. Idaṃ upasampajja viharathāti idaṃ catumaggaphalappabhedaṃ lokuttaradhammameva pāpuṇitvā nipphādetvā viharatha.
៣១. ឥទានិ ឥទ្ធិបាដិហារិយេ អបរំ បរិយាយំ វិសេសេន ទស្សេន្តោ នេក្ខម្មំ ឥជ្ឈតីតិ ឥទ្ធីតិអាទិមាហ។ តត្ថ កាមច្ឆន្ទំ បដិហរតីតិ អត្តនោ បដិបក្ខភូតំ កាមច្ឆន្ទំ បដិពលំ ហុត្វា ហរតិ បជហតីតិ តទេវ នេក្ខម្មំ បាដិហារិយំ នាមាតិ អត្ថោ។ យេ តេន នេក្ខម្មេន សមន្នាគតាតិ ឯវំ កាមច្ឆន្ទបដិហារកេន តេន នេក្ខម្មេន យេ បុគ្គលា បដិលាភវសេន សមន្នាគតា។ វិសុទ្ធចិត្តាតិ កាមច្ឆន្ទាភាវតោ វិសុទ្ធចិត្តា។ អនាវិលសង្កប្បាតិ កាមសង្កប្បេន អនាលុលិតនេក្ខម្មសង្កប្បា។ ឥតិ អាទេសនាបាដិហារិយន្តិ បរចិត្តកុសលេន វា អញ្ញេន វា សម្មាសម្ពុទ្ធេន វា ពុទ្ធសាវកេហិ វា ឯវំ អាទេសនា បាដិហារិយន្តិ អត្ថោ។ អថ វា ឥតិ ឯវំ អាទិសនំ អាទេសនាបាដិហារិយន្តិ អាទេសនសទ្ទោ បាឋសេសំ កត្វា បយុជ្ជិតព្ពោ។ ឯវំ អាសេវិតព្ពន្តិ ឥមិនា ច បការេន ឥមិនា ច បការេន អាទិតោ សេវិតព្ពំ។ សេសត្តយេបិ ឯសេវ នយោ។ តទនុធម្មតា សតិ ឧបដ្ឋបេតព្ពាតិ តស្ស នេក្ខម្មស្ស អនុកូលភូតា សតិ ភុសំ ឋបេតព្ពា។ ឥតិ អនុសាសនីបាដិហារិយន្តិ ឯត្ថ អាទេសនាបាដិហារិយយោជនាយ វិយ យោជនា កាតព្ពា។ អព្យាបាទាទីសុបិ ឯសេវ នយោ។ បាឋោ បន ឈានាទីនិ សង្ខិបិត្វា អន្តេ អរហត្តមគ្គមេវ ទស្សេត្វា លិខិតោ។ តត្ថ ចតូសុបិ មគ្គេសុ ‘‘ឯវំ អាសេវិតព្ពោ’’តិអាទិ ឯកចិត្តក្ខណិកត្តា មគ្គស្ស បុព្ពភាគវសេន វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ។ មគ្គស្ស ហិ បុព្ពភាគភូតាយ លោកិយមគ្គសង្ខាតាយ វុដ្ឋានគាមិនិយា វិបស្សនាយ មគ្គុប្បាទនត្ថំ អាសេវនាទីសុ កតេសុ តាយ ឧប្បន្នោ មគ្គោបិ អាសេវិតោ ភាវិតោ ពហុលីកតោ នាម ហោតីតិ វេទិតព្ពំ។ សព្ពត្ថិកវាទាចរិយា បន ‘‘ឯកេកមគ្គោ សោឡសក្ខណិកោ’’តិ វទន្តិ។ តទនុធម្មតាសតិឧបដ្ឋាបនំ បន បុព្ពភាគេ យុជ្ជតិយេវាតិ។
31. Idāni iddhipāṭihāriye aparaṃ pariyāyaṃ visesena dassento nekkhammaṃ ijjhatīti iddhītiādimāha. Tattha kāmacchandaṃ paṭiharatīti attano paṭipakkhabhūtaṃ kāmacchandaṃ paṭibalaṃ hutvā harati pajahatīti tadeva nekkhammaṃ pāṭihāriyaṃ nāmāti attho. Ye tena nekkhammena samannāgatāti evaṃ kāmacchandapaṭihārakena tena nekkhammena ye puggalā paṭilābhavasena samannāgatā. Visuddhacittāti kāmacchandābhāvato visuddhacittā. Anāvilasaṅkappāti kāmasaṅkappena anālulitanekkhammasaṅkappā. Iti ādesanāpāṭihāriyanti paracittakusalena vā aññena vā sammāsambuddhena vā buddhasāvakehi vā evaṃ ādesanā pāṭihāriyanti attho. Atha vā iti evaṃ ādisanaṃ ādesanāpāṭihāriyanti ādesanasaddo pāṭhasesaṃ katvā payujjitabbo. Evaṃ āsevitabbanti iminā ca pakārena iminā ca pakārena ādito sevitabbaṃ. Sesattayepi eseva nayo. Tadanudhammatā sati upaṭṭhapetabbāti tassa nekkhammassa anukūlabhūtā sati bhusaṃ ṭhapetabbā. Iti anusāsanīpāṭihāriyanti ettha ādesanāpāṭihāriyayojanāya viya yojanā kātabbā. Abyāpādādīsupi eseva nayo. Pāṭho pana jhānādīni saṅkhipitvā ante arahattamaggameva dassetvā likhito. Tattha catūsupi maggesu ‘‘evaṃ āsevitabbo’’tiādi ekacittakkhaṇikattā maggassa pubbabhāgavasena vuttanti veditabbaṃ. Maggassa hi pubbabhāgabhūtāya lokiyamaggasaṅkhātāya vuṭṭhānagāminiyā vipassanāya magguppādanatthaṃ āsevanādīsu katesu tāya uppanno maggopi āsevito bhāvito bahulīkato nāma hotīti veditabbaṃ. Sabbatthikavādācariyā pana ‘‘ekekamaggo soḷasakkhaṇiko’’ti vadanti. Tadanudhammatāsatiupaṭṭhāpanaṃ pana pubbabhāge yujjatiyevāti.
៣២. បុន នេក្ខម្មំ ឥជ្ឈតីតិ ឥទ្ធីតិអាទីនិ ‘‘ឥទ្ធិបាដិហារិយ’’ន្តិបទស្ស កម្មធារយសមាសត្តទីបនត្ថំ វុត្តានិ។ សុត្តន្តេ វុត្តេសុ តីសុ ឥទ្ធិបាដិហារិយស្សេវ សមាសត្តេ វុត្តេ សេសានំ ទ្វិន្នម្បិ វុត្តោវ ហោតីតិ ឥមស្មិំ បរិយាយេ មូលភូតស្ស ឥទ្ធិបាដិហារិយស្សេវ សមាសត្ថោ វុត្តោតិ វេទិតព្ពន្តិ។
32. Puna nekkhammaṃ ijjhatīti iddhītiādīni ‘‘iddhipāṭihāriya’’ntipadassa kammadhārayasamāsattadīpanatthaṃ vuttāni. Suttante vuttesu tīsu iddhipāṭihāriyasseva samāsatte vutte sesānaṃ dvinnampi vuttova hotīti imasmiṃ pariyāye mūlabhūtassa iddhipāṭihāriyasseva samāsattho vuttoti veditabbanti.
បាដិហារិយកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Pāṭihāriyakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ • Paṭisambhidāmaggapāḷi / ៦. បាដិហារិយកថា • 6. Pāṭihāriyakathā
