| Library / Tipiṭaka / તિપિટક • Tipiṭaka / વજિરબુદ્ધિ-ટીકા • Vajirabuddhi-ṭīkā |
૧૦. પઠમસઙ્ઘભેદસિક્ખાપદવણ્ણના
10. Paṭhamasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā
૪૦૯. ‘‘વજ્જં ન ફુસેય્યા’’તિ ચ પાઠો.
409. ‘‘Vajjaṃ na phuseyyā’’ti ca pāṭho.
૪૧૦. તેસં અનુરૂપાજાનનતો અસબ્બઞ્ઞૂ અસ્સ. ‘‘ન, ભિક્ખવે, અસેનાસનિકેન વસ્સં ઉપગન્તબ્બ’’ન્તિ (મહાવ॰ ૨૦૪) વુત્તત્તા પટિક્ખિત્તમેવ. તિકોટિપરિસુદ્ધન્તિ પરસ્સ પાપપસઙ્ગનિવારણત્થં વુત્તં, ન પટિચ્ચકમ્મનિવારણત્થં કોટીહીતિ આકારેહિ. પરિસુદ્ધન્તિ વિમુત્તં. દસહિ લેસેહિ ઉદ્દિસ્સ કતં સમણા પરિભુઞ્જન્તિ, અસ્સમણા ઇમેતિ સાસનસ્સ ગરહભાવો આગચ્છેય્ય , ગરહપચ્ચયા લોકો વા અપુઞ્ઞં અરિયૂપવાદં પસવેય્ય, તેહિ વિમુત્તન્તિ અત્થો. વાગુરન્તિ મિગજાલં. અત્તનો અત્થાય વાતિઆદિના પરેસં અત્થાય કતે કપ્પિયભાવં દસ્સેત્વા ભિક્ખૂનઞ્ચ અઞ્ઞેસઞ્ચ અત્થાય કતે તં દસ્સેતું ‘‘મતાનં પેતકિચ્ચત્થાયા’’તિઆદિમાહ.
410.Tesaṃ anurūpājānanato asabbaññū assa. ‘‘Na, bhikkhave, asenāsanikena vassaṃ upagantabba’’nti (mahāva. 204) vuttattā paṭikkhittameva. Tikoṭiparisuddhanti parassa pāpapasaṅganivāraṇatthaṃ vuttaṃ, na paṭiccakammanivāraṇatthaṃ koṭīhīti ākārehi. Parisuddhanti vimuttaṃ. Dasahi lesehi uddissa kataṃ samaṇā paribhuñjanti, assamaṇā imeti sāsanassa garahabhāvo āgaccheyya , garahapaccayā loko vā apuññaṃ ariyūpavādaṃ pasaveyya, tehi vimuttanti attho. Vāguranti migajālaṃ. Attano atthāya vātiādinā paresaṃ atthāya kate kappiyabhāvaṃ dassetvā bhikkhūnañca aññesañca atthāya kate taṃ dassetuṃ ‘‘matānaṃ petakiccatthāyā’’tiādimāha.
યં યં હીતિઆદિ તસ્સ કારણસ્સ દસ્સનત્થં વુત્તં. પુન પઞ્ચન્નં સહધમ્મિકાનં અત્થાય કતં ન કપ્પતીતિ વુત્તન્તિ કિર ધમ્મસિરિત્થેરો. ગણ્ઠિપદે ‘‘ભિક્ખૂનમેવ સુદ્ધાનં અત્થાય કતં ન વટ્ટતી’’તિ લિખિતં. અપરેહિ પન ‘‘મતાનં પેતકિચ્ચત્થાયાતિઆદિના વુત્તેપિ કપ્પતિ, ભિક્ખૂનંયેવ અત્થાયાતિ ઇમિના ‘ભિક્ખૂનમ્પિ દત્વા મયં ભુઞ્જિસ્સામા’તિ કતમ્પિ વુત્તં. પુન ‘પઞ્ચસુ એકં ઉદ્દિસ્સકતં ઇતરેસં ન કપ્પતી’તિ દસ્સનત્થં ‘પઞ્ચસુ હિ સહધમ્મિકેસૂતિઆદિ વુત્ત’ન્તિ વદન્તી’’તિ વુત્તં. અઞ્ઞતરસ્મિં પન ગણ્ઠિપદે ‘‘અમ્હાકન્તિ ચ રાજયુત્તાદીનન્તિ ચ વુત્તે વટ્ટતીતિ વત્વા ‘તુમ્હાક’ન્તિ અવત્વા ‘પેતકિચ્ચત્થાયાતિ વુત્તેપિ વટ્ટતી’તિ ચ દસ્સેત્વા સબ્બત્થ વુત્તાનં, આદિસદ્દેન સઙ્ગહિતાનઞ્ચ લક્ખણં ઠપેન્તેન ‘ભિક્ખૂનંયેવા’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ ‘ભિક્ખૂનં ઉદ્દિટ્ઠે એવાતિ અધિપ્પાયેના’તિ વુત્તં. ન ‘તુમ્હાકં, અમ્હાકઞ્ચાતિ વુત્તે અનાપત્તી’તિ દસ્સનત્થં. કસ્મા? મિસ્સકવારસ્સ અભાવા. લક્ખણં નામ વુત્તાનં, વુત્તસદિસાનઞ્ચ હોતિ. ‘સચે પેતકિચ્ચત્થાયાતિ વુત્તટ્ઠાને ભિક્ખૂનં ભોજનં સન્ધાય કરોન્તી’તિ વદન્તિ મહાઅટ્ઠકથાયઞ્ચ ‘તસ્મિં વારે ચ ન તુમ્હાકન્તિ વુત્તે વટ્ટતી’તિ વુત્તત્તા. તેનેવ ઇધાપિ ‘પેતકિચ્ચત્થાય, મઙ્ગલાદીનં વા અત્થાય કતેપિ એસેવ નયો’તિ પુબ્બે વુત્તત્થવસેન વુત્તં. ‘અવધારણત્થેન મિસ્સકે વટ્ટતી’તિ ચે? ‘કપ્પિયમંસસ્સ હિ પટિગ્ગહણે આપત્તિ નત્થી’તિ વચનેન અકપ્પિયપટિગ્ગહણે આપત્તીતિ આપન્નં, ‘તઞ્ચ ગહેતબ્બં સિયા’તિ પટિક્ખિપિતબ્બા’’તિ વુત્તં, તં સુન્દરં વિય દિસ્સતિ, વિચારેત્વા ગહેતબ્બં. યત્થ ચાતિ ભિક્ખૂનં અત્થાય કતેપિ. તમત્થં આવિ કાતું ‘‘સચે પના’’તિઆદિ વુત્તં . એત્થ પન ‘‘ભિક્ખુનીનં દુક્કટં, ઇતરેસં દણ્ડકમ્મવત્થૂ’’તિ વદન્તિ. કપ્પં નિરયમ્હીતિ અસઙ્ખ્યેય્યકપ્પં. વિવટ્ટટ્ઠાયિકાલેયેવ સઙ્ઘભેદો હોતીતિ. કપ્પન્તિ આયુકપ્પં.
Yaṃ yaṃ hītiādi tassa kāraṇassa dassanatthaṃ vuttaṃ. Puna pañcannaṃ sahadhammikānaṃ atthāya kataṃ na kappatīti vuttanti kira dhammasiritthero. Gaṇṭhipade ‘‘bhikkhūnameva suddhānaṃ atthāya kataṃ na vaṭṭatī’’ti likhitaṃ. Aparehi pana ‘‘matānaṃ petakiccatthāyātiādinā vuttepi kappati, bhikkhūnaṃyeva atthāyāti iminā ‘bhikkhūnampi datvā mayaṃ bhuñjissāmā’ti katampi vuttaṃ. Puna ‘pañcasu ekaṃ uddissakataṃ itaresaṃ na kappatī’ti dassanatthaṃ ‘pañcasu hi sahadhammikesūtiādi vutta’nti vadantī’’ti vuttaṃ. Aññatarasmiṃ pana gaṇṭhipade ‘‘amhākanti ca rājayuttādīnanti ca vutte vaṭṭatīti vatvā ‘tumhāka’nti avatvā ‘petakiccatthāyāti vuttepi vaṭṭatī’ti ca dassetvā sabbattha vuttānaṃ, ādisaddena saṅgahitānañca lakkhaṇaṃ ṭhapentena ‘bhikkhūnaṃyevā’tiādi vuttaṃ. Tattha ‘bhikkhūnaṃ uddiṭṭhe evāti adhippāyenā’ti vuttaṃ. Na ‘tumhākaṃ, amhākañcāti vutte anāpattī’ti dassanatthaṃ. Kasmā? Missakavārassa abhāvā. Lakkhaṇaṃ nāma vuttānaṃ, vuttasadisānañca hoti. ‘Sace petakiccatthāyāti vuttaṭṭhāne bhikkhūnaṃ bhojanaṃ sandhāya karontī’ti vadanti mahāaṭṭhakathāyañca ‘tasmiṃ vāre ca na tumhākanti vutte vaṭṭatī’ti vuttattā. Teneva idhāpi ‘petakiccatthāya, maṅgalādīnaṃ vā atthāya katepi eseva nayo’ti pubbe vuttatthavasena vuttaṃ. ‘Avadhāraṇatthena missake vaṭṭatī’ti ce? ‘Kappiyamaṃsassa hi paṭiggahaṇe āpatti natthī’ti vacanena akappiyapaṭiggahaṇe āpattīti āpannaṃ, ‘tañca gahetabbaṃ siyā’ti paṭikkhipitabbā’’ti vuttaṃ, taṃ sundaraṃ viya dissati, vicāretvā gahetabbaṃ. Yattha cāti bhikkhūnaṃ atthāya katepi. Tamatthaṃ āvi kātuṃ ‘‘sace panā’’tiādi vuttaṃ . Ettha pana ‘‘bhikkhunīnaṃ dukkaṭaṃ, itaresaṃ daṇḍakammavatthū’’ti vadanti. Kappaṃ nirayamhīti asaṅkhyeyyakappaṃ. Vivaṭṭaṭṭhāyikāleyeva saṅghabhedo hotīti. Kappanti āyukappaṃ.
૪૧૧. કુસલન્તિ ખેમં. આપત્તિભયા કતા લજ્જીહીતિ એત્થ આપત્તિભયેન અવસ્સં આરોચેન્તીતિ દસ્સનત્થં ‘‘લજ્જી રક્ખિસ્સતી’’તિ (વિસુદ્ધિ॰ ૧.૪૨; પારા॰ અટ્ઠ॰ ૧.૪૫) પોરાણવચનસ્સાનુરૂપતો ‘‘અઞ્ઞેહિ લજ્જીહી’’તિ વુત્તં. અલજ્જિસ્સપિ અનારોચેન્તસ્સ આપત્તિયેવ ‘‘યે પસ્સન્તિ યે સુણન્તી’’તિ વચનતો.
411.Kusalanti khemaṃ. Āpattibhayā katā lajjīhīti ettha āpattibhayena avassaṃ ārocentīti dassanatthaṃ ‘‘lajjī rakkhissatī’’ti (visuddhi. 1.42; pārā. aṭṭha. 1.45) porāṇavacanassānurūpato ‘‘aññehi lajjīhī’’ti vuttaṃ. Alajjissapi anārocentassa āpattiyeva ‘‘ye passanti ye suṇantī’’ti vacanato.
૪૧૬. અસમનુભાસન્તસ્સાતિ કમ્મકારકે કત્તુનિદ્દેસો, સમનુભાસનકમ્મં અકરિયમાનસ્સાતિ અત્થો. ઓદિસ્સ અનુઞ્ઞાતો નામ ઉમ્મત્તકખિત્તચિત્તવેદનટ્ટાદિકો ‘‘અનાપત્તિ આદિકમ્મિકસ્સા’’તિ અરિટ્ઠસિક્ખાપદે આગતત્તા અત્થીતિ ચે? યમ્પીતિઆદિ. સા પનેસા અનાપત્તિ. સો વુચ્ચતીતિ તત્થ આગતોપિ સકમ્મબ્યાવટોપિ એવં વુચ્ચતિ. એતેનુપાયેનાતિ અસમનુભાસન્તસ્સ ચ આદિકમ્મિકસ્સ ચ વુત્તત્થવસેન. ઠપેત્વા અરિટ્ઠસિક્ખાપદન્તિ તત્થ આદિકમ્મિકપદાભાવા.
416.Asamanubhāsantassāti kammakārake kattuniddeso, samanubhāsanakammaṃ akariyamānassāti attho. Odissa anuññāto nāma ummattakakhittacittavedanaṭṭādiko ‘‘anāpatti ādikammikassā’’ti ariṭṭhasikkhāpade āgatattā atthīti ce? Yampītiādi. Sā panesā anāpatti. So vuccatīti tattha āgatopi sakammabyāvaṭopi evaṃ vuccati. Etenupāyenāti asamanubhāsantassa ca ādikammikassa ca vuttatthavasena. Ṭhapetvā ariṭṭhasikkhāpadanti tattha ādikammikapadābhāvā.
તિવઙ્ગિકન્તિ એત્થ વાચાય એવ પટિનિસ્સજ્જન્તસ્સ ઓટ્ઠચલનાદિકાયવિઞ્ઞત્તિ હોતિ, તસ્મા દુવિધમ્પિ વિઞ્ઞત્તિં કથેન્તસ્સ હોતિ. વચીભેદં કાતું અસક્કોન્તસ્સ કાયવિકારં કરોન્તસ્સ અનાપત્તિયા ભવિતબ્બં. કસ્મા? તિવઙ્ગેસુ એકસ્સ પરિહીનત્તા, તસ્મા તિવઙ્ગભાવો આપત્તિયા, અઙ્ગહાનિભાવો અનાપત્તિયાતિ ગહેતબ્બં. એત્થ સિયા – યદિ અઙ્ગહાનિભાવેન અનાપત્તિ, એવં સન્તેપિ વિકારં અકત્વા ચિત્તેનેવ વિસ્સજ્જેન્તસ્સ અનાપત્તિયા ભવિતબ્બન્તિ? તં ન, કસ્મા? અટ્ઠકથાયં ‘‘કાયવિકારં વા વચીભેદં વા અકરોન્તસ્સેવ પન આપજ્જનતો અકિરિય’’ન્તિ હિ વુત્તં, ‘‘ચિત્તં વા અનુપ્પાદેન્તસ્સ વા’’તિ ન વુત્તં, તસ્મા ચિત્તઞ્ચ નામ વિઞ્ઞત્તિપટિબદ્ધં એવાતિ વિસું અઙ્ગભાવેનેવ વુત્તત્તા જાનિતબ્બન્તિ ચે? તં ન, દ્વિન્નંયેવ અકિરિયાતિ, તસ્મા ચિત્તેન વિસ્સજ્જેન્તસ્સાપિ આપત્તિ વિય દિસ્સતિ, ઉપપરિક્ખિત્વા ગહેતબ્બં. તત્થ ‘‘અકુસલચિત્ત’’ન્તિ વુત્તન્તિ ચે? ‘‘ચિત્તબાહુલ્લતો વુત્ત’’ન્તિ વદન્તિ. તેપિ કિર બાહુલ્લતો વદન્તિ.
Tivaṅgikanti ettha vācāya eva paṭinissajjantassa oṭṭhacalanādikāyaviññatti hoti, tasmā duvidhampi viññattiṃ kathentassa hoti. Vacībhedaṃ kātuṃ asakkontassa kāyavikāraṃ karontassa anāpattiyā bhavitabbaṃ. Kasmā? Tivaṅgesu ekassa parihīnattā, tasmā tivaṅgabhāvo āpattiyā, aṅgahānibhāvo anāpattiyāti gahetabbaṃ. Ettha siyā – yadi aṅgahānibhāvena anāpatti, evaṃ santepi vikāraṃ akatvā citteneva vissajjentassa anāpattiyā bhavitabbanti? Taṃ na, kasmā? Aṭṭhakathāyaṃ ‘‘kāyavikāraṃ vā vacībhedaṃ vā akarontasseva pana āpajjanato akiriya’’nti hi vuttaṃ, ‘‘cittaṃ vā anuppādentassa vā’’ti na vuttaṃ, tasmā cittañca nāma viññattipaṭibaddhaṃ evāti visuṃ aṅgabhāveneva vuttattā jānitabbanti ce? Taṃ na, dvinnaṃyeva akiriyāti, tasmā cittena vissajjentassāpi āpatti viya dissati, upaparikkhitvā gahetabbaṃ. Tattha ‘‘akusalacitta’’nti vuttanti ce? ‘‘Cittabāhullato vutta’’nti vadanti. Tepi kira bāhullato vadanti.
પઠમસઙ્ઘભેદસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.
Paṭhamasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
તિપિટક (મૂલ) • Tipiṭaka (Mūla) / વિનયપિટક • Vinayapiṭaka / મહાવિભઙ્ગ • Mahāvibhaṅga / ૧૦. સઙ્ઘભેદસિક્ખાપદં • 10. Saṅghabhedasikkhāpadaṃ
અટ્ઠકથા • Aṭṭhakathā / વિનયપિટક (અટ્ઠકથા) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / મહાવિભઙ્ગ-અટ્ઠકથા • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ૧૦. પઠમસઙ્ઘભેદસિક્ખાપદવણ્ણના • 10. Paṭhamasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā
ટીકા • Tīkā / વિનયપિટક (ટીકા) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / સારત્થદીપની-ટીકા • Sāratthadīpanī-ṭīkā / ૧૦. પઠમસઙ્ઘભેદસિક્ખાપદવણ્ણના • 10. Paṭhamasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā
ટીકા • Tīkā / વિનયપિટક (ટીકા) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / વિમતિવિનોદની-ટીકા • Vimativinodanī-ṭīkā / ૧૦. પઠમસઙ્ઘભેદસિક્ખાપદવણ્ણના • 10. Paṭhamasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā
