| Library / Tipiṭaka / તિપિટક • Tipiṭaka / મહાવિભઙ્ગ-અટ્ઠકથા • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā |
૧૦. પઠમસઙ્ઘભેદસિક્ખાપદવણ્ણના
10. Paṭhamasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā
૪૦૯. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવાતિ સઙ્ઘભેદસિક્ખાપદં. તત્થ અથ ખો દેવદત્તોતિઆદીસુ યો ચ દેવદત્તો, યથા ચ પબ્બજિતો, યેન ચ કારણેન કોકાલિકાદયો ઉપસઙ્કમિત્વા ‘‘એથ મયં આવુસો સમણસ્સ ગોતમસ્સ સઙ્ઘભેદં કરિસ્સામ ચક્કભેદ’’ન્તિ આહ. તં સબ્બં સઙ્ઘભેદક્ખન્ધકે (ચૂળવ॰ ૩૪૩) આગતમેવ. પઞ્ચવત્થુયાચના પન કિઞ્ચાપિ તત્થેવ આગમિસ્સતિ. અથ ખો ઇધાપિ આગતત્તા યદેત્થ વત્તબ્બં, તં વત્વાવ ગમિસ્સામ.
409.Tenasamayena buddho bhagavāti saṅghabhedasikkhāpadaṃ. Tattha atha kho devadattotiādīsu yo ca devadatto, yathā ca pabbajito, yena ca kāraṇena kokālikādayo upasaṅkamitvā ‘‘etha mayaṃ āvuso samaṇassa gotamassa saṅghabhedaṃ karissāma cakkabheda’’nti āha. Taṃ sabbaṃ saṅghabhedakkhandhake (cūḷava. 343) āgatameva. Pañcavatthuyācanā pana kiñcāpi tattheva āgamissati. Atha kho idhāpi āgatattā yadettha vattabbaṃ, taṃ vatvāva gamissāma.
સાધુ ભન્તેતિ આયાચના. ભિક્ખૂ યાવજીવં આરઞ્ઞિકા અસ્સૂતિ આરઞ્ઞિકધુતઙ્ગં સમાદાય સબ્બેપિ ભિક્ખૂ યાવ જીવન્તિ તાવ આરઞ્ઞિકા હોન્તુ , અરઞ્ઞેયેવ વસન્તુ. યો ગામન્તં ઓસરેય્ય વજ્જં નં ફુસેય્યાતિ યો એકભિક્ખુપિ અરઞ્ઞં પહાય નિવાસત્થાય ગામન્તં ઓસરેય્ય, વજ્જં તં ફુસેય્ય નં ભિક્ખું દોસો ફુસતુ, આપત્તિયા નં ભગવા કારેતૂ’’તિ અધિપ્પાયેન વદતિ. એસ નયો સેસવત્થૂસુપિ.
Sādhu bhanteti āyācanā. Bhikkhū yāvajīvaṃ āraññikā assūti āraññikadhutaṅgaṃ samādāya sabbepi bhikkhū yāva jīvanti tāva āraññikā hontu , araññeyeva vasantu. Yo gāmantaṃ osareyya vajjaṃ naṃ phuseyyāti yo ekabhikkhupi araññaṃ pahāya nivāsatthāya gāmantaṃ osareyya, vajjaṃ taṃ phuseyya naṃ bhikkhuṃ doso phusatu, āpattiyā naṃ bhagavā kāretū’’ti adhippāyena vadati. Esa nayo sesavatthūsupi.
૪૧૦. જનં સઞ્ઞાપેસ્સામાતિ જનં અમ્હાકં અપ્પિચ્છતાદિભાવં જાનાપેસ્સામ, અથ વા પરિતોસેસ્સામ પસાદેસ્સામાતિ વુત્તં હોતિ.
410.Janaṃ saññāpessāmāti janaṃ amhākaṃ appicchatādibhāvaṃ jānāpessāma, atha vā paritosessāma pasādessāmāti vuttaṃ hoti.
ઇમાનિ પન પઞ્ચ વત્થૂનિ યાચતો દેવદત્તસ્સ વચનં સુત્વાવ અઞ્ઞાસિ ભગવા ‘‘સઙ્ઘભેદત્થિકો હુત્વા અયં યાચતી’’તિ. યસ્મા પન તાનિ અનુજાનિયમાનાનિ બહૂનં કુલપુત્તાનં મગ્ગન્તરાયાય સંવત્તન્તિ, તસ્મા ભગવા ‘‘અલં દેવદત્તા’’તિ પટિક્ખિપિત્વા ‘‘યો ઇચ્છતિ આરઞ્ઞિકો હોતૂ’’તિઆદિમાહ.
Imāni pana pañca vatthūni yācato devadattassa vacanaṃ sutvāva aññāsi bhagavā ‘‘saṅghabhedatthiko hutvā ayaṃ yācatī’’ti. Yasmā pana tāni anujāniyamānāni bahūnaṃ kulaputtānaṃ maggantarāyāya saṃvattanti, tasmā bhagavā ‘‘alaṃ devadattā’’ti paṭikkhipitvā ‘‘yo icchati āraññiko hotū’’tiādimāha.
એત્થ પન ભગવતો અધિપ્પાયં વિદિત્વા કુલપુત્તેન અત્તનો પતિરૂપં વેદિતબ્બં. અયઞ્હેત્થ ભગવતો અધિપ્પાયો – ‘‘એકો ભિક્ખુ મહજ્ઝાસયો હોતિ મહુસ્સાહો, સક્કોતિ ગામન્તસેનાસનં પટિક્ખિપિત્વા અરઞ્ઞે વિહરન્તો દુક્ખસ્સન્તં કાતું. એકો દુબ્બલો હોતિ અપ્પથામો અરઞ્ઞે ન સક્કોતિ, ગામન્તેયેવ સક્કોતિ. એકો મહબ્બલો સમપ્પવત્તધાતુકો અધિવાસનખન્તિસમ્પન્નો ઇટ્ઠાનિટ્ઠેસુ સમચિત્તો અરઞ્ઞેપિ ગામન્તેપિ સક્કોતિયેવ. એકો નેવ ગામન્તે ન અરઞ્ઞે સક્કોતિ પદપરમો હોતિ.
Ettha pana bhagavato adhippāyaṃ viditvā kulaputtena attano patirūpaṃ veditabbaṃ. Ayañhettha bhagavato adhippāyo – ‘‘eko bhikkhu mahajjhāsayo hoti mahussāho, sakkoti gāmantasenāsanaṃ paṭikkhipitvā araññe viharanto dukkhassantaṃ kātuṃ. Eko dubbalo hoti appathāmo araññe na sakkoti, gāmanteyeva sakkoti. Eko mahabbalo samappavattadhātuko adhivāsanakhantisampanno iṭṭhāniṭṭhesu samacitto araññepi gāmantepi sakkotiyeva. Eko neva gāmante na araññe sakkoti padaparamo hoti.
તત્ર ય્વાયં મહજ્ઝાસયો હોતિ મહુસ્સાહો, સક્કોતિ ગામન્તસેનાસનં પટિક્ખિપિત્વા અરઞ્ઞે વિહરન્તો દુક્ખસ્સન્તં કાતું, સો અરઞ્ઞેયેવ વસતુ, ઇદમસ્સ પતિરૂપં. સદ્ધિવિહારિકાદયોપિ ચસ્સ અનુસિક્ખમાના અરઞ્ઞે વિહાતબ્બમેવ મઞ્ઞિસ્સન્તિ.
Tatra yvāyaṃ mahajjhāsayo hoti mahussāho, sakkoti gāmantasenāsanaṃ paṭikkhipitvā araññe viharanto dukkhassantaṃ kātuṃ, so araññeyeva vasatu, idamassa patirūpaṃ. Saddhivihārikādayopi cassa anusikkhamānā araññe vihātabbameva maññissanti.
યો પન દુબ્બલો હોતિ અપ્પથામો ગામન્તેયેવ સક્કોતિ દુક્ખસ્સન્તં કાતું, ન અરઞ્ઞે સો ગામન્તેયેવ વસતુ, ય્વાયં મહબ્બલો સમપ્પવત્તધાતુકો અધિવાસનખન્તિસમ્પન્નો ઇટ્ઠાનિટ્ઠેસુ સમચિત્તો અરઞ્ઞેપિ ગામન્તેપિ સક્કોતિયેવ, અયમ્પિ ગામન્તસેનાસનં પહાય અરઞ્ઞે વિહરતુ, ઇદમસ્સ પતિરૂપં સદ્ધિવિહારિકાપિ હિસ્સ અનુસિક્ખમાના અરઞ્ઞે વિહાતબ્બં મઞ્ઞિસ્સન્તિ.
Yo pana dubbalo hoti appathāmo gāmanteyeva sakkoti dukkhassantaṃ kātuṃ, na araññe so gāmanteyeva vasatu, yvāyaṃ mahabbalo samappavattadhātuko adhivāsanakhantisampanno iṭṭhāniṭṭhesu samacitto araññepi gāmantepi sakkotiyeva, ayampi gāmantasenāsanaṃ pahāya araññe viharatu, idamassa patirūpaṃ saddhivihārikāpi hissa anusikkhamānā araññe vihātabbaṃ maññissanti.
યો પનાયં નેવ ગામન્તે ન અરઞ્ઞે સક્કોતિ પદપરમો હોતિ. અયમ્પિ અરઞ્ઞેયેવ વસતુ. અયં હિસ્સ ધુતઙ્ગસેવના કમ્મટ્ઠાનભાવના ચ આયતિં મગ્ગફલાનં ઉપનિસ્સયો ભવિસ્સતિ. સદ્ધિવિહારિકાદયો ચસ્સ અનુસિક્ખમાના અરઞ્ઞે વિહાતબ્બં મઞ્ઞિસ્સન્તીતિ.
Yo panāyaṃ neva gāmante na araññe sakkoti padaparamo hoti. Ayampi araññeyeva vasatu. Ayaṃ hissa dhutaṅgasevanā kammaṭṭhānabhāvanā ca āyatiṃ maggaphalānaṃ upanissayo bhavissati. Saddhivihārikādayo cassa anusikkhamānā araññe vihātabbaṃ maññissantīti.
એવં ય્વાયં દુબ્બલો હોતિ અપ્પથામો ગામન્તેયેવ વિહરન્તો સક્કોતિ દુક્ખસ્સન્તં કાતું ન અરઞ્ઞે, ઇમં પુગ્ગલં સન્ધાય ભગવા ‘‘યો ઇચ્છતિ ગામન્તે વિહરતૂ’’તિ આહ. ઇમિના ચ પુગ્ગલેન અઞ્ઞેસમ્પિ દ્વારં દિન્નં.
Evaṃ yvāyaṃ dubbalo hoti appathāmo gāmanteyeva viharanto sakkoti dukkhassantaṃ kātuṃ na araññe, imaṃ puggalaṃ sandhāya bhagavā ‘‘yo icchati gāmante viharatū’’ti āha. Iminā ca puggalena aññesampi dvāraṃ dinnaṃ.
યદિ પન ભગવા દેવદત્તસ્સ વાદં સમ્પટિચ્છેય્ય, ય્વાયં પુગ્ગલો પકતિયા દુબ્બલો હોતિ અપ્પથામો, યોપિ દહરકાલે અરઞ્ઞવાસં અભિસમ્ભુણિત્વા જિણ્ણકાલે વા વાતપિત્તાદીહિ સમુપ્પન્નધાતુક્ખોભકાલે વા નાભિસમ્ભુણાતિ, ગામન્તેયેવ પન વિહરન્તો સક્કોતિ દુક્ખસ્સન્તં કાતું, તેસં અરિયમગ્ગુપચ્છેદો ભવેય્ય, અરહત્તફલાધિગમો ન ભવેય્ય, ઉદ્ધમ્મં ઉબ્બિનયં વિલોમં અનિય્યાનિકં સત્થુ સાસનં ભવેય્ય, સત્થા ચ તેસં અસબ્બઞ્ઞૂ અસ્સ ‘‘સકવાદં છડ્ડેત્વા દેવદત્તવાદે પતિટ્ઠિતો’’તિ ગારય્હો ચ ભવેય્ય. તસ્મા ભગવા એવરૂપે પુગ્ગલે સઙ્ગણ્હન્તો દેવદત્તસ્સ વાદં પટિક્ખિપિ. એતેનેવૂપાયેન પિણ્ડપાતિકવત્થુસ્મિમ્પિ પંસુકૂલિકવત્થુસ્મિમ્પિ અટ્ઠ માસે રુક્ખમૂલિકવત્થુસ્મિમ્પિ વિનિચ્છયો વેદિતબ્બો. ચત્તારો પન માસે રુક્ખમૂલસેનાસનં પટિક્ખિત્તમેવ.
Yadi pana bhagavā devadattassa vādaṃ sampaṭiccheyya, yvāyaṃ puggalo pakatiyā dubbalo hoti appathāmo, yopi daharakāle araññavāsaṃ abhisambhuṇitvā jiṇṇakāle vā vātapittādīhi samuppannadhātukkhobhakāle vā nābhisambhuṇāti, gāmanteyeva pana viharanto sakkoti dukkhassantaṃ kātuṃ, tesaṃ ariyamaggupacchedo bhaveyya, arahattaphalādhigamo na bhaveyya, uddhammaṃ ubbinayaṃ vilomaṃ aniyyānikaṃ satthu sāsanaṃ bhaveyya, satthā ca tesaṃ asabbaññū assa ‘‘sakavādaṃ chaḍḍetvā devadattavāde patiṭṭhito’’ti gārayho ca bhaveyya. Tasmā bhagavā evarūpe puggale saṅgaṇhanto devadattassa vādaṃ paṭikkhipi. Etenevūpāyena piṇḍapātikavatthusmimpi paṃsukūlikavatthusmimpi aṭṭha māse rukkhamūlikavatthusmimpi vinicchayo veditabbo. Cattāro pana māse rukkhamūlasenāsanaṃ paṭikkhittameva.
મચ્છમંસવત્થુસ્મિં તિકોટિપરિસુદ્ધન્તિ તીહિ કોટીહિ પરિસુદ્ધં, દિટ્ઠાદીહિ અપરિસુદ્ધીહિ વિરહિતન્તિ અત્થો. તેનેવાહ – ‘‘અદિટ્ઠં, અસુતં, અપરિસઙ્કિત’’ન્તિ. તત્થ ‘‘અદિટ્ઠં’’ નામ ભિક્ખૂનં અત્થાય મિગમચ્છે વધિત્વા ગય્હમાનં અદિટ્ઠં. ‘‘અસુતં’’ નામ ભિક્ખૂનં અત્થાય મિગમચ્છે વધિત્વા ગહિતન્તિ અસુતં. ‘‘અપરિસઙ્કિતં’’ પન દિટ્ઠપરિસઙ્કિતં સુતપરિસઙ્કિતં તદુભયવિમુત્તપરિસઙ્કિતઞ્ચ ઞત્વા તબ્બિપક્ખતો જાનિતબ્બં. કથં? ઇધ ભિક્ખૂ પસ્સન્તિ મનુસ્સે જાલવાગુરાદિહત્થે ગામતો વ નિક્ખમન્તે અરઞ્ઞે વા વિચરન્તે, દુતિયદિવસે ચ નેસં તં ગામં પિણ્ડાય પવિટ્ઠાનં સમચ્છમંસં પિણ્ડપાતં અભિહરન્તિ. તે તેન દિટ્ઠેન પરિસઙ્કન્તિ ‘‘ભિક્ખૂનં નુખો અત્થાય કત’’ન્તિ ઇદં દિટ્ઠપરિસઙ્કિતં, નામ એતં ગહેતું ન વટ્ટતિ. યં એવં અપરિસઙ્કિતં તં વટ્ટતિ. સચે પન તે મનુસ્સા ‘‘કસ્મા ભન્તે ન ગણ્હથા’’તિ પુચ્છિત્વા તમત્થં સુત્વા ‘‘નયિદં ભન્તે ભિક્ખૂનં અત્થાય કતં, અમ્હેહિ અત્તનો અત્થાય વા રાજયુત્તાદીનં અત્થાય વા કત’’ન્તિ વદન્તિ કપ્પતિ.
Macchamaṃsavatthusmiṃ tikoṭiparisuddhanti tīhi koṭīhi parisuddhaṃ, diṭṭhādīhi aparisuddhīhi virahitanti attho. Tenevāha – ‘‘adiṭṭhaṃ, asutaṃ, aparisaṅkita’’nti. Tattha ‘‘adiṭṭhaṃ’’ nāma bhikkhūnaṃ atthāya migamacche vadhitvā gayhamānaṃ adiṭṭhaṃ. ‘‘Asutaṃ’’ nāma bhikkhūnaṃ atthāya migamacche vadhitvā gahitanti asutaṃ. ‘‘Aparisaṅkitaṃ’’ pana diṭṭhaparisaṅkitaṃ sutaparisaṅkitaṃ tadubhayavimuttaparisaṅkitañca ñatvā tabbipakkhato jānitabbaṃ. Kathaṃ? Idha bhikkhū passanti manusse jālavāgurādihatthe gāmato va nikkhamante araññe vā vicarante, dutiyadivase ca nesaṃ taṃ gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭhānaṃ samacchamaṃsaṃ piṇḍapātaṃ abhiharanti. Te tena diṭṭhena parisaṅkanti ‘‘bhikkhūnaṃ nukho atthāya kata’’nti idaṃ diṭṭhaparisaṅkitaṃ, nāma etaṃ gahetuṃ na vaṭṭati. Yaṃ evaṃ aparisaṅkitaṃ taṃ vaṭṭati. Sace pana te manussā ‘‘kasmā bhante na gaṇhathā’’ti pucchitvā tamatthaṃ sutvā ‘‘nayidaṃ bhante bhikkhūnaṃ atthāya kataṃ, amhehi attano atthāya vā rājayuttādīnaṃ atthāya vā kata’’nti vadanti kappati.
નહેવ ખો ભિક્ખૂ પસ્સન્તિ; અપિચ સુણન્તિ, મનુસ્સા કિર જાલવાગુરાદિહત્થા ગામતો વા નિક્ખમન્તિ, અરઞ્ઞે વા વિચરન્તી’’તિ. દુતિયદિવસે ચ નેસં તં ગામં પિણ્ડાય પવિટ્ઠાનં ‘‘ભિક્ખૂનં નુખો અત્થાય કત’’ન્તિ ઇદં ‘‘સુતપરિસઙ્કિતં’’ નામ. એતં ગહેતું ન વટ્ટતિ, યં એવં અપરિસઙ્કિતં તં વટ્ટતિ. સચે પન તે મનુસ્સા ‘‘કસ્મા, ભન્તે, ન ગણ્હથા’’તિ પુચ્છિત્વા તમત્થં સુત્વા ‘‘નયિદં, ભન્તે, ભિક્ખૂનં અત્થાય કતં, અમ્હેહિ અત્તનો અત્થાય વા રાજયુત્તાદીનં અત્થાય વા કત’’ન્તિ વદન્તિ કપ્પતિ.
Naheva kho bhikkhū passanti; apica suṇanti, manussā kira jālavāgurādihatthā gāmato vā nikkhamanti, araññe vā vicarantī’’ti. Dutiyadivase ca nesaṃ taṃ gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭhānaṃ ‘‘bhikkhūnaṃ nukho atthāya kata’’nti idaṃ ‘‘sutaparisaṅkitaṃ’’ nāma. Etaṃ gahetuṃ na vaṭṭati, yaṃ evaṃ aparisaṅkitaṃ taṃ vaṭṭati. Sace pana te manussā ‘‘kasmā, bhante, na gaṇhathā’’ti pucchitvā tamatthaṃ sutvā ‘‘nayidaṃ, bhante, bhikkhūnaṃ atthāya kataṃ, amhehi attano atthāya vā rājayuttādīnaṃ atthāya vā kata’’nti vadanti kappati.
નહેવ ખો પન ભિક્ખૂ પસ્સન્તિ, ન સુણન્તિ; અપિચ ખો તેસં ગામં પિણ્ડાય પવિટ્ઠાનં પત્તં ગહેત્વા સમચ્છમંસં પિણ્ડપાતં અભિસઙ્ખરિત્વા અભિહરન્તિ, તે પરિસઙ્કન્તિ ‘‘ભિક્ખૂનં નુખો અત્થાય કત’’ન્તિ ઇદં ‘‘તદુભયવિમુત્તપરિસઙ્કિતં’’ નામ. એતં ગહેતું ન વટ્ટતિ. યં એવં અપરિસઙ્કિતં તં વટ્ટતિ. સચે પન તે મનુસ્સા ‘‘કસ્મા, ભન્તે, ન ગણ્હથા’’તિ પુચ્છિત્વા તમત્થં સુત્વા ‘‘નયિદં, ભન્તે, ભિક્ખૂનં અત્થાય કતં અમ્હેહિ અત્તનો અત્થાય વા રાજયુત્તાદીનં અત્થાય વા કતં પવત્તમંસં વા કપ્પિયમેવ લભિત્વા ભિક્ખૂનં અત્થાય સમ્પાદિત’’ન્તિ વદન્તિ કપ્પતિ. મતાનં પેતકિચ્ચત્થાય મઙ્ગલાદીનં વા અત્થાય કતેપિ એસેવ નયો. યં યઞ્હિ ભિક્ખૂનંયેવ અત્થાય અકતં, યત્થ ચ નિબ્બેમતિકો હોતિ, તં સબ્બં કપ્પતિ.
Naheva kho pana bhikkhū passanti, na suṇanti; apica kho tesaṃ gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭhānaṃ pattaṃ gahetvā samacchamaṃsaṃ piṇḍapātaṃ abhisaṅkharitvā abhiharanti, te parisaṅkanti ‘‘bhikkhūnaṃ nukho atthāya kata’’nti idaṃ ‘‘tadubhayavimuttaparisaṅkitaṃ’’ nāma. Etaṃ gahetuṃ na vaṭṭati. Yaṃ evaṃ aparisaṅkitaṃ taṃ vaṭṭati. Sace pana te manussā ‘‘kasmā, bhante, na gaṇhathā’’ti pucchitvā tamatthaṃ sutvā ‘‘nayidaṃ, bhante, bhikkhūnaṃ atthāya kataṃ amhehi attano atthāya vā rājayuttādīnaṃ atthāya vā kataṃ pavattamaṃsaṃ vā kappiyameva labhitvā bhikkhūnaṃ atthāya sampādita’’nti vadanti kappati. Matānaṃ petakiccatthāya maṅgalādīnaṃ vā atthāya katepi eseva nayo. Yaṃ yañhi bhikkhūnaṃyeva atthāya akataṃ, yattha ca nibbematiko hoti, taṃ sabbaṃ kappati.
સચે પન એકસ્મિં વિહારે ભિક્ખૂ ઉદ્દિસ્સ કતં હોતિ, તે ચ અત્તનો અત્થાય કતભાવં ન જાનન્તિ, અઞ્ઞે જાનન્તિ. યે જાનન્તિ, તેસં ન વટ્ટતિ , ઇતરેસં વટ્ટતિ. અઞ્ઞે ન જાનન્તિ, તેયેવ જાનન્તિ, તેસંયેવ ન વટ્ટતિ, અઞ્ઞેસં વટ્ટતિ. તેપિ અમ્હાકં અત્થાય કતન્તિ જાનન્તિ, અઞ્ઞેપિ એતેસં અત્થાય કતન્તિ જાનન્તિ, સબ્બેસમ્પિ ન વટ્ટતિ, સબ્બે ન જાનન્તિ, સબ્બેસમ્પિ વટ્ટતિ. પઞ્ચસુ હિ સહધમ્મિકેસુ યસ્સ વા તસ્સ વા અત્થાય ઉદ્દિસ્સ કતં, સબ્બેસં ન કપ્પતિ.
Sace pana ekasmiṃ vihāre bhikkhū uddissa kataṃ hoti, te ca attano atthāya katabhāvaṃ na jānanti, aññe jānanti. Ye jānanti, tesaṃ na vaṭṭati , itaresaṃ vaṭṭati. Aññe na jānanti, teyeva jānanti, tesaṃyeva na vaṭṭati, aññesaṃ vaṭṭati. Tepi amhākaṃ atthāya katanti jānanti, aññepi etesaṃ atthāya katanti jānanti, sabbesampi na vaṭṭati, sabbe na jānanti, sabbesampi vaṭṭati. Pañcasu hi sahadhammikesu yassa vā tassa vā atthāya uddissa kataṃ, sabbesaṃ na kappati.
સચે પન કોચિ એકં ભિક્ખું ઉદ્દિસ્સ પાણં વધિત્વા તસ્સ પત્તં પૂરેત્વા દેતિ, સો ચ અત્તનો અત્થાય કતભાવં જાનંયેવ ગહેત્વા અઞ્ઞસ્સ ભિક્ખુનો દેતિ, સો તસ્સ સદ્ધાય પરિભુઞ્જતિ, કસ્સ આપત્તીતિ? દ્વિન્નમ્પિ અનાપત્તિ. યઞ્હિ ઉદ્દિસ્સ કતં તસ્સ અભુત્તતાય અનાપત્તિ, ઇતરસ્સ અજાનનતાય. કપ્પિયમંસસ્સ હિ પટિગ્ગહણે આપત્તિ નત્થિ. ઉદ્દિસ્સ કતઞ્ચ અજાનિત્વા ભુત્તસ્સ પચ્છા ઞત્વા આપત્તિદેસનાકિચ્ચં નામ નત્થિ, અકપ્પિયમંસં પન અજાનિત્વા ભુત્તેન પચ્છા ઞત્વાપિ આપત્તિ દેસેતબ્બા, ઉદ્દિસ્સ કતઞ્હિ ઞત્વા ભુઞ્જતોવ આપત્તિ. અકપ્પિયમંસં અજાનિત્વા ભુઞ્જન્તસ્સાપિ આપત્તિયેવ. તસ્મા આપત્તિભીરુકેન રૂપં સલ્લક્ખેન્તેનપિ પુચ્છિત્વાવ મંસં પટિગ્ગહેતબ્બં. પરિભોગકાલે પુચ્છિત્વા પરિભુઞ્જિસ્સામીતિ વા ગહેત્વા પુચ્છિત્વાવ પરિભુઞ્જિતબ્બં. કસ્મા? દુવિઞ્ઞેય્યત્તા. અચ્છમંસં હિ સૂકરમંસસદિસં હોતિ, દીપિમંસાદીનિપિ મિગમંસાદિસદિસાનિ, તસ્મા પુચ્છિત્વા ગહણમેવ વત્તન્તિ વદન્તિ.
Sace pana koci ekaṃ bhikkhuṃ uddissa pāṇaṃ vadhitvā tassa pattaṃ pūretvā deti, so ca attano atthāya katabhāvaṃ jānaṃyeva gahetvā aññassa bhikkhuno deti, so tassa saddhāya paribhuñjati, kassa āpattīti? Dvinnampi anāpatti. Yañhi uddissa kataṃ tassa abhuttatāya anāpatti, itarassa ajānanatāya. Kappiyamaṃsassa hi paṭiggahaṇe āpatti natthi. Uddissa katañca ajānitvā bhuttassa pacchā ñatvā āpattidesanākiccaṃ nāma natthi, akappiyamaṃsaṃ pana ajānitvā bhuttena pacchā ñatvāpi āpatti desetabbā, uddissa katañhi ñatvā bhuñjatova āpatti. Akappiyamaṃsaṃ ajānitvā bhuñjantassāpi āpattiyeva. Tasmā āpattibhīrukena rūpaṃ sallakkhentenapi pucchitvāva maṃsaṃ paṭiggahetabbaṃ. Paribhogakāle pucchitvā paribhuñjissāmīti vā gahetvā pucchitvāva paribhuñjitabbaṃ. Kasmā? Duviññeyyattā. Acchamaṃsaṃ hi sūkaramaṃsasadisaṃ hoti, dīpimaṃsādīnipi migamaṃsādisadisāni, tasmā pucchitvā gahaṇameva vattanti vadanti.
હટ્ઠો ઉદગ્ગોતિ તુટ્ઠો ચેવ ઉન્નતકાયચિત્તો ચ હુત્વા. સો કિર ‘‘ન ભગવા ઇમાનિ પઞ્ચ વત્થૂનિ અનુજાનાતિ, ઇદાનિ સક્ખિસ્સામિ સઙ્ઘભેદં કાતુ’’ન્તિ કોકાલિકસ્સ ઇઙ્ગિતાકારં દસ્સેત્વા યથા વિસં વા ખાદિત્વા રજ્જુયા વા ઉબ્બન્ધિત્વા સત્થં વા આહરિત્વા મરિતુકામો પુરિસો વિસાદીસુ અઞ્ઞતરં લભિત્વા તપ્પચ્ચયા આસન્નમ્પિ મરણદુક્ખં અજાનન્તો હટ્ઠો ઉદગ્ગો હોતિ; એવમેવ સઙ્ઘભેદપચ્ચયા આસન્નમ્પિ અવીચિમ્હિ નિબ્બત્તિત્વા પટિસંવેદનીયં દુક્ખં અજાનન્તો ‘‘લદ્ધો દાનિ મે સઙ્ઘભેદસ્સ ઉપાયો’’તિ હટ્ઠો ઉદગ્ગો સપરિસો ઉટ્ઠાયાસના તેનેવ હટ્ઠભાવેન ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ.
Haṭṭho udaggoti tuṭṭho ceva unnatakāyacitto ca hutvā. So kira ‘‘na bhagavā imāni pañca vatthūni anujānāti, idāni sakkhissāmi saṅghabhedaṃ kātu’’nti kokālikassa iṅgitākāraṃ dassetvā yathā visaṃ vā khāditvā rajjuyā vā ubbandhitvā satthaṃ vā āharitvā maritukāmo puriso visādīsu aññataraṃ labhitvā tappaccayā āsannampi maraṇadukkhaṃ ajānanto haṭṭho udaggo hoti; evameva saṅghabhedapaccayā āsannampi avīcimhi nibbattitvā paṭisaṃvedanīyaṃ dukkhaṃ ajānanto ‘‘laddho dāni me saṅghabhedassa upāyo’’ti haṭṭho udaggo sapariso uṭṭhāyāsanā teneva haṭṭhabhāvena bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi.
તે મયં ઇમેહિ પઞ્ચહિ વત્થૂહિ સમાદાય વત્તામાતિ એત્થ પન ‘‘ઇમાનિ પઞ્ચ વત્થૂની’’તિ વત્તબ્બેપિ તે મયં ઇમેહિ પઞ્ચહિ વત્થૂહિ જનં સઞ્ઞાપેસ્સામાતિ અભિણ્હં પરિવિતક્કવસેન વિભત્તિવિપલ્લાસં અસલ્લક્ખેત્વા અભિણ્હં પરિવિતક્કાનુરૂપમેવ ‘‘તે મયં ઇમેહિ પઞ્ચહિ વત્થૂહી’’તિ આહ, યથા તં વિક્ખિત્તચિત્તો.
Te mayaṃ imehi pañcahi vatthūhi samādāya vattāmāti ettha pana ‘‘imāni pañca vatthūnī’’ti vattabbepi te mayaṃ imehi pañcahi vatthūhi janaṃ saññāpessāmāti abhiṇhaṃ parivitakkavasena vibhattivipallāsaṃ asallakkhetvā abhiṇhaṃ parivitakkānurūpameva ‘‘te mayaṃ imehi pañcahi vatthūhī’’ti āha, yathā taṃ vikkhittacitto.
ધુતા સલ્લેખવુત્તિનોતિ યા પટિપદા કિલેસે ધુનાતિ, તાય સમન્નાગતત્તા ધુતા. યા ચ કિલેસે સલ્લિખતિ, સા એતેસં વુત્તીતિ સલ્લેખવુત્તિનો.
Dhutāsallekhavuttinoti yā paṭipadā kilese dhunāti, tāya samannāgatattā dhutā. Yā ca kilese sallikhati, sā etesaṃ vuttīti sallekhavuttino.
બાહુલિકોતિ ચીવરાદીનં પચ્ચયાનં બહુલભાવો બાહુલ્લં, તં બાહુલ્લમસ્સ અત્થિ, તસ્મિં વા બાહુલ્લે નિયુત્તો ઠિતોતિ બાહુલિકો. બાહુલ્લાય ચેતેતીતિ બાહુલત્તાય ચેતેતિ કપ્પેતિ પકપ્પેતિ. કથઞ્હિ નામ મય્હઞ્ચ સાવકાનઞ્ચ ચીવરાદીનં પચ્ચયાનં બહુલભાવો ભવેય્યાતિ એવં ઉસ્સુક્કમાપન્નોતિ અધિપ્પાયો. ચક્કભેદાયાતિ આણાભેદાય.
Bāhulikoti cīvarādīnaṃ paccayānaṃ bahulabhāvo bāhullaṃ, taṃ bāhullamassa atthi, tasmiṃ vā bāhulle niyutto ṭhitoti bāhuliko. Bāhullāya cetetīti bāhulattāya ceteti kappeti pakappeti. Kathañhi nāma mayhañca sāvakānañca cīvarādīnaṃ paccayānaṃ bahulabhāvo bhaveyyāti evaṃ ussukkamāpannoti adhippāyo. Cakkabhedāyāti āṇābhedāya.
ધમ્મિં કથં કત્વાતિ ખન્ધકે વુત્તનયેન ‘‘અલં, દેવદત્ત, મા તે રુચ્ચિ સઙ્ઘભેદો. ગરુકો ખો, દેવદત્ત, સઙ્ઘભેદો. યો ખો, દેવદત્ત, સમગ્ગં સઙ્ઘં ભિન્દતિ, કપ્પટ્ઠિકં કિબ્બિસં પસવતિ, કપ્પં નિરયમ્હિ પચ્ચતિ, યો ચ ખો, દેવદત્ત, ભિન્નં સઙ્ઘં સમગ્ગં કરોતિ, બ્રહ્મં પુઞ્ઞં પસવતિ, કપ્પં સગ્ગમ્હિ મોદતી’’તિ (ચૂળવ॰ ૩૪૩) એવમાદિકં અનેકપ્પકારં દેવદત્તસ્સ ચ ભિક્ખૂનઞ્ચ તદનુચ્છવિકં તદનુલોમિકં ધમ્મિં કથં કત્વા.
Dhammiṃ kathaṃ katvāti khandhake vuttanayena ‘‘alaṃ, devadatta, mā te rucci saṅghabhedo. Garuko kho, devadatta, saṅghabhedo. Yo kho, devadatta, samaggaṃ saṅghaṃ bhindati, kappaṭṭhikaṃ kibbisaṃ pasavati, kappaṃ nirayamhi paccati, yo ca kho, devadatta, bhinnaṃ saṅghaṃ samaggaṃ karoti, brahmaṃ puññaṃ pasavati, kappaṃ saggamhi modatī’’ti (cūḷava. 343) evamādikaṃ anekappakāraṃ devadattassa ca bhikkhūnañca tadanucchavikaṃ tadanulomikaṃ dhammiṃ kathaṃ katvā.
૪૧૧. સમગ્ગસ્સાતિ સહિતસ્સ ચિત્તેન ચ સરીરેન ચ અવિયુત્તસ્સાતિ અત્થો. પદભાજનેપિ હિ અયમેવ અત્થો દસ્સિતો. સમાનસંવાસકોતિ હિ વદતા ચિત્તેન અવિયોગો દસ્સિતો હોતિ. સમાનસીમાયં ઠિતોતિ વદતા સરીરેન. કથં? સમાનસંવાસકો હિ લદ્ધિનાનાસંવાસકેન વા કમ્મનાનાસંવાસકેન વા વિરહિતો સમચિત્તતાય ચિત્તેન અવિયુત્તો હોતિ. સમાનસીમાયં ઠિતો કાયસામગ્ગિદાનતો સરીરેન અવિયુત્તો.
411.Samaggassāti sahitassa cittena ca sarīrena ca aviyuttassāti attho. Padabhājanepi hi ayameva attho dassito. Samānasaṃvāsakoti hi vadatā cittena aviyogo dassito hoti. Samānasīmāyaṃ ṭhitoti vadatā sarīrena. Kathaṃ? Samānasaṃvāsako hi laddhinānāsaṃvāsakena vā kammanānāsaṃvāsakena vā virahito samacittatāya cittena aviyutto hoti. Samānasīmāyaṃ ṭhito kāyasāmaggidānato sarīrena aviyutto.
ભેદનસંવત્તનિકં વા અધિકરણન્તિ ભેદનસ્સ સઙ્ઘભેદસ્સ અત્થાય સંવત્તનિકં કારણં. ઇમસ્મિઞ્હિ ઓકાસે ‘‘કામહેતુ કામનિદાનં કામાધિકરણ’’ન્તિઆદીસુ (મ॰ નિ॰ ૧.૧૬૮) વિય કારણં અધિકરણન્તિ અધિપ્પેતં. તઞ્ચ યસ્મા અટ્ઠારસવિધં હોતિ, તસ્મા પદભાજને ‘‘અટ્ઠારસ ભેદકરવત્થૂની’’તિ વુત્તં. તાનિ પન ‘‘ઇધૂપાલિ, ભિક્ખુ અધમ્મં ધમ્મોતિ દીપેતી’’તિઆદિના (ચૂળવ॰ ૩૫૨) નયેન ખન્ધકે આગતાનિ, તસ્મા તત્રેવ નેસં અત્થં વણ્ણયિસ્સામ. યોપિ ચાયં ઇમાનિ વત્થૂનિ નિસ્સાય અપરેહિપિ કમ્મેન, ઉદ્દેસેન, વોહારેન, અનુસાવનાય, સલાકગ્ગાહેનાતિ પઞ્ચહિ કારણેહિ સઙ્ઘભેદો હોતિ, તમ્પિ આગતટ્ઠાનેયેવ પકાસયિસ્સામ. સઙ્ખેપતો પન ભેદનસંવત્તનિકં વા અધિકરણં સમાદાયાતિ એત્થ સઙ્ઘભેદસ્સ અત્થાય સંવત્તનિકં સઙ્ઘભેદનિપ્ફત્તિસમત્થં કારણં ગહેત્વાતિ એવમત્થો વેદિતબ્બો. પગ્ગય્હાતિ પગ્ગહિતં અબ્ભુસ્સિતં પાકટં કત્વા. તિટ્ઠેય્યાતિ યથાસમાદિન્નં યથાપગ્ગહિતમેવ ચ કત્વા અચ્છેય્ય . યસ્મા પન એવં પગ્ગણ્હતા તિટ્ઠતા ચ તં દીપિતઞ્ચેવ અપ્પટિનિસ્સટ્ઠઞ્ચ હોતિ, તસ્મા પદભાજને ‘‘દીપેય્યા’’તિ ચ ‘‘નપ્પટિનિસ્સજ્જેય્યા’’તિ ચ વુત્તં.
Bhedanasaṃvattanikaṃ vā adhikaraṇanti bhedanassa saṅghabhedassa atthāya saṃvattanikaṃ kāraṇaṃ. Imasmiñhi okāse ‘‘kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇa’’ntiādīsu (ma. ni. 1.168) viya kāraṇaṃ adhikaraṇanti adhippetaṃ. Tañca yasmā aṭṭhārasavidhaṃ hoti, tasmā padabhājane ‘‘aṭṭhārasa bhedakaravatthūnī’’ti vuttaṃ. Tāni pana ‘‘idhūpāli, bhikkhu adhammaṃ dhammoti dīpetī’’tiādinā (cūḷava. 352) nayena khandhake āgatāni, tasmā tatreva nesaṃ atthaṃ vaṇṇayissāma. Yopi cāyaṃ imāni vatthūni nissāya aparehipi kammena, uddesena, vohārena, anusāvanāya, salākaggāhenāti pañcahi kāraṇehi saṅghabhedo hoti, tampi āgataṭṭhāneyeva pakāsayissāma. Saṅkhepato pana bhedanasaṃvattanikaṃ vā adhikaraṇaṃ samādāyāti ettha saṅghabhedassa atthāya saṃvattanikaṃ saṅghabhedanipphattisamatthaṃ kāraṇaṃ gahetvāti evamattho veditabbo. Paggayhāti paggahitaṃ abbhussitaṃ pākaṭaṃ katvā. Tiṭṭheyyāti yathāsamādinnaṃ yathāpaggahitameva ca katvā accheyya . Yasmā pana evaṃ paggaṇhatā tiṭṭhatā ca taṃ dīpitañceva appaṭinissaṭṭhañca hoti, tasmā padabhājane ‘‘dīpeyyā’’ti ca ‘‘nappaṭinissajjeyyā’’ti ca vuttaṃ.
ભિક્ખૂહિ એવમસ્સ વચનીયોતિ અઞ્ઞેહિ લજ્જીહિ ભિક્ખૂહિ એવં વત્તબ્બો ભવેય્ય. પદભાજને ચસ્સ યે પસ્સન્તીતિ યે સમ્મુખા પગ્ગય્હ તિટ્ઠન્તં પસ્સન્તિ. યે સુણન્તીતિ યેપિ ‘‘અસુકસ્મિં નામ વિહારે ભિક્ખૂ ભેદનસંવત્તનિકં અધિકરણં સમાદાય પગ્ગય્હ તિટ્ઠન્તી’’તિ સુણન્તિ.
Bhikkhūhi evamassa vacanīyoti aññehi lajjīhi bhikkhūhi evaṃ vattabbo bhaveyya. Padabhājane cassa ye passantīti ye sammukhā paggayha tiṭṭhantaṃ passanti. Ye suṇantīti yepi ‘‘asukasmiṃ nāma vihāre bhikkhū bhedanasaṃvattanikaṃ adhikaraṇaṃ samādāya paggayha tiṭṭhantī’’ti suṇanti.
સમેતાયસ્મા સઙ્ઘેનાતિ આયસ્મા સઙ્ઘેન સદ્ધિં સમેતુ સમાગચ્છતુ એકલદ્ધિકો હોતૂતિ અત્થો. કિં કારણા? સમગ્ગો હિ સઙ્ઘો સમ્મોદમાનો અવિવદમાનો એકુદ્દેસો ફાસુ વિહરતીતિ.
Sametāyasmā saṅghenāti āyasmā saṅghena saddhiṃ sametu samāgacchatu ekaladdhiko hotūti attho. Kiṃ kāraṇā? Samaggo hi saṅgho sammodamāno avivadamāno ekuddeso phāsu viharatīti.
તત્થ સમ્મોદમાનોતિ અઞ્ઞમઞ્ઞં સમ્પત્તિયા સટ્ઠુ મોદમાનો. અવિવદમાનોતિ ‘‘અયં ધમ્મો, નાયં ધમ્મો’’તિ એવં ન વિવદમાનો. એકો ઉદ્દેસો અસ્સાતિ એકુદ્દેસો, એકતો પવત્તપાતિમોક્ખુદ્દેસો, ન વિસુન્તિ અત્થો. ફાસુ વિહરતીતિ સુખં વિહરતિ.
Tattha sammodamānoti aññamaññaṃ sampattiyā saṭṭhu modamāno. Avivadamānoti ‘‘ayaṃ dhammo, nāyaṃ dhammo’’ti evaṃ na vivadamāno. Eko uddeso assāti ekuddeso, ekato pavattapātimokkhuddeso, na visunti attho. Phāsu viharatīti sukhaṃ viharati.
ઇચ્ચેતં કુસલન્તિ એતં પટિનિસ્સજ્જનં કુસલં ખેમં સોત્થિભાવો તસ્સ ભિક્ખુનો. નો ચે પટિનિસ્સજ્જતિ આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ તિક્ખત્તું વુત્તસ્સ અપ્પટિનિસ્સજ્જતો દુક્કટં. સુત્વા ન વદન્તિ આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ યે સુત્વા ન વદન્તિ, તેસમ્પિ દુક્કટં. કીવદૂરે સુત્વા અવદન્તાનં દુક્કટં? એકવિહારે તાવ વત્તબ્બં નત્થિ. અટ્ઠકથાયં પન વુત્તં ‘‘સમન્તા અદ્ધયોજને ભિક્ખૂનં ભારો. દૂતં વા પણ્ણં વા પેસેત્વા વદતોપિ આપત્તિમોક્ખો નત્થિ. સયમેવ ગન્ત્વા ‘ગરુકો ખો, આવુસો, સઙ્ઘભેદો , મા સઙ્ઘભેદાય, પરક્કમી’તિ નિવારેતબ્બો’’તિ. પહોન્તેન પન દૂરમ્પિ ગન્તબ્બં અગિલાનાનઞ્હિ દૂરેપિ ભારોયેવ.
Iccetaṃ kusalanti etaṃ paṭinissajjanaṃ kusalaṃ khemaṃ sotthibhāvo tassa bhikkhuno. No ce paṭinissajjati āpatti dukkaṭassāti tikkhattuṃ vuttassa appaṭinissajjato dukkaṭaṃ. Sutvā na vadanti āpatti dukkaṭassāti ye sutvā na vadanti, tesampi dukkaṭaṃ. Kīvadūre sutvā avadantānaṃ dukkaṭaṃ? Ekavihāre tāva vattabbaṃ natthi. Aṭṭhakathāyaṃ pana vuttaṃ ‘‘samantā addhayojane bhikkhūnaṃ bhāro. Dūtaṃ vā paṇṇaṃ vā pesetvā vadatopi āpattimokkho natthi. Sayameva gantvā ‘garuko kho, āvuso, saṅghabhedo , mā saṅghabhedāya, parakkamī’ti nivāretabbo’’ti. Pahontena pana dūrampi gantabbaṃ agilānānañhi dūrepi bhāroyeva.
ઇદાનિ ‘‘એવઞ્ચ સો ભિક્ખુ ભિક્ખૂહિ વુચ્ચમાનો’’તિઆદીસુ અત્થમત્તમેવ દસ્સેતું ‘‘સો ભિક્ખુ સઙ્ઘમજ્ઝમ્પિ આકડ્ઢિત્વા વત્તબ્બો’’તિઆદિમાહ. તત્થ સઙ્ઘમજ્ઝમ્પિ આકડ્ઢિત્વાતિ સચે પુરિમનયેન વુચ્ચમાનો ન પટિનિસ્સજ્જતિ હત્થેસુ ચ પાદેસુ ચ ગહેત્વાપિ સઙ્ઘમજ્ઝં આકડ્ઢિત્વા પુનપિ ‘‘મા આયસ્મા’’તિઆદિના નયેન તિક્ખત્તું વત્તબ્બો.
Idāni ‘‘evañca so bhikkhu bhikkhūhi vuccamāno’’tiādīsu atthamattameva dassetuṃ ‘‘so bhikkhu saṅghamajjhampi ākaḍḍhitvā vattabbo’’tiādimāha. Tattha saṅghamajjhampi ākaḍḍhitvāti sace purimanayena vuccamāno na paṭinissajjati hatthesu ca pādesu ca gahetvāpi saṅghamajjhaṃ ākaḍḍhitvā punapi ‘‘mā āyasmā’’tiādinā nayena tikkhattuṃ vattabbo.
યાવતતિયં સમનુભાસિતબ્બોતિ યાવ તતિયં સમનુભાસનં તાવ સમનુભાસિતબ્બો. તીહિ સમનુભાસનકમ્મવાચાહિ કમ્મં કાતબ્બન્તિ વુત્તં હોતિ. પદભાજને પનસ્સ અત્થમેવ ગહેત્વા સમનુભાસનવિધિં દસ્સેતું ‘‘સો ભિક્ખુ સમનુભાસિતબ્બો. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, સમનુભાસિતબ્બો’’તિઆદિ વુત્તં.
Yāvatatiyaṃ samanubhāsitabboti yāva tatiyaṃ samanubhāsanaṃ tāva samanubhāsitabbo. Tīhi samanubhāsanakammavācāhi kammaṃ kātabbanti vuttaṃ hoti. Padabhājane panassa atthameva gahetvā samanubhāsanavidhiṃ dassetuṃ ‘‘so bhikkhu samanubhāsitabbo. Evañca pana, bhikkhave, samanubhāsitabbo’’tiādi vuttaṃ.
૪૧૪. તત્થ ઞત્તિયા દુક્કટં દ્વીહિ કમ્મવાચાહિ થુલ્લચ્ચયા પટિપ્પસ્સમ્ભન્તીતિ યઞ્ચ ઞત્તિપરિયોસાને દુક્કટં આપન્નો, યે ચ દ્વીહિ કમ્મવાચાહિ થુલ્લચ્ચયે, તા તિસ્સોપિ આપત્તિયો ‘‘યસ્સ નક્ખમતિ સો ભાસેય્યા’’તિ એવં ય્ય-કારપ્પત્તમત્તાય તતિયકમ્મવાચાય પટિપ્પસ્સમ્ભન્તિ સઙ્ઘાદિસેસોયેવ તિટ્ઠતિ. કિં પન આપન્નાપત્તિયો પટિપ્પસ્સમ્ભન્તિ અનાપન્નાતિ? મહાસુમત્થેરો તાવ વદતિ ‘‘યો અવસાને પટિનિસ્સજ્જિસ્સતિ, સો તા આપત્તિયો ન આપજ્જતિ, તસ્મા અનાપન્ના પટિપ્પસ્સમ્ભન્તી’’તિ. મહાપદુમત્થેરો પન લિઙ્ગપરિવત્તેન અસાધારણાપત્તિયો વિય આપન્ના પટિપ્પસ્સમ્ભન્તિ, અનાપન્નાનં કિં પટિપ્પસ્સદ્ધિયા’’તિ આહ.
414. Tattha ñattiyā dukkaṭaṃ dvīhi kammavācāhi thullaccayā paṭippassambhantīti yañca ñattipariyosāne dukkaṭaṃ āpanno, ye ca dvīhi kammavācāhi thullaccaye, tā tissopi āpattiyo ‘‘yassa nakkhamati so bhāseyyā’’ti evaṃ yya-kārappattamattāya tatiyakammavācāya paṭippassambhanti saṅghādisesoyeva tiṭṭhati. Kiṃ pana āpannāpattiyo paṭippassambhanti anāpannāti? Mahāsumatthero tāva vadati ‘‘yo avasāne paṭinissajjissati, so tā āpattiyo na āpajjati, tasmā anāpannā paṭippassambhantī’’ti. Mahāpadumatthero pana liṅgaparivattena asādhāraṇāpattiyo viya āpannā paṭippassambhanti, anāpannānaṃ kiṃ paṭippassaddhiyā’’ti āha.
૪૧૫. ધમ્મકમ્મે ધમ્મકમ્મસઞ્ઞીતિ તઞ્ચે સમનુભાસનકમ્મં ધમ્મકમ્મં હોતિ, તસ્મિં ધમ્મકમ્મસઞ્ઞીતિ અત્થો. એસ નયો સબ્બત્થ. ઇધ સઞ્ઞા ન રક્ખતિ, કમ્મસ્સ ધમ્મિકત્તા એવ અપ્પટિનિસ્સજ્જન્તો આપજ્જતિ.
415.Dhammakamme dhammakammasaññīti tañce samanubhāsanakammaṃ dhammakammaṃ hoti, tasmiṃ dhammakammasaññīti attho. Esa nayo sabbattha. Idha saññā na rakkhati, kammassa dhammikattā eva appaṭinissajjanto āpajjati.
૪૧૬. અસમનુભાસન્તસ્સાતિ અસમનુભાસિયમાનસ્સ અપ્પટિનિસ્સજ્જન્તસ્સાપિ સઙ્ઘાદિસેસેન અનાપત્તિ.
416.Asamanubhāsantassāti asamanubhāsiyamānassa appaṭinissajjantassāpi saṅghādisesena anāpatti.
પટિનિસ્સજ્જન્તસ્સાતિ ઞત્તિતો પુબ્બે વા ઞત્તિક્ખણે વા ઞત્તિપરિયોસાને વા પઠમાય વા અનુસાવનાય દુતિયાય વા તતિયાય વા યાવ ય્ય-કારં ન સમ્પાપુણાતિ, તાવ પટિનિસ્સજ્જન્તસ્સ સઙ્ઘાદિસેસેન અનાપત્તિ.
Paṭinissajjantassāti ñattito pubbe vā ñattikkhaṇe vā ñattipariyosāne vā paṭhamāya vā anusāvanāya dutiyāya vā tatiyāya vā yāva yya-kāraṃ na sampāpuṇāti, tāva paṭinissajjantassa saṅghādisesena anāpatti.
આદિકમ્મિકસ્સાતિ. એત્થ પન ‘‘દેવદત્તો સમગ્ગસ્સ સઙ્ઘસ્સ ભેદાય પરક્કમિ, તસ્મિં વત્થુસ્મિ’’ન્તિ પરિવારે (પરિ॰ ૧૭) આગતત્તા દેવદત્તો આદિકમ્મિકો. સો ચ ખો સઙ્ઘભેદાય પરક્કમનસ્સેવ, ન અપ્પટિનિસ્સજ્જનસ્સ. ન હિ તસ્સ તં કમ્મં કતં. કથમિદં જાનિતબ્બન્તિ ચે? સુત્તતો. યથા હિ ‘‘અરિટ્ઠો ભિક્ખુ ગદ્ધબાધિપુબ્બો યાવતતિયં સમનુભાસનાય ન પટિનિસ્સજ્જિ, તસ્મિં વત્થુસ્મિ’’ન્તિ પરિવારે (પરિ॰ ૧૨૧) આગતત્તા અરિટ્ઠસ્સ કમ્મં કતન્તિ પઞ્ઞાયતિ, ન તથા દેવદત્તસ્સ. અથાપિસ્સ કતેન ભવિતબ્બન્તિ કોચિ અત્તનો રુચિમત્તેન વદેય્ય, તથાપિ અપ્પટિનિસ્સજ્જને આદિકમ્મિકસ્સ અનાપત્તિ નામ નત્થિ. ન હિ પઞ્ઞત્તં સિક્ખાપદં વીતિક્કમન્તસ્સ અઞ્ઞત્ર ઉદ્દિસ્સ અનુઞ્ઞાતતો અનાપત્તિ નામ દિસ્સતિ. યમ્પિ અરિટ્ઠસિક્ખાપદસ્સ અનાપત્તિયં ‘‘આદિકમ્મિકસ્સા’’તિ પોત્થકેસુ લિખિતં, તં પમાદલિખિતં. પમાદલિખિતભાવો ચસ્સ ‘‘પઠમં અરિટ્ઠો ભિક્ખુ ચોદેતબ્બો, ચોદેત્વા સારેતબ્બો, સારેત્વા આપત્તિં રોપેતબ્બો’’તિ (ચૂળવ॰ ૬૫) એવં કમ્મક્ખન્ધકે આપત્તિરોપનવચનતો વેદિતબ્બો.
Ādikammikassāti. Ettha pana ‘‘devadatto samaggassa saṅghassa bhedāya parakkami, tasmiṃ vatthusmi’’nti parivāre (pari. 17) āgatattā devadatto ādikammiko. So ca kho saṅghabhedāya parakkamanasseva, na appaṭinissajjanassa. Na hi tassa taṃ kammaṃ kataṃ. Kathamidaṃ jānitabbanti ce? Suttato. Yathā hi ‘‘ariṭṭho bhikkhu gaddhabādhipubbo yāvatatiyaṃ samanubhāsanāya na paṭinissajji, tasmiṃ vatthusmi’’nti parivāre (pari. 121) āgatattā ariṭṭhassa kammaṃ katanti paññāyati, na tathā devadattassa. Athāpissa katena bhavitabbanti koci attano rucimattena vadeyya, tathāpi appaṭinissajjane ādikammikassa anāpatti nāma natthi. Na hi paññattaṃ sikkhāpadaṃ vītikkamantassa aññatra uddissa anuññātato anāpatti nāma dissati. Yampi ariṭṭhasikkhāpadassa anāpattiyaṃ ‘‘ādikammikassā’’ti potthakesu likhitaṃ, taṃ pamādalikhitaṃ. Pamādalikhitabhāvo cassa ‘‘paṭhamaṃ ariṭṭho bhikkhu codetabbo, codetvā sāretabbo, sāretvā āpattiṃ ropetabbo’’ti (cūḷava. 65) evaṃ kammakkhandhake āpattiropanavacanato veditabbo.
ઇતિ ભેદાય પરક્કમને આદિકમ્મિકસ્સ દેવદત્તસ્સ યસ્મા તં કમ્મં ન કતં, તસ્માસ્સ આપત્તિયેવ ન જાતા. સિક્ખાપદં પન તં આરબ્ભ પઞ્ઞત્તન્તિ કત્વા ‘‘આદિકમ્મિકો’’તિ વુત્તો. ઇતિ આપત્તિયા અભાવતોયેવસ્સ અનાપત્તિ વુત્તા. સા પનેસા કિઞ્ચાપિ અસમનુભાસન્તસ્સાતિ ઇમિનાવ સિદ્ધા, યસ્મા પન અસમનુભાસન્તો નામ યસ્સ કેવલં સમનુભાસનં ન કરોન્તિ, સો વુચ્ચતિ, ન આદિકમ્મિકો. અયઞ્ચ દેવદત્તો આદિકમ્મિકોયેવ, તસ્મા ‘‘આદિકમ્મિકસ્સા’’તિ વુત્તં. એતેનુપાયેન ઠપેત્વા અરિટ્ઠસિક્ખાપદં સબ્બસમનુભાસનાસુ વિનિચ્છયો વેદિતબ્બો. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવ.
Iti bhedāya parakkamane ādikammikassa devadattassa yasmā taṃ kammaṃ na kataṃ, tasmāssa āpattiyeva na jātā. Sikkhāpadaṃ pana taṃ ārabbha paññattanti katvā ‘‘ādikammiko’’ti vutto. Iti āpattiyā abhāvatoyevassa anāpatti vuttā. Sā panesā kiñcāpi asamanubhāsantassāti imināva siddhā, yasmā pana asamanubhāsanto nāma yassa kevalaṃ samanubhāsanaṃ na karonti, so vuccati, na ādikammiko. Ayañca devadatto ādikammikoyeva, tasmā ‘‘ādikammikassā’’ti vuttaṃ. Etenupāyena ṭhapetvā ariṭṭhasikkhāpadaṃ sabbasamanubhāsanāsu vinicchayo veditabbo. Sesaṃ sabbattha uttānameva.
સમુટ્ઠાનાદીસુ તિવઙ્ગિકં એકસમુટ્ઠાનં, સમનુભાસનસમુટ્ઠાનં નામમેતં, કાયવાચાચિત્તતો સમુટ્ઠાતિ. પટિનિસ્સજ્જામીતિ કાયવિકારં વા વચીભેદં વા અકરોન્તસ્સેવ પન આપજ્જનતો અકિરિયં, સઞ્ઞાવિમોક્ખં, સચિત્તકં, લોકવજ્જં, કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, અકુસલચિત્તં, દુક્ખવેદનન્તિ.
Samuṭṭhānādīsu tivaṅgikaṃ ekasamuṭṭhānaṃ, samanubhāsanasamuṭṭhānaṃ nāmametaṃ, kāyavācācittato samuṭṭhāti. Paṭinissajjāmīti kāyavikāraṃ vā vacībhedaṃ vā akarontasseva pana āpajjanato akiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.
પઠમસઙ્ઘભેદસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.
Paṭhamasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
તિપિટક (મૂલ) • Tipiṭaka (Mūla) / વિનયપિટક • Vinayapiṭaka / મહાવિભઙ્ગ • Mahāvibhaṅga / ૧૦. સઙ્ઘભેદસિક્ખાપદં • 10. Saṅghabhedasikkhāpadaṃ
ટીકા • Tīkā / વિનયપિટક (ટીકા) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / સારત્થદીપની-ટીકા • Sāratthadīpanī-ṭīkā / ૧૦. પઠમસઙ્ઘભેદસિક્ખાપદવણ્ણના • 10. Paṭhamasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā
ટીકા • Tīkā / વિનયપિટક (ટીકા) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / વજિરબુદ્ધિ-ટીકા • Vajirabuddhi-ṭīkā / ૧૦. પઠમસઙ્ઘભેદસિક્ખાપદવણ્ણના • 10. Paṭhamasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā
ટીકા • Tīkā / વિનયપિટક (ટીકા) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / વિમતિવિનોદની-ટીકા • Vimativinodanī-ṭīkā / ૧૦. પઠમસઙ્ઘભેદસિક્ખાપદવણ્ણના • 10. Paṭhamasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā
