| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ភិក្ខុនីវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Bhikkhunīvibhaṅga-aṭṭhakathā |
។ នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស។
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
ភិក្ខុនីវិភង្គវណ្ណនា
Bhikkhunīvibhaṅgavaṇṇanā
១. បារាជិកកណ្ឌំ (ភិក្ខុនីវិភង្គវណ្ណនា)
1. Pārājikakaṇḍaṃ (bhikkhunīvibhaṅgavaṇṇanā)
យោ ភិក្ខូនំ វិភង្គស្ស, សង្គហិតោ អនន្តរំ;
Yo bhikkhūnaṃ vibhaṅgassa, saṅgahito anantaraṃ;
ភិក្ខុនីនំ វិភង្គស្ស, តស្ស សំវណ្ណនាក្កមោ។
Bhikkhunīnaṃ vibhaṅgassa, tassa saṃvaṇṇanākkamo.
បត្តោ យតោ តតោ តស្ស, អបុព្ពបទវណ្ណនំ;
Patto yato tato tassa, apubbapadavaṇṇanaṃ;
កាតុំ បារាជិកេ តាវ, ហោតិ សំវណ្ណនា អយំ។
Kātuṃ pārājike tāva, hoti saṃvaṇṇanā ayaṃ.
១. បឋមបារាជិកសិក្ខាបទវណ្ណនា
1. Paṭhamapārājikasikkhāpadavaṇṇanā
៦៥៦. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ…បេ.… សាឡ្ហោ មិគារនត្តាតិ ឯត្ថ សាឡ្ហោតិ តស្ស នាមំ; មិគារមាតុយា បន នត្តា ហោតិ, តេន វុត្តំ – ‘‘មិគារនត្តា’’តិ។ នវកម្មិកន្តិ នវកម្មាធិដ្ឋាយិកំ។ បណ្ឌិតាតិ បណ្ឌិច្ចេន សមន្នាគតា។ ព្យត្តាតិ វេយ្យត្តិកេន សមន្នាគតា។ មេធាវិនីតិ បាឡិគ្គហណេ សតិបុព្ពង្គមាយ បញ្ញាយ អត្ថគ្គហណេ បញ្ញាបុព្ពង្គមាយ សតិយា សមន្នាគតា។ ទក្ខាតិ ឆេកា; អវិរជ្ឈិត្វា សីឃំ កត្តព្ពការិនីតិ អត្ថោ។ អនលសាតិ អាលសិយវិរហិតា។ តត្រុបាយាយាតិ តេសុ តេសុ កម្មេសុ ឧបាយភូតាយ។ វីមំសាយាតិ កត្តព្ពកម្មុបបរិក្ខាយ ។ សមន្នាគតាតិ សម្បយុត្តា។ អលំ កាតុន្តិ សមត្ថា តំ តំ កម្មំ កាតុំ។ អលំ សំវិធាតុន្តិ ឯវញ្ច ឯវញ្ច ឥទំ ហោតូតិ ឯវំ សំវិទហិតុម្បិ សមត្ថា។ កតាកតំ ជានិតុន្តិ កតញ្ច អកតញ្ច ជានិតុំ។ តេតិ តេ ឧភោ; សា ច សុន្ទរីនន្ទា សោ ច សាឡ្ហោតិ អត្ថោ។ ភត្តគ្គេតិ បរិវេសនដ្ឋានេ។ និកូដេតិ កោណសទិសំ កត្វា ទស្សិតេ គម្ភីរេ។ វិស្សរោ មេ ភវិស្សតីតិ វិរូបោ មេ សរោ ភវិស្សតិ; វិប្បការសទ្ទោ ភវិស្សតីតិ អត្ថោ។ បតិមានេន្តីតិ អបេក្ខមានា។ ក្យាហន្តិ កិំ អហំ។ ជរាទុព្ពលាតិ ជរាយ ទុព្ពលា។ ចរណគិលានាតិ បាទរោគេន សមន្នាគតា។
656.Tena samayena buddho bhagavā sāvatthiyaṃ viharati…pe… sāḷho migāranattāti ettha sāḷhoti tassa nāmaṃ; migāramātuyā pana nattā hoti, tena vuttaṃ – ‘‘migāranattā’’ti. Navakammikanti navakammādhiṭṭhāyikaṃ. Paṇḍitāti paṇḍiccena samannāgatā. Byattāti veyyattikena samannāgatā. Medhāvinīti pāḷiggahaṇe satipubbaṅgamāya paññāya atthaggahaṇe paññāpubbaṅgamāya satiyā samannāgatā. Dakkhāti chekā; avirajjhitvā sīghaṃ kattabbakārinīti attho. Analasāti ālasiyavirahitā. Tatrupāyāyāti tesu tesu kammesu upāyabhūtāya. Vīmaṃsāyāti kattabbakammupaparikkhāya . Samannāgatāti sampayuttā. Alaṃ kātunti samatthā taṃ taṃ kammaṃ kātuṃ. Alaṃ saṃvidhātunti evañca evañca idaṃ hotūti evaṃ saṃvidahitumpi samatthā. Katākataṃ jānitunti katañca akatañca jānituṃ. Teti te ubho; sā ca sundarīnandā so ca sāḷhoti attho. Bhattaggeti parivesanaṭṭhāne. Nikūṭeti koṇasadisaṃ katvā dassite gambhīre. Vissaro me bhavissatīti virūpo me saro bhavissati; vippakārasaddo bhavissatīti attho. Patimānentīti apekkhamānā. Kyāhanti kiṃ ahaṃ. Jarādubbalāti jarāya dubbalā. Caraṇagilānāti pādarogena samannāgatā.
៦៥៧-៨. អវស្សុតាតិ កាយសំសគ្គរាគេន អវស្សុតា; តិន្តា កិលិន្នាតិ អត្ថោ។ បទភាជនេ បនស្ស តមេវ រាគំ គហេត្វា ‘‘សារត្តា’’តិអាទិ វុត្តំ។ តត្ថ សារត្តាតិ វត្ថំ វិយ រង្គជាតេន កាយសំសគ្គរាគេន សុដ្ឋុ រត្តា។ អបេក្ខវតីតិ តស្សេវ រាគស្ស វសេន តស្មិំ បុរិសេ បវត្តាយ អបេក្ខាយ សមន្នាគតា។ បដិពទ្ធចិត្តាតិ តេន រាគេន តស្មិំ បុរិសេ ពន្ធិត្វា ឋបិតចិត្តា វិយ។ ឯស នយោ ទុតិយបទវិភង្គេបិ។ បុរិសបុគ្គលស្សាតិ បុរិសសង្ខាតស្ស បុគ្គលស្ស។ អធក្ខកន្តិ អក្ខកានំ អធោ។ ឧព្ភជាណុមណ្ឌលន្តិ ជាណុមណ្ឌលានំ ឧបរិ។ បទភាជនេ បន បទបដិបាដិយា ឯវ ‘‘ហេដ្ឋក្ខកំ ឧបរិជាណុមណ្ឌល’’ន្តិ វុត្តំ។ ឯត្ថ ច ឧព្ភកប្បរម្បិ ឧព្ភជាណុមណ្ឌលេនេវ សង្គហិតំ។ សេសំ មហាវិភង្គេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ។ បុរិមាយោ ឧបាទាយាតិ សាធារណបារាជិកេហិ បារាជិកាយោ ចតស្សោ ឧបាទាយាតិ អត្ថោ។ ឧព្ភជាណុមណ្ឌលិកាតិ ឥទំ បន ឥមិស្សា បារាជិកាយ នាមមត្តំ, តស្មា បទភាជនេ ន វិចារិតំ។
657-8.Avassutāti kāyasaṃsaggarāgena avassutā; tintā kilinnāti attho. Padabhājane panassa tameva rāgaṃ gahetvā ‘‘sārattā’’tiādi vuttaṃ. Tattha sārattāti vatthaṃ viya raṅgajātena kāyasaṃsaggarāgena suṭṭhu rattā. Apekkhavatīti tasseva rāgassa vasena tasmiṃ purise pavattāya apekkhāya samannāgatā. Paṭibaddhacittāti tena rāgena tasmiṃ purise bandhitvā ṭhapitacittā viya. Esa nayo dutiyapadavibhaṅgepi. Purisapuggalassāti purisasaṅkhātassa puggalassa. Adhakkhakanti akkhakānaṃ adho. Ubbhajāṇumaṇḍalanti jāṇumaṇḍalānaṃ upari. Padabhājane pana padapaṭipāṭiyā eva ‘‘heṭṭhakkhakaṃ uparijāṇumaṇḍala’’nti vuttaṃ. Ettha ca ubbhakapparampi ubbhajāṇumaṇḍaleneva saṅgahitaṃ. Sesaṃ mahāvibhaṅge vuttanayeneva veditabbaṃ. Purimāyo upādāyāti sādhāraṇapārājikehi pārājikāyo catasso upādāyāti attho. Ubbhajāṇumaṇḍalikāti idaṃ pana imissā pārājikāya nāmamattaṃ, tasmā padabhājane na vicāritaṃ.
៦៥៩. ឯវំ ឧទ្ទិដ្ឋសិក្ខាបទំ បទានុក្កមេន វិភជិត្វា ឥទានិ អវស្សុតាទិភេទេន អាបត្តិភេទំ ទស្សេតុំ ‘‘ឧភតោអវស្សុតេ’’តិអាទិមាហ។ តត្ថ ឧភតោអវស្សុតេតិ ឧភតោអវស្សវេ; ភិក្ខុនិយា ចេវ បុរិសស្ស ច កាយសំសគ្គរាគេន អវស្សុតភាវេ សតីតិ អត្ថោ។ កាយេន កាយំ អាមសតីតិ ភិក្ខុនី យថាបរិច្ឆិន្នេន កាយេន បុរិសស្ស យំកិញ្ចិ កាយំ បុរិសោ វា យេន កេនចិ កាយេន ភិក្ខុនិយា យថាបរិច្ឆិន្នំ កាយំ អាមសតិ, ឧភយថាបិ ភិក្ខុនិយា បារាជិកំ។ កាយេន កាយបដិពទ្ធន្តិ វុត្តប្បការេនេវ អត្តនោ កាយេន បុរិសស្ស កាយបដិពទ្ធំ។ អាមសតីតិ ឯត្ថ សយំ វា អាមសតុ, តស្ស វា អាមសនំ សាទិយតុ, ថុល្លច្ចយមេវ។ កាយបដិពទ្ធេន កាយន្តិ អត្តនោ វុត្តប្បការកាយបដិពទ្ធេន បុរិសស្ស កាយំ។ អាមសតីតិ ឥធាបិ សយំ វា អាមសតុ, តស្ស វា អាមសនំ សាទិយតុ, ថុល្លច្ចយមេវ។ អវសេសបទេសុបិ ឥមិនាវ នយេន វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោ។
659. Evaṃ uddiṭṭhasikkhāpadaṃ padānukkamena vibhajitvā idāni avassutādibhedena āpattibhedaṃ dassetuṃ ‘‘ubhatoavassute’’tiādimāha. Tattha ubhatoavassuteti ubhatoavassave; bhikkhuniyā ceva purisassa ca kāyasaṃsaggarāgena avassutabhāve satīti attho. Kāyena kāyaṃ āmasatīti bhikkhunī yathāparicchinnena kāyena purisassa yaṃkiñci kāyaṃ puriso vā yena kenaci kāyena bhikkhuniyā yathāparicchinnaṃ kāyaṃ āmasati, ubhayathāpi bhikkhuniyā pārājikaṃ. Kāyena kāyapaṭibaddhanti vuttappakāreneva attano kāyena purisassa kāyapaṭibaddhaṃ. Āmasatīti ettha sayaṃ vā āmasatu, tassa vā āmasanaṃ sādiyatu, thullaccayameva. Kāyapaṭibaddhena kāyanti attano vuttappakārakāyapaṭibaddhena purisassa kāyaṃ. Āmasatīti idhāpi sayaṃ vā āmasatu, tassa vā āmasanaṃ sādiyatu, thullaccayameva. Avasesapadesupi imināva nayena vinicchayo veditabbo.
សចេ បន ភិក្ខុ ចេវ ភិក្ខុនី ច ហោតិ, តត្រ ចេ ភិក្ខុនី អាមសតិ, ភិក្ខុ និច្ចលោ ហុត្វា ចិត្តេន សាទិយតិ, ភិក្ខុ អាបត្តិយា ន ការេតព្ពោ។ សចេ ភិក្ខុ អាមសតិ, ភិក្ខុនី និច្ចលា ហុត្វា ចិត្តេនេវ អធិវាសេតិ, កាយង្គំ អចោបយមានាបិ បារាជិកក្ខេត្តេ បារាជិកេន, ថុល្លច្ចយក្ខេត្តេ ថុល្លច្ចយេន, ទុក្កដក្ខេត្តេ ទុក្កដេន ការេតព្ពា។ កស្មា? ‘‘កាយសំសគ្គំ សាទិយេយ្យា’’តិ វុត្តត្តា។ អយំ អដ្ឋកថាសុ វិនិច្ឆយោ។ ឯវំ បន សតិ កិរិយាសមុដ្ឋានតា ន ទិស្សតិ, តស្មា តព្ពហុលនយេន សា វុត្តាតិ វេទិតព្ពា។
Sace pana bhikkhu ceva bhikkhunī ca hoti, tatra ce bhikkhunī āmasati, bhikkhu niccalo hutvā cittena sādiyati, bhikkhu āpattiyā na kāretabbo. Sace bhikkhu āmasati, bhikkhunī niccalā hutvā citteneva adhivāseti, kāyaṅgaṃ acopayamānāpi pārājikakkhette pārājikena, thullaccayakkhette thullaccayena, dukkaṭakkhette dukkaṭena kāretabbā. Kasmā? ‘‘Kāyasaṃsaggaṃ sādiyeyyā’’ti vuttattā. Ayaṃ aṭṭhakathāsu vinicchayo. Evaṃ pana sati kiriyāsamuṭṭhānatā na dissati, tasmā tabbahulanayena sā vuttāti veditabbā.
៦៦០. ឧព្ភក្ខកន្តិ អក្ខកានំ ឧបរិ។ អធោជាណុមណ្ឌលន្តិ ជាណុមណ្ឌលានំ ហេដ្ឋា។ ឯត្ថ ច អធោកប្បរម្បិ អធោជាណុមណ្ឌលេនេវ សង្គហិតំ។
660.Ubbhakkhakanti akkhakānaṃ upari. Adhojāṇumaṇḍalanti jāṇumaṇḍalānaṃ heṭṭhā. Ettha ca adhokapparampi adhojāṇumaṇḍaleneva saṅgahitaṃ.
៦៦២. ឯកតោអវស្សុតេតិ ឯត្ថ កិញ្ចាបិ ឯកតោតិ អវិសេសេន វុត្តំ, តថាបិ ភិក្ខុនិយា ឯវ អវស្សុតេ សតិ អយំ អាបត្តិភេទោ វុត្តោតិ វេទិតព្ពោ។
662.Ekatoavassuteti ettha kiñcāpi ekatoti avisesena vuttaṃ, tathāpi bhikkhuniyā eva avassute sati ayaṃ āpattibhedo vuttoti veditabbo.
តត្រាយំ អាទិតោ បដ្ឋាយ វិនិច្ឆយោ – ភិក្ខុនី កាយសំសគ្គរាគេន អវស្សុតា, បុរិសោបិ តថេវ។ អធក្ខកេ ឧព្ភជាណុមណ្ឌលេ កាយប្បទេសេ កាយសំសគ្គសាទិយនេ សតិ ភិក្ខុនិយា បារាជិកំ។ ភិក្ខុនិយា កាយសំសគ្គរាគោ, បុរិសស្ស មេថុនរាគោ វា គេហស្សិតបេមំ វា សុទ្ធចិត្តំ វា ហោតុ, ថុល្លច្ចយមេវ។ ភិក្ខុនិយា មេថុនរាគោ, បុរិសស្ស កាយសំសគ្គរាគោ វា មេថុនរាគោ វា គហេស្សិតបេមំ វា សុទ្ធចិត្តំ វា ហោតុ, ទុក្កដំ។ ភិក្ខុនិយា គេហស្សិតបេមំ, បុរិសស្ស វុត្តេសុ ចតូសុ យំ វា តំ វា ហោតុ, ទុក្កដមេវ។ ភិក្ខុនិយា សុទ្ធចិត្តំ, បុរិសស្ស វុត្តេសុ ចតូសុ យំ វា តំ វា ហោតុ, អនាបត្តិ។
Tatrāyaṃ ādito paṭṭhāya vinicchayo – bhikkhunī kāyasaṃsaggarāgena avassutā, purisopi tatheva. Adhakkhake ubbhajāṇumaṇḍale kāyappadese kāyasaṃsaggasādiyane sati bhikkhuniyā pārājikaṃ. Bhikkhuniyā kāyasaṃsaggarāgo, purisassa methunarāgo vā gehassitapemaṃ vā suddhacittaṃ vā hotu, thullaccayameva. Bhikkhuniyā methunarāgo, purisassa kāyasaṃsaggarāgo vā methunarāgo vā gahessitapemaṃ vā suddhacittaṃ vā hotu, dukkaṭaṃ. Bhikkhuniyā gehassitapemaṃ, purisassa vuttesu catūsu yaṃ vā taṃ vā hotu, dukkaṭameva. Bhikkhuniyā suddhacittaṃ, purisassa vuttesu catūsu yaṃ vā taṃ vā hotu, anāpatti.
សចេ បន ភិក្ខុ ចេវ ហោតិ ភិក្ខុនី ច ឧភិន្នំ កាយសំសគ្គរាគោ, ភិក្ខុស្ស សង្ឃាទិសេសោ, ភិក្ខុនិយា បារាជិកំ។ ភិក្ខុនិយា កាយសំសគ្គរាគោ, ភិក្ខុស្ស មេថុនរាគោ វា គេហស្សិតបេមំ វា, ភិក្ខុនិយា ថុល្លច្ចយំ, ភិក្ខុស្ស ទុក្កដំ។ ឧភិន្នំ មេថុនរាគោ វា គេហស្សិតបេមំ វា, ឧភិន្នម្បិ ទុក្កដមេវ។ យស្ស យត្ថ សុទ្ធចិត្តំ, តស្ស តត្ថ អនាបត្តិ។ ឧភិន្នម្បិ សុទ្ធចិត្តំ, ឧភិន្នម្បិ អនាបត្តិ។
Sace pana bhikkhu ceva hoti bhikkhunī ca ubhinnaṃ kāyasaṃsaggarāgo, bhikkhussa saṅghādiseso, bhikkhuniyā pārājikaṃ. Bhikkhuniyā kāyasaṃsaggarāgo, bhikkhussa methunarāgo vā gehassitapemaṃ vā, bhikkhuniyā thullaccayaṃ, bhikkhussa dukkaṭaṃ. Ubhinnaṃ methunarāgo vā gehassitapemaṃ vā, ubhinnampi dukkaṭameva. Yassa yattha suddhacittaṃ, tassa tattha anāpatti. Ubhinnampi suddhacittaṃ, ubhinnampi anāpatti.
៦៦៣. អនាបត្តិ អសញ្ចិច្ចាតិអាទីសុ វិរជ្ឈិត្វា វា អាមសន្តិយា អញ្ញវិហិតាយ វា ‘‘អយំ បុរិសោ វា ឥត្ថី វា’’តិ អជានន្តិយា វា តេន ផុដ្ឋាយបិ តំ ផស្សំ អសាទិយន្តិយា វា អាមសនេបិ សតិ អនាបត្តិ។ សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវ ។
663.Anāpattiasañciccātiādīsu virajjhitvā vā āmasantiyā aññavihitāya vā ‘‘ayaṃ puriso vā itthī vā’’ti ajānantiyā vā tena phuṭṭhāyapi taṃ phassaṃ asādiyantiyā vā āmasanepi sati anāpatti. Sesaṃ sabbattha uttānameva .
បឋមបារាជិកសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, លោកវជ្ជំ, កាយកម្មំ, អកុសលចិត្តំ, ទ្វិវេទនន្តិ។
Paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, akusalacittaṃ, dvivedananti.
បឋមបារាជិកំ។
Paṭhamapārājikaṃ.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / ភិក្ខុនីវិភង្គ • Bhikkhunīvibhaṅga / ១. បឋមបារាជិកំ • 1. Paṭhamapārājikaṃ
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / ១. បឋមបារាជិកសិក្ខាបទវណ្ណនា • 1. Paṭhamapārājikasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / ១. បឋមបារាជិកសិក្ខាបទវណ្ណនា • 1. Paṭhamapārājikasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / ១. ឧព្ភជាណុមណ្ឌលិកសិក្ខាបទវណ្ណនា • 1. Ubbhajāṇumaṇḍalikasikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi / ១. បឋមបារាជិកសិក្ខាបទំ • 1. Paṭhamapārājikasikkhāpadaṃ
