| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បញ្ចបករណ-អនុដីកា • Pañcapakaraṇa-anuṭīkā |
២. និទ្ទេសវណ្ណនា
2. Niddesavaṇṇanā
១. បឋមនយោ សង្គហាសង្គហបទវណ្ណនា
1. Paṭhamanayo saṅgahāsaṅgahapadavaṇṇanā
១. ខន្ធបទវណ្ណនា
1. Khandhapadavaṇṇanā
៦. ‘‘អភិញ្ញេយ្យធម្មភាវេន វុត្តា ចត្តារោ ខន្ធា ហោន្តី’’តិអាទិនា, ‘‘រូបក្ខន្ធោ អភិញ្ញេយ្យោ’’តិអាទិនា ច អភិញ្ញាតលក្ខណវិសយាតិ អាហ ‘‘សភាវតោ អភិញ្ញាតាន’’ន្តិ។ បរិញ្ញេយ្យតាទីតិ អាទិ-សទ្ទេន បហាតព្ពសច្ឆិកាតព្ពភាវេតព្ពតា សង្គយ្ហតិ។ អធិបតិយាទីតិ អធិបតិបច្ចយភាវឧបដ្ឋានបទហនាទីនិ។ សច្ចាទិវិសេសោ វិយាតិ ទុក្ខសច្ចាទិបរិយាយោ អភិញ្ញេយ្យបីឡនដ្ឋាទិវិសេសោ វិយ។ ឯវញ្ច កត្វាតិ នយមុខមាតិកាយ អភិញ្ញេយ្យនិស្សយេន វុច្ចមានត្តា ឯវ។ តេសំ រូបធម្មានំ បញ្ចន្នំ ខន្ធានំ ខន្ធភាវេន វិយ រូបក្ខន្ធភាវេន សភាគតា ហោតិ, ន វេទនាក្ខន្ធាទិភាវេនាតិ សង្គហលក្ខណមាហ។ ឥតីតិ តស្មា, យស្មា រូបធម្មា អញ្ញមញ្ញំ រូបក្ខន្ធភាវេន សភាគា, តស្មាតិ អត្ថោ។ រូបក្ខន្ធភាវសង្ខាតេន រូបក្ខន្ធភាវេន អត្ថមុខេនេវ គហណេ។ សទ្ទទ្វារេន បន គហណេ រូបក្ខន្ធវចនសង្ខាតេន វា រូបក្ខន្ធវចនវចនីយតាសង្ខាតេន។ ឥទានិ តមេវត្ថំ បាកដតរំ កាតុំ ‘‘រូបក្ខន្ធោតិ ហី’’តិអាទិ វុត្តំ។
6. ‘‘Abhiññeyyadhammabhāvena vuttā cattāro khandhā hontī’’tiādinā, ‘‘rūpakkhandho abhiññeyyo’’tiādinā ca abhiññātalakkhaṇavisayāti āha ‘‘sabhāvato abhiññātāna’’nti. Pariññeyyatādīti ādi-saddena pahātabbasacchikātabbabhāvetabbatā saṅgayhati. Adhipatiyādīti adhipatipaccayabhāvaupaṭṭhānapadahanādīni. Saccādiviseso viyāti dukkhasaccādipariyāyo abhiññeyyapīḷanaṭṭhādiviseso viya. Evañca katvāti nayamukhamātikāya abhiññeyyanissayena vuccamānattā eva. Tesaṃ rūpadhammānaṃ pañcannaṃ khandhānaṃ khandhabhāvena viya rūpakkhandhabhāvena sabhāgatā hoti, na vedanākkhandhādibhāvenāti saṅgahalakkhaṇamāha. Itīti tasmā, yasmā rūpadhammā aññamaññaṃ rūpakkhandhabhāvena sabhāgā, tasmāti attho. Rūpakkhandhabhāvasaṅkhātena rūpakkhandhabhāvena atthamukheneva gahaṇe. Saddadvārena pana gahaṇe rūpakkhandhavacanasaṅkhātena vā rūpakkhandhavacanavacanīyatāsaṅkhātena. Idāni tamevatthaṃ pākaṭataraṃ kātuṃ ‘‘rūpakkhandhoti hī’’tiādi vuttaṃ.
បុរិមេនាតិ រូបក្ខន្ធេន។ សញ្ញាក្ខន្ធមូលកាតិអាទីសុ ‘‘បុរិមេន យោជិយមានេ’’តិអាទិំ អានេត្វា យថារហំ យោជេតព្ពំ។ អភេទតោ បញ្ចកបុច្ឆាវិស្សជ្ជនំ ខន្ធបទនិទ្ទេសេ សព្ពបច្ឆិមមេវាតិ អាហ ‘‘ភេទតោ បញ្ចកបុច្ឆាវិស្សជ្ជនានន្តរ’’ន្តិ។
Purimenāti rūpakkhandhena. Saññākkhandhamūlakātiādīsu ‘‘purimena yojiyamāne’’tiādiṃ ānetvā yathārahaṃ yojetabbaṃ. Abhedato pañcakapucchāvissajjanaṃ khandhapadaniddese sabbapacchimamevāti āha ‘‘bhedato pañcakapucchāvissajjanānantara’’nti.
អាយតនបទាទិវណ្ណនា
Āyatanapadādivaṇṇanā
៤០. យទិបិ ឯកកេបិ សទិសំ វិស្សជ្ជនំ វិស្សជ្ជនំ សមុទយមគ្គសច្ចានំ ‘‘សមុទយសច្ចំ ឯកេន ខន្ធេន…បេ.… មគ្គសច្ចំ ឯកេន ខន្ធេន ឯកេនាយតនេន ឯកាយ ធាតុយា សង្គហិតំ, ចតូហិ ខន្ធេហិ ឯកាទសហិ អាយតនេហិ សត្តរសហិ ធាតូហិ អសង្គហិត’’ន្តិ (ធាតុ. ៤១) និទ្ទិដ្ឋត្តា។ ឯត្ថាតិ ឯតស្មិំ ឥន្ទ្រិយបទនិទ្ទេសេ ។ ចក្ខុសោតចក្ខុសុខិន្ទ្រិយទុកានន្តិ ចក្ខុសោតទុកំ ចក្ខុសុខិន្ទ្រិយទុកន្តិ ឯតេសំ ទុកានំ។ ចក្ខុសោតសុខិន្ទ្រិយានញ្ហិ ‘‘ឯកេន ខន្ធេន ឯកេនាយតនេន ឯកាយ ធាតុយា សង្គហិតំ, ចតូហិ ខន្ធេហិ ឯកាទសហិ អាយតនេហិ សត្តរសហិ ធាតូហិ អសង្គហិត’’ន្តិ ឯកកេ សទិសំ វិស្សជ្ជនំ។ ចក្ខុសោតិន្ទ្រិយទុកស្ស បន ‘‘ចក្ខុន្ទ្រិយញ្ច សោតិន្ទ្រិយញ្ច ឯកេន ខន្ធេន ទ្វីហាយតនេហិ ទ្វីហិ ធាតូហិ សង្គហិតា, ចតូហិ ខន្ធេហិ ទសហាយតនេហិ សោឡសហិ ធាតូហិ អសង្គហិតា’’តិ, ‘‘ចក្ខុន្ទ្រិយញ្ច សុខិន្ទ្រិយញ្ច ទ្វីហិ ខន្ធេហិ ទ្វីហាយតនេហិ ទ្វីហិ ធាតូហិ សង្គហិតា, តីហិ ខន្ធេហិ ទសហាយតនេហិ សោឡសហិ ធាតូហិ អសង្គហិតា’’តិ ចក្ខុសុខិន្ទ្រិយទុកស្ស ច អសទិសំ វិស្សជ្ជនំ។ នាបិ ទុកេហិ តិកស្សាតិ ចក្ខុសោតចក្ខុសុខិន្ទ្រិយាទិទុកេហិ ចក្ខុសោតសុខិន្ទ្រិយាទិតិកស្ស នាបិ សទិសំ វិស្សជ្ជនំ។ ឥធាតិ សច្ចបទនិទ្ទេសេ។ តិកេន ចាតិ ទុក្ខសមុទយមគ្គាទិតិកេន ច។ ‘‘បញ្ចហិ ខន្ធេហិ ទ្វាទសហាយតនេហិ អដ្ឋារសហិ ធាតូហិ សង្គហិតា, ន កេហិចិ ខន្ធេហិ ន កេហិចិ អាយតនេហិ ន កាហិចិ ធាតូហិ អសង្គហិតា’’តិ សទិសំ វិស្សជ្ជនំ។
40. Yadipiekakepi sadisaṃ vissajjanaṃ vissajjanaṃ samudayamaggasaccānaṃ ‘‘samudayasaccaṃ ekena khandhena…pe… maggasaccaṃ ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ, catūhi khandhehi ekādasahi āyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahita’’nti (dhātu. 41) niddiṭṭhattā. Etthāti etasmiṃ indriyapadaniddese . Cakkhusotacakkhusukhindriyadukānanti cakkhusotadukaṃ cakkhusukhindriyadukanti etesaṃ dukānaṃ. Cakkhusotasukhindriyānañhi ‘‘ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ, catūhi khandhehi ekādasahi āyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahita’’nti ekake sadisaṃ vissajjanaṃ. Cakkhusotindriyadukassa pana ‘‘cakkhundriyañca sotindriyañca ekena khandhena dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā, catūhi khandhehi dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā’’ti, ‘‘cakkhundriyañca sukhindriyañca dvīhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā, tīhi khandhehi dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā’’ti cakkhusukhindriyadukassa ca asadisaṃ vissajjanaṃ. Nāpi dukehi tikassāti cakkhusotacakkhusukhindriyādidukehi cakkhusotasukhindriyāditikassa nāpi sadisaṃ vissajjanaṃ. Idhāti saccapadaniddese. Tikena cāti dukkhasamudayamaggāditikena ca. ‘‘Pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā, na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā’’ti sadisaṃ vissajjanaṃ.
៦. បដិច្ចសមុប្បាទវណ្ណនា
6. Paṭiccasamuppādavaṇṇanā
៦១. អវិជ្ជាវចនេនាតិ ‘‘អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារា’’តិ ឯត្ថ អវិជ្ជាគ្គហណេន។ វិសេសនំ ន កត្តព្ពំ, ‘‘សព្ពម្បិ វិញ្ញាណ’’ន្តិ វត្តព្ពន្តិ អធិប្បាយោ។ តត្ថ ការណមាហ ‘‘កុសលាទីនម្បី’’តិអាទិនា។ វិស្សជ្ជនាសទិសេន សព្ពវិញ្ញាណាទិសង្គហណតោ។ តេសន្តិ វិញ្ញាណាទិបទានំ។ ឥធាតិ ឥមស្មិំ បឋមនយេ។ អកម្មជានម្បិ សង្គហិតតា វិញ្ញាយតិ សទ្ទាយតនស្សបិ គហិតត្តា។
61. Avijjāvacanenāti ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’ti ettha avijjāggahaṇena. Visesanaṃ na kattabbaṃ, ‘‘sabbampi viññāṇa’’nti vattabbanti adhippāyo. Tattha kāraṇamāha ‘‘kusalādīnampī’’tiādinā. Vissajjanāsadisena sabbaviññāṇādisaṅgahaṇato. Tesanti viññāṇādipadānaṃ. Idhāti imasmiṃ paṭhamanaye. Akammajānampi saṅgahitatā viññāyati saddāyatanassapi gahitattā.
៧១. ជាយមាន…បេ.… មានានន្តិ ជាយមានាទិអវត្ថានំ ធម្មានំ។ ជាយមានាទិភាវមត្តត្តាតិ និព្ពត្តនាទិអវត្ថាមត្តភាវតោ។ វិនិព្ភុជ្ជិត្វាតិ អវត្ថាភាវតោ វិនិព្ភោគំ កត្វា។ បរមត្ថតោ អវិជ្ជមានានិ, សភាវមត្តភូតានីតិ បរមត្ថធម្មានំ អវត្ថាភាវមត្តភូតានិ ។ អបរមត្ថសភាវានិបិ រូបធម្មស្ស និព្ពត្តិអាទិភាវតោ រុប្បនភាវេន គយ្ហន្តិ។ តតោ ‘‘រូបក្ខន្ធស្ស សភាគានិ, អរូបានំ បន ជាតិជរាមរណានី’’តិ អានេត្វា យោជនា។ ឯកេកភូតានីតិ យថា ឯកស្មិំ រូបកលាបេ ជាតិអាទីនិ ឯកេកានិយេវ ហោន្តិ, ឯវំ ឯកស្មិំ អរូបកលាបេបីតិ វុត្តំ។ តេនាហ ‘‘រូបកលាបជាតិអាទីនិ វិយា’’តិអាទិ។ អនុភវនសញ្ជាននវិជាននកិច្ចានំ វេទនាទីនំ និព្ពត្តិអាទិភូតានិបិ ជាតិអាទីនិ តថា ន គយ្ហន្តីតិ អាហ ‘‘វេទិយន…បេ.… អគយ្ហមានានី’’តិ។ តេន វេទនាក្ខន្ធាទីហិ ជាតិអាទីនំ សង្គហាភាវមាហ។ ‘‘ជាតិ, ភិក្ខវេ, អនិច្ចា សង្ខតា’’តិអាទិវចនតោ ជាតិអាទីនម្បិ សង្ខតបរិយាយោ អត្ថីតិ សង្ខតាភិសង្ខរណកិច្ចេន សង្ខារក្ខន្ធេន តេសំ សង្គហោតិ វុត្តំ ‘‘សង្ខតា…បេ.… សភាគានី’’តិ។ តេនេវ ច សង្ខារក្ខន្ធស្ស អនេកន្តបរមត្ថកិច្ចតា វេទិតព្ពា។ តថា ទុវិធានីតិ វុត្តប្បការេន រូបារូបធម្មានំ និព្ពត្តិអាទិភាវេន ទ្វិប្បការានិ។ តេនាតិ យថាវុត្តសភាគត្ថេន។ តេហិ ខន្ធាទីហីតិ រូបក្ខន្ធសង្ខារក្ខន្ធធម្មាយតនធម្មធាតូហិ។
71. Jāyamāna…pe… mānānanti jāyamānādiavatthānaṃ dhammānaṃ. Jāyamānādibhāvamattattāti nibbattanādiavatthāmattabhāvato. Vinibbhujjitvāti avatthābhāvato vinibbhogaṃ katvā. Paramatthato avijjamānāni, sabhāvamattabhūtānīti paramatthadhammānaṃ avatthābhāvamattabhūtāni . Aparamatthasabhāvānipi rūpadhammassa nibbattiādibhāvato ruppanabhāvena gayhanti. Tato ‘‘rūpakkhandhassa sabhāgāni, arūpānaṃ pana jātijarāmaraṇānī’’ti ānetvā yojanā. Ekekabhūtānīti yathā ekasmiṃ rūpakalāpe jātiādīni ekekāniyeva honti, evaṃ ekasmiṃ arūpakalāpepīti vuttaṃ. Tenāha ‘‘rūpakalāpajātiādīni viyā’’tiādi. Anubhavanasañjānanavijānanakiccānaṃ vedanādīnaṃ nibbattiādibhūtānipi jātiādīni tathā na gayhantīti āha ‘‘vediyana…pe… agayhamānānī’’ti. Tena vedanākkhandhādīhi jātiādīnaṃ saṅgahābhāvamāha. ‘‘Jāti, bhikkhave, aniccā saṅkhatā’’tiādivacanato jātiādīnampi saṅkhatapariyāyo atthīti saṅkhatābhisaṅkharaṇakiccena saṅkhārakkhandhena tesaṃ saṅgahoti vuttaṃ ‘‘saṅkhatā…pe… sabhāgānī’’ti. Teneva ca saṅkhārakkhandhassa anekantaparamatthakiccatā veditabbā. Tathā duvidhānīti vuttappakārena rūpārūpadhammānaṃ nibbattiādibhāvena dvippakārāni. Tenāti yathāvuttasabhāgatthena. Tehi khandhādīhīti rūpakkhandhasaṅkhārakkhandhadhammāyatanadhammadhātūhi.
បឋមនយសង្គហាសង្គហបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Paṭhamanayasaṅgahāsaṅgahapadavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / អភិធម្មបិដក • Abhidhammapiṭaka / ធាតុកថាបាឡិ • Dhātukathāpāḷi / ១. សង្គហាសង្គហបទនិទ្ទេសោ • 1. Saṅgahāsaṅgahapadaniddeso
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / អភិធម្មបិដក (អដ្ឋកថា) • Abhidhammapiṭaka (aṭṭhakathā) / បញ្ចបករណ-អដ្ឋកថា • Pañcapakaraṇa-aṭṭhakathā / ១. បឋមនយោ សង្គហាសង្គហបទវណ្ណនា • 1. Paṭhamanayo saṅgahāsaṅgahapadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / អភិធម្មបិដក (ដីកា) • Abhidhammapiṭaka (ṭīkā) / បញ្ចបករណ-មូលដីកា • Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā / ១. បឋមនយោ សង្គហាសង្គហបទវណ្ណនា • 1. Paṭhamanayo saṅgahāsaṅgahapadavaṇṇanā
