| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បញ្ចបករណ-មូលដីកា • Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā |
២. និទ្ទេសវណ្ណនា
2. Niddesavaṇṇanā
១. បឋមនយោ សង្គហាសង្គហបទវណ្ណនា
1. Paṭhamanayo saṅgahāsaṅgahapadavaṇṇanā
១. ខន្ធបទវណ្ណនា
1. Khandhapadavaṇṇanā
៦. ខន្ធាយតនធាតុយោមហន្តរេ អភិញ្ញេយ្យធម្មភាវេន វុត្តា, តេសំ បន សភាវតោ អភិញ្ញាតានំ ធម្មានំ បរិញ្ញេយ្យតាទិវិសេសទស្សនត្ថំ សច្ចានិ, អធិបតិយាទិកិច្ចវិសេសទស្សនត្ថំ ឥន្ទ្រិយាទីនិ ច វុត្តានីតិ សច្ចាទិវិសេសោ វិយ សង្គហាសង្គហវិសេសោ ច អភិញ្ញេយ្យនិស្សិតោ វុច្ចមានោ សុវិញ្ញេយ្យោ ហោតីតិ ‘‘តីហិ សង្គហោ។ តីហិ អសង្គហោ’’តិ នយមុខមាតិកា ឋបិតាតិ វេទិតព្ពា។ ឯវញ្ច កត្វា ‘‘ចតូហី’’តិ វុត្តា សម្បយោគវិប្បយោគា ច អភិញ្ញេយ្យនិស្សយេន ខន្ធាទីហេវ បុច្ឆិត្វា វិស្សជ្ជិតាតិ។ រូបក្ខន្ធោ ឯកេន ខន្ធេនាតិ យេ ធម្មា ‘‘រូបក្ខន្ធោ’’តិ វុច្ចន្តិ, តេសំ បញ្ចសុ ខន្ធេសុ រូបក្ខន្ធភាវេន សភាគតា ហោតីតិ រូបក្ខន្ធភាវសង្ខាតេន, រូបក្ខន្ធវចនសង្ខាតេន វា គណនេន សង្គហំ គណនំ ទស្សេតិ។ តេនាហ ‘‘យញ្ហិ កិញ្ចី’’តិអាទិ។ រូបក្ខន្ធោតិ ហិ សង្គហិតព្ពធម្មោ ទស្សិតោ។ យេន សង្គហេន សង្គយ្ហតិ, តស្ស សង្គហស្ស ទស្សនំ ‘‘ឯកេន ខន្ធេនា’’តិ វចនំ។ បញ្ចសុ ខន្ធគណនេសុ ឯកេន ខន្ធគណនេន គណិតោតិ អយញ្ហេត្ថ អត្ថោ។ យស្មា ច ខន្ធាទិវចនេហិ សង្គហោ វុច្ចតិ, តស្មា ឧបរិ ‘‘ខន្ធសង្គហេន សង្គហិតា’’តិអាទិំ វក្ខតីតិ។
6. Khandhāyatanadhātuyomahantare abhiññeyyadhammabhāvena vuttā, tesaṃ pana sabhāvato abhiññātānaṃ dhammānaṃ pariññeyyatādivisesadassanatthaṃ saccāni, adhipatiyādikiccavisesadassanatthaṃ indriyādīni ca vuttānīti saccādiviseso viya saṅgahāsaṅgahaviseso ca abhiññeyyanissito vuccamāno suviññeyyo hotīti ‘‘tīhi saṅgaho. Tīhi asaṅgaho’’ti nayamukhamātikā ṭhapitāti veditabbā. Evañca katvā ‘‘catūhī’’ti vuttā sampayogavippayogā ca abhiññeyyanissayena khandhādīheva pucchitvā vissajjitāti. Rūpakkhandho ekena khandhenāti ye dhammā ‘‘rūpakkhandho’’ti vuccanti, tesaṃ pañcasu khandhesu rūpakkhandhabhāvena sabhāgatā hotīti rūpakkhandhabhāvasaṅkhātena, rūpakkhandhavacanasaṅkhātena vā gaṇanena saṅgahaṃ gaṇanaṃ dasseti. Tenāha ‘‘yañhi kiñcī’’tiādi. Rūpakkhandhoti hi saṅgahitabbadhammo dassito. Yena saṅgahena saṅgayhati, tassa saṅgahassa dassanaṃ ‘‘ekena khandhenā’’ti vacanaṃ. Pañcasu khandhagaṇanesu ekena khandhagaṇanena gaṇitoti ayañhettha attho. Yasmā ca khandhādivacanehi saṅgaho vuccati, tasmā upari ‘‘khandhasaṅgahena saṅgahitā’’tiādiṃ vakkhatīti.
អសង្គហនយនិទ្ទេសេតិ ឥទំ ‘‘សង្គហោ អសង្គហោ’’តិ ឯតស្សេវ នយស្ស ឯកទេសនយភាវេន វុត្តំ, ន នយន្តរតាយាតិ ទដ្ឋព្ពំ។ រូបក្ខន្ធមូលកាយេវ ចេត្ថ ទុកតិកចតុក្កា ទស្សិតាតិ ឯតេន វេទនាក្ខន្ធមូលកា បុរិមេន យោជិយមានេ វិសេសោ នត្ថីតិ បច្ឆិមេហេវ យោជេត្វា តយោ ទុកា ទ្វេ តិកា ឯកោ ចតុក្កោ, សញ្ញាក្ខន្ធមូលកា ទ្វេ ទុកា ឯកោ តិកោ, សង្ខារក្ខន្ធមូលកោ ឯកោ ទុកោតិ ឯតេ លព្ភន្តីតិ ទស្សេតិ។ តេសំ បន ភេទតោ បញ្ចកបុច្ឆាវិស្សជ្ជនានន្តរំ បុច្ឆាវិស្សជ្ជនំ កាតព្ពំ សំខិត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ, វុត្តនយេន វា សក្កា ញាតុន្តិ បាឡិំ ន អារោបិតន្តិ។
Asaṅgahanayaniddeseti idaṃ ‘‘saṅgaho asaṅgaho’’ti etasseva nayassa ekadesanayabhāvena vuttaṃ, na nayantaratāyāti daṭṭhabbaṃ. Rūpakkhandhamūlakāyeva cettha dukatikacatukkā dassitāti etena vedanākkhandhamūlakā purimena yojiyamāne viseso natthīti pacchimeheva yojetvā tayo dukā dve tikā eko catukko, saññākkhandhamūlakā dve dukā eko tiko, saṅkhārakkhandhamūlako eko dukoti ete labbhantīti dasseti. Tesaṃ pana bhedato pañcakapucchāvissajjanānantaraṃ pucchāvissajjanaṃ kātabbaṃ saṃkhittanti daṭṭhabbaṃ, vuttanayena vā sakkā ñātunti pāḷiṃ na āropitanti.
អាយតនបទាទិវណ្ណនា
Āyatanapadādivaṇṇanā
៤០. យស្មា ច ទុកតិកេសូតិ យទិបិ ឯកកេបិ សទិសំ វិស្សជ្ជនំ, ឯកកេ បន សទិសវិស្សជ្ជនានំ ចក្ខុន្ទ្រិយសោតិន្ទ្រិយសុខិន្ទ្រិយាទីនំ ទុកាទីសុ អសទិសវិស្សជ្ជនំ ទិដ្ឋំ។ ន ហេត្ថ ចក្ខុសោតចក្ខុសុខិន្ទ្រិយទុកានំ អញ្ញមញ្ញសទិសវិស្សជ្ជនំ, នាបិ ទុកេហិ តិកស្ស, ឥធ បន ទុក្ខសមុទយទុក្ខមគ្គទុកានំ អញ្ញមញ្ញំ តិកេន ច សទិសំ វិស្សជ្ជនន្តិ ទុកតិកេស្វេវ សទិសវិស្សជ្ជនតំ សមុទយានន្តរំ មគ្គសច្ចស្ស វចនេ ការណំ វទតិ។
40. Yasmāca dukatikesūti yadipi ekakepi sadisaṃ vissajjanaṃ, ekake pana sadisavissajjanānaṃ cakkhundriyasotindriyasukhindriyādīnaṃ dukādīsu asadisavissajjanaṃ diṭṭhaṃ. Na hettha cakkhusotacakkhusukhindriyadukānaṃ aññamaññasadisavissajjanaṃ, nāpi dukehi tikassa, idha pana dukkhasamudayadukkhamaggadukānaṃ aññamaññaṃ tikena ca sadisaṃ vissajjananti dukatikesveva sadisavissajjanataṃ samudayānantaraṃ maggasaccassa vacane kāraṇaṃ vadati.
៦. បដិច្ចសមុប្បាទវណ្ណនា
6. Paṭiccasamuppādavaṇṇanā
៦១. ‘‘បុច្ឆំ អនារភិត្វា អវិជ្ជា ឯកេន ខន្ធេន, អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារា ឯកេន ខន្ធេនា’’តិ លិខិតព្ពេបិ បមាទវសេន ‘‘អវិជ្ជា ឯកេន ខន្ធេនា’’តិ ឥទំ ន លិខិតន្តិ ទដ្ឋព្ពំ។ សរូបេកសេសំ វា កត្វា អវិជ្ជាវចនេន អវិជ្ជាវិស្សជ្ជនំ ទស្សិតន្តិ។ សព្ពម្បិ វិបាកវិញ្ញាណន្តិ ឯត្ថ វិបាកគ្គហណេន វិសេសនំ ន កាតព្ពំ។ កុសលាទីនម្បិ ហិ វិញ្ញាណានំ ធាតុកថាយំ សង្ខារបច្ចយាវិញ្ញាណាទិបទេហិ សង្គហិតតា វិប្បយុត្តេនសង្គហិតាសង្គហិតបទនិទ្ទេសេ ‘‘វិបាកា ធម្មា’’តិ ឥមស្ស វិស្សជ្ជនាសទិសេន តេសំ វិស្សជ្ជនេន ទស្សិតា, ឥធ ច នាមរូបស្ស ឯកាទសហាយតនេហិ សង្គហវចនេន អកម្មជានម្បិ សង្គហិតតា វិញ្ញាយតីតិ។
61. ‘‘Pucchaṃ anārabhitvā avijjā ekena khandhena, avijjāpaccayā saṅkhārā ekena khandhenā’’ti likhitabbepi pamādavasena ‘‘avijjā ekena khandhenā’’ti idaṃ na likhitanti daṭṭhabbaṃ. Sarūpekasesaṃ vā katvā avijjāvacanena avijjāvissajjanaṃ dassitanti. Sabbampi vipākaviññāṇanti ettha vipākaggahaṇena visesanaṃ na kātabbaṃ. Kusalādīnampi hi viññāṇānaṃ dhātukathāyaṃ saṅkhārapaccayāviññāṇādipadehi saṅgahitatā vippayuttenasaṅgahitāsaṅgahitapadaniddese ‘‘vipākā dhammā’’ti imassa vissajjanāsadisena tesaṃ vissajjanena dassitā, idha ca nāmarūpassa ekādasahāyatanehi saṅgahavacanena akammajānampi saṅgahitatā viññāyatīti.
៧១. ជាយមានបរិបច្ចមានភិជ្ជមានានំ ជាយមានាទិភាវមត្តត្តា ជាតិជរាមរណានិ បរមត្ថតោ វិនិព្ភុជ្ជិត្វា អនុបលព្ភមានានិ បរមត្ថានំ សភាវមត្តភូតានិ, តានិ រូបស្ស និព្ពត្តិបាកភេទភូតានិ រុប្បនភាវេន គយ្ហន្តីតិ រូបក្ខន្ធធម្មសភាគានិ, អរូបានំ បន និព្ពត្តិអាទិភូតានិ រូបកលាបជាតិអាទីនិ វិយ សហុប្បជ្ជមានចតុក្ខន្ធកលាបនិព្ពត្តិអាទិភាវតោ ឯកេកភូតានិ វេទិយនសញ្ជាននវិជាននេហិ ឯកន្តបរមត្ថកិច្ចេហិ អគយ្ហមានានិ សង្ខតាភិសង្ខរណេន អនេកន្តបរមត្ថកិច្ចេន គយ្ហន្តីតិ សង្ខារក្ខន្ធធម្មសភាគានិ, តថា ទុវិធានិបិ តានិ ចក្ខាយតនាទីហិ ឯកន្តបរមត្ថកិច្ចេហិ អគយ្ហមានានិ និស្សត្តដ្ឋេន ធម្មាយតនធម្មធាតុធម្មេហិ សភាគានិ, តេន តេហិ ខន្ធាទីហិ សង្គយ្ហន្តីតិ ‘‘ជាតិ ទ្វីហិ ខន្ធេហី’’តិអាទិមាហ។
71. Jāyamānaparipaccamānabhijjamānānaṃ jāyamānādibhāvamattattā jātijarāmaraṇāni paramatthato vinibbhujjitvā anupalabbhamānāni paramatthānaṃ sabhāvamattabhūtāni, tāni rūpassa nibbattipākabhedabhūtāni ruppanabhāvena gayhantīti rūpakkhandhadhammasabhāgāni, arūpānaṃ pana nibbattiādibhūtāni rūpakalāpajātiādīni viya sahuppajjamānacatukkhandhakalāpanibbattiādibhāvato ekekabhūtāni vediyanasañjānanavijānanehi ekantaparamatthakiccehi agayhamānāni saṅkhatābhisaṅkharaṇena anekantaparamatthakiccena gayhantīti saṅkhārakkhandhadhammasabhāgāni, tathā duvidhānipi tāni cakkhāyatanādīhi ekantaparamatthakiccehi agayhamānāni nissattaṭṭhena dhammāyatanadhammadhātudhammehi sabhāgāni, tena tehi khandhādīhi saṅgayhantīti ‘‘jāti dvīhi khandhehī’’tiādimāha.
បឋមនយសង្គហាសង្គហបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Paṭhamanayasaṅgahāsaṅgahapadavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / អភិធម្មបិដក • Abhidhammapiṭaka / ធាតុកថាបាឡិ • Dhātukathāpāḷi / ១. សង្គហាសង្គហបទនិទ្ទេសោ • 1. Saṅgahāsaṅgahapadaniddeso
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / អភិធម្មបិដក (អដ្ឋកថា) • Abhidhammapiṭaka (aṭṭhakathā) / បញ្ចបករណ-អដ្ឋកថា • Pañcapakaraṇa-aṭṭhakathā / ១. បឋមនយោ សង្គហាសង្គហបទវណ្ណនា • 1. Paṭhamanayo saṅgahāsaṅgahapadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / អភិធម្មបិដក (ដីកា) • Abhidhammapiṭaka (ṭīkā) / បញ្ចបករណ-អនុដីកា • Pañcapakaraṇa-anuṭīkā / ១. បឋមនយោ សង្គហាសង្គហបទវណ្ណនា • 1. Paṭhamanayo saṅgahāsaṅgahapadavaṇṇanā
