| Library / Tipiṭaka / တိပိဋက • Tipiṭaka / သံယုတ္တနိကာယ (ဋီကာ) • Saṃyuttanikāya (ṭīkā) |
၄. ပဌမဒာရုက္ခန္ဓောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ
4. Paṭhamadārukkhandhopamasuttavaṇṇanā
၂၄၁. ဝိလာသမာနော ဝိယ သာဂရံ ပတ္ဝာ။ အန္တောသာခောတိ ဂင္ဂာယ တီရသ္သ အန္တော ဩနတသာခော။ တေမေတီတိ တိန္တော ဟောတိ။ တိရိယံ ပတိတော ဒဏ္ဍသေတု ဝိယ ဌိတတ္တာ မဟာဇနသ္သ ပစ္စယော ဇာတော, တထာ မဟန္တဘာဝေန ဂင္ဂာသောတံ ဩတရဏာဒိ နတ္ထိ။
241.Vilāsamāno viya sāgaraṃ patvā. Antosākhoti gaṅgāya tīrassa anto onatasākho. Temetīti tinto hoti. Tiriyaṃ patito daṇḍasetu viya ṭhitattā mahājanassa paccayo jāto, tathā mahantabhāvena gaṅgāsotaṃ otaraṇādi natthi.
အယံ ဟီတိ အနန္တရံ ဝုတ္တပုဂ္ဂလော။ အရိယမဂ္ဂံ ဩရုယ္ဟာတိ စတုဗ္ဗိဓံ အရိယမဂ္ဂဝီထိံ ဩတရိတ္ဝာ။ ‘‘စိတ္တံ နာမေတ’’န္တိအာဒိနာ စိန္တေတ္ဝာ ဂိဟိဗန္ဓနံ န ဝိသ္သဇ္ဇေတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ အတ္တနော ဘဇမာနကေတိ အတ္တနော ဘဇန္တေ။ ဇီဝိကတ္ထာယ ပယုဇ္ဇိတဗ္ဗတော ပယောဂော, ခေတ္တဝတ္ထာဒိ။ တတော ပယောဂတော ဥဋ္ဌိတံ အာယံ။ ကိဉ္စာပိ ဘိက္ခူနံ ကာယသာမဂ္ဂိံ ဒေတိ ဘိက္ခတ္ထာယ။
Ayaṃhīti anantaraṃ vuttapuggalo. Ariyamaggaṃ oruyhāti catubbidhaṃ ariyamaggavīthiṃ otaritvā. ‘‘Cittaṃ nāmeta’’ntiādinā cintetvā gihibandhanaṃ na vissajjetīti sambandho. Attano bhajamānaketi attano bhajante. Jīvikatthāya payujjitabbato payogo, khettavatthādi. Tato payogato uṭṭhitaṃ āyaṃ. Kiñcāpi bhikkhūnaṃ kāyasāmaggiṃ deti bhikkhatthāya.
မုဏ္ဍဃဋန္တိ ဘိန္နောဋ္ဌံ ဃဋံ။ ခန္ဓေတိ အံသေ။ သင္ဃဘောဂန္တိ သင္ဃသန္တကံ ဘောဂဂာမံ ဂန္တ္ဝာ။ အတ္ထတော ဧဝံ ဝဒန္တီတိ တထာ အတ္ထသ္သ သမ္ဘဝတော ဧဝံ ဝဒန္တာ ဝိယ ဟောန္တိ။ ယာဂုမတ္တကေ ယာဂုန္တိ ယာဂုံ ပိဝိတ္ဝာ တာယ အပရိပက္ကာယ ဧဝ အညံ ယာဂုံ အဇ္ဈောဟရိတ္ဝာတိ သမ္ဗန္ဓော။
Muṇḍaghaṭanti bhinnoṭṭhaṃ ghaṭaṃ. Khandheti aṃse. Saṅghabhoganti saṅghasantakaṃ bhogagāmaṃ gantvā. Atthato evaṃ vadantīti tathā atthassa sambhavato evaṃ vadantā viya honti. Yāgumattake yāgunti yāguṃ pivitvā tāya aparipakkāya eva aññaṃ yāguṃ ajjhoharitvāti sambandho.
ကိလေသာနုရဉ္ဇိတောဝာတိ ယောနိသောမနသိကာရသ္သ အဘာဝေန ကိလေသာနုဂတစိတ္တော ဧဝ။ အက္ခီနိ နီဟရိတ္ဝာတိ ကောဓဝသေန အက္ခိကေ ကရောန္တော အက္ခီနိ နီဟရိတ္ဝာ ဝိစရိသ္သတိ။ ဥဒ္ဓတော ဟောတိ အဝူပသန္တော။
Kilesānurañjitovāti yonisomanasikārassa abhāvena kilesānugatacitto eva. Akkhīni nīharitvāti kodhavasena akkhike karonto akkhīni nīharitvā vicarissati. Uddhato hoti avūpasanto.
ဒိဋ္ဌိဂတိကောတိ သာသနိကော ဧဝံ အယောနိသော ဥမ္မုဇ္ဇိတ္ဝာ သာသနံ ဥဒ္ဓမ္မံ ဥဗ္ဗိနယံ ကတ္ဝာ ဒီပေန္တော အရိဋ္ဌသဒိသော။ တေနာဟ ‘‘သော ဟီ’’တိအာဒိ။ အရူပဘဝေ ရူပံ အတ္ထိ, အညထာ တတော စုတသ္သ ကုတော ရူပက္ခန္ဓသ္သ သမ္ဘဝော။ အသညီဘဝေ စိတ္တံ အတ္ထီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ ဗဟုစိတ္တက္ခဏိကော လောကုတ္တရမဂ္ဂော ‘‘ယော ဣမေ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ ဘာဝေယ္ယ သတ္တဝသ္သာနီ’’တိအာဒိဝစနတော (ဒီ. နိ. ၂.၄၀၄; မ. နိ. ၁.၁၃၇)။ အနုသယော စိတ္တဝိပ္ပယုတ္တော, အညထာ သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇဓမ္မာနံ ဧကဇ္ဈံ ဥပ္ပတ္တိ သိယာ။ တေ စ သတ္တာ သန္ဓာဝန္တိ သံသရန္တိ, အညထာ ကမ္မဖလာနံ သမ္ဗန္ဓော န သိယာတိ။ ဣတိ ဝဒန္တော ဧဝံ မိစ္ဆာဝာဒံ ပဂ္ဂယ္ဟ ဝဒန္တော။
Diṭṭhigatikoti sāsaniko evaṃ ayoniso ummujjitvā sāsanaṃ uddhammaṃ ubbinayaṃ katvā dīpento ariṭṭhasadiso. Tenāha ‘‘so hī’’tiādi. Arūpabhave rūpaṃ atthi, aññathā tato cutassa kuto rūpakkhandhassa sambhavo. Asaññībhave cittaṃ atthīti etthāpi eseva nayo. Bahucittakkhaṇiko lokuttaramaggo ‘‘yo ime cattāro satipaṭṭhāne bhāveyya sattavassānī’’tiādivacanato (dī. ni. 2.404; ma. ni. 1.137). Anusayo cittavippayutto, aññathā sāvajjānavajjadhammānaṃ ekajjhaṃ uppatti siyā. Te ca sattā sandhāvanti saṃsaranti, aññathā kammaphalānaṃ sambandho na siyāti. Iti vadanto evaṃ micchāvādaṃ paggayha vadanto.
တေမနရုက္ခော ဝိယ။ပေ.။ ဒုလ္လဘဓမ္မသ္သဝနော စ ပုဂ္ဂလော သဒ္ဓာသိနေဟေန အတေမနတော။ ကတဝိနယော သိက္ခိတဝိနယော ယထာ ‘‘ကတဝိဇ္ဇော’’တိ။ ဓမ္မကထိကာနံ ဝိစာရေထာတိ ဣဒံ ဒေယ္ယဓမ္မံ ဓမ္မကထိကာနံ အယ္ယာနံ တသ္သ တသ္သ ယုတ္တဝသေန ဝိစာရေထာတိ နိယ္ယာတနဝသေန ဝတ္ဝာ။ ဒိဝာကထိကော သရဘာဏကော သာယန္ဟေ ကထေတိ, ပုရိမယာမံ ကထေန္တော ရတ္တိကထိကော ဘာဏကပုဂ္ဂလော။
Temanarukkho viya…pe… dullabhadhammassavano ca puggalo saddhāsinehena atemanato. Katavinayo sikkhitavinayo yathā ‘‘katavijjo’’ti. Dhammakathikānaṃvicārethāti idaṃ deyyadhammaṃ dhammakathikānaṃ ayyānaṃ tassa tassa yuttavasena vicārethāti niyyātanavasena vatvā. Divākathiko sarabhāṇako sāyanhe katheti, purimayāmaṃ kathento rattikathiko bhāṇakapuggalo.
နန္ဒနဝနာဘိရာမေတိ နန္ဒနဝနံ ဝိယ မနောရမေ။ အသ္သ ဘာရဟာရဘိက္ခူတိ အသ္သ ကိစ္စဝာဟကဘိက္ခူ ဥပဇ္ဈာယာဒယော။ သုခနိသိန္နကထန္တိ ပဋိသန္ထာရကထာပုဗ္ဗကံ ဥပနိသိန္နကထံ သုတ္ဝာ။
Nandanavanābhirāmeti nandanavanaṃ viya manorame. Assa bhārahārabhikkhūti assa kiccavāhakabhikkhū upajjhāyādayo. Sukhanisinnakathanti paṭisanthārakathāpubbakaṃ upanisinnakathaṃ sutvā.
ဌိတသဏ္ဌာနေနေဝ ဌိတာကာရေနေဝ ဌိတံ, နပ္ပယုတ္တန္တိ အတ္ထော။ စိတ္တကမ္မမူလာဒီနိ ဌိတသဏ္ဌာနေနေဝ ဌိတာတိ ယောဇနာ။ မုဒုတာယာတိ မုဒုဟဒယတာယ သာပေက္ခတာယ။
Ṭhitasaṇṭhāneneva ṭhitākāreneva ṭhitaṃ, nappayuttanti attho. Cittakammamūlādīni ṭhitasaṇṭhāneneva ṭhitāti yojanā. Mudutāyāti muduhadayatāya sāpekkhatāya.
ပဋိပဒန္တိ သမထဝိပသ္သနာပဋိပတ္တိံ။ ဒီပေတ္ဝာ ပကာသေတ္ဝာ ပာကဋံ ကတ္ဝာ။ တတ္ရုပ္ပာဒောတိ တတ္ရ ဥပ္ပဇ္ဇနကအာယုပ္ပာဒော။ ခေတ္တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ တေလ။ပေ.။ ဟတ္ထာတိ တေလဃဋ-မဓုဃဋဖာဏိတဃဋာဒိဟတ္ထာ။ အပက္ကမိံသု ဒုဗ္ဗိစာရိတတ္တာ။ ပူရေသီတိ ဟေဋ္ဌာ စ တတ္ထ တတ္ထ အတီတာနိ ကာလဝစနာနိ ပောရာဏဋ္ဌကထာယ အာဂတတ္တာ ကိရ ဝုတ္တာနိ။
Paṭipadanti samathavipassanāpaṭipattiṃ. Dīpetvā pakāsetvā pākaṭaṃ katvā. Tatruppādoti tatra uppajjanakaāyuppādo. Khettaṃ sandhāya vadati. Tela…pe… hatthāti telaghaṭa-madhughaṭaphāṇitaghaṭādihatthā. Apakkamiṃsu dubbicāritattā. Pūresīti heṭṭhā ca tattha tattha atītāni kālavacanāni porāṇaṭṭhakathāya āgatattā kira vuttāni.
ဥပဂမနာနုပဂမနာဒီနိ ဩရိမသ္သ ပာရိမသ္သ စ ဥပဂမနာနုပဂမနာနိ စေဝ မဇ္ဈေ သံသီဒနာနိ စ။ ပဋိဝိဇ္ဈိတုန္တိ ဇာနိတုံ။ ဧတန္တိ ယထာဝုတ္တံ စက္ခုသဘာဝံ။ ဒောမနသ္သန္တိ တသ္သေဝ မန္ဒဘာဝပစ္စယံ ဒောမနသ္သံ။ အာပဇ္ဇန္တောပိ ဥပဂစ္ဆတိ နာမ တန္နိမိတ္တသံကိလေသသ္သ ဥပ္ပာဒိတတ္တာ။ တိဏ္ဏံ လက္ခဏာနန္တိ ဟုတ္ဝာ အဘာဝတော အာဒိအန္တဝန္တတော တာဝကာလိကတော နိစ္စပဋိက္ခေပတောတိအာဒီနံ တိဏ္ဏံ လက္ခဏာနံ သလ္လက္ခဏဝသေန။
Upagamanānupagamanādīni orimassa pārimassa ca upagamanānupagamanāni ceva majjhe saṃsīdanāni ca. Paṭivijjhitunti jānituṃ. Etanti yathāvuttaṃ cakkhusabhāvaṃ. Domanassanti tasseva mandabhāvapaccayaṃ domanassaṃ. Āpajjantopi upagacchati nāma tannimittasaṃkilesassa uppāditattā. Tiṇṇaṃ lakkhaṇānanti hutvā abhāvato ādiantavantato tāvakālikato niccapaṭikkhepatotiādīnaṃ tiṇṇaṃ lakkhaṇānaṃ sallakkhaṇavasena.
ဝာမတောတိ မိစ္ဆာ။ ဒက္ခိဏတောတိ သမ္မာ။ ယထာ တသ္သ တသ္သ သတ္တသ္သ ဩရဘာဝတ္တာ အဇ္ဈတ္တိကာနိ အာယတနာနိ ဩရိမံ တီရံ ကတ္ဝာ ဝုတ္တာနိ, ဧဝံ နေသံ ပရဘာဝတ္တာ ဗာဟိရာနိ အာယတနာနိ ပာရိမံ ဝုတ္တာနိ။ အပာယမဇ္ဈေ သံသရဏဟေတုတာယ နန္ဒီရာဂောဝ ‘‘မဇ္ဈေ သံသာဒော’’တိ ဝုတ္တော။
Vāmatoti micchā. Dakkhiṇatoti sammā. Yathā tassa tassa sattassa orabhāvattā ajjhattikāni āyatanāni orimaṃ tīraṃ katvā vuttāni, evaṃ nesaṃ parabhāvattā bāhirāni āyatanāni pārimaṃ vuttāni. Apāyamajjhe saṃsaraṇahetutāya nandīrāgova ‘‘majjhe saṃsādo’’ti vutto.
ဥန္နတောတိ ‘‘သေယ္ယောဟမသ္မီ’’တိအာဒိနာ ဥန္နတိံ ဥပဂတော။ အတ္တုက္ကံသနေ ပံသုကူလိကဘာဝေန အတ္တာနံ ဒဟနတော အညာကာရတာဂဟေတဗ္ဗော။ ပာသာဏော နု ခော ဧသ ခာဏုကောတိ ဂဟေတဗ္ဗဒာရုက္ခန္ဓသဒိသော ဝုတ္တော။
Unnatoti ‘‘seyyohamasmī’’tiādinā unnatiṃ upagato. Attukkaṃsane paṃsukūlikabhāvena attānaṃ dahanato aññākāratāgahetabbo. Pāsāṇo nu kho esa khāṇukoti gahetabbadārukkhandhasadiso vutto.
စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ ဟောတိ အာဝဋ္ဋဝေဂသ္သ ဗလဝဘာဝတော။ စတူသု အပာယေသူတိ ပဉ္စကာမဂုဏာဝဋ္ဋေ ပတိတပုဂ္ဂလော မနုသ္သလောကေပိ ဂုဏသရီရဘေဒနေန ဒီဃရတ္တံ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ အာပဇ္ဇတိယေဝ, တသ္သ တထာ အာပန္နတ္တာ။ ဧဝဉ္ဟိ သော အပာယေသု တာဒိသေသု ဇာယတိ။
Cuṇṇavicuṇṇaṃhoti āvaṭṭavegassa balavabhāvato. Catūsu apāyesūti pañcakāmaguṇāvaṭṭe patitapuggalo manussalokepi guṇasarīrabhedanena dīgharattaṃ cuṇṇavicuṇṇaṃ āpajjatiyeva, tassa tathā āpannattā. Evañhi so apāyesu tādisesu jāyati.
သီလသ္သ ဒုဋ္ဌံ နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ အဘာဝတ္ထော ဣဓ ဒု-သဒ္ဒောတိ အာဟ ‘‘နိသ္သီလော’’တိ။ ‘‘ပာပံ ပာပေန သုကရ’’န္တိအာဒီသု (ဥဒာ. ၄၈) ဝိယ ပာပ-သဒ္ဒော နိဟီနပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘လာမကဓမ္မော’’တိ။ န သုစီတိ ကာယဝာစာစိတ္တေဟိ န သုစိ။ သင္ကာယ ဝာတိ အတ္တနော ဝာ သင္ကာယ ပရေသံ သမာစာရကိရိယံ သရတိ အာသင္ကတိ။ တေနာဟ ‘‘တသ္သ ဟီ’’တိအာဒိ။ တာနိ ကမ္မာနိ ပဝိသတီတိ တာနိ ကမ္မာနိ ကရောန္တာနံ အန္တရေ ပဝိသတိ။ ဂုဏာနံ ပူတိဘာဝေနာတိ ဂုဏဘာဝေန ဂဟိတာနံ သီလဓမ္မာနံ သံကိလိဋ္ဌဘာဝပ္ပတ္တိယာ။ ကစဝရဇာတောတိ အဗ္ဘန္တရံ သဉ္ဇာတကစဝရော, ကစဝရဘူတော ဝာ။
Sīlassa duṭṭhaṃ nāma natthi, tasmā abhāvattho idha du-saddoti āha ‘‘nissīlo’’ti. ‘‘Pāpaṃ pāpena sukara’’ntiādīsu (udā. 48) viya pāpa-saddo nihīnapariyāyoti āha ‘‘lāmakadhammo’’ti. Na sucīti kāyavācācittehi na suci. Saṅkāya vāti attano vā saṅkāya paresaṃ samācārakiriyaṃ sarati āsaṅkati. Tenāha ‘‘tassa hī’’tiādi. Tāni kammāni pavisatīti tāni kammāni karontānaṃ antare pavisati. Guṇānaṃ pūtibhāvenāti guṇabhāvena gahitānaṃ sīladhammānaṃ saṃkiliṭṭhabhāvappattiyā. Kacavarajātoti abbhantaraṃ sañjātakacavaro, kacavarabhūto vā.
အဏဏာ ပဗ္ဗဇ္ဇာတိ အဏဏသ္သေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇာ။ ဩရိမတီရာဒီနံ ဥပဂမနာနုပဂမနာဒီနံ ဇောတိတတ္တာ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတံ။
Aṇaṇā pabbajjāti aṇaṇasseva pabbajjā. Orimatīrādīnaṃ upagamanānupagamanādīnaṃ jotitattā vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitaṃ.
ပဌမဒာရုက္ခန္ဓောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။
Paṭhamadārukkhandhopamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
တိပိဋက (မူလ) • Tipiṭaka (Mūla) / သုတ္တပိဋက • Suttapiṭaka / သံယုတ္တနိကာယ • Saṃyuttanikāya / ၄. ပဌမဒာရုက္ခန္ဓောပမသုတ္တံ • 4. Paṭhamadārukkhandhopamasuttaṃ
အဋ္ဌကထာ • Aṭṭhakathā / သုတ္တပိဋက (အဋ္ဌကထာ) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / သံယုတ္တနိကာယ (အဋ္ဌကထာ) • Saṃyuttanikāya (aṭṭhakathā) / ၄. ပဌမဒာရုက္ခန္ဓောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ • 4. Paṭhamadārukkhandhopamasuttavaṇṇanā
