| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā |
បឋមចតុក្កកថាវណ្ណនា
Paṭhamacatukkakathāvaṇṇanā
៥៧. អស្សាតិ អាខ្យាតិកបទន្តិ តស្ស អត្ថំ ទស្សេន្តោ ‘‘ហោតី’’តិ អាហ។ គណ្ឋិបទេសុ បន ‘‘អស្សាតិ បុគ្គលំ បរាមសិត្វា ហោតីតិ វចនសេសោ ទស្សិតោ’’តិបិ អត្ថវិកប្បោ ទស្សិតោ, ន សោ សុន្ទរតរោ។ យទិ ហិ វចនសេសោ អធិប្បេតោ សិយា, ‘‘ហោតី’’តិ វត្តព្ពំ, តេនេវ អញ្ញស្មិំ អត្ថវិកប្បេ ហោតីតិ វចនសេសោ កតោ។
57.Assāti ākhyātikapadanti tassa atthaṃ dassento ‘‘hotī’’ti āha. Gaṇṭhipadesu pana ‘‘assāti puggalaṃ parāmasitvā hotīti vacanaseso dassito’’tipi atthavikappo dassito, na so sundarataro. Yadi hi vacanaseso adhippeto siyā, ‘‘hotī’’ti vattabbaṃ, teneva aññasmiṃ atthavikappe hotīti vacanaseso kato.
៥៨. សាទិយន្តស្សេវាតិ ឯត្ថ សាទិយនំ នាម សេវេតុកាមតាចិត្តស្ស ឧបដ្ឋាបនន្តិ អាហ ‘‘បដិសេវនចិត្តសមង្គិស្សា’’តិ។ ‘‘បដិបក្ខំ អត្ថយន្តីតិ សិក្ខាកាមានំ ភិក្ខូនំ បដិបក្ខំ ទុស្សីលភាវំ អត្ថយន្តី’’តិ គណ្ឋិបទេសុ វុត្តំ។ អត្តនោ វេរិបុគ្គលស្ស បន បដិបក្ខភូតំ កញ្ចិ អមិត្តំ អត្ថយន្តិ គវេសន្តីតិ ឯវមេត្ថ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ។ បច្ចត្ថិកា ហិ អត្តនោ វេរិំ នាសេតុកាមា តស្ស បដិបក្ខភូតំ កញ្ចិ អមិត្តំ អត្តនោ សហាយភាវមុបគច្ឆន្តំ ឥច្ឆន្តិ។ រាជបច្ចត្ថិកាទីនំ ឧបរិ វក្ខមានត្តា តទនុរូបវសេន អត្ថំ ទស្សេន្តោ ‘‘ភិក្ខូ ឯវ បច្ចត្ថិកា ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា’’តិ អាហ។ ‘‘ភិក្ខុស្ស បច្ចត្ថិកា ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា’’តិ ឯវំ បន វុច្ចមានេ ភិក្ខុស្ស បច្ចត្ថិកា រាជាទយោបិ ឯត្ថេវ សង្គយ្ហន្តីតិ រាជបច្ចត្ថិកាទយោ វិសុំ ន វត្តព្ពា សិយុំ, អញ្ញត្ថ បន ភិក្ខុស្ស បច្ចត្ថិកា ភិក្ខុបច្ចត្ថិកាតិ អយមត្ថោ លព្ភតេវ ‘‘សាសនបច្ចត្ថិកា’’តិ យថា។ ឥស្សាបកតាតិ បរេសំ លាភសក្ការាទិអសហនលក្ខណាយ ឥស្សាយ អភិភូតា។ និប្បរិប្ផន្ទន្តិ បរិប្ផន្ទវិរហិតំ, យថា ចលិតុំ បរិវត្តិតុំ ន សក្កោតិ, តថា គហេត្វាតិ អត្ថោ។ សម្បយោជេន្តីតិ វច្ចមគ្គេន សទ្ធិំ យោជេន្តិ។
58.Sādiyantassevāti ettha sādiyanaṃ nāma sevetukāmatācittassa upaṭṭhāpananti āha ‘‘paṭisevanacittasamaṅgissā’’ti. ‘‘Paṭipakkhaṃ atthayantīti sikkhākāmānaṃ bhikkhūnaṃ paṭipakkhaṃ dussīlabhāvaṃ atthayantī’’ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Attano veripuggalassa pana paṭipakkhabhūtaṃ kañci amittaṃ atthayanti gavesantīti evamettha attho daṭṭhabbo. Paccatthikā hi attano veriṃ nāsetukāmā tassa paṭipakkhabhūtaṃ kañci amittaṃ attano sahāyabhāvamupagacchantaṃ icchanti. Rājapaccatthikādīnaṃ upari vakkhamānattā tadanurūpavasena atthaṃ dassento ‘‘bhikkhū eva paccatthikā bhikkhupaccatthikā’’ti āha. ‘‘Bhikkhussa paccatthikā bhikkhupaccatthikā’’ti evaṃ pana vuccamāne bhikkhussa paccatthikā rājādayopi ettheva saṅgayhantīti rājapaccatthikādayo visuṃ na vattabbā siyuṃ, aññattha pana bhikkhussa paccatthikā bhikkhupaccatthikāti ayamattho labbhateva ‘‘sāsanapaccatthikā’’ti yathā. Issāpakatāti paresaṃ lābhasakkārādiasahanalakkhaṇāya issāya abhibhūtā. Nipparipphandanti paripphandavirahitaṃ, yathā calituṃ parivattituṃ na sakkoti, tathā gahetvāti attho. Sampayojentīti vaccamaggena saddhiṃ yojenti.
តស្មិំ ខណេតិ តស្មិំ បវេសនក្ខណេ, អគ្គតោ យាវ មូលា បវេសនកាលោ ‘‘បវេសនក្ខណោ’’តិ វុច្ចតិ។ សាទិយនំ នាម សេវនចិត្តស្ស ឧប្បាទនន្តិ អាហ ‘‘សេវនចិត្តំ ឧបដ្ឋាបេតី’’តិ។ បវិដ្ឋកាលេតិ អង្គជាតស្ស យត្តកំ ឋានំ បវេសនារហំ, តត្តកំ អនវសេសតោ បវិដ្ឋកាលេ។ ឯវំ បវិដ្ឋស្ស ឧទ្ធរណារម្ភតោ អន្តរា ឋិតកាលោ ឋិតំ នាម។ អដ្ឋកថាយំ បន មាតុគាមស្ស សុក្កវិស្សដ្ឋិំ បត្វា សព្ពថា វាយមតោ ឱរមិត្វា ឋិតកាលំ សន្ធាយ ‘‘សុក្កវិស្សដ្ឋិសមយេ’’តិ វុត្តំ។ ឧទ្ធរណំ នាម យាវ អគ្គា នីហរណកាលោតិ អាហ – ‘‘នីហរណកាលេ បដិសេវនចិត្តំ ឧបដ្ឋាបេតី’’តិ។ អង្គារកាសុន្តិ អង្គាររាសិំ។ ឯវរូបេ កាលេ អសាទិយនំ នាម ន សព្ពេសំ វិសយោតិ អាហ ‘‘ឥមញ្ហិ ឯវរូបំ អារទ្ធវិបស្សក’’ន្តិអាទិ ។ ឯកាទសហិ អគ្គីហីតិ រាគទោសមោហជាតិជរាមរណសោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសសង្ខាតេហិ ឯកាទសហិ អគ្គីហិ។ រាគាទយោ ហិ អនុឌហនដ្ឋេន ‘‘អគ្គី’’តិ វុច្ចន្តិ។ តេ ហិ យស្ស សន្តិ , តំ និឌហន្តិ, មហាបរិឡាហា ច ហោន្តិ ទុន្និព្ពាបយា ច។ ភគវតា ច ទុម្មង្កូនំ បុគ្គលានំ និគ្គហោ ឥច្ឆិតោយេវាតិ អាហ – ‘‘បច្ចត្ថិកានញ្ចស្ស មនោរថវិឃាតំ ករោន្តោ’’តិ។ អស្សាតិ អសាទិយន្តស្ស យថាវុត្តគុណសមង្គិស្ស។
Tasmiṃ khaṇeti tasmiṃ pavesanakkhaṇe, aggato yāva mūlā pavesanakālo ‘‘pavesanakkhaṇo’’ti vuccati. Sādiyanaṃ nāma sevanacittassa uppādananti āha ‘‘sevanacittaṃ upaṭṭhāpetī’’ti. Paviṭṭhakāleti aṅgajātassa yattakaṃ ṭhānaṃ pavesanārahaṃ, tattakaṃ anavasesato paviṭṭhakāle. Evaṃ paviṭṭhassa uddharaṇārambhato antarā ṭhitakālo ṭhitaṃ nāma. Aṭṭhakathāyaṃ pana mātugāmassa sukkavissaṭṭhiṃ patvā sabbathā vāyamato oramitvā ṭhitakālaṃ sandhāya ‘‘sukkavissaṭṭhisamaye’’ti vuttaṃ. Uddharaṇaṃ nāma yāva aggā nīharaṇakāloti āha – ‘‘nīharaṇakāle paṭisevanacittaṃ upaṭṭhāpetī’’ti. Aṅgārakāsunti aṅgārarāsiṃ. Evarūpe kāle asādiyanaṃ nāma na sabbesaṃ visayoti āha ‘‘imañhi evarūpaṃ āraddhavipassaka’’ntiādi . Ekādasahi aggīhīti rāgadosamohajātijarāmaraṇasokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṅkhātehi ekādasahi aggīhi. Rāgādayo hi anuḍahanaṭṭhena ‘‘aggī’’ti vuccanti. Te hi yassa santi , taṃ niḍahanti, mahāpariḷāhā ca honti dunnibbāpayā ca. Bhagavatā ca dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggaho icchitoyevāti āha – ‘‘paccatthikānañcassa manorathavighātaṃ karonto’’ti. Assāti asādiyantassa yathāvuttaguṇasamaṅgissa.
បឋមចតុក្កកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Paṭhamacatukkakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ១. បឋមបារាជិកំ • 1. Paṭhamapārājikaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ១. បឋមបារាជិកំ • 1. Paṭhamapārājikaṃ
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / បឋមចតុក្កកថាវណ្ណនា • Paṭhamacatukkakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / បឋមចតុក្កវណ្ណនា • Paṭhamacatukkavaṇṇanā
