| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā |
បឋមចតុក្កវណ្ណនា
Paṭhamacatukkavaṇṇanā
៥៧. អស្សាតិ អាខ្យាតបទន្តិ តស្ស អត្ថំ ទស្សេន្តោ ‘‘ហោតី’’តិ អាហ, ភវេយ្យាតិ អត្ថោ, ហោតីតិ វុត្តំ ហោតិ។ ទុតិយេ អត្ថវិកប្បេ ‘‘ហោតី’’តិ ឥទំ វចនសេសោ។
57.Assāti ākhyātapadanti tassa atthaṃ dassento ‘‘hotī’’ti āha, bhaveyyāti attho, hotīti vuttaṃ hoti. Dutiye atthavikappe ‘‘hotī’’ti idaṃ vacanaseso.
៥៨. សាទិយន្តស្សេវាតិ ឯត្ថ សាទិយនំ នាម សេវេតុកាមតាចិត្តស្ស ឧប្បាទនមេវាតិ អាហ ‘‘បដិសេវនចិត្តសមង្គិស្សា’’តិ។ បដិបក្ខន្តិ អនិដ្ឋំ អហិតំ។ ‘‘ភិក្ខូនំ បច្ចត្ថិកា ភិក្ខុបច្ចត្ថិកា’’តិ វុត្តេ ឧបរិ វុច្ចមានា រាជបច្ចត្ថិកាទយោបិ ឥធេវ បវិសន្តីតិ តំ និវត្តនត្ថំ ភិក្ខូ ឯវ បច្ចត្ថិកាតិ រាជបច្ចត្ថិកានុរូបេន អត្ថោ ទស្សិតោ។ តស្មិំ ខណេតិ បវេសនក្ខណេ។ អគ្គតោ ហិ យាវ មូលា បវេសនកិរិយាយ វត្តមានកាលោ បវេសនក្ខណោ នាម។ បវិដ្ឋកាលេតិ អង្គជាតស្ស យត្តកំ ឋានំ បវេសនារហំ, តត្តកំ អនវសេសតោ បវិដ្ឋកាលេ, បវេសនកិរិយាយ និដ្ឋិតក្ខណេតិ អត្ថោ។ ឯវំ បវិដ្ឋស្ស ឧទ្ធរណារម្ភតោ អន្តរា ឋិតកាលេ ឋិតំ អង្គជាតំ, តស្ស ឋិតិ វា ឋិតំ នាម, អដ្ឋកថាយំ បន មាតុគាមស្ស សុក្កវិស្សដ្ឋិំ បត្វា សព្ពថា វាយាមតោ ឱរមិត្វា ឋិតកាលំ សន្ធាយ ‘‘សុក្កវិស្សដ្ឋិសមយេ’’តិ វុត្តំ, តទុភយម្បិ ឋិតមេវាតិ គហេតព្ពំ។ ឧទ្ធរណំ នាម យាវ អគ្គា នីហរណកិរិយាយ វត្តមានកាលោតិ អាហ ‘‘នីហរណកាលេ បដិសេវនចិត្តំ ឧបដ្ឋាបេតី’’តិ។
58.Sādiyantassevāti ettha sādiyanaṃ nāma sevetukāmatācittassa uppādanamevāti āha ‘‘paṭisevanacittasamaṅgissā’’ti. Paṭipakkhanti aniṭṭhaṃ ahitaṃ. ‘‘Bhikkhūnaṃ paccatthikā bhikkhupaccatthikā’’ti vutte upari vuccamānā rājapaccatthikādayopi idheva pavisantīti taṃ nivattanatthaṃ bhikkhū eva paccatthikāti rājapaccatthikānurūpena attho dassito. Tasmiṃ khaṇeti pavesanakkhaṇe. Aggato hi yāva mūlā pavesanakiriyāya vattamānakālo pavesanakkhaṇo nāma. Paviṭṭhakāleti aṅgajātassa yattakaṃ ṭhānaṃ pavesanārahaṃ, tattakaṃ anavasesato paviṭṭhakāle, pavesanakiriyāya niṭṭhitakkhaṇeti attho. Evaṃ paviṭṭhassa uddharaṇārambhato antarā ṭhitakāle ṭhitaṃ aṅgajātaṃ, tassa ṭhiti vā ṭhitaṃ nāma, aṭṭhakathāyaṃ pana mātugāmassa sukkavissaṭṭhiṃ patvā sabbathā vāyāmato oramitvā ṭhitakālaṃ sandhāya ‘‘sukkavissaṭṭhisamaye’’ti vuttaṃ, tadubhayampi ṭhitamevāti gahetabbaṃ. Uddharaṇaṃ nāma yāva aggā nīharaṇakiriyāya vattamānakāloti āha ‘‘nīharaṇakāle paṭisevanacittaṃ upaṭṭhāpetī’’ti.
ឯត្ថ ច យស្មា បរេហិ ឧបក្កមិយមានស្ស អង្គជាតាទិកាយចលនស្ស វិជ្ជមានត្តា សេវនចិត្តេ ឧបដ្ឋិតមត្តេ តស្មិំ ខណេ ចិត្តជរូបេន សញ្ជាយមានំ អង្គជាតាទិចលនំ ឥមិនា សេវនចិត្តេន ឧប្បាទិតមេវ ហោតិ។ អបិច សេវនចិត្តេ ឧប្បន្នេ បរេហិ អនុបក្កមិយមានស្សាបិ អង្គជាតេ ចលនំ ហោតេវ, តញ្ច តេន កតំ នាម ហោតិ, តស្មា កាយចិត្តតោ សមុដ្ឋិតំ បារាជិកាបត្តិំ សោ អាបជ្ជតិយេវ ឧព្ភជាណុមណ្ឌលិកា (បាចិ. ៦៥៧-៦៥៨) វិយ។ តត្ថាបិ ហិ ‘‘អធក្ខកំ ឧព្ភជាណុមណ្ឌលំ អាមសនំ វា…បេ.… បដិបីឡនំ វា សាទិយេយ្យា’’តិ (បាចិ. ៦៥៧) សាទិយនមត្តេយេវ អាបត្តិ វុត្តា, ភិក្ខុនោ កាយសំសគ្គេ បន ‘‘កាយសំសគ្គំ សមាបជ្ជេយ្យា’’តិ (បារា. ២៧០) អត្តនោ ឧបក្កមស្ស អាបត្តិនិមិត្តភាវេន វុត្តត្តា ឥត្ថិយា ផុសិយមានស្ស កាយសំសគ្គរាគេ ច ឥត្ថិយា សញ្ជនិតកាយចលនេ ច វិជ្ជមានេបិ អត្តនោ បយោគាភាវេន អនាបត្តិយេវ វុត្តាតិ គហេតព្ពំ។ កេចិ បន ‘‘បឋមសង្ឃាទិសេសវិសយេបិ បរេហិ ពលក្ការេន ហត្ថាទីហិ ឧបក្កមិយមានស្ស មោចនស្សាទោ ច ឧប្បជ្ជតិ, តេន ច អសុចិម្ហិ មុត្តេ សង្ឃាទិសេសោ, អមុត្តេ ថុល្លច្ចយំ ឯវា’’តិ វទន្តិ។ អង្គារកាសុន្តិ អង្គាររាសិំ, អង្គារបុណ្ណាវាដំ វា។ ឥត្ថិយា ឧបក្កមិយមានេ អសាទិយនំ នាម ន សព្ពេសំ វិសយោតិ អាហ ឥមញ្ហីតិអាទិ។ ឯកាទសហិ អគ្គីហីតិ រាគទោសមោហជាតិជរាមរណសោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសសង្ខាតេហិ ឯកាទសគ្គីហិ។ អស្សាតិ អសាទិយន្តស្ស។ ចតុក្កំ នីហរិត្វា ឋបេសីតិ ឯត្ថ ឯកបុគ្គលវិសយតាយ ឯកោបិ អនាបត្តិវារោ បវេសនបវិដ្ឋឋិតឧទ្ធរណសង្ខអាតានំ ចតុន្នំ បទានំ វសេន ‘‘ចតុក្ក’’ន្តិ វុត្តោ។ បឋមចតុក្កកថាតិ ឯត្ថ បន អនាបត្តិវារេន សទ្ធិំ បញ្ចន្នំ វារានំ វុត្តនយេន ‘‘បញ្ច ចតុក្កា’’តិ វត្តព្ពេបិ ឯកមគ្គវិសយតាយ តេសំ ឯកត្តំ អារោបេត្វា បឋមចតុក្កតា វុត្តា។ តេនេវ វក្ខតិ តិណ្ណំ មគ្គានំ វសេន តីណិ សុទ្ធិកចតុក្កានីតិអាទិ។
Ettha ca yasmā parehi upakkamiyamānassa aṅgajātādikāyacalanassa vijjamānattā sevanacitte upaṭṭhitamatte tasmiṃ khaṇe cittajarūpena sañjāyamānaṃ aṅgajātādicalanaṃ iminā sevanacittena uppāditameva hoti. Apica sevanacitte uppanne parehi anupakkamiyamānassāpi aṅgajāte calanaṃ hoteva, tañca tena kataṃ nāma hoti, tasmā kāyacittato samuṭṭhitaṃ pārājikāpattiṃ so āpajjatiyeva ubbhajāṇumaṇḍalikā (pāci. 657-658) viya. Tatthāpi hi ‘‘adhakkhakaṃ ubbhajāṇumaṇḍalaṃ āmasanaṃ vā…pe… paṭipīḷanaṃ vā sādiyeyyā’’ti (pāci. 657) sādiyanamatteyeva āpatti vuttā, bhikkhuno kāyasaṃsagge pana ‘‘kāyasaṃsaggaṃ samāpajjeyyā’’ti (pārā. 270) attano upakkamassa āpattinimittabhāvena vuttattā itthiyā phusiyamānassa kāyasaṃsaggarāge ca itthiyā sañjanitakāyacalane ca vijjamānepi attano payogābhāvena anāpattiyeva vuttāti gahetabbaṃ. Keci pana ‘‘paṭhamasaṅghādisesavisayepi parehi balakkārena hatthādīhi upakkamiyamānassa mocanassādo ca uppajjati, tena ca asucimhi mutte saṅghādiseso, amutte thullaccayaṃ evā’’ti vadanti. Aṅgārakāsunti aṅgārarāsiṃ, aṅgārapuṇṇāvāṭaṃ vā. Itthiyā upakkamiyamāne asādiyanaṃ nāma na sabbesaṃ visayoti āha imañhītiādi. Ekādasahi aggīhīti rāgadosamohajātijarāmaraṇasokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṅkhātehi ekādasaggīhi. Assāti asādiyantassa. Catukkaṃ nīharitvā ṭhapesīti ettha ekapuggalavisayatāya ekopi anāpattivāro pavesanapaviṭṭhaṭhitauddharaṇasaṅkhaātānaṃ catunnaṃ padānaṃ vasena ‘‘catukka’’nti vutto. Paṭhamacatukkakathāti ettha pana anāpattivārena saddhiṃ pañcannaṃ vārānaṃ vuttanayena ‘‘pañca catukkā’’ti vattabbepi ekamaggavisayatāya tesaṃ ekattaṃ āropetvā paṭhamacatukkatā vuttā. Teneva vakkhati tiṇṇaṃ maggānaṃ vasena tīṇi suddhikacatukkānītiādi.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ១. បឋមបារាជិកំ • 1. Paṭhamapārājikaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ១. បឋមបារាជិកំ • 1. Paṭhamapārājikaṃ
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / បឋមចតុក្កកថាវណ្ណនា • Paṭhamacatukkakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / បឋមចតុក្កកថាវណ្ណនា • Paṭhamacatukkakathāvaṇṇanā
