| Library / Tipiṭaka / ਤਿਪਿਟਕ • Tipiṭaka / ਚੂਲ਼ਨਿਦ੍ਦੇਸਪਾਲ਼ਿ • Cūḷaniddesapāḷi |
੧੭. ਪਾਰਾਯਨਤ੍ਥੁਤਿਗਾਥਾਨਿਦ੍ਦੇਸੋ
17. Pārāyanatthutigāthāniddeso
੯੩. ਇਦਮવੋਚ ਭਗવਾ ਮਗਧੇਸੁ વਿਹਰਨ੍ਤੋ ਪਾਸਾਣਕੇ ਚੇਤਿਯੇ, ਪਰਿਚਾਰਕਸੋਲ਼ਸਾਨਂ 1 ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਅਜ੍ਝਿਟ੍ਠੋ ਪੁਟ੍ਠੋ ਪੁਟ੍ਠੋ ਪਞ੍ਹਂ ਬ੍ਯਾਕਾਸਿ।
93.Idamavocabhagavā magadhesu viharanto pāsāṇake cetiye, paricārakasoḷasānaṃ2brāhmaṇānaṃ ajjhiṭṭho puṭṭho puṭṭho pañhaṃ byākāsi.
ਇਦਮવੋਚ ਭਗવਾਤਿ ਇਦਂ ਪਾਰਾਯਨਂ ਅવੋਚ। ਭਗવਾਤਿ ਗਾਰવਾਧਿવਚਨਮੇਤਂ…ਪੇ॰… ਸਚ੍ਛਿਕਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਯਦਿਦਂ ਭਗવਾਤਿ – ਇਦਮવੋਚ ਭਗવਾ। ਮਗਧੇਸੁ વਿਹਰਨ੍ਤੋਤਿ ਮਗਧਨਾਮਕੇ ਜਨਪਦੇ વਿਹਰਨ੍ਤੋ ਇਰਿਯਨ੍ਤੋ વਤ੍ਤੇਨ੍ਤੋ ਪਾਲੇਨ੍ਤੋ ਯਪੇਨ੍ਤੋ ਯਾਪੇਨ੍ਤੋ। ਪਾਸਾਣਕੇ ਚੇਤਿਯੇਤਿ ਪਾਸਾਣਕਚੇਤਿਯਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਬੁਦ੍ਧਾਸਨਨ੍ਤਿ – ਮਗਧੇਸੁ વਿਹਰਨ੍ਤੋ ਪਾਸਾਣਕੇ ਚੇਤਿਯੇ। ਪਰਿਚਾਰਕਸੋਲ਼ਸਾਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਨ੍ਤਿ ਪਿਙ੍ਗਿਯੋ 3 ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਬਾવਰਿਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਪਦ੍ਧੋ ਪਦ੍ਧਚਰੋ ਪਰਿਚਾਰਕੋ 4 ਸਿਸ੍ਸੋ। ਪਿਙ੍ਗਿਯੇਨ 5 ਤੇ ਸੋਲ਼ਸਾਤਿ – ਏવਮ੍ਪਿ ਪਰਿਚਾਰਕਸੋਲ਼ਸਾਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ। ਅਥ વਾ, ਤੇ ਸੋਲ਼ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਭਗવਤੋ ਪਦ੍ਧਾ ਪਦ੍ਧਚਰਾ ਪਰਿਚਾਰਕਾ ਸਿਸ੍ਸਾਤਿ – ਏવਮ੍ਪਿ ਪਰਿਚਾਰਕਸੋਲ਼ਸਾਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ।
Idamavoca bhagavāti idaṃ pārāyanaṃ avoca. Bhagavāti gāravādhivacanametaṃ…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ bhagavāti – idamavoca bhagavā. Magadhesu viharantoti magadhanāmake janapade viharanto iriyanto vattento pālento yapento yāpento. Pāsāṇake cetiyeti pāsāṇakacetiyaṃ vuccati buddhāsananti – magadhesu viharanto pāsāṇake cetiye. Paricārakasoḷasānaṃ brāhmaṇānanti piṅgiyo 6 brāhmaṇo bāvarissa brāhmaṇassa paddho paddhacaro paricārako 7 sisso. Piṅgiyena 8 te soḷasāti – evampi paricārakasoḷasānaṃ brāhmaṇānaṃ. Atha vā, te soḷasa brāhmaṇā buddhassa bhagavato paddhā paddhacarā paricārakā sissāti – evampi paricārakasoḷasānaṃ brāhmaṇānaṃ.
ਅਜ੍ਝਿਟ੍ਠੋ ਪੁਟ੍ਠੋ ਪੁਟ੍ਠੋ ਪਞ੍ਹਂ ਬ੍ਯਾਕਾਸੀਤਿ। ਅਜ੍ਝਿਟ੍ਠੋਤਿ ਅਜ੍ਝਿਟ੍ਠੋ ਅਜ੍ਝੇਸਿਤੋ। ਪੁਟ੍ਠੋ ਪੁਟ੍ਠੋਤਿ ਪੁਟ੍ਠੋ ਪੁਟ੍ਠੋ ਪੁਚ੍ਛਿਤੋ ਪੁਚ੍ਛਿਤੋ ਯਾਚਿਤੋ ਯਾਚਿਤੋ ਅਜ੍ਝੇਸਿਤੋ ਅਜ੍ਝੇਸਿਤੋ ਪਸਾਦਿਤੋ ਪਸਾਦਿਤੋ। ਪਞ੍ਹਂ ਬ੍ਯਾਕਾਸੀਤਿ ਪਞ੍ਹਂ ਬ੍ਯਾਕਾਸਿ ਆਚਿਕ੍ਖਿ ਦੇਸੇਸਿ ਪਞ੍ਞਪੇਸਿ ਪਟ੍ਠਪੇਸਿ વਿવਰਿ વਿਭਜਿ ਉਤ੍ਤਾਨੀਆਕਾਸਿ ਪਕਾਸੇਸੀਤਿ – ਅਜ੍ਝਿਟ੍ਠੋ ਪੁਟ੍ਠੋ ਪੁਟ੍ਠੋ ਪਞ੍ਹਂ ਬ੍ਯਾਕਾਸਿ। ਤੇਨੇਤਂ વੁਚ੍ਚਤਿ –
Ajjhiṭṭho puṭṭho puṭṭho pañhaṃ byākāsīti. Ajjhiṭṭhoti ajjhiṭṭho ajjhesito. Puṭṭho puṭṭhoti puṭṭho puṭṭho pucchito pucchito yācito yācito ajjhesito ajjhesito pasādito pasādito. Pañhaṃ byākāsīti pañhaṃ byākāsi ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīākāsi pakāsesīti – ajjhiṭṭho puṭṭho puṭṭho pañhaṃ byākāsi. Tenetaṃ vuccati –
‘‘ਇਦਮવੋਚ ਭਗવਾ ਮਗਧੇਸੁ વਿਹਰਨ੍ਤੋ ਪਾਸਾਣਕੇ ਚੇਤਿਯੇ, ਪਰਿਚਾਰਕਸੋਲ਼ਸਾਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਅਜ੍ਝਿਟ੍ਠੋ ਪੁਟ੍ਠੋ ਪੁਟ੍ਠੋ ਪਞ੍ਹਂ ਬ੍ਯਾਕਾਸੀ’’ਤਿ।
‘‘Idamavoca bhagavā magadhesu viharanto pāsāṇake cetiye, paricārakasoḷasānaṃ brāhmaṇānaṃ ajjhiṭṭho puṭṭho puṭṭho pañhaṃ byākāsī’’ti.
੯੪. ਏਕਮੇਕਸ੍ਸ ਚੇਪਿ ਪਞ੍ਹਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਮਞ੍ਞਾਯ ਧਮ੍ਮਮਞ੍ਞਾਯ ਧਮ੍ਮਾਨੁਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯੇવ ਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸ ਪਾਰਂ। ਪਾਰਙ੍ਗਮਨੀਯਾ ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾਤਿ। ਤਸ੍ਮਾ ਇਮਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਪਰਿਯਾਯਸ੍ਸ ‘‘ਪਾਰਾਯਨ’’ਨ੍ਤੇવ ਅਧਿવਚਨਂ।
94.Ekamekassacepi pañhassa atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammaṃ paṭipajjeyya, gaccheyyeva jarāmaraṇassa pāraṃ. Pāraṅgamanīyā ime dhammāti. Tasmā imassa dhammapariyāyassa ‘‘pārāyana’’nteva adhivacanaṃ.
ਏਕਮੇਕਸ੍ਸ ਚੇਪਿ ਪਞ੍ਹਸ੍ਸਾਤਿ ਏਕਮੇਕਸ੍ਸ ਚੇਪਿ ਅਜਿਤਪਞ੍ਹਸ੍ਸ, ਏਕਮੇਕਸ੍ਸ ਚੇਪਿ ਤਿਸ੍ਸਮੇਤ੍ਤੇਯ੍ਯਪਞ੍ਹਸ੍ਸ, ਏਕਮੇਕਸ੍ਸ ਚੇਪਿ ਪੁਣ੍ਣਕਪਞ੍ਹਸ੍ਸ, ਏਕਮੇਕਸ੍ਸ ਚੇਪਿ ਮੇਤ੍ਤਗੂਪਞ੍ਹਸ੍ਸ, ਏਕਮੇਕਸ੍ਸ ਚੇਪਿ ਧੋਤਕਪਞ੍ਹਸ੍ਸ, ਏਕਮੇਕਸ੍ਸ ਚੇਪਿ ਉਪਸੀવਪਞ੍ਹਸ੍ਸ, ਏਕਮੇਕਸ੍ਸ ਚੇਪਿ ਨਨ੍ਦਕਪਞ੍ਹਸ੍ਸ, ਏਕਮੇਕਸ੍ਸ ਚੇਪਿ ਹੇਮਕਪਞ੍ਹਸ੍ਸ, ਏਕਮੇਕਸ੍ਸ ਚੇਪਿ ਤੋਦੇਯ੍ਯਪਞ੍ਹਸ੍ਸ, ਏਕਮੇਕਸ੍ਸ ਚੇਪਿ ਕਪ੍ਪਪਞ੍ਹਸ੍ਸ, ਏਕਮੇਕਸ੍ਸ ਚੇਪਿ ਜਤੁਕਣ੍ਣਿਪਞ੍ਹਸ੍ਸ, ਏਕਮੇਕਸ੍ਸ ਚੇਪਿ ਭਦ੍ਰਾવੁਧਪਞ੍ਹਸ੍ਸ, ਏਕਮੇਕਸ੍ਸ ਚੇਪਿ ਉਦਯਪਞ੍ਹਸ੍ਸ, ਏਕਮੇਕਸ੍ਸ ਚੇਪਿ ਪੋਸਾਲਪਞ੍ਹਸ੍ਸ, ਏਕਮੇਕਸ੍ਸ ਚੇਪਿ ਮੋਘਰਾਜਪਞ੍ਹਸ੍ਸ, ਏਕਮੇਕਸ੍ਸ ਚੇਪਿ ਪਿਙ੍ਗਿਯਪਞ੍ਹਸ੍ਸਾਤਿ – ਏਕਮੇਕਸ੍ਸ ਚੇਪਿ ਪਞ੍ਹਸ੍ਸ।
Ekamekassa cepi pañhassāti ekamekassa cepi ajitapañhassa, ekamekassa cepi tissametteyyapañhassa, ekamekassa cepi puṇṇakapañhassa, ekamekassa cepi mettagūpañhassa, ekamekassa cepi dhotakapañhassa, ekamekassa cepi upasīvapañhassa, ekamekassa cepi nandakapañhassa, ekamekassa cepi hemakapañhassa, ekamekassa cepi todeyyapañhassa, ekamekassa cepi kappapañhassa, ekamekassa cepi jatukaṇṇipañhassa, ekamekassa cepi bhadrāvudhapañhassa, ekamekassa cepi udayapañhassa, ekamekassa cepi posālapañhassa, ekamekassa cepi mogharājapañhassa, ekamekassa cepi piṅgiyapañhassāti – ekamekassa cepi pañhassa.
ਅਤ੍ਥਮਞ੍ਞਾਯ ਧਮ੍ਮਮਞ੍ਞਾਯਾਤਿ ਸ੍વੇવ ਪਞ੍ਹੋ ਧਮ੍ਮੋ, વਿਸਜ੍ਜਨਂ 9 ਅਤ੍ਥੋਤਿ ਅਤ੍ਥਂ ਅਞ੍ਞਾਯ ਜਾਨਿਤ੍વਾ ਤੁਲਯਿਤ੍વਾ ਤੀਰਯਿਤ੍વਾ વਿਭਾવਯਿਤ੍વਾ વਿਭੂਤਂ ਕਤ੍વਾਤਿ – ਅਤ੍ਥਮਞ੍ਞਾਯ। ਧਮ੍ਮਮਞ੍ਞਾਯਾਤਿ ਧਮ੍ਮਂ ਅਞ੍ਞਾਯ ਜਾਨਿਤ੍વਾ ਤੁਲਯਿਤ੍વਾ ਤੀਰਯਿਤ੍વਾ વਿਭਾવਯਿਤ੍વਾ વਿਭੂਤਂ ਕਤ੍વਾਤਿ – ਧਮ੍ਮਮਞ੍ਞਾਯਾਤਿ – ਅਤ੍ਥਮਞ੍ਞਾਯ ਧਮ੍ਮਮਞ੍ਞਾਯ। ਧਮ੍ਮਾਨੁਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਦਂ ਅਨੁਲੋਮਪਟਿਪਦਂ ਅਪਚ੍ਚਨੀਕਪਟਿਪਦਂ ਅਨ੍વਤ੍ਥਪਟਿਪਦਂ ਧਮ੍ਮਾਨੁਧਮ੍ਮਪਟਿਪਦਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ – ਧਮ੍ਮਾਨੁਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ। ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯੇવ ਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸ ਪਾਰਨ੍ਤਿ ਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸ ਪਾਰਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਅਮਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ। ਯੋ ਸੋ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਖਾਰਸਮਥੋ ਸਬ੍ਬੂਪਧਿਪ੍ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗੋ ਤਣ੍ਹਕ੍ਖਯੋ વਿਰਾਗੋ ਨਿਰੋਧੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ। ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯੇવ ਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸ ਪਾਰਨ੍ਤਿ ਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸ ਪਾਰਂ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਪਾਰਂ ਅਧਿਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਪਾਰਂ ਅਧਿਫਸ੍ਸੇਯ੍ਯ, ਪਾਰਂ ਸਚ੍ਛਿਕਰੇਯ੍ਯਾਤਿ – ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯੇવ ਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸ ਪਾਰਂ। ਪਾਰਙ੍ਗਮਨੀਯਾ ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਪਾਰਙ੍ਗਮਨੀਯਾ। ਪਾਰਂ ਪਾਪੇਨ੍ਤਿ ਪਾਰਂ ਸਮ੍ਪਾਪੇਨ੍ਤਿ ਪਾਰਂ ਸਮਨੁਪਾਪੇਨ੍ਤਿ, ਜਰਾਮਣਸ੍ਸ ਤਰਣਾਯ 10 ਸਂવਤ੍ਤਨ੍ਤੀਤਿ – ਪਾਰਙ੍ਗਮਨੀਯਾ ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾਤਿ।
Atthamaññāya dhammamaññāyāti sveva pañho dhammo, visajjanaṃ 11 atthoti atthaṃ aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti – atthamaññāya. Dhammamaññāyāti dhammaṃ aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti – dhammamaññāyāti – atthamaññāya dhammamaññāya. Dhammānudhammaṃ paṭipajjeyyāti sammāpaṭipadaṃ anulomapaṭipadaṃ apaccanīkapaṭipadaṃ anvatthapaṭipadaṃ dhammānudhammapaṭipadaṃ paṭipajjeyyāti – dhammānudhammaṃ paṭipajjeyya. Gaccheyyeva jarāmaraṇassa pāranti jarāmaraṇassa pāraṃ vuccati amataṃ nibbānaṃ. Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhippaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Gaccheyyeva jarāmaraṇassa pāranti jarāmaraṇassa pāraṃ gaccheyya, pāraṃ adhigaccheyya, pāraṃ adhiphasseyya, pāraṃ sacchikareyyāti – gaccheyyeva jarāmaraṇassa pāraṃ. Pāraṅgamanīyā ime dhammāti ime dhammā pāraṅgamanīyā. Pāraṃ pāpenti pāraṃ sampāpenti pāraṃ samanupāpenti, jarāmaṇassa taraṇāya 12 saṃvattantīti – pāraṅgamanīyā ime dhammāti.
ਤਸ੍ਮਾ ਇਮਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਪਰਿਯਾਯਸ੍ਸਾਤਿ। ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਤਸ੍ਮਾ ਤਂਕਾਰਣਾ ਤਂਹੇਤੁ ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਤਂਨਿਦਾਨਾਤਿ – ਤਸ੍ਮਾ। ਇਮਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਪਰਿਯਾਯਸ੍ਸਾਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਪਾਰਾਯਨਸ੍ਸਾਤਿ – ਤਸ੍ਮਾ ਇਮਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਪਰਿਯਾਯਸ੍ਸ। ਪਾਰਾਯਨਨ੍ਤੇવ ਅਧਿવਚਨਨ੍ਤਿ ਪਾਰਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਅਮਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ…ਪੇ॰… ਨਿਰੋਧੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ। ਅਯਨਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਮਗ੍ਗੋ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ…ਪੇ॰… ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ। ਅਧਿવਚਨਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਖਾ ਸਮਞ੍ਞਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ વੋਹਾਰੋ ਨਾਮਂ ਨਾਮਕਮ੍ਮਂ ਨਾਮਧੇਯ੍ਯਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਅਭਿਲਾਪੋਤਿ – ਪਾਰਾਯਨਨ੍ਤੇવ ਅਧਿવਚਨਂ। ਤੇਨੇਤਂ વੁਚ੍ਚਤਿ –
Tasmā imassa dhammapariyāyassāti. Tasmāti tasmā taṃkāraṇā taṃhetu tappaccayā taṃnidānāti – tasmā. Imassa dhammapariyāyassāti imassa pārāyanassāti – tasmā imassa dhammapariyāyassa. Pārāyananteva adhivacananti pāraṃ vuccati amataṃ nibbānaṃ…pe… nirodho nibbānaṃ. Ayanaṃ vuccati maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi. Adhivacananti saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ nirutti byañjanaṃ abhilāpoti – pārāyananteva adhivacanaṃ. Tenetaṃ vuccati –
‘‘ਏਕਮੇਕਸ੍ਸ ਚੇਪਿ ਪਞ੍ਹਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਮਞ੍ਞਾਯ ਧਮ੍ਮਮਞ੍ਞਾਯ ਧਮ੍ਮਾਨੁਧਮ੍ਮਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯੇવ ਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸ ਪਾਰਂ। ਪਾਰਙ੍ਗਮਨੀਯਾ ਇਮੇ ਧਮ੍ਮਾਤਿ। ਤਸ੍ਮਾ ਇਮਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਪਰਿਯਾਯਸ੍ਸ ‘ਪਾਰਾਯਨ’ਨ੍ਤੇવ ਅਧਿવਚਨ’’ਨ੍ਤਿ।
‘‘Ekamekassa cepi pañhassa atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammaṃ paṭipajjeyya, gaccheyyeva jarāmaraṇassa pāraṃ. Pāraṅgamanīyā ime dhammāti. Tasmā imassa dhammapariyāyassa ‘pārāyana’nteva adhivacana’’nti.
੯੫.
95.
ਅਜਿਤੋ ਤਿਸ੍ਸਮੇਤ੍ਤੇਯ੍ਯੋ, ਪੁਣ੍ਣਕੋ ਅਥ ਮੇਤ੍ਤਗੂ।
Ajito tissametteyyo, puṇṇako atha mettagū;
ਧੋਤਕੋ ਉਪਸੀવੋ ਚ, ਨਨ੍ਦੋ ਚ ਅਥ ਹੇਮਕੋ॥
Dhotako upasīvo ca, nando ca atha hemako.
੯੬.
96.
ਤੋਦੇਯ੍ਯਕਪ੍ਪਾ ਦੁਭਯੋ, ਜਤੁਕਣ੍ਣੀ ਚ ਪਣ੍ਡਿਤੋ।
Todeyyakappā dubhayo, jatukaṇṇī ca paṇḍito;
ਭਦ੍ਰਾવੁਧੋ ਉਦਯੋ ਚ, ਪੋਸਾਲੋ ਚਾਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ।
Bhadrāvudho udayo ca, posālo cāpi brāhmaṇo;
ਮੋਘਰਾਜਾ ਚ ਮੇਧਾવੀ, ਪਿਙ੍ਗਿਯੋ ਚ ਮਹਾਇਸਿ॥
Mogharājā ca medhāvī, piṅgiyo ca mahāisi.
੯੭.
97.
ਏਤੇ ਬੁਦ੍ਧਂ ਉਪਾਗਚ੍ਛੁਂ, ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਚਰਣਂ ਇਸਿਂ।
Ete buddhaṃ upāgacchuṃ, sampannacaraṇaṃ isiṃ;
ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤਾ ਨਿਪੁਣੇ ਪਞ੍ਹੇ, ਬੁਦ੍ਧਸੇਟ੍ਠਂ ਉਪਾਗਮੁਂ॥
Pucchantā nipuṇe pañhe, buddhaseṭṭhaṃ upāgamuṃ.
ਏਤੇ ਬੁਦ੍ਧਂ ਉਪਾਗਚ੍ਛੁਨ੍ਤਿ। ਏਤੇਤਿ ਸੋਲ਼ਸ ਪਾਰਾਯਨਿਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ। ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਯੋ ਸੋ ਭਗવਾ ਸਯਮ੍ਭੂ ਅਨਾਚਰਿਯਕੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਨਨੁਸ੍ਸੁਤੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਸਾਮਂ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਜ੍ਝਿ, ਤਤ੍ਥ ਚ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਂ ਪਤ੍ਤੋ ਬਲੇਸੁ ਚ વਸੀਭਾવਂ। ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਕੇਨਟ੍ਠੇਨ ਬੁਦ੍ਧੋ? ਬੁਜ੍ਝਿਤਾ ਸਚ੍ਚਾਨੀਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਬੋਧੇਤਾ ਪਜਾਯਾਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਾਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਸਬ੍ਬਦਸ੍ਸਾવਿਤਾਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਅਭਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਤਾਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, વਿਸવਿਤਾਯ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਖੀਣਾਸવਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਨਿਰੁਪਲੇਪਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਏਕਨ੍ਤવੀਤਰਾਗੋਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਏਕਨ੍ਤવੀਤਦੋਸੋਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਏਕਨ੍ਤવੀਤਮੋਹੋਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਏਕਨ੍ਤਨਿਕ੍ਕਿਲੇਸੋਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਏਕਾਯਨਮਗ੍ਗਂ ਗਤੋਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਏਕੋ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਅਬੁਦ੍ਧਿવਿਹਤਤ੍ਤਾ ਬੁਦ੍ਧਿਪਟਿਲਾਭਾਤਿ ਬੁਦ੍ਧੋ। ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਨੇਤਂ ਨਾਮਂ ਮਾਤਰਾ ਕਤਂ ਨ ਪਿਤਰਾ ਕਤਂ ਨ ਭਾਤਰਾ ਕਤਂ ਨ ਭਗਿਨਿਯਾ ਕਤਂ ਨ ਮਿਤ੍ਤਾਮਚ੍ਚੇਹਿ ਕਤਂ ਨ ਞਾਤਿਸਾਲੋਹਿਤੇਹਿ ਕਤਂ ਨ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਕਤਂ ਨ ਦੇવਤਾਹਿ ਕਤਂ। વਿਮੋਕ੍ਖਨ੍ਤਿਕਮੇਤਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਭਗવਨ੍ਤਾਨਂ ਬੋਧਿਯਾ ਮੂਲੇ ਸਹ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਤਞਾਣਸ੍ਸ ਪਟਿਲਾਭਾ ਸਚ੍ਛਿਕਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ , ਯਦਿਦਂ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ। ਏਤੇ ਬੁਦ੍ਧਂ ਉਪਾਗਚ੍ਛੁਨ੍ਤਿ ਏਤੇ ਬੁਦ੍ਧਂ ਉਪਾਗਮਿਂਸੁ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ ਪਯਿਰੁਪਾਸਿਂਸੁ ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਿਂਸੁ ਪਰਿਪਞ੍ਹਿਂਸੂਤਿ – ਏਤੇ ਬੁਦ੍ਧਂ ਉਪਾਗਚ੍ਛੁਂ।
Ete buddhaṃ upāgacchunti. Eteti soḷasa pārāyaniyā brāhmaṇā. Buddhoti yo so bhagavā sayambhū anācariyako pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṃ saccāni abhisambujjhi, tattha ca sabbaññutaṃ patto balesu ca vasībhāvaṃ. Buddhoti kenaṭṭhena buddho? Bujjhitā saccānīti buddho, bodhetā pajāyāti buddho, sabbaññutāya buddho, sabbadassāvitāya buddho, abhiññeyyatāya buddho, visavitāya buddho, khīṇāsavasaṅkhātena buddho, nirupalepasaṅkhātena buddho, ekantavītarāgoti buddho, ekantavītadosoti buddho, ekantavītamohoti buddho, ekantanikkilesoti buddho, ekāyanamaggaṃ gatoti buddho, eko anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti buddho, abuddhivihatattā buddhipaṭilābhāti buddho. Buddhoti netaṃ nāmaṃ mātarā kataṃ na pitarā kataṃ na bhātarā kataṃ na bhaginiyā kataṃ na mittāmaccehi kataṃ na ñātisālohitehi kataṃ na samaṇabrāhmaṇehi kataṃ na devatāhi kataṃ. Vimokkhantikametaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti , yadidaṃ buddhoti. Ete buddhaṃ upāgacchunti ete buddhaṃ upāgamiṃsu upasaṅkamiṃsu payirupāsiṃsu paripucchiṃsu paripañhiṃsūti – ete buddhaṃ upāgacchuṃ.
ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਚਰਣਂ ਇਸਿਨ੍ਤਿ ਚਰਣਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਸੀਲਾਚਾਰਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿ। ਸੀਲਸਂવਰੋਪਿ ਚਰਣਂ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂવਰੋਪਿ ਚਰਣਂ, ਭੋਜਨੇ ਮਤ੍ਤਞ੍ਞੁਤਾਪਿ ਚਰਣਂ, ਜਾਗਰਿਯਾਨੁਯੋਗੋਪਿ ਚਰਣਂ, ਸਤ੍ਤਪਿ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਾ ਚਰਣਂ, ਚਤ੍ਤਾਰਿਪਿ ਝਾਨਾਨਿ ਚਰਣਂ। ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਚਰਣਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਚਰਣਂ ਸੇਟ੍ਠਚਰਣਂ વਿਸੇਟ੍ਠਚਰਣਂ 13 ਪਾਮੋਕ੍ਖਚਰਣਂ ਉਤ੍ਤਮਚਰਣਂ ਪવਰਚਰਣਂ। ਇਸੀਤਿ ਇਸਿ ਭਗવਾ ਮਹਨ੍ਤਂ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧਂ ਏਸੀ ਗવੇਸੀ ਪਰਿਯੇਸੀਤਿ ਇਸਿ…ਪੇ॰… ਮਹੇਸਕ੍ਖੇਹਿ વਾ ਸਤ੍ਤੇਹਿ ਏਸਿਤੋ ਗવੇਸਿਤੋ ਪਰਿਯੇਸਿਤੋ – ‘‘ਕਹਂ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਕਹਂ ਭਗવਾ, ਕਹਂ ਦੇવਦੇવੋ ਕਹਂ ਨਰਾਸਭੋ’’ਤਿ – ਇਸੀਤਿ – ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਚਰਣਂ ਇਸਿਂ।
Sampannacaraṇaṃisinti caraṇaṃ vuccati sīlācāranibbatti. Sīlasaṃvaropi caraṇaṃ, indriyasaṃvaropi caraṇaṃ, bhojane mattaññutāpi caraṇaṃ, jāgariyānuyogopi caraṇaṃ, sattapi saddhammā caraṇaṃ, cattāripi jhānāni caraṇaṃ. Sampannacaraṇanti sampannacaraṇaṃ seṭṭhacaraṇaṃ viseṭṭhacaraṇaṃ 14 pāmokkhacaraṇaṃ uttamacaraṇaṃ pavaracaraṇaṃ. Isīti isi bhagavā mahantaṃ sīlakkhandhaṃ esī gavesī pariyesīti isi…pe… mahesakkhehi vā sattehi esito gavesito pariyesito – ‘‘kahaṃ buddho, kahaṃ bhagavā, kahaṃ devadevo kahaṃ narāsabho’’ti – isīti – sampannacaraṇaṃ isiṃ.
ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤਾ ਨਿਪੁਣੇ ਪਞ੍ਹੇਤਿ। ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤਾਤਿ ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤਾ ਯਾਚਨ੍ਤਾ ਅਜ੍ਝੇਸਨ੍ਤਾ ਪਸਾਦੇਨ੍ਤਾ। ਨਿਪੁਣੇ ਪਞ੍ਹੇਤਿ ਗਮ੍ਭੀਰੇ ਦੁਦ੍ਦਸੇ ਦੁਰਨੁਬੋਧੇ ਸਨ੍ਤੇ ਪਣੀਤੇ ਅਤਕ੍ਕਾવਚਰੇ ਨਿਪੁਣੇ ਪਣ੍ਡਿਤવੇਦਨੀਯੇ ਪਞ੍ਹੇਤਿ – ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤਾ ਨਿਪੁਣੇ ਪਞ੍ਹੇ।
Pucchantā nipuṇe pañheti. Pucchantāti pucchantā yācantā ajjhesantā pasādentā. Nipuṇe pañheti gambhīre duddase duranubodhe sante paṇīte atakkāvacare nipuṇe paṇḍitavedanīye pañheti – pucchantā nipuṇe pañhe.
ਬੁਦ੍ਧਸੇਟ੍ਠਂ ਉਪਾਗਮੁਨ੍ਤਿ। ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਯੋ ਸੋ ਭਗવਾ…ਪੇ॰… ਸਚ੍ਛਿਕਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਯਦਿਦਂ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ। ਸੇਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਅਗ੍ਗਂ ਸੇਟ੍ਠਂ વਿਸੇਟ੍ਠਂ ਪਾਮੋਕ੍ਖਂ ਉਤ੍ਤਮਂ ਪવਰਂ ਬੁਦ੍ਧਂ ਉਪਾਗਮੁਂ ਉਪਾਗਮਿਂਸੁ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ ਪਯਿਰੁਪਾਸਿਂਸੁ ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਿਂਸੁ ਪਰਿਪਞ੍ਹਿਂਸੂਤਿ – ਬੁਦ੍ਧਸੇਟ੍ਠਂ ਉਪਾਗਮੁਂ। ਤੇਨੇਤਂ વੁਚ੍ਚਤਿ –
Buddhaseṭṭhaṃ upāgamunti. Buddhoti yo so bhagavā…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ buddhoti. Seṭṭhanti aggaṃ seṭṭhaṃ viseṭṭhaṃ pāmokkhaṃ uttamaṃ pavaraṃ buddhaṃ upāgamuṃ upāgamiṃsu upasaṅkamiṃsu payirupāsiṃsu paripucchiṃsu paripañhiṃsūti – buddhaseṭṭhaṃ upāgamuṃ. Tenetaṃ vuccati –
‘‘ਏਤੇ ਬੁਦ੍ਧਂ ਉਪਾਗਚ੍ਛੁਂ, ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਚਰਣਂ ਇਸਿਂ।
‘‘Ete buddhaṃ upāgacchuṃ, sampannacaraṇaṃ isiṃ;
ਪੁਚ੍ਛਨ੍ਤਾ ਨਿਪੁਣੇ ਪਞ੍ਹੇ, ਬੁਦ੍ਧਸੇਟ੍ਠਂ ਉਪਾਗਮੁ’’ਨ੍ਤਿ॥
Pucchantā nipuṇe pañhe, buddhaseṭṭhaṃ upāgamu’’nti.
੯੮.
98.
ਤੇਸਂ ਬੁਦ੍ਧੋ ਪਬ੍ਯਾਕਾਸਿ, ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਟ੍ਠੋ ਯਥਾਤਥਂ।
Tesaṃ buddho pabyākāsi, pañhaṃ puṭṭho yathātathaṃ;
ਪਞ੍ਹਾਨਂ વੇਯ੍ਯਾਕਰਣੇਨ, ਤੋਸੇਸਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਮੁਨਿ॥
Pañhānaṃ veyyākaraṇena, tosesi brāhmaṇe muni.
ਤੇਸਂ ਬੁਦ੍ਧੋ ਪਬ੍ਯਾਕਾਸੀਤਿ। ਤੇਸਨ੍ਤਿ ਸੋਲ਼ਸਾਨਂ ਪਾਰਾਯਨਿਯਾਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ। ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਯੋ ਸੋ ਭਗવਾ…ਪੇ॰… ਸਚ੍ਛਿਕਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਯਦਿਦਂ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ। ਪਬ੍ਯਾਕਾਸੀਤਿ ਤੇਸਂ ਬੁਦ੍ਧੋ ਪਬ੍ਯਾਕਾਸਿ ਆਚਿਕ੍ਖਿ ਦੇਸੇਸਿ ਪਞ੍ਞਪੇਸਿ ਪਟ੍ਠਪੇਸਿ વਿવਰਿ વਿਭਜਿ ਉਤ੍ਤਾਨੀਅਕਾਸਿ ਪਕਾਸੇਸੀਤਿ – ਤੇਸਂ ਬੁਦ੍ਧੋ ਪਬ੍ਯਾਕਾਸਿ।
Tesaṃ buddho pabyākāsīti. Tesanti soḷasānaṃ pārāyaniyānaṃ brāhmaṇānaṃ. Buddhoti yo so bhagavā…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ buddhoti. Pabyākāsīti tesaṃ buddho pabyākāsi ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesīti – tesaṃ buddho pabyākāsi.
ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਟ੍ਠੋ ਯਥਾਤਥਨ੍ਤਿ। ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਟ੍ਠੋਤਿ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਟ੍ਠੋ ਪੁਚ੍ਛਿਤੋ ਯਾਚਿਤੋ ਅਜ੍ਝੇਸਿਤੋ ਪਸਾਦਿਤੋ। ਯਥਾਤਥਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਆਚਿਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ ਤਥਾ ਆਚਿਕ੍ਖਿ , ਯਥਾ ਦੇਸਿਤਬ੍ਬਂ ਤਥਾ ਦੇਸੇਸਿ, ਯਥਾ ਪਞ੍ਞਪੇਤਬ੍ਬਂ ਤਥਾ ਪਞ੍ਞਪੇਸਿ, ਯਥਾ ਪਟ੍ਠਪੇਤਬ੍ਬਂ ਤਥਾ ਪਟ੍ਠਪੇਸਿ, ਯਥਾ વਿવਰਿਤਬ੍ਬਂ ਤਥਾ વਿવਰਿ , ਯਥਾ વਿਭਜਿਤਬ੍ਬਂ ਤਥਾ વਿਭਜਿ, ਯਥਾ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਾਤਬ੍ਬਂ ਤਥਾ ਉਤ੍ਤਾਨੀਅਕਾਸਿ, ਯਥਾ ਪਕਾਸਿਤਬ੍ਬਂ ਤਥਾ ਪਕਾਸੇਸੀਤਿ – ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਟ੍ਠੋ ਯਥਾਤਥਂ।
Pañhaṃ puṭṭho yathātathanti. Pañhaṃ puṭṭhoti pañhaṃ puṭṭho pucchito yācito ajjhesito pasādito. Yathātathanti yathā ācikkhitabbaṃ tathā ācikkhi , yathā desitabbaṃ tathā desesi, yathā paññapetabbaṃ tathā paññapesi, yathā paṭṭhapetabbaṃ tathā paṭṭhapesi, yathā vivaritabbaṃ tathā vivari , yathā vibhajitabbaṃ tathā vibhaji, yathā uttānīkātabbaṃ tathā uttānīakāsi, yathā pakāsitabbaṃ tathā pakāsesīti – pañhaṃ puṭṭho yathātathaṃ.
ਪਞ੍ਹਾਨਂ વੇਯ੍ਯਾਕਰਣੇਨਾਤਿ ਪਞ੍ਹਾਨਂ વੇਯ੍ਯਾਕਰਣੇਨ ਆਚਿਕ੍ਖਨੇਨ ਦੇਸਨੇਨ ਪਞ੍ਞਪਨੇਨ ਪਟ੍ਠਪਨੇਨ વਿવਰਣੇਨ વਿਭਜਨੇਨ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਮ੍ਮੇਨ ਪਕਾਸਨੇਨਾਤਿ – ਪਞ੍ਹਾਨਂ વੇਯ੍ਯਾਕਰਣੇਨ।
Pañhānaṃ veyyākaraṇenāti pañhānaṃ veyyākaraṇena ācikkhanena desanena paññapanena paṭṭhapanena vivaraṇena vibhajanena uttānīkammena pakāsanenāti – pañhānaṃ veyyākaraṇena.
ਤੋਸੇਸਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਮੁਨੀਤਿ। ਤੋਸੇਸੀਤਿ ਤੋਸੇਸਿ વਿਤੋਸੇਸਿ ਪਸਾਦੇਸਿ ਆਰਾਧੇਸਿ ਅਤ੍ਤਮਨੇ ਅਕਾਸਿ। ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਤਿ ਸੋਲ਼ਸ ਪਾਰਾਯਨਿਯੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ। ਮੁਨੀਤਿ ਮੋਨਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਞਾਣਂ…ਪੇ॰… ਸਙ੍ਗਜਾਲਮਤਿਚ੍ਚ ਸੋ ਮੁਨੀਤਿ – ਤੋਸੇਸਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਮੁਨਿ। ਤੇਨੇਤਂ વੁਚ੍ਚਤਿ –
Tosesi brāhmaṇe munīti. Tosesīti tosesi vitosesi pasādesi ārādhesi attamane akāsi. Brāhmaṇeti soḷasa pārāyaniye brāhmaṇe. Munīti monaṃ vuccati ñāṇaṃ…pe… saṅgajālamaticca so munīti – tosesi brāhmaṇe muni. Tenetaṃ vuccati –
‘‘ਤੇਸਂ ਬੁਦ੍ਧੋ ਪਬ੍ਯਾਕਾਸਿ, ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਟ੍ਠੋ ਯਥਾਤਥਂ।
‘‘Tesaṃ buddho pabyākāsi, pañhaṃ puṭṭho yathātathaṃ;
ਪਞ੍ਹਾਨਂ વੇਯ੍ਯਾਕਰਣੇਨ, ਤੋਸੇਸਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਮੁਨੀ’’ਤਿ॥
Pañhānaṃ veyyākaraṇena, tosesi brāhmaṇe munī’’ti.
੯੯.
99.
ਤੇ ਤੋਸਿਤਾ ਚਕ੍ਖੁਮਤਾ, ਬੁਦ੍ਧੇਨਾਦਿਚ੍ਚਬਨ੍ਧੁਨਾ।
Te tositā cakkhumatā, buddhenādiccabandhunā;
ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਮਚਰਿਂਸੁ, વਰਪਞ੍ਞਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇ॥
Brahmacariyamacariṃsu, varapaññassa santike.
ਤੇ ਤੋਸਿਤਾ ਚਕ੍ਖੁਮਤਾਤਿ। ਤੇਤਿ ਸੋਲ਼ਸ ਪਾਰਾਯਨਿਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ। ਤੋਸਿਤਾਤਿ ਤੋਸਿਤਾ વਿਤੋਸਿਤਾ ਪਸਾਦਿਤਾ ਆਰਾਧਿਤਾ ਅਤ੍ਤਮਨਾ ਕਤਾਤਿ – ਤੇ ਤੋਸਿਤਾ। ਚਕ੍ਖੁਮਤਾਤਿ ਭਗવਾ ਪਞ੍ਚਹਿ ਚਕ੍ਖੂਹਿ ਚਕ੍ਖੁਮਾ – ਮਂਸਚਕ੍ਖੁਨਾਪਿ ਚਕ੍ਖੁਮਾ, ਦਿਬ੍ਬਚਕ੍ਖੁਨਾਪਿ ਚਕ੍ਖੁਮਾ, ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁਨਾਪਿ ਚਕ੍ਖੁਮਾ, ਬੁਦ੍ਧਚਕ੍ਖੁਨਾਪਿ ਚਕ੍ਖੁਮਾ, ਸਮਨ੍ਤਚਕ੍ਖੁਨਾਪਿ ਚਕ੍ਖੁਮਾ। ਕਥਂ ਭਗવਾ ਮਂਸਚਕ੍ਖੁਨਾਪਿ ਚਕ੍ਖੁਮਾ…ਪੇ॰… ਏવਂ ਭਗવਾ ਸਮਨ੍ਤਚਕ੍ਖੁਨਾਪਿ ਚਕ੍ਖੁਮਾਤਿ – ਤੇ ਤੋਸਿਤਾ ਚਕ੍ਖੁਮਤਾ।
Te tositā cakkhumatāti. Teti soḷasa pārāyaniyā brāhmaṇā. Tositāti tositā vitositā pasāditā ārādhitā attamanā katāti – te tositā. Cakkhumatāti bhagavā pañcahi cakkhūhi cakkhumā – maṃsacakkhunāpi cakkhumā, dibbacakkhunāpi cakkhumā, paññācakkhunāpi cakkhumā, buddhacakkhunāpi cakkhumā, samantacakkhunāpi cakkhumā. Kathaṃ bhagavā maṃsacakkhunāpi cakkhumā…pe… evaṃ bhagavā samantacakkhunāpi cakkhumāti – te tositā cakkhumatā.
ਬੁਦ੍ਧੇਨਾਦਿਚ੍ਚਬਨ੍ਧੁਨਾਤਿ। ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਯੋ ਸੋ ਭਗવਾ…ਪੇ॰… ਸਚ੍ਛਿਕਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਯਦਿਦਂ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ। ਆਦਿਚ੍ਚਬਨ੍ਧੁਨਾਤਿ ਆਦਿਚ੍ਚੋ વੁਚ੍ਚਤਿ ਸੂਰਿਯੋ। ਸੋ ਗੋਤਮੋ ਗੋਤ੍ਤੇਨ, ਭਗવਾਪਿ ਗੋਤਮੋ ਗੋਤ੍ਤੇਨ, ਭਗવਾ ਸੂਰਿਯਸ੍ਸ ਗੋਤ੍ਤਞਾਤਕੋ ਗੋਤ੍ਤਬਨ੍ਧੁ। ਤਸ੍ਮਾ ਬੁਦ੍ਧੋ ਆਦਿਚ੍ਚਬਨ੍ਧੂਤਿ – ਬੁਦ੍ਧੇਨਾਦਿਚ੍ਚਬਨ੍ਧੁਨਾ।
Buddhenādiccabandhunāti. Buddhoti yo so bhagavā…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ buddhoti. Ādiccabandhunāti ādicco vuccati sūriyo. So gotamo gottena, bhagavāpi gotamo gottena, bhagavā sūriyassa gottañātako gottabandhu. Tasmā buddho ādiccabandhūti – buddhenādiccabandhunā.
ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਮਚਰਿਂਸੂਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਅਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ ਆਰਤਿ વਿਰਤਿ ਪਟਿવਿਰਤਿ વੇਰਮਣੀ વਿਰਮਣਂ ਅਕਿਰਿਯਾ ਅਕਰਣਂ ਅਨਜ੍ਝਾਪਤ੍ਤਿ વੇਲਾਅਨਤਿਕ੍ਕਮੋ ਸੇਤੁਘਾਤੋ। ਅਪਿ ਚ, ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯવਸੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ, ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ, ਸਮ੍ਮਾવਾਚਾ, ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ, ਸਮ੍ਮਾਆਜੀવੋ, ਸਮ੍ਮਾવਾਯਾਮੋ, ਸਮ੍ਮਾਸਤਿ, ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਮਚਰਿਂਸੂਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਰਿਂਸੁ ਅਚਰਿਂਸੁ ਸਮਾਦਾਯ વਤ੍ਤਿਂਸੂਤਿ – ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਮਚਰਿਂਸੁ।
Brahmacariyamacariṃsūti brahmacariyaṃ vuccati asaddhammasamāpattiyā ārati virati paṭivirati veramaṇī viramaṇaṃ akiriyā akaraṇaṃ anajjhāpatti velāanatikkamo setughāto. Api ca, nippariyāyavasena brahmacariyaṃ vuccati ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhi. Brahmacariyamacariṃsūti brahmacariyaṃ cariṃsu acariṃsu samādāya vattiṃsūti – brahmacariyamacariṃsu.
વਰਪਞ੍ਞਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇਤਿ વਰਪਞ੍ਞਸ੍ਸ ਅਗ੍ਗਪਞ੍ਞਸ੍ਸ ਸੇਟ੍ਠਪਞ੍ਞਸ੍ਸ વਿਸੇਟ੍ਠਪਞ੍ਞਸ੍ਸ ਪਾਮੋਕ੍ਖਪਞ੍ਞਸ੍ਸ ਉਤ੍ਤਮਪਞ੍ਞਸ੍ਸ ਪવਰਪਞ੍ਞਸ੍ਸ। ਸਨ੍ਤਿਕੇਤਿ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਸਾਮਨ੍ਤਾ ਆਸਨ੍ਨੇ ਅવਿਦੂਰੇ ਉਪਕਟ੍ਠੇਤਿ – વਰਪਞ੍ਞਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇ। ਤੇਨੇਤਂ વੁਚ੍ਚਤਿ –
Varapaññassa santiketi varapaññassa aggapaññassa seṭṭhapaññassa viseṭṭhapaññassa pāmokkhapaññassa uttamapaññassa pavarapaññassa. Santiketi santike sāmantā āsanne avidūre upakaṭṭheti – varapaññassa santike. Tenetaṃ vuccati –
‘‘ਤੇ ਤੋਸਿਤਾ ਚਕ੍ਖੁਮਤਾ, ਬੁਦ੍ਧੇਨਾਦਿਚ੍ਚਬਨ੍ਧੁਨਾ।
‘‘Te tositā cakkhumatā, buddhenādiccabandhunā;
ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਮਚਰਿਂਸੁ, વਰਪਞ੍ਞਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇ’’ਤਿ॥
Brahmacariyamacariṃsu, varapaññassa santike’’ti.
੧੦੦.
100.
ਏਕਮੇਕਸ੍ਸ ਪਞ੍ਹਸ੍ਸ, ਯਥਾ ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਦੇਸਿਤਂ।
Ekamekassa pañhassa, yathā buddhena desitaṃ;
ਤਥਾ ਯੋ ਪਟਿਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਗਚ੍ਛੇ ਪਾਰਂ ਅਪਾਰਤੋ॥
Tathāyo paṭipajjeyya, gacche pāraṃ apārato.
ਏਕਮੇਕਸ੍ਸ ਪਞ੍ਹਸ੍ਸਾਤਿ ਏਕਮੇਕਸ੍ਸ ਅਜਿਤਪਞ੍ਹਸ੍ਸ, ਏਕਮੇਕਸ੍ਸ ਤਿਸ੍ਸਮੇਤ੍ਤੇਯ੍ਯਪਞ੍ਹਸ੍ਸ…ਪੇ॰… ਏਕਮੇਕਸ੍ਸ ਪਿਙ੍ਗਿਯਪਞ੍ਹਸ੍ਸਾਤਿ – ਏਕਮੇਕਸ੍ਸ ਪਞ੍ਹਸ੍ਸ।
Ekamekassa pañhassāti ekamekassa ajitapañhassa, ekamekassa tissametteyyapañhassa…pe… ekamekassa piṅgiyapañhassāti – ekamekassa pañhassa.
ਯਥਾ ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਦੇਸਿਤਨ੍ਤਿ। ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ ਯੋ ਸੋ ਭਗવਾ ਸਯਮ੍ਭੂ…ਪੇ॰… ਸਚ੍ਛਿਕਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿ, ਯਦਿਦਂ ਬੁਦ੍ਧੋਤਿ। ਯਥਾ ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਦੇਸਿਤਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਆਚਿਕ੍ਖਿਤਂ ਦੇਸਿਤਂ ਪਞ੍ਞਪਿਤਂ ਪਟ੍ਠਪਿਤਂ વਿવਰਿਤਂ વਿਭਜਿਤਂ 15 ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਤਂ ਪਕਾਸਿਤਨ੍ਤਿ – ਯਥਾ ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਦੇਸਿਤਂ।
Yathā buddhena desitanti. Buddhoti yo so bhagavā sayambhū…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ buddhoti. Yathā buddhena desitanti yathā buddhena ācikkhitaṃ desitaṃ paññapitaṃ paṭṭhapitaṃ vivaritaṃ vibhajitaṃ 16 uttānīkataṃ pakāsitanti – yathā buddhena desitaṃ.
ਤਥਾ ਯੋ ਪਟਿਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਦਂ ਅਨੁਲੋਮਪਟਿਪਦਂ ਅਪਚ੍ਚਨੀਕਪਟਿਪਦਂ ਅਨ੍વਤ੍ਥਪਟਿਪਦਂ ਧਮ੍ਮਾਨੁਧਮ੍ਮਪਟਿਪਦਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ – ਤਥਾ ਯੋ ਪਟਿਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ।
Tathā yo paṭipajjeyyāti sammāpaṭipadaṃ anulomapaṭipadaṃ apaccanīkapaṭipadaṃ anvatthapaṭipadaṃ dhammānudhammapaṭipadaṃ paṭipajjeyyāti – tathā yo paṭipajjeyya.
ਗਚ੍ਛੇ ਪਾਰਂ ਅਪਾਰਤੋਤਿ ਪਾਰਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਅਮਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ…ਪੇ॰… ਨਿਰੋਧੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ; ਅਪਾਰਂ વੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਕਿਲੇਸਾ ਚ ਖਨ੍ਧਾ ਚ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾ ਚ। ਗਚ੍ਛੇ ਪਾਰਂ ਅਪਾਰਤੋਤਿ ਅਪਾਰਤੋ ਪਾਰਂ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਪਾਰਂ ਅਧਿਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਪਾਰਂ ਫਸ੍ਸੇਯ੍ਯ, ਪਾਰਂ ਸਚ੍ਛਿਕਰੇਯ੍ਯਾਤਿ – ਗਚ੍ਛੇ ਪਾਰਂ ਅਪਾਰਤੋ। ਤੇਨੇਤਂ વੁਚ੍ਚਤਿ –
Gacche pāraṃ apāratoti pāraṃ vuccati amataṃ nibbānaṃ…pe… nirodho nibbānaṃ; apāraṃ vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca. Gacche pāraṃ apāratoti apārato pāraṃ gaccheyya, pāraṃ adhigaccheyya, pāraṃ phasseyya, pāraṃ sacchikareyyāti – gacche pāraṃ apārato. Tenetaṃ vuccati –
‘‘ਏਕਮੇਕਸ੍ਸ ਪਞ੍ਹਸ੍ਸ, ਯਥਾ ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਦੇਸਿਤਂ।
‘‘Ekamekassa pañhassa, yathā buddhena desitaṃ;
ਤਥਾ ਯੋ ਪਟਿਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਗਚ੍ਛੇ ਪਾਰਂ ਅਪਾਰਤੋ’’ਤਿ॥
Tathā yo paṭipajjeyya, gacche pāraṃ apārato’’ti.
੧੦੧.
101.
ਅਪਾਰਾ ਪਾਰਂ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਭਾવੇਨ੍ਤੋ ਮਗ੍ਗਮੁਤ੍ਤਮਂ।
Apārā pāraṃ gaccheyya, bhāvento maggamuttamaṃ;
ਮਗ੍ਗੋ ਸੋ ਪਾਰਂ ਗਮਨਾਯ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਾਰਾਯਨਂ ਇਤਿ॥
Maggoso pāraṃ gamanāya, tasmā pārāyanaṃ iti.
ਅਪਾਰਾ ਪਾਰਂ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਪਾਰਂ વੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਕਿਲੇਸਾ ਚ ਖਨ੍ਧਾ ਚ ਅਭਿਸਙ੍ਖਾਰਾ ਚ; ਪਾਰਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਅਮਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ…ਪੇ॰… ਤਣ੍ਹਕ੍ਖਯੋ વਿਰਾਗੋ ਨਿਰੋਧੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ। ਅਪਾਰਾ ਪਾਰਂ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯਾਤਿ ਅਪਾਰਾ ਪਾਰਂ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਪਾਰਂ ਅਧਿਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਪਾਰਂ ਫਸ੍ਸੇਯ੍ਯ, ਪਾਰਂ ਸਚ੍ਛਿਕਰੇਯ੍ਯਾਤਿ – ਅਪਾਰਾ ਪਾਰਂ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ।
Apārā pāraṃ gaccheyyāti apāraṃ vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca; pāraṃ vuccati amataṃ nibbānaṃ…pe… taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Apārā pāraṃ gaccheyyāti apārā pāraṃ gaccheyya, pāraṃ adhigaccheyya, pāraṃ phasseyya, pāraṃ sacchikareyyāti – apārā pāraṃ gaccheyya.
ਭਾવੇਨ੍ਤੋ ਮਗ੍ਗਮੁਤ੍ਤਮਨ੍ਤਿ ਮਗ੍ਗਮੁਤ੍ਤਮਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ…ਪੇ॰… ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ। ਮਗ੍ਗਮੁਤ੍ਤਮਨ੍ਤਿ ਮਗ੍ਗਂ ਅਗ੍ਗਂ ਸੇਟ੍ਠਂ વਿਸੇਟ੍ਠਂ ਪਾਮੋਕ੍ਖਂ ਉਤ੍ਤਮਂ ਪવਰਂ। ਭਾવੇਨ੍ਤੋਤਿ ਭਾવੇਨ੍ਤੋ ਆਸੇવਨ੍ਤੋ ਬਹੁਲੀਕਰੋਨ੍ਤੋਤਿ – ਭਾવੇਨ੍ਤੋ ਮਗ੍ਗਮੁਤ੍ਤਮਂ।
Bhāvento maggamuttamanti maggamuttamaṃ vuccati ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi. Maggamuttamanti maggaṃ aggaṃ seṭṭhaṃ viseṭṭhaṃ pāmokkhaṃ uttamaṃ pavaraṃ. Bhāventoti bhāvento āsevanto bahulīkarontoti – bhāvento maggamuttamaṃ.
ਮਗ੍ਗੋ ਸੋ ਪਾਰਂ ਗਮਨਾਯਾਤਿ –
Maggo so pāraṃ gamanāyāti –
ਪਾਰਂ ਗਮਨਾਯਾਤਿ ਪਾਰਂ ਗਮਨਾਯ ਪਾਰਂ ਸਮ੍ਪਾਪਨਾਯ ਪਾਰਂ ਸਮਨੁਪਾਪਨਾਯ ਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸ ਤਰਣਾਯਾਤਿ – ਮਗ੍ਗੋ ਸੋ ਪਾਰਂ ਗਮਨਾਯ।
Pāraṃ gamanāyāti pāraṃ gamanāya pāraṃ sampāpanāya pāraṃ samanupāpanāya jarāmaraṇassa taraṇāyāti – maggo so pāraṃ gamanāya.
ਤਸ੍ਮਾ ਪਾਰਾਯਨਂ ਇਤੀਤਿ। ਤਸ੍ਮਾਤਿ ਤਸ੍ਮਾ ਤਂਕਾਰਣਾ ਤਂਹੇਤੁ ਤਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾ ਤਂਨਿਦਾਨਾ। ਪਾਰਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਅਮਤਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ…ਪੇ॰… ਨਿਰੋਧੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ। ਅਯਨਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਮਗ੍ਗੋ। ਇਤੀਤਿ ਪਦਸਨ੍ਧਿ…ਪੇ॰… ਪਦਾਨੁਪੁਬ੍ਬਤਾਪੇਤਂ ਇਤੀਤਿ – ਤਸ੍ਮਾ ਪਾਰਾਯਨਂ ਇਤਿ। ਤੇਨੇਤਂ વੁਚ੍ਚਤਿ –
Tasmā pārāyanaṃ itīti. Tasmāti tasmā taṃkāraṇā taṃhetu tappaccayā taṃnidānā. Pāraṃ vuccati amataṃ nibbānaṃ…pe… nirodho nibbānaṃ. Ayanaṃ vuccati maggo. Itīti padasandhi…pe… padānupubbatāpetaṃ itīti – tasmā pārāyanaṃ iti. Tenetaṃ vuccati –
‘‘ਅਪਾਰਾ ਪਾਰਂ ਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ, ਭਾવੇਨ੍ਤੋ ਮਗ੍ਗਮੁਤ੍ਤਮਂ।
‘‘Apārā pāraṃ gaccheyya, bhāvento maggamuttamaṃ;
ਮਗ੍ਗੋ ਸੋ ਪਾਰਂ ਗਮਨਾਯ, ਤਸ੍ਮਾ ਪਾਰਾਯਨਂ ਇਤੀ’’ਤਿ॥
Maggo so pāraṃ gamanāya, tasmā pārāyanaṃ itī’’ti.
ਪਾਰਾਯਨਤ੍ਥੁਤਿਗਾਥਾਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਸਤ੍ਤਰਸਮੋ।
Pārāyanatthutigāthāniddeso sattarasamo.
Footnotes:
Related texts:
ਅਟ੍ਠਕਥਾ • Aṭṭhakathā / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ (ਅਟ੍ਠਕਥਾ) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ਖੁਦ੍ਦਕਨਿਕਾਯ (ਅਟ੍ਠਕਥਾ) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / ਚੂਲ਼ਨਿਦ੍ਦੇਸ-ਅਟ੍ਠਕਥਾ • Cūḷaniddesa-aṭṭhakathā / ੧੭. ਪਾਰਾਯਨਤ੍ਥੁਤਿਗਾਥਾਨਿਦ੍ਦੇਸવਣ੍ਣਨਾ • 17. Pārāyanatthutigāthāniddesavaṇṇanā
