| Library / Tipiṭaka / တိပိဋက • Tipiṭaka / သုတ္တနိပာတ-အဋ္ဌကထာ • Suttanipāta-aṭṭhakathā |
ပာရာယနာနုဂီတိဂာထာဝဏ္ဏနာ
Pārāyanānugītigāthāvaṇṇanā
၁၁၃၈. ပာရာယနမနုဂာယိသ္သန္တိ အသ္သ အယံ သမ္ဗန္ဓော – ဘဂဝတာ ဟိ ပာရာယနေ ဒေသိတေ သောဠသသဟသ္သာ ဇဋိလာ အရဟတ္တံ ပာပုဏိံသု, အဝသေသာနဉ္စ စုဒ္ဒသကောဋိသင္ခာနံ ဒေဝမနုသ္သာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ။ ဝုတ္တဉ္ဟေတံ ပောရာဏေဟိ –
1138.Pārāyanamanugāyissanti assa ayaṃ sambandho – bhagavatā hi pārāyane desite soḷasasahassā jaṭilā arahattaṃ pāpuṇiṃsu, avasesānañca cuddasakoṭisaṅkhānaṃ devamanussānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Vuttañhetaṃ porāṇehi –
‘‘တတော ပာသာဏကေ ရမ္မေ၊ ပာရာယနသမာဂမေ။
‘‘Tato pāsāṇake ramme, pārāyanasamāgame;
အမတံ ပာပယီ ဗုဒ္ဓော၊ စုဒ္ဒသ ပာဏကောဋိယော’’တိ။
Amataṃ pāpayī buddho, cuddasa pāṇakoṭiyo’’ti.
နိဋ္ဌိတာယ ပန ဓမ္မဒေသနာယ တတော တတော အာဂတာ မနုသ္သာ ဘဂဝတော အာနုဘာဝေန အတ္တနော အတ္တနော ဂာမနိဂမာဒီသ္ဝေဝ ပာတုရဟေသုံ။ ဘဂဝာပိ သာဝတ္ထိမေဝ အဂမာသိ ပရိစာရကသောဠသာဒီဟိ အနေကေဟိ ဘိက္ခုသဟသ္သေဟိ ပရိဝုတော။ တတ္ထ ပိင္ဂိယော ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတ္ဝာ အာဟ – ‘‘ဂစ္ဆာမဟံ, ဘန္တေ, ဗာဝရိသ္သ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒံ အာရောစေတုံ, ပဋိသ္သုတဉ္ဟိ တသ္သ မယာ’’တိ။ အထ ဘဂဝတာ အနုညာတော ဉာဏဂမနေနေဝ ဂောဓာဝရီတီရံ ဂန္တ္ဝာ ပာဒဂမနေန အသ္သမာဘိမုခော အဂမာသိ။ တမေနံ ဗာဝရီ ဗ္ရာဟ္မဏော မဂ္ဂံ ဩလောကေန္တော နိသိန္နော ဒူရတောဝ ခာရိဇဋာဒိဝိရဟိတံ ဘိက္ခုဝေသေန အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသ္ဝာ ‘‘ဗုဒ္ဓော လောကေ ဥပ္ပန္နော’’တိ နိဋ္ဌံ အဂမာသိ။ သမ္ပတ္တဉ္စာပိ နံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကိံ, ပိင္ဂိယ, ဗုဒ္ဓော လောကေ ဥပ္ပန္နော’’တိ။ ‘‘အာမ, ဗ္ရာဟ္မဏ, ဥပ္ပန္နော, ပာသာဏကေ စေတိယေ နိသိန္နော အမ္ဟာကံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, တမဟံ တုယ္ဟံ ဒေသေသ္သာမီ’’တိ။ တတော ဗာဝရီ မဟတာ သက္ကာရေန သပရိသော တံ ပူဇေတ္ဝာ အာသနံ ပညာပေသိ။ တတ္ထ နိသီဒိတ္ဝာ ပိင္ဂိယော ‘‘ပာရာယနမနုဂာယိသ္သ’’န္တိအာဒိမာဟ။
Niṭṭhitāya pana dhammadesanāya tato tato āgatā manussā bhagavato ānubhāvena attano attano gāmanigamādīsveva pāturahesuṃ. Bhagavāpi sāvatthimeva agamāsi paricārakasoḷasādīhi anekehi bhikkhusahassehi parivuto. Tattha piṅgiyo bhagavantaṃ vanditvā āha – ‘‘gacchāmahaṃ, bhante, bāvarissa buddhuppādaṃ ārocetuṃ, paṭissutañhi tassa mayā’’ti. Atha bhagavatā anuññāto ñāṇagamaneneva godhāvarītīraṃ gantvā pādagamanena assamābhimukho agamāsi. Tamenaṃ bāvarī brāhmaṇo maggaṃ olokento nisinno dūratova khārijaṭādivirahitaṃ bhikkhuvesena āgacchantaṃ disvā ‘‘buddho loke uppanno’’ti niṭṭhaṃ agamāsi. Sampattañcāpi naṃ pucchi – ‘‘kiṃ, piṅgiya, buddho loke uppanno’’ti. ‘‘Āma, brāhmaṇa, uppanno, pāsāṇake cetiye nisinno amhākaṃ dhammaṃ desesi, tamahaṃ tuyhaṃ desessāmī’’ti. Tato bāvarī mahatā sakkārena sapariso taṃ pūjetvā āsanaṃ paññāpesi. Tattha nisīditvā piṅgiyo ‘‘pārāyanamanugāyissa’’ntiādimāha.
တတ္ထ အနုဂာယိသ္သန္တိ ဘဂဝတာ ဂီတံ အနုဂာယိသ္သံ။ ယထာဒ္ဒက္ခီတိ ယထာ သာမံ သစ္စာဘိသမ္ဗောဓေန အသာဓာရဏဉာဏေန စ အဒ္ဒက္ခိ။ နိက္ကာမောတိ ပဟီနကာမော ။ ‘‘နိက္ကမော’’တိပိ ပာဌော, ဝီရိယဝာတိ အတ္ထော နိက္ခန္တော ဝာ အကုသလပက္ခာ။ နိဗ္ဗနောတိ ကိလေသဝနဝိရဟိတော, တဏ္ဟာဝိရဟိတော ဧဝ ဝာ။ ကိသ္သ ဟေတု မုသာ ဘဏေတိ ယေဟိ ကိလေသေဟိ မုသာ ဘဏေယ္ယ, ဧတေ တသ္သ ပဟီနာတိ ဒသ္သေတိ။ ဧတေန ဗ္ရာဟ္မဏသ္သ သဝနေ ဥသ္သာဟံ ဇနေတိ။
Tattha anugāyissanti bhagavatā gītaṃ anugāyissaṃ. Yathāddakkhīti yathā sāmaṃ saccābhisambodhena asādhāraṇañāṇena ca addakkhi. Nikkāmoti pahīnakāmo . ‘‘Nikkamo’’tipi pāṭho, vīriyavāti attho nikkhanto vā akusalapakkhā. Nibbanoti kilesavanavirahito, taṇhāvirahito eva vā. Kissa hetu musā bhaṇeti yehi kilesehi musā bhaṇeyya, ete tassa pahīnāti dasseti. Etena brāhmaṇassa savane ussāhaṃ janeti.
၁၁၃၉-၄၁. ဝဏ္ဏူပသဉ္ဟိတန္တိ ဂုဏူပသဉ္ဟိတံ။ သစ္စဝ္ဟယောတိ ‘‘ဗုဒ္ဓော’’တိ သစ္စေနေဝ အဝ္ဟာနေန နာမေန ယုတ္တော။ ဗ္ရဟ္မေတိ တံ ဗ္ရာဟ္မဏံ အာလပတိ။ ကုဗ္ဗနကန္တိ ပရိတ္တဝနံ။ ဗဟုပ္ဖလံ ကာနနမာဝသေယ္ယာတိ အနေကဖလာဒိဝိကတိဘရိတံ ကာနနံ အာဂမ္မ ဝသေယ္ယ။ အပ္ပဒသ္သေတိ ဗာဝရိပဘုတိကေ ပရိတ္တပညေ။ မဟောဒဓိန္တိ အနောတတ္တာဒိံ မဟန္တံ ဥဒကရာသိံ။
1139-41.Vaṇṇūpasañhitanti guṇūpasañhitaṃ. Saccavhayoti ‘‘buddho’’ti sacceneva avhānena nāmena yutto. Brahmeti taṃ brāhmaṇaṃ ālapati. Kubbanakanti parittavanaṃ. Bahupphalaṃ kānanamāvaseyyāti anekaphalādivikatibharitaṃ kānanaṃ āgamma vaseyya. Appadasseti bāvaripabhutike parittapaññe. Mahodadhinti anotattādiṃ mahantaṃ udakarāsiṃ.
၁၁၄၂-၄. ယေမေ ပုဗ္ဗေတိ ယေ ဣမေ ပုဗ္ဗေ။ တမနုဒာသိနောတိ တမောနုဒော အာသိနော။ ဘူရိပညာဏောတိ ဉာဏဓဇော။ ဘူရိမေဓသောတိ ဝိပုလပညော။ သန္ဒိဋ္ဌိကမကာလိကန္တိ သာမံ ပသ္သိတဗ္ဗဖလံ, န စ ကာလန္တရေ ပတ္တဗ္ဗဖလံ။ အနီတိကန္တိ ကိလေသဤတိဝိရဟိတံ။
1142-4.Yeme pubbeti ye ime pubbe. Tamanudāsinoti tamonudo āsino. Bhūripaññāṇoti ñāṇadhajo. Bhūrimedhasoti vipulapañño. Sandiṭṭhikamakālikanti sāmaṃ passitabbaphalaṃ, na ca kālantare pattabbaphalaṃ. Anītikanti kilesaītivirahitaṃ.
၁၁၄၅-၅၀. အထ နံ ဗာဝရီ အာဟ ‘‘ကိံ နု တမ္ဟာ’’တိ ဒ္ဝေ ဂာထာ။ တတော ပိင္ဂိယော ဘဂဝတော သန္တိကာ အဝိပ္ပဝာသမေဝ ဒီပေန္တော ‘‘နာဟံ တမ္ဟာ’’တိအာဒိမာဟ။ ပသ္သာမိ နံ မနသာ စက္ခုနာဝာတိ တံ ဗုဒ္ဓံ အဟံ စက္ခုနာ ဝိယ မနသာ ပသ္သာမိ ။ နမသ္သမာနော ဝိဝသေမိ ရတ္တိန္တိ နမသ္သမာနောဝ ရတ္တိံ အတိနာမေမိ။ တေန တေနေဝ နတောတိ ယေန ဒိသာဘာဂေန ဗုဒ္ဓော, တေန တေနေဝာဟမ္ပိ နတော တန္နိန္နော တပ္ပောဏောတိ ဒသ္သေတိ။
1145-50. Atha naṃ bāvarī āha ‘‘kiṃ nu tamhā’’ti dve gāthā. Tato piṅgiyo bhagavato santikā avippavāsameva dīpento ‘‘nāhaṃ tamhā’’tiādimāha. Passāmi naṃ manasā cakkhunāvāti taṃ buddhaṃ ahaṃ cakkhunā viya manasā passāmi . Namassamāno vivasemi rattinti namassamānova rattiṃ atināmemi. Tena teneva natoti yena disābhāgena buddho, tena tenevāhampi nato tanninno tappoṇoti dasseti.
၁၁၅၁. ဒုဗ္ဗလထာမကသ္သာတိ အပ္ပထာမကသ္သ, အထ ဝာ ဒုဗ္ဗလသ္သ ဒုတ္ထာမကသ္သ စ ဗလဝီရိယဟီနသ္သာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တေနေဝ ကာယော န ပလေတီတိ တေနေဝ ဒုဗ္ဗလထာမကတ္တေန ကာယော န ဂစ္ဆတိ, ယေန ဝာ ဗုဒ္ဓော, တေန န ဂစ္ဆတိ။ ‘‘န ပရေတီ’’တိပိ ပာဌော, သော ဧဝတ္ထော။ တတ္ထာတိ ဗုဒ္ဓသ္သ သန္တိကေ။ သင္ကပ္ပယန္တာယာတိ သင္ကပ္ပဂမနေန။ တေန ယုတ္တောတိ ယေန ဗုဒ္ဓော, တေန ယုတ္တော ပယုတ္တော အနုယုတ္တောတိ ဒသ္သေတိ။
1151.Dubbalathāmakassāti appathāmakassa, atha vā dubbalassa dutthāmakassa ca balavīriyahīnassāti vuttaṃ hoti. Teneva kāyo na paletīti teneva dubbalathāmakattena kāyo na gacchati, yena vā buddho, tena na gacchati. ‘‘Na paretī’’tipi pāṭho, so evattho. Tatthāti buddhassa santike. Saṅkappayantāyāti saṅkappagamanena. Tena yuttoti yena buddho, tena yutto payutto anuyuttoti dasseti.
၁၁၅၂. ပင္ကေ သယာနောတိ ကာမကဒ္ဒမေ သယမာနော။ ဒီပာ ဒီပံ ဥပပ္လဝိန္တိ သတ္ထာရာဒိတော သတ္ထာရာဒိံ အဘိဂစ္ဆိံ။ အထဒ္ဒသာသိံ သမ္ဗုဒ္ဓန္တိ သောဟံ ဧဝံ ဒုဒ္ဒိဋ္ဌိံ ဂဟေတ္ဝာ အန္ဝာဟိဏ္ဍန္တော အထ ပာသာဏကေ စေတိယေ ဗုဒ္ဓမဒ္ဒက္ခိံ။
1152.Paṅkesayānoti kāmakaddame sayamāno. Dīpā dīpaṃ upaplavinti satthārādito satthārādiṃ abhigacchiṃ. Athaddasāsiṃ sambuddhanti sohaṃ evaṃ duddiṭṭhiṃ gahetvā anvāhiṇḍanto atha pāsāṇake cetiye buddhamaddakkhiṃ.
၁၁၅၃. ဣမိသ္သာ ဂာထာယ အဝသာနေ ပိင္ဂိယသ္သ စ ဗာဝရိသ္သ စ ဣန္ဒ္ရိယပရိပာကံ ဝိဒိတ္ဝာ ဘဂဝာ သာဝတ္ထိယံ ဌိတောယေဝ သုဝဏ္ဏောဘာသံ မုဉ္စိ။ ပိင္ဂိယော ဗာဝရိသ္သ ဗုဒ္ဓဂုဏေ ဝဏ္ဏယန္တော နိသိန္နော ဧဝ တံ ဩဘာသံ ဒိသ္ဝာ ‘‘ကိံ ဣဒ’’န္တိ ဝိလောကေန္တော ဘဂဝန္တံ အတ္တနော ပုရတော ဌိတံ ဝိယ ဒိသ္ဝာ ဗာဝရိဗ္ရာဟ္မဏသ္သ ‘‘ဗုဒ္ဓော အာဂတော’’တိ အာရောစေသိ, ဗ္ရာဟ္မဏော ဥဋ္ဌာယာသနာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတ္ဝာ အဋ္ဌာသိ။ ဘဂဝာပိ ဩဘာသံ ဖရိတ္ဝာ ဗ္ရာဟ္မဏသ္သ အတ္တာနံ ဒသ္သေန္တော ဥဘိန္နမ္ပိ သပ္ပာယံ ဝိဒိတ္ဝာ ပိင္ဂိယမေဝ အာလပမာနော ‘‘ယထာ အဟူ ဝက္ကလီ’’တိ ဣမံ ဂာထမဘာသိ။
1153. Imissā gāthāya avasāne piṅgiyassa ca bāvarissa ca indriyaparipākaṃ viditvā bhagavā sāvatthiyaṃ ṭhitoyeva suvaṇṇobhāsaṃ muñci. Piṅgiyo bāvarissa buddhaguṇe vaṇṇayanto nisinno eva taṃ obhāsaṃ disvā ‘‘kiṃ ida’’nti vilokento bhagavantaṃ attano purato ṭhitaṃ viya disvā bāvaribrāhmaṇassa ‘‘buddho āgato’’ti ārocesi, brāhmaṇo uṭṭhāyāsanā añjaliṃ paggahetvā aṭṭhāsi. Bhagavāpi obhāsaṃ pharitvā brāhmaṇassa attānaṃ dassento ubhinnampi sappāyaṃ viditvā piṅgiyameva ālapamāno ‘‘yathā ahū vakkalī’’ti imaṃ gāthamabhāsi.
တသ္သတ္ထော – ယထာ ဝက္ကလိတ္ထေရော သဒ္ဓာဓိမုတ္တော အဟောသိ, သဒ္ဓာဓုရေန စ အရဟတ္တံ ပာပုဏိ။ ယထာ စ သောဠသန္နံ ဧကော ဘဒ္ရာဝုဓော နာမ ယထာ စ အာဠဝိ ဂောတမော, ဧဝမေဝ တ္ဝမ္ပိ ပမုဉ္စသ္သု သဒ္ဓံ။ တတော သဒ္ဓာယ အဓိမုစ္စန္တော ‘‘သဗ္ဗေ သင္ခာရာ အနိစ္စာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝိပသ္သနံ အာရဘိတ္ဝာ မစ္စုဓေယ္ယသ္သ ပာရံ နိဗ္ဗာနံ ဂမိသ္သသီတိ အရဟတ္တနိကူဋေနေဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ။ ဒေသနာပရိယောသာနေ ပိင္ဂိယော အရဟတ္တေ ဗာဝရီ အနာဂာမိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ။ ဗာဝရိဗ္ရာဟ္မဏသ္သ သိသ္သာ ပန ပဉ္စသတာ သောတာပန္နာ အဟေသုံ။
Tassattho – yathā vakkalitthero saddhādhimutto ahosi, saddhādhurena ca arahattaṃ pāpuṇi. Yathā ca soḷasannaṃ eko bhadrāvudho nāma yathā ca āḷavi gotamo, evameva tvampi pamuñcassu saddhaṃ. Tato saddhāya adhimuccanto ‘‘sabbe saṅkhārā aniccā’’tiādinā nayena vipassanaṃ ārabhitvā maccudheyyassa pāraṃ nibbānaṃ gamissasīti arahattanikūṭeneva desanaṃ niṭṭhāpesi. Desanāpariyosāne piṅgiyo arahatte bāvarī anāgāmiphale patiṭṭhahi. Bāvaribrāhmaṇassa sissā pana pañcasatā sotāpannā ahesuṃ.
၁၁၅၄-၅. ဣဒာနိ ပိင္ဂိယော အတ္တနော ပသာဒံ ပဝေဒေန္တော ‘‘ဧသ ဘိယ္ယော’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ပဋိဘာနဝာတိ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒာယ ဥပေတော။ အဓိဒေဝေ အဘိညာယာတိ အဓိဒေဝကရေ ဓမ္မေ ဉတ္ဝာ။ ပရောဝရန္တိ ဟီနပဏီတံ, အတ္တနော စ ပရသ္သ စ အဓိဒေဝတ္တကရံ သဗ္ဗံ ဓမ္မဇာတံ ဝေဒီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ကင္ခီနံ ပဋိဇာနတန္တိ ကင္ခီနံယေဝ သတံ ‘‘နိက္ကင္ခမ္ဟာ’’တိ ပဋိဇာနန္တာနံ။
1154-5. Idāni piṅgiyo attano pasādaṃ pavedento ‘‘esa bhiyyo’’tiādimāha. Tattha paṭibhānavāti paṭibhānapaṭisambhidāya upeto. Adhideve abhiññāyāti adhidevakare dhamme ñatvā. Parovaranti hīnapaṇītaṃ, attano ca parassa ca adhidevattakaraṃ sabbaṃ dhammajātaṃ vedīti vuttaṃ hoti. Kaṅkhīnaṃ paṭijānatanti kaṅkhīnaṃyeva sataṃ ‘‘nikkaṅkhamhā’’ti paṭijānantānaṃ.
၁၁၅၆. အသံဟီရန္တိ ရာဂာဒီဟိ အသံဟာရိယံ။ အသံကုပ္ပန္တိ အကုပ္ပံ အဝိပရိဏာမဓမ္မံ။ ဒ္ဝီဟိပိ ပဒေဟိ နိဗ္ဗာနံ ဘဏတိ။ အဒ္ဓာ ဂမိသ္သာမီတိ ဧကံသေနေဝ တံ အနုပာဒိသေသံ နိဗ္ဗာနဓာတုံ ဂမိသ္သာမိ။ န မေတ္ထ ကင္ခာတိ နတ္ထိ မေ ဧတ္ထ နိဗ္ဗာနေ ကင္ခာ။ ဧဝံ မံ ဓာရေဟိ အဓိမုတ္တစိတ္တန္တိ ပိင္ဂိယော ‘‘ဧဝမေဝ တ္ဝမ္ပိ ပမုဉ္စသ္သု သဒ္ဓ’’န္တိ။ ဣမိနာ ဘဂဝတော ဩဝာဒေန အတ္တနိ သဒ္ဓံ ဥပ္ပာဒေတ္ဝာ သဒ္ဓာဓုရေနေဝ စ ဝိမုဉ္စိတ္ဝာ တံ သဒ္ဓာဓိမုတ္တတံ ပကာသေန္တော ဘဂဝန္တံ အာဟ – ‘‘ဧဝံ မံ ဓာရေဟိ အဓိမုတ္တစိတ္တ’’န္တိ။ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပာယော ‘‘ယထာ မံ တ္ဝံ အဝစ, ဧဝမေဝ အဓိမုတ္တံ ဓာရေဟီ’’တိ။
1156.Asaṃhīranti rāgādīhi asaṃhāriyaṃ. Asaṃkuppanti akuppaṃ avipariṇāmadhammaṃ. Dvīhipi padehi nibbānaṃ bhaṇati. Addhā gamissāmīti ekaṃseneva taṃ anupādisesaṃ nibbānadhātuṃ gamissāmi. Na mettha kaṅkhāti natthi me ettha nibbāne kaṅkhā. Evaṃ maṃ dhārehi adhimuttacittanti piṅgiyo ‘‘evameva tvampi pamuñcassu saddha’’nti. Iminā bhagavato ovādena attani saddhaṃ uppādetvā saddhādhureneva ca vimuñcitvā taṃ saddhādhimuttataṃ pakāsento bhagavantaṃ āha – ‘‘evaṃ maṃ dhārehi adhimuttacitta’’nti. Ayamettha adhippāyo ‘‘yathā maṃ tvaṃ avaca, evameva adhimuttaṃ dhārehī’’ti.
ဣတိ ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ
Iti paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya
သုတ္တနိပာတ-အဋ္ဌကထာယ သောဠသဗ္ရာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။
Suttanipāta-aṭṭhakathāya soḷasabrāhmaṇasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
နိဋ္ဌိတော စ ပဉ္စမော ဝဂ္ဂော အတ္ထဝဏ္ဏနာနယတော, နာမေန
Niṭṭhito ca pañcamo vaggo atthavaṇṇanānayato, nāmena
ပာရာယနဝဂ္ဂောတိ။
Pārāyanavaggoti.
Related texts:
တိပိဋက (မူလ) • Tipiṭaka (Mūla) / သုတ္တပိဋက • Suttapiṭaka / ခုဒ္ဒကနိကာယ • Khuddakanikāya / သုတ္တနိပာတပာဠိ • Suttanipātapāḷi / ပာရာယနာနုဂီတိဂာထာ • Pārāyanānugītigāthā
