| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
១០. បារាបរិយត្ថេរគាថាវណ្ណនា
10. Pārāpariyattheragāthāvaṇṇanā
សមណស្ស អហុ ចិន្តាតិអាទិកា អាយស្មតោ បារាបរិយត្ថេរស្ស គាថា។ ឥមស្ស វត្ថុ ហេដ្ឋា អាគតមេវ។ តា ច គាថា សត្ថរិ ធរន្តេ អត្តនោ បុថុជ្ជនកាលេ មនច្ឆដ្ឋានំ ឥន្ទ្រិយានំ និគ្គណ្ហនចិន្តាយ បកាសនវសេន ភាសិតា។ ឥមា បន អបរភាគេ សត្ថរិ បរិនិព្ពុតេ អត្តនោ ច បរិនិព្ពានេ ឧបដ្ឋិតេ តទា អាយតិញ្ច ភិក្ខូនំ ឧទ្ធម្មបដិបត្តិយា បកាសនវសេន ភាសិតា។ តត្ថ –
Samaṇassaahu cintātiādikā āyasmato pārāpariyattherassa gāthā. Imassa vatthu heṭṭhā āgatameva. Tā ca gāthā satthari dharante attano puthujjanakāle manacchaṭṭhānaṃ indriyānaṃ niggaṇhanacintāya pakāsanavasena bhāsitā. Imā pana aparabhāge satthari parinibbute attano ca parinibbāne upaṭṭhite tadā āyatiñca bhikkhūnaṃ uddhammapaṭipattiyā pakāsanavasena bhāsitā. Tattha –
៩២០.
920.
‘‘សមណស្ស អហុ ចិន្តា, បុប្ផិតម្ហិ មហាវនេ;
‘‘Samaṇassa ahu cintā, pupphitamhi mahāvane;
ឯកគ្គស្ស និសិន្នស្ស, បវិវិត្តស្ស ឈាយិនោ’’តិ។ –
Ekaggassa nisinnassa, pavivittassa jhāyino’’ti. –
អយំ គាថា សង្គីតិការេហិ ឋបិតា។ តស្សត្ថោ ហេដ្ឋា វុត្តនយោវ។ អយំ បន សម្ពន្ធោ – សត្ថរិ អគ្គសាវកេសុ ឯកច្ចេសុ មហាថេរេសុ ច បរិនិព្ពុតេសុ អតីតសត្ថុកេ បាវចនេ សុព្ពចេសុ សិក្ខាកាមេសុ ភិក្ខូសុ ទុល្លភេសុ, ទុព្ពចេសុ មិច្ឆាបដិបត្តិពហុលេសុ ភិក្ខូសុ ច ជាតេសុ សុបុប្ផិតេ មហន្តេ សាលវនេ និសិន្នស្ស បវិវិត្តស្ស ឯកគ្គស្ស ឈាយនសីលស្ស, សមិតបាបតាយ សមណស្ស, បារាបរិយត្ថេរស្ស បដិបត្តិំ និស្សាយ ចិន្តា វីមំសា អហោសីតិ ឥតរា –
Ayaṃ gāthā saṅgītikārehi ṭhapitā. Tassattho heṭṭhā vuttanayova. Ayaṃ pana sambandho – satthari aggasāvakesu ekaccesu mahātheresu ca parinibbutesu atītasatthuke pāvacane subbacesu sikkhākāmesu bhikkhūsu dullabhesu, dubbacesu micchāpaṭipattibahulesu bhikkhūsu ca jātesu supupphite mahante sālavane nisinnassa pavivittassa ekaggassa jhāyanasīlassa, samitapāpatāya samaṇassa, pārāpariyattherassa paṭipattiṃ nissāya cintā vīmaṃsā ahosīti itarā –
៩២១.
921.
‘‘អញ្ញថា លោកនាថម្ហិ, តិដ្ឋន្តេ បុរិសុត្តមេ;
‘‘Aññathā lokanāthamhi, tiṭṭhante purisuttame;
ឥរិយំ អាសិ ភិក្ខូនំ, អញ្ញថា ទានិ ទិស្សតិ។
Iriyaṃ āsi bhikkhūnaṃ, aññathā dāni dissati.
៩២២.
922.
‘‘សីតវាតបរិត្តាណំ, ហិរិកោបីនឆាទនំ;
‘‘Sītavātaparittāṇaṃ, hirikopīnachādanaṃ;
មត្តដ្ឋិយំ អភុញ្ជិំសុ, សន្តុដ្ឋា ឥតរីតរេ។
Mattaṭṭhiyaṃ abhuñjiṃsu, santuṭṭhā itarītare.
៩២៣.
923.
‘‘បណីតំ យទិ វា លូខំ, អប្បំ វា យទិ វា ពហុំ;
‘‘Paṇītaṃ yadi vā lūkhaṃ, appaṃ vā yadi vā bahuṃ;
យាបនត្ថំ អភុញ្ជិំសុ, អគិទ្ធា នាធិមុច្ឆិតា។
Yāpanatthaṃ abhuñjiṃsu, agiddhā nādhimucchitā.
៩២៤.
924.
‘‘ជីវិតានំ បរិក្ខារេ, ភេសជ្ជេ អថ បច្ចយេ;
‘‘Jīvitānaṃ parikkhāre, bhesajje atha paccaye;
ន ពាឡ្ហំ ឧស្សុកា អាសុំ, យថា តេ អាសវក្ខយេ។
Na bāḷhaṃ ussukā āsuṃ, yathā te āsavakkhaye.
៩២៥.
925.
‘‘អរញ្ញេ រុក្ខមូលេសុ, កន្ទរាសុ គុហាសុ ច;
‘‘Araññe rukkhamūlesu, kandarāsu guhāsu ca;
វិវេកមនុព្រូហន្តា, វិហំសុ តប្បរាយណា។
Vivekamanubrūhantā, vihaṃsu tapparāyaṇā.
៩២៦.
926.
‘‘នីចា និវិដ្ឋា សុភរា, មុទូ អថទ្ធមានសា;
‘‘Nīcā niviṭṭhā subharā, mudū athaddhamānasā;
អព្យាសេកា អមុខរា, អត្ថចិន្តាវសានុគា។
Abyāsekā amukharā, atthacintāvasānugā.
៩២៧.
927.
‘‘តតោ បាសាទិកំ អាសិ, គតំ ភុត្តំ និសេវិតំ;
‘‘Tato pāsādikaṃ āsi, gataṃ bhuttaṃ nisevitaṃ;
សិនិទ្ធា តេលធារាវ, អហោសិ ឥរិយាបថោ។
Siniddhā teladhārāva, ahosi iriyāpatho.
៩២៨.
928.
‘‘សព្ពាសវបរិក្ខីណា , មហាឈាយី មហាហិតា;
‘‘Sabbāsavaparikkhīṇā , mahājhāyī mahāhitā;
និព្ពុតា ទានិ តេ ថេរា, បរិត្តា ទានិ តាទិសា។
Nibbutā dāni te therā, parittā dāni tādisā.
៩២៩.
929.
‘‘កុសលានញ្ច ធម្មានំ, បញ្ញាយ ច បរិក្ខយា;
‘‘Kusalānañca dhammānaṃ, paññāya ca parikkhayā;
សព្ពាការវរូបេតំ, លុជ្ជតេ ជិនសាសនំ។
Sabbākāravarūpetaṃ, lujjate jinasāsanaṃ.
៩៣០.
930.
‘‘បាបកានញ្ច ធម្មានំ, កិលេសានញ្ច យោ ឧតុ;
‘‘Pāpakānañca dhammānaṃ, kilesānañca yo utu;
ឧបដ្ឋិតា វិវេកាយ, យេ ច សទ្ធម្មសេសកា។
Upaṭṭhitā vivekāya, ye ca saddhammasesakā.
៩៣១.
931.
‘‘តេ កិលេសា បវឌ្ឍន្តា, អាវិសន្តិ ពហុំ ជនំ;
‘‘Te kilesā pavaḍḍhantā, āvisanti bahuṃ janaṃ;
កីឡន្តិ មញ្ញេ ពាលេហិ, ឧម្មត្តេហិវ រក្ខសា។
Kīḷanti maññe bālehi, ummattehiva rakkhasā.
៩៣២.
932.
‘‘កិលេសេហាភិភូតា តេ, តេន តេន វិធាវិតា;
‘‘Kilesehābhibhūtā te, tena tena vidhāvitā;
នរា កិលេសវត្ថូសុ, សសង្គាមេវ ឃោសិតេ។
Narā kilesavatthūsu, sasaṅgāmeva ghosite.
៩៣៣.
933.
‘‘បរិច្ចជិត្វា សទ្ធម្មំ, អញ្ញមញ្ញេហិ ភណ្ឌរេ;
‘‘Pariccajitvā saddhammaṃ, aññamaññehi bhaṇḍare;
ទិដ្ឋិគតានិ អន្វេន្តា, ឥទំ សេយ្យោតិ មញ្ញរេ។
Diṭṭhigatāni anventā, idaṃ seyyoti maññare.
៩៣៤.
934.
‘‘ធនញ្ច បុត្តំ ភរិយញ្ច, ឆឌ្ឌយិត្វាន និគ្គតា;
‘‘Dhanañca puttaṃ bhariyañca, chaḍḍayitvāna niggatā;
កដច្ឆុភិក្ខហេតូបិ, អកិច្ឆានិ និសេវរេ។
Kaṭacchubhikkhahetūpi, akicchāni nisevare.
៩៣៥.
935.
‘‘ឧទរាវទេហកំ ភុត្វា, សយន្តុត្តានសេយ្យកា;
‘‘Udarāvadehakaṃ bhutvā, sayantuttānaseyyakā;
កថា វឌ្ឍេន្តិ បដិពុទ្ធា, យា កថា សត្ថុគរហិតា។
Kathā vaḍḍhenti paṭibuddhā, yā kathā satthugarahitā.
៩៣៦.
936.
‘‘សព្ពការុកសិប្បានិ, ចិត្តិំ កត្វាន សិក្ខរេ;
‘‘Sabbakārukasippāni, cittiṃ katvāna sikkhare;
អវូបសន្តា អជ្ឈត្តំ, សាមញ្ញត្ថោតិអច្ឆតិ។
Avūpasantā ajjhattaṃ, sāmaññatthotiacchati.
៩៣៧.
937.
‘‘មត្តិកំ តេលចុណ្ណញ្ច, ឧទកាសនភោជនំ;
‘‘Mattikaṃ telacuṇṇañca, udakāsanabhojanaṃ;
គិហីនំ ឧបនាមេន្តិ, អាកង្ខន្តា ពហុត្តរំ។
Gihīnaṃ upanāmenti, ākaṅkhantā bahuttaraṃ.
៩៣៨.
938.
‘‘ទន្តបោនំ កបិត្ថញ្ច, បុប្ផំ ខាទនិយានិ ច;
‘‘Dantaponaṃ kapitthañca, pupphaṃ khādaniyāni ca;
បិណ្ឌបាតេ ច សម្បន្នេ, អម្ពេ អាមលកានិ ច។
Piṇḍapāte ca sampanne, ambe āmalakāni ca.
៩៣៩.
939.
‘‘ភេសជ្ជេសុ យថា វេជ្ជា, កិច្ចាកិច្ចេ យថា គិហី;
‘‘Bhesajjesu yathā vejjā, kiccākicce yathā gihī;
គណិកាវ វិភូសាយំ, ឥស្សរេ ខត្តិយា យថា។
Gaṇikāva vibhūsāyaṃ, issare khattiyā yathā.
៩៤០.
940.
‘‘នេកតិកា វញ្ចនិកា, កូដសក្ខី អបាដុកា;
‘‘Nekatikā vañcanikā, kūṭasakkhī apāṭukā;
ពហូហិ បរិកប្បេហិ, អាមិសំ បរិភុញ្ជរេ។
Bahūhi parikappehi, āmisaṃ paribhuñjare.
៩៤១.
941.
‘‘លេសកប្បេ បរិយាយេ, បរិកប្បេនុធាវិតា;
‘‘Lesakappe pariyāye, parikappenudhāvitā;
ជីវិកត្ថា ឧបាយេន, សង្កឌ្ឍន្តិ ពហុំ ធនំ។
Jīvikatthā upāyena, saṅkaḍḍhanti bahuṃ dhanaṃ.
៩៤២.
942.
‘‘ឧបដ្ឋាបេន្តិ បរិសំ, កម្មតោ នោ ច ធម្មតោ;
‘‘Upaṭṭhāpenti parisaṃ, kammato no ca dhammato;
ធម្មំ បរេសំ ទេសេន្តិ, លាភតោ នោ ច អត្ថតោ។
Dhammaṃ paresaṃ desenti, lābhato no ca atthato.
៩៤៣.
943.
‘‘សង្ឃលាភស្ស ភណ្ឌន្តិ, សង្ឃតោ បរិពាហិរា;
‘‘Saṅghalābhassa bhaṇḍanti, saṅghato paribāhirā;
បរលាភោបជីវន្តា, អហិរីកា ន លជ្ជរេ។
Paralābhopajīvantā, ahirīkā na lajjare.
៩៤៤.
944.
‘‘នានុយុត្តា តថា ឯកេ, មុណ្ឌា សង្ឃាដិបារុតា;
‘‘Nānuyuttā tathā eke, muṇḍā saṅghāṭipārutā;
សម្ភាវនំយេវិច្ឆន្តិ, លាភសក្ការមុច្ឆិតា។
Sambhāvanaṃyevicchanti, lābhasakkāramucchitā.
៩៤៥.
945.
‘‘ឯវំ នានប្បយាតម្ហិ, ន ទានិ សុករំ តថា;
‘‘Evaṃ nānappayātamhi, na dāni sukaraṃ tathā;
អផុសិតំ វា ផុសិតុំ, ផុសិតំ វានុរក្ខិតុំ។
Aphusitaṃ vā phusituṃ, phusitaṃ vānurakkhituṃ.
៩៤៦.
946.
‘‘យថា កណ្ដកដ្ឋានម្ហិ, ចរេយ្យ អនុបាហនោ;
‘‘Yathā kaṇṭakaṭṭhānamhi, careyya anupāhano;
សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វាន, ឯវំ គាមេ មុនី ចរេ។
Satiṃ upaṭṭhapetvāna, evaṃ gāme munī care.
៩៤៧.
947.
‘‘សរិត្វា បុព្ពកេ យោគី, តេសំ វត្តមនុស្សរំ;
‘‘Saritvā pubbake yogī, tesaṃ vattamanussaraṃ;
កិញ្ចាបិ បច្ឆិមោ កាលោ, ផុសេយ្យ អមតំ បទំ។
Kiñcāpi pacchimo kālo, phuseyya amataṃ padaṃ.
៩៤៨.
948.
‘‘ឥទំ វត្វា សាលវនេ, សមណោ ភាវិតិន្ទ្រិយោ;
‘‘Idaṃ vatvā sālavane, samaṇo bhāvitindriyo;
ព្រាហ្មណោ បរិនិព្ពាយី, ឥសិ ខីណបុនព្ភវោ’’តិ។ –
Brāhmaṇo parinibbāyī, isi khīṇapunabbhavo’’ti. –
ឥមា គាថា ថេរេនេវ ភាសិតា។
Imā gāthā thereneva bhāsitā.
តត្ថ ឥរិយំ អាសិ ភិក្ខូនន្តិ បុរិសុត្តមេ លោកនាថម្ហិ សម្មាសម្ពុទ្ធេ តិដ្ឋន្តេ ធរន្តេ ឯតរហិ បដិបត្តិភាវតោ។ អញ្ញថា អញ្ញេន បការេន ភិក្ខូនំ ឥរិយំ ចរិតំ អហោសិ យថានុសិដ្ឋំ បដិបត្តិភាវតោ។ អញ្ញថា ទានិ ទិស្សតីតិ ឥទានិ បន តតោ អញ្ញថា ភិក្ខូនំ ឥរិយំ ទិស្សតិ អយាថាវបដិបត្តិភាវតោតិ អធិប្បាយោ ។
Tattha iriyaṃ āsi bhikkhūnanti purisuttame lokanāthamhi sammāsambuddhe tiṭṭhante dharante etarahi paṭipattibhāvato. Aññathā aññena pakārena bhikkhūnaṃ iriyaṃ caritaṃ ahosi yathānusiṭṭhaṃ paṭipattibhāvato. Aññathā dāni dissatīti idāni pana tato aññathā bhikkhūnaṃ iriyaṃ dissati ayāthāvapaṭipattibhāvatoti adhippāyo .
ឥទានិ សត្ថរិ ធរន្តេ យេនាការេន ភិក្ខូនំ បដិបត្តិ អហោសិ, តំ តាវ ទស្សេតុំ ‘‘សីតវាតបរិត្តាណ’’ន្តិអាទិ វុត្តំ។ តត្ថ មត្តដ្ឋិយន្តិ តំ មត្តំ បយោជនំ។ យាវទេវ សីតវាតបរិត្តាណំ, យាវទេវ ហិរីកោបីនបដិច្ឆាទនំ កត្វា ចីវរំ បរិភុញ្ជិំសុ។ កថំ? សន្តុដ្ឋា ឥតរីតរេ យស្មិំ តស្មិំ ហីនេ បណីតេ វា យថាលទ្ធេ បច្ចយេ សន្តោសំ អាបន្នា។
Idāni satthari dharante yenākārena bhikkhūnaṃ paṭipatti ahosi, taṃ tāva dassetuṃ ‘‘sītavātaparittāṇa’’ntiādi vuttaṃ. Tattha mattaṭṭhiyanti taṃ mattaṃ payojanaṃ. Yāvadeva sītavātaparittāṇaṃ, yāvadeva hirīkopīnapaṭicchādanaṃ katvā cīvaraṃ paribhuñjiṃsu. Kathaṃ? Santuṭṭhā itarītare yasmiṃ tasmiṃ hīne paṇīte vā yathāladdhe paccaye santosaṃ āpannā.
បណីតន្តិ ឧឡារំ សប្បិអាទិនា សំសដ្ឋំ, តទភាវេន លូខំ។ អប្បន្តិ, ចតុបញ្ចាលោបមត្តម្បិ។ ពហុំ យាបនត្ថំ អភុញ្ជិំសូតិ បណីតំ ពហុំ ភុញ្ជន្តាបិ យាបនមត្តមេវ អាហារំ ភុញ្ជិំសុ។ តតោ ឯវ អគិទ្ធា គេធំ អនាបន្នា។ នាធិមុច្ឆិតា ន អជ្ឈោសិតា អក្ខព្ភញ្ជនំ វិយ សាកដិកា, វណលេបនំ វិយ វណិនោ អភុញ្ជិំសុ។
Paṇītanti uḷāraṃ sappiādinā saṃsaṭṭhaṃ, tadabhāvena lūkhaṃ. Appanti, catupañcālopamattampi. Bahuṃ yāpanatthaṃ abhuñjiṃsūti paṇītaṃ bahuṃ bhuñjantāpi yāpanamattameva āhāraṃ bhuñjiṃsu. Tato eva agiddhā gedhaṃ anāpannā. Nādhimucchitā na ajjhositā akkhabbhañjanaṃ viya sākaṭikā, vaṇalepanaṃ viya vaṇino abhuñjiṃsu.
ជីវិតានំ បរិក្ខារេ, ភេសជ្ជេ អថ បច្ចយេបិ ជីវិតានំ បវត្តិយា បរិក្ខារភូតេ ភេសជ្ជសង្ខាតេ បច្ចយេ គិលានបច្ចយេ។ យថា តេតិ យថា តេ បុរិមកា ភិក្ខូ អាសវក្ខយេ ឧស្សុកា យុត្តា អាសុំ, តថា តេ រោគាភិភូតាបិ គិលានបច្ចយេ ពាឡ្ហំ អតិវិយ ឧស្សុកា នាហេសុន្តិ អត្ថោ។
Jīvitānaṃparikkhāre, bhesajje atha paccayepi jīvitānaṃ pavattiyā parikkhārabhūte bhesajjasaṅkhāte paccaye gilānapaccaye. Yathā teti yathā te purimakā bhikkhū āsavakkhaye ussukā yuttā āsuṃ, tathā te rogābhibhūtāpi gilānapaccaye bāḷhaṃ ativiya ussukā nāhesunti attho.
តប្បរាយណាតិ វិវេកបរាយណា វិវេកបោណា។ ឯវំ ចតូហិ គាថាហិ ចតុបច្ចយសន្តោសំ ភាវនាភិរតិញ្ច ទស្សេន្តេន តេសំ អរិយវំសបដិបទា ទស្សិតា។
Tapparāyaṇāti vivekaparāyaṇā vivekapoṇā. Evaṃ catūhi gāthāhi catupaccayasantosaṃ bhāvanābhiratiñca dassentena tesaṃ ariyavaṃsapaṭipadā dassitā.
នីចាតិ ‘‘មយំ បំសុកូលិកា បិណ្ឌបាតិកា’’តិ អត្តុក្កំសនបរវម្ភនានិ អកត្វា នីចវុត្តិនោ, និវាតវុត្តិនោតិ អត្ថោ។ និវិដ្ឋាតិ សាសនេ និវិដ្ឋសទ្ធា។ សុភរាតិ អប្បិច្ឆតាទិភាវេន សុបោសា។ មុទូតិ វត្តបដិបត្តិយំ សកលេ ច ព្រហ្មចរិយេ មុទូ, សុបរិកម្មកតសុវណ្ណំ វិយ វិនិយោគក្ខមា។ មុទូតិ វា អភាកុដិកា ឧត្តានមុខា បុប្ផិតមុខេន បដិសន្ថារវុត្តិនោ, សុតិត្ថំ វិយ សុខាវហាតិ វុត្តំ ហោតិ។ អថទ្ធមានសាតិ អកថិនចិត្តា តេន សុព្ពចភាវមាហ។ អព្យាសេកាតិ សតិវិប្បវាសាភាវតោ កិលេសព្យាសេករហិតា, អន្តរន្តរា តណ្ហាទិដ្ឋិមានាទីហិ អវោកិណ្ណាតិ អត្ថោ។ អមុខរាតិ ន មុខរា, ន មុខេន ខរា វចីបាគព្ភិយរហិតាតិ វា អត្ថោ។ អត្ថចិន្តាវសានុគាតិ ហិតចិន្តាវសានុគាហិតចិន្តាវសិកា, អត្តនោ បរេសញ្ច ហិតចិន្តមេវ អនុបរិវត្តនកា។
Nīcāti ‘‘mayaṃ paṃsukūlikā piṇḍapātikā’’ti attukkaṃsanaparavambhanāni akatvā nīcavuttino, nivātavuttinoti attho. Niviṭṭhāti sāsane niviṭṭhasaddhā. Subharāti appicchatādibhāvena suposā. Mudūti vattapaṭipattiyaṃ sakale ca brahmacariye mudū, suparikammakatasuvaṇṇaṃ viya viniyogakkhamā. Mudūti vā abhākuṭikā uttānamukhā pupphitamukhena paṭisanthāravuttino, sutitthaṃ viya sukhāvahāti vuttaṃ hoti. Athaddhamānasāti akathinacittā tena subbacabhāvamāha. Abyāsekāti sativippavāsābhāvato kilesabyāsekarahitā, antarantarā taṇhādiṭṭhimānādīhi avokiṇṇāti attho. Amukharāti na mukharā, na mukhena kharā vacīpāgabbhiyarahitāti vā attho. Atthacintāvasānugāti hitacintāvasānugāhitacintāvasikā, attano paresañca hitacintameva anuparivattanakā.
តតោតិ តស្មា នីចវុត្តាទិហេតុ។ បាសាទិកន្តិ បសាទជនិកំ បដិបត្តិំ បស្សន្តានំ សុណន្តានញ្ច បសាទាវហំ។ គតន្តិ អភិក្កន្តបដិក្កន្តបរិវត្តនាទិគមនំ។ គតន្តិ វា កាយវាចាបវត្តិ។ ភុត្តន្តិ ចតុបច្ចយបរិភោគោ។ និសេវិតន្តិ គោចរនិសេវនំ។ សិនិទ្ធា តេលធារាវាតិ យថា អនិវត្តិតា កុសលជនាភិសិញ្ចិតា សវន្តី តេលធារា អវិច្ឆិន្នា សិនិទ្ធា មដ្ឋា ទស្សនីយា បាសាទិកា ហោតិ, ឯវំ តេសំ អាកប្បសម្បន្នានំ ឥរិយាបថោ អច្ឆិទ្ទោ សណ្ហោ មដ្ឋោ ទស្សនីយោ បាសាទិកោ អហោសិ។
Tatoti tasmā nīcavuttādihetu. Pāsādikanti pasādajanikaṃ paṭipattiṃ passantānaṃ suṇantānañca pasādāvahaṃ. Gatanti abhikkantapaṭikkantaparivattanādigamanaṃ. Gatanti vā kāyavācāpavatti. Bhuttanti catupaccayaparibhogo. Nisevitanti gocaranisevanaṃ. Siniddhāteladhārāvāti yathā anivattitā kusalajanābhisiñcitā savantī teladhārā avicchinnā siniddhā maṭṭhā dassanīyā pāsādikā hoti, evaṃ tesaṃ ākappasampannānaṃ iriyāpatho acchiddo saṇho maṭṭho dassanīyo pāsādiko ahosi.
មហាឈាយីតិ មហន្តេហិ ឈានេហិ ឈាយនសីលា, មហន្តំ វា និព្ពានំ ឈាយន្តីតិ មហាឈាយី។ តតោ ឯវ មហាហិតា, មហន្តេហិ ហិតេហិ សមន្នាគតាតិ អត្ថោ។ តេ ថេរាតិ តេ យថាវុត្តប្បការា បដិបត្តិបរាយណា ថេរា ឥទានិ បរិនិព្ពុតាតិ អត្ថោ។ បរិត្តា ទានិ តាទិសាតិ ឥទានិ បច្ឆិមេ កាលេ តាទិសា តថារូបា ថេរា បរិត្តា អប្បកា កតិបយា ឯវាតិ វុត្តំ ហោតិ។
Mahājhāyīti mahantehi jhānehi jhāyanasīlā, mahantaṃ vā nibbānaṃ jhāyantīti mahājhāyī. Tato eva mahāhitā, mahantehi hitehi samannāgatāti attho. Te therāti te yathāvuttappakārā paṭipattiparāyaṇā therā idāni parinibbutāti attho. Parittā dāni tādisāti idāni pacchime kāle tādisā tathārūpā therā parittā appakā katipayā evāti vuttaṃ hoti.
កុសលានញ្ច ធម្មានន្តិ វិវដ្ដស្ស ឧបនិស្សយភូតានំ វិមោក្ខសម្ភារានំ អនវជ្ជធម្មានំ។ បញ្ញាយ ចាតិ តថារូបាយ បញ្ញាយ ច។ បរិក្ខយាតិ អភាវតោ អនុប្បត្តិតោ។ កាមញ្ចេត្ថ បញ្ញាបិ សិយា អនវជ្ជធម្មា, ពហុការភាវទស្សនត្ថំ បនស្សា វិសុំ គហណំ យថា បុញ្ញញាណសម្ភារាតិ។ សព្ពាការវរូបេតន្តិ អាទិកល្យាណតាទីហិ សព្ពេហិ អាការវរេហិ បការវិសេសេហិ ឧបេតំ យុត្តំ ជិនស្ស ភគវតោ សាសនំ លុជ្ជតិ វិនស្សតីតិ អត្ថោ។
Kusalānañcadhammānanti vivaṭṭassa upanissayabhūtānaṃ vimokkhasambhārānaṃ anavajjadhammānaṃ. Paññāya cāti tathārūpāya paññāya ca. Parikkhayāti abhāvato anuppattito. Kāmañcettha paññāpi siyā anavajjadhammā, bahukārabhāvadassanatthaṃ panassā visuṃ gahaṇaṃ yathā puññañāṇasambhārāti. Sabbākāravarūpetanti ādikalyāṇatādīhi sabbehi ākāravarehi pakāravisesehi upetaṃ yuttaṃ jinassa bhagavato sāsanaṃ lujjati vinassatīti attho.
បាបកានញ្ច ធម្មានំ, កិលេសានញ្ច យោ ឧតូតិ កាយទុច្ចរិតាទីនំ បាបធម្មានំ លោភាទីនញ្ច កិលេសានំ យោ ឧតុ យោ កាលោ, សោ អយំ វត្តតីតិ វចនសេសោ។ ឧបដ្ឋិតា វិវេកាយ, យេ ច សទ្ធម្មសេសកាតិ យេ បន ឯវរូបេ កាលេ កាយចិត្តឧបធិវិវេកត្ថាយ ឧបដ្ឋិតា អារទ្ធវីរិយា, តេ ច សេសបដិបត្តិសទ្ធម្មកា ហោន្តិ។ អយញ្ហេត្ថ អធិប្បាយោ – សុវិសុទ្ធសីលាចារាបិ សមានា ឥទានិ ឯកច្ចេ ភិក្ខូ ឥរិយាបថសណ្ឋាបនំ, សមថវិបស្សនាភាវនាវិធានំ, មហាបលិពោធូបច្ឆេទោ, ខុទ្ទកបលិពោធូបច្ឆេទោតិ ឯវមាទិបុព្ពកិច្ចំ សម្បាទេត្វា ភាវនមនុយុញ្ជន្តិ។ តេ សេសបដិបត្តិសទ្ធម្មកា, បដិបត្តិំ មត្ថកំ បាបេតុំ ន សក្កោន្តីតិ។
Pāpakānañca dhammānaṃ, kilesānañca yo utūti kāyaduccaritādīnaṃ pāpadhammānaṃ lobhādīnañca kilesānaṃ yo utu yo kālo, so ayaṃ vattatīti vacanaseso. Upaṭṭhitā vivekāya, ye ca saddhammasesakāti ye pana evarūpe kāle kāyacittaupadhivivekatthāya upaṭṭhitā āraddhavīriyā, te ca sesapaṭipattisaddhammakā honti. Ayañhettha adhippāyo – suvisuddhasīlācārāpi samānā idāni ekacce bhikkhū iriyāpathasaṇṭhāpanaṃ, samathavipassanābhāvanāvidhānaṃ, mahāpalibodhūpacchedo, khuddakapalibodhūpacchedoti evamādipubbakiccaṃ sampādetvā bhāvanamanuyuñjanti. Te sesapaṭipattisaddhammakā, paṭipattiṃ matthakaṃ pāpetuṃ na sakkontīti.
តេ កិលេសា បវឌ្ឍន្តាតិ យេ ភគវតោ ឱរសបុត្តេហិ ច តទា បរិក្ខយំ បរិយាទានំ គមិតា កិលេសា, តេ ឯតរហិ លទ្ធោកាសា ភិក្ខូសុ វុទ្ធិំ វិរូឡ្ហិំ វេបុល្លំ អាបជ្ជន្តា។ អាវិសន្តិ ពហុំ ជនន្តិ កល្យាណមិត្តរហិតំ អយោនិសោមនសិការពហុលំ អន្ធពាលជនំ អភិភវិត្វា អវសំ ករោន្តា អាវិសន្តិ សន្តានំ អនុបវិសន្តិ។ ឯវំភូតា ច តេ កីឡន្តិ មញ្ញេ ពាលេហិ, ឧម្មត្តេហិវ រក្ខសា, យថា នាម កេឡិសីលា រក្ខសា ភិសក្ករហិតេ ឧម្មត្តេ អាវិសិត្វា តេ អនយព្យសនំ អាបាទេន្តា តេហិ កីឡន្តិ, ឯវំ តេ កិលេសា សម្មាសម្ពុទ្ធភិសក្ករហិតេ អន្ធពាលេ ភិក្ខូ អាវិសិត្វា តេសំ ទិដ្ឋធម្មិកាទិភេទំ អនត្ថំ ឧប្បាទេន្តា តេហិ សទ្ធិំ កីឡន្តិ មញ្ញេ, កីឡន្តា វិយ ហោន្តីតិ អត្ថោ។
Te kilesā pavaḍḍhantāti ye bhagavato orasaputtehi ca tadā parikkhayaṃ pariyādānaṃ gamitā kilesā, te etarahi laddhokāsā bhikkhūsu vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjantā. Āvisanti bahuṃ jananti kalyāṇamittarahitaṃ ayonisomanasikārabahulaṃ andhabālajanaṃ abhibhavitvā avasaṃ karontā āvisanti santānaṃ anupavisanti. Evaṃbhūtā ca te kīḷanti maññe bālehi, ummattehiva rakkhasā, yathā nāma keḷisīlā rakkhasā bhisakkarahite ummatte āvisitvā te anayabyasanaṃ āpādentā tehi kīḷanti, evaṃ te kilesā sammāsambuddhabhisakkarahite andhabāle bhikkhū āvisitvā tesaṃ diṭṭhadhammikādibhedaṃ anatthaṃ uppādentā tehi saddhiṃ kīḷanti maññe, kīḷantā viya hontīti attho.
តេន តេនាតិ តេន តេន អារម្មណភាគេន។ វិធាវិតាតិ វិរូបំ ធាវិតា អសារុប្បវសេន បដិបជ្ជន្តា។ កិលេសវត្ថូសូតិ បឋមំ ឧប្បន្នំ កិលេសា បច្ឆា ឧប្បជ្ជនកានំ ការណភាវតោ កិលេសាវ កិលេសវត្ថូនិ, តេសុ កិលេសវត្ថូសុ សមូហិតេសុ។ សសង្គាមេវ ឃោសិតេតិ ហិរញ្ញសុវណ្ណមណិមុត្តាទិកំ ធនំ វិប្បកិរិត្វា ‘‘យំ យំ ហិរញ្ញសុវណ្ណាទិ យស្ស យស្ស ហត្ថគតំ, តំ តំ តស្ស តស្សេវ ហោតូ’’តិ ឯវំ កាមឃោសនា សសង្គាមឃោសនា នាម។ តត្ថាយមត្ថោ – កិលេសវត្ថូសុ ‘‘យោ យោ កិលេសោ យំ យំ សត្តំ គណ្ហាតិ អភិភវតិ, សោ សោ តស្ស តស្ស ហោតូ’’តិ កិលេសសេនាបតិនា មារេន សសង្គាមេ ឃោសិតេ វិយ។ តេហិ តេហិ កិលេសេហិ អភិភូតា តេ ពាលបុថុជ្ជនា តេន តេន អារម្មណភាគេន វិធាវិតា វោសិតាតិ។
Tenatenāti tena tena ārammaṇabhāgena. Vidhāvitāti virūpaṃ dhāvitā asāruppavasena paṭipajjantā. Kilesavatthūsūti paṭhamaṃ uppannaṃ kilesā pacchā uppajjanakānaṃ kāraṇabhāvato kilesāva kilesavatthūni, tesu kilesavatthūsu samūhitesu. Sasaṅgāmeva ghositeti hiraññasuvaṇṇamaṇimuttādikaṃ dhanaṃ vippakiritvā ‘‘yaṃ yaṃ hiraññasuvaṇṇādi yassa yassa hatthagataṃ, taṃ taṃ tassa tasseva hotū’’ti evaṃ kāmaghosanā sasaṅgāmaghosanā nāma. Tatthāyamattho – kilesavatthūsu ‘‘yo yo kileso yaṃ yaṃ sattaṃ gaṇhāti abhibhavati, so so tassa tassa hotū’’ti kilesasenāpatinā mārena sasaṅgāme ghosite viya. Tehi tehi kilesehi abhibhūtā te bālaputhujjanā tena tena ārammaṇabhāgena vidhāvitā vositāti.
តេ ឯវំ វិធាវិតា កិំ ករោន្តីតិ អាហ ‘‘បរិច្ចជិត្វា សទ្ធម្មំ, អញ្ញមញ្ញេហិ ភណ្ឌរេ’’តិ។ តស្សត្ថោ – បដិបត្តិសទ្ធម្មំ ឆឌ្ឌេត្វា អាមិសកិញ្ជក្ខហេតុ អញ្ញមញ្ញេហិ ភណ្ឌរេ កលហំ ករោន្តីតិ។ ទិដ្ឋិគតានីតិ ‘‘វិញ្ញាណមត្តមេវ អត្ថិ, នត្ថេវ រូបធម្មា’’តិ, ‘‘យថា បុគ្គលោ នាម បរមត្ថតោ នត្ថិ, ឯវំ សភាវធម្មាបិ បរមត្ថតោ នត្ថិ, វោហារមត្តមេវា’’តិ ច ឯវមាទីនិ ទិដ្ឋិគតានិ មិច្ឆាគាហេ អន្វេន្តា អនុគច្ឆន្តា ឥទំ សេយ្យោ ឥទមេវ សេដ្ឋំ, អញ្ញំ មិច្ឆាតិ មញ្ញន្តិ។
Te evaṃ vidhāvitā kiṃ karontīti āha ‘‘pariccajitvā saddhammaṃ, aññamaññehi bhaṇḍare’’ti. Tassattho – paṭipattisaddhammaṃ chaḍḍetvā āmisakiñjakkhahetu aññamaññehi bhaṇḍare kalahaṃ karontīti. Diṭṭhigatānīti ‘‘viññāṇamattameva atthi, nattheva rūpadhammā’’ti, ‘‘yathā puggalo nāma paramatthato natthi, evaṃ sabhāvadhammāpi paramatthato natthi, vohāramattamevā’’ti ca evamādīni diṭṭhigatāni micchāgāhe anventā anugacchantā idaṃ seyyo idameva seṭṭhaṃ, aññaṃ micchāti maññanti.
និគ្គតាតិ គេហតោ និក្ខន្តា។ កដច្ឆុភិក្ខហេតូបីតិ កដច្ឆុមត្តភិក្ខានិមិត្តម្បិ។ តំ ទទន្តស្ស គហដ្ឋស្ស អននុលោមិកសំសគ្គវសេន អកិច្ចានិ បព្ពជិតេន អកត្តព្ពានិ កម្មានិ និសេវរេ ករោន្តិ។
Niggatāti gehato nikkhantā. Kaṭacchubhikkhahetūpīti kaṭacchumattabhikkhānimittampi. Taṃ dadantassa gahaṭṭhassa ananulomikasaṃsaggavasena akiccāni pabbajitena akattabbāni kammāni nisevare karonti.
ឧទរាវទេហកំ ភុត្វាតិ ‘‘ឩនូទរោ មិតាហារោ’’តិ (ថេរគា. ៩៨២; មិ. ប. ៦.៥.១០) វុត្តវចនំ អចិន្តេត្វា ឧទរបូរំ ភុញ្ជិត្វា។ សយន្តុត្តានសេយ្យកាតិ ‘‘ទក្ខិណេន បស្សេន សីហសេយ្យំ កប្បេតិ បាទេ បាទំ អច្ចាធាយ សតោ សម្បជានោ’’តិ (អ. និ. ៨.៩; វិភ. ៥១៩) វុត្តវិធានំ អននុស្សរិត្វា ឧត្តានសេយ្យកា សយន្តិ។ យា កថា សត្ថុគរហិតាតិ រាជកថាទិតិរច្ឆានកថំ សន្ធាយ វទតិ។
Udarāvadehakaṃ bhutvāti ‘‘ūnūdaro mitāhāro’’ti (theragā. 982; mi. pa. 6.5.10) vuttavacanaṃ acintetvā udarapūraṃ bhuñjitvā. Sayantuttānaseyyakāti ‘‘dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappeti pāde pādaṃ accādhāya sato sampajāno’’ti (a. ni. 8.9; vibha. 519) vuttavidhānaṃ ananussaritvā uttānaseyyakā sayanti. Yā kathā satthugarahitāti rājakathāditiracchānakathaṃ sandhāya vadati.
សព្ពការុកសិប្បានីតិ សព្ពេហិ វេស្សាទីហិ ការុកេហិ កត្តព្ពានិ ភត្តតាលវណ្ដករណាទីនិ ហត្ថសិប្បានិ។ ចិត្តិំ កត្វានាតិ សក្កច្ចំ សាទរំ កត្វា។ អវូបសន្តា អជ្ឈត្តន្តិ កិលេសវូបសមាភាវតោ គទ្ទុហនមត្តម្បិ សមាធានាភាវតោ ច អជ្ឈត្តំ អវូបសន្តា, អវូបសន្តចិត្តាតិ អត្ថោ។ សាមញ្ញត្ថោតិ សមណធម្មោ។ អតិអច្ឆតីតិ តេសំ អាជីវកិច្ចបសុតតាយ ឯកទេសម្បិ អផុសនតោ វិសុំយេវ និសីទតិ, អនល្លីយតីតិ វុត្តំ ហោតិ។
Sabbakārukasippānīti sabbehi vessādīhi kārukehi kattabbāni bhattatālavaṇṭakaraṇādīni hatthasippāni. Cittiṃ katvānāti sakkaccaṃ sādaraṃ katvā. Avūpasantā ajjhattanti kilesavūpasamābhāvato gadduhanamattampi samādhānābhāvato ca ajjhattaṃ avūpasantā, avūpasantacittāti attho. Sāmaññatthoti samaṇadhammo. Atiacchatīti tesaṃ ājīvakiccapasutatāya ekadesampi aphusanato visuṃyeva nisīdati, anallīyatīti vuttaṃ hoti.
មត្តិកន្តិ បាកតិកំ វា បញ្ចវណ្ណំ វា គិហីនំ វិនិយោគក្ខមំ មត្តិកំ។ តេលចុណ្ណញ្ចាតិ បាកតិកំ, អភិសង្ខតំ វា តេលញ្ច ចុណ្ណញ្ច។ ឧទកាសនភោជនន្តិ ឧទកញ្ច អាសនញ្ច ភោជនញ្ច។ អាកង្ខន្តា ពហុត្តរន្តិ ពហុំ បិណ្ឌបាតាទិឧត្តរុត្តរំ អាកង្ខន្តា ‘‘អម្ហេហិ មត្តិកាទីសុ ទិន្នេសុ មនុស្សា ទឡ្ហភត្តិកា ហុត្វា ពហុំ ឧត្តរុត្តរំ ចតុបច្ចយជាតំ ទស្សន្តី’’តិ អធិប្បាយេន គិហីនំ ឧបនាមេន្តីតិ អត្ថោ។
Mattikanti pākatikaṃ vā pañcavaṇṇaṃ vā gihīnaṃ viniyogakkhamaṃ mattikaṃ. Telacuṇṇañcāti pākatikaṃ, abhisaṅkhataṃ vā telañca cuṇṇañca. Udakāsanabhojananti udakañca āsanañca bhojanañca. Ākaṅkhantā bahuttaranti bahuṃ piṇḍapātādiuttaruttaraṃ ākaṅkhantā ‘‘amhehi mattikādīsu dinnesu manussā daḷhabhattikā hutvā bahuṃ uttaruttaraṃ catupaccayajātaṃ dassantī’’ti adhippāyena gihīnaṃ upanāmentīti attho.
ទន្តេ បុនន្តិ សោធេន្តិ ឯតេនាតិ ទន្តបោនំ, ទន្តកដ្ឋំ។ កបិត្ថន្តិ កបិត្ថផលំ។ បុប្ផន្តិ សុមនចម្បកាទិបុប្ផំ។ ខាទនីយានីតិ អដ្ឋារសវិធេបិ ខជ្ជកវិសេសេ។ បិណ្ឌបាតេ ច សម្បន្នេតិ វណ្ណាទិសម្បយុត្តេ ឱទនវិសេសេ។ ‘‘អម្ពេ អាមលកានិ ចា’’តិ ច-សទ្ទេន មាតុលុង្គតាលនាឡិកេរាទិផលានិ អវុត្តានិ សង្គណ្ហាតិ។ សព្ពត្ថ គិហីនំ ឧបនាមេន្តិ អាកង្ខន្តា ពហុត្តរន្តិ យោជនា។
Dante punanti sodhenti etenāti dantaponaṃ, dantakaṭṭhaṃ. Kapitthanti kapitthaphalaṃ. Pupphanti sumanacampakādipupphaṃ. Khādanīyānīti aṭṭhārasavidhepi khajjakavisese. Piṇḍapāte ca sampanneti vaṇṇādisampayutte odanavisese. ‘‘Ambe āmalakāni cā’’ti ca-saddena mātuluṅgatālanāḷikerādiphalāni avuttāni saṅgaṇhāti. Sabbattha gihīnaṃ upanāmenti ākaṅkhantā bahuttaranti yojanā.
ភេសជ្ជេសុ យថា វេជ្ជាតិ គិហីនំ ភេសជ្ជប្បយោគេសុ យថា វេជ្ជា, តថា ភិក្ខូ បដិបជ្ជន្តីតិ អធិប្បាយោ។ កិច្ចាកិច្ចេ យថា គិហីតិ គហដ្ឋានំ ខុទ្ទកេ ចេវ មហន្តេ ច កិច្ចេ កត្តព្ពេ គិហី វិយ។ គណិកាវ វិភូសាយន្តិ អត្តនោ សរីរស្ស វិភូសនេ រូបូបជីវិនិយោ វិយ។ ឥស្សរេ ខត្តិយា យថាតិ ឥស្សរេ ឥស្សរិយបវត្តនេ យថា ខត្តិយា, ឯវំ កុលបតី ហុត្វា វត្តន្តីតិ អត្ថោ។
Bhesajjesu yathā vejjāti gihīnaṃ bhesajjappayogesu yathā vejjā, tathā bhikkhū paṭipajjantīti adhippāyo. Kiccākicce yathā gihīti gahaṭṭhānaṃ khuddake ceva mahante ca kicce kattabbe gihī viya. Gaṇikāva vibhūsāyanti attano sarīrassa vibhūsane rūpūpajīviniyo viya. Issare khattiyā yathāti issare issariyapavattane yathā khattiyā, evaṃ kulapatī hutvā vattantīti attho.
នេកតិកាតិ និកតិយំ និយុត្តា, អមណិំយេវ មណិំ, អសុវណ្ណំយេវ សុវណ្ណំ កត្វា បដិរូបសាចិយោគនិរតា។ វញ្ចនិកាតិ កូដមានាទីហិ វិប្បលម្ពកា។ កូដសក្ខីតិ អយាថាវសក្ខិនោ។ អបាដុកាតិ វាមកា, អសំយតវុត្តីតិ អត្ថោ។ ពហូហិ បរិកប្បេហីតិ យថាវុត្តេហិ អញ្ញេហិ ច ពហូហិ មិច្ឆាជីវប្បការេហិ។
Nekatikāti nikatiyaṃ niyuttā, amaṇiṃyeva maṇiṃ, asuvaṇṇaṃyeva suvaṇṇaṃ katvā paṭirūpasāciyoganiratā. Vañcanikāti kūṭamānādīhi vippalambakā. Kūṭasakkhīti ayāthāvasakkhino. Apāṭukāti vāmakā, asaṃyatavuttīti attho. Bahūhi parikappehīti yathāvuttehi aññehi ca bahūhi micchājīvappakārehi.
លេសកប្បេតិ កប្បិយលេសេ កប្បិយបដិរូបេ។ បរិយាយេតិ, បច្ចយេសុ បរិយាយស្ស យោគេ។ បរិកប្បេតិ វឌ្ឍិអាទិវិកប្បនេ, សព្ពត្ថ វិសយេ ភុម្មំ។ អនុធាវិតាតិ មហិច្ឆតាទីហិ បាបធម្មេហិ អនុធាវិតា វោសិតា។ ជីវិកត្ថា ជីវិកប្បយោជនា អាជីវហេតុកា។ ឧបាយេនាតិ បរិកថាទិនា ឧបាយេន បច្ចយុប្បាទននយេន។ សង្កឌ្ឍន្តីតិ សំហរន្តិ។
Lesakappeti kappiyalese kappiyapaṭirūpe. Pariyāyeti, paccayesu pariyāyassa yoge. Parikappeti vaḍḍhiādivikappane, sabbattha visaye bhummaṃ. Anudhāvitāti mahicchatādīhi pāpadhammehi anudhāvitā vositā. Jīvikatthā jīvikappayojanā ājīvahetukā. Upāyenāti parikathādinā upāyena paccayuppādananayena. Saṅkaḍḍhantīti saṃharanti.
ឧបដ្ឋាបេន្តិ បរិសន្តិ បរិសាយ អត្តានំ ឧបដ្ឋបេន្តិ, យថា បរិសា អត្តានំ ឧបដ្ឋបេន្តិ, ឯវំ បរិសំ សង្គណ្ហន្តីតិ អត្ថោ។ កម្មតោតិ កម្មហេតុ។ តេ ហិ អត្តនោ កត្តព្ពវេយ្យាវច្ចនិមិត្តំ ឧបដ្ឋបេន្តិ។ នោ ច ធម្មតោតិ ធម្មនិមិត្តំ នោ ច ឧបដ្ឋបេន្តិ។ យោ សត្ថារា ឧល្លុម្បនសភាវសណ្ឋិតាយ បរិសាយ សង្គហោ អនុញ្ញាតោ, តេន ន សង្គណ្ហន្តីតិ អត្ថោ។ លាភតោតិ លាភហេតុ, ‘‘អយ្យោ ពហុស្សុតោ, ភាណកោ, ‘ធម្មកថិកោ’តិ ឯវំ សម្ភាវេន្តោ មហាជនោ មយ្ហំ លាភសក្ការេ ឧបនយិស្សតី’’តិ ឥច្ឆាចារេ ឋត្វា លាភនិមិត្តំ បរេសំ ធម្មំ ទេសេន្តិ។ នោ ច អត្ថតោតិ យោ សោ វិមុត្តាយតនសីសេ ឋត្វា សទ្ធម្មំ កថេន្តេន បត្តព្ពោ អត្ថោ, ន តំទិដ្ឋធម្មិកាទិភេទហិតនិមិត្តំ ធម្មំ ទេសេន្តីតិ អត្ថោ។
Upaṭṭhāpenti parisanti parisāya attānaṃ upaṭṭhapenti, yathā parisā attānaṃ upaṭṭhapenti, evaṃ parisaṃ saṅgaṇhantīti attho. Kammatoti kammahetu. Te hi attano kattabbaveyyāvaccanimittaṃ upaṭṭhapenti. No ca dhammatoti dhammanimittaṃ no ca upaṭṭhapenti. Yo satthārā ullumpanasabhāvasaṇṭhitāya parisāya saṅgaho anuññāto, tena na saṅgaṇhantīti attho. Lābhatoti lābhahetu, ‘‘ayyo bahussuto, bhāṇako, ‘dhammakathiko’ti evaṃ sambhāvento mahājano mayhaṃ lābhasakkāre upanayissatī’’ti icchācāre ṭhatvā lābhanimittaṃ paresaṃ dhammaṃ desenti. No ca atthatoti yo so vimuttāyatanasīse ṭhatvā saddhammaṃ kathentena pattabbo attho, na taṃdiṭṭhadhammikādibhedahitanimittaṃ dhammaṃ desentīti attho.
សង្ឃលាភស្ស ភណ្ឌន្តីតិ សង្ឃលាភហេតុ ភណ្ឌន្តិ ‘‘មយ្ហំ បាបុណាតិ, ន តុយ្ហ’’ន្តិអាទិនា កលហំ ករោន្តិ។ សង្ឃតោ បរិពាហិរាតិ, អរិយសង្ឃតោ ពហិភូតា អរិយសង្ឃេ តទភាវតោ។ បរលាភោបជីវន្តាតិ សាសនេ លាភស្ស អន្ធពាលបុថុជ្ជនេហិ បរេ សីលាទិគុណសម្បន្នេ សេក្ខេ ឧទ្ទិស្ស ឧប្បន្នត្តា តំ បរលាភំ, បរតោ វា ទាយកតោ លទ្ធព្ពលាភំ ឧបជីវន្តា ភណ្ឌនការកា ភិក្ខូ បាបជិគុច្ឆាយ អភាវតោ អហិរិកា សមានា ច ‘‘មយំ បរលាភំ ភុញ្ជាម, បរបដិពទ្ធជីវិកា’’តិបិ ន លជ្ជរេ ន ហិរីយន្តិ។
Saṅghalābhassa bhaṇḍantīti saṅghalābhahetu bhaṇḍanti ‘‘mayhaṃ pāpuṇāti, na tuyha’’ntiādinā kalahaṃ karonti. Saṅghato paribāhirāti, ariyasaṅghato bahibhūtā ariyasaṅghe tadabhāvato. Paralābhopajīvantāti sāsane lābhassa andhabālaputhujjanehi pare sīlādiguṇasampanne sekkhe uddissa uppannattā taṃ paralābhaṃ, parato vā dāyakato laddhabbalābhaṃ upajīvantā bhaṇḍanakārakā bhikkhū pāpajigucchāya abhāvato ahirikā samānā ca ‘‘mayaṃ paralābhaṃ bhuñjāma, parapaṭibaddhajīvikā’’tipi na lajjare na hirīyanti.
នានុយុត្តាតិ សមណករណេហិ ធម្មេហិ អននុយុត្តា។ តថាតិ យថា បុព្ពេ វុត្តា ពន្ធនការកាទយោ, តថា។ ឯកេតិ ឯកច្ចេ។ មុណ្ឌា សង្ឃាដិបារុតាតិ កេវលំ មុណ្ឌិតកេសតាយ មុណ្ឌា បិលោតិកខណ្ឌេហិ សង្ឃដិតដ្ឋេន ‘‘សង្ឃាដី’’តិ លទ្ធនាមេន ចីវរេន បារុតសរីរា។ សម្ភាវនំយេវិច្ឆន្តិ, លាភសក្ការមុច្ឆិតាតិ លាភសក្ការាសាយ មុច្ឆិតា អជ្ឈោសិតា ហុត្វា, ‘‘បេសលោ ធុតវាទោ ពហុស្សុតោ’’តិ វា មធុរវចនមនុយុត្តា ‘‘អរិយោ’’តិ ច កេវលំ សម្ភាវនំ ពហុមានំយេវ ឥច្ឆន្តិ ឯសន្តិ, ន តន្និមិត្តេ គុណេតិ អត្ថោ។
Nānuyuttāti samaṇakaraṇehi dhammehi ananuyuttā. Tathāti yathā pubbe vuttā bandhanakārakādayo, tathā. Eketi ekacce. Muṇḍā saṅghāṭipārutāti kevalaṃ muṇḍitakesatāya muṇḍā pilotikakhaṇḍehi saṅghaṭitaṭṭhena ‘‘saṅghāṭī’’ti laddhanāmena cīvarena pārutasarīrā. Sambhāvanaṃyevicchanti, lābhasakkāramucchitāti lābhasakkārāsāya mucchitā ajjhositā hutvā, ‘‘pesalo dhutavādo bahussuto’’ti vā madhuravacanamanuyuttā ‘‘ariyo’’ti ca kevalaṃ sambhāvanaṃ bahumānaṃyeva icchanti esanti, na tannimitte guṇeti attho.
ឯវន្តិ ‘‘កុសលានញ្ច ធម្មានំ បញ្ញាយ ច បរិក្ខយា’’តិ វុត្តនយេន។ នានប្បយាតម្ហីតិ នានប្បការេ ភេទនធម្មេ បយាតេ សមកតេ, នានប្បការេន វា សំកិលេសធម្មេ បយាតុំ បវត្តិតុំ អារទ្ធេ។ ន ទានិ សុករំ តថាតិ ឥទានិ ឥមស្មិំ ទុល្លភកល្យាណមិត្តេ ទុល្លភសប្បាយសទ្ធម្មស្សវនេ ច កាលេ យថា សត្ថរិ ធរន្តេ អផុសិតំ អផុដ្ឋំ, អនធិគតំ ឈានវិបស្សនំ ផុសិតុំ អធិគន្តុំ, ផុសិតំ វា ហានភាគិយំ ឋិតិភាគិយមេវ វា អហុត្វា យថា វិសេសភាគិយំ ហោតិ, តថា អនុរក្ខិតុំ បាលេតុំ សុករំ, តថា ន សុករំ, តថា សម្បាទេតុំ ន សក្កាតិ អត្ថោ។
Evanti ‘‘kusalānañca dhammānaṃ paññāya ca parikkhayā’’ti vuttanayena. Nānappayātamhīti nānappakāre bhedanadhamme payāte samakate, nānappakārena vā saṃkilesadhamme payātuṃ pavattituṃ āraddhe. Na dāni sukaraṃ tathāti idāni imasmiṃ dullabhakalyāṇamitte dullabhasappāyasaddhammassavane ca kāle yathā satthari dharante aphusitaṃ aphuṭṭhaṃ, anadhigataṃ jhānavipassanaṃ phusituṃ adhigantuṃ, phusitaṃ vā hānabhāgiyaṃ ṭhitibhāgiyameva vā ahutvā yathā visesabhāgiyaṃ hoti, tathā anurakkhituṃ pāletuṃ sukaraṃ, tathā na sukaraṃ, tathā sampādetuṃ na sakkāti attho.
ឥទានិ អត្តនោ បរិនិព្ពានកាលស្ស អាសន្នត្តា សំខិត្តេន ឱវាទេន សព្រហ្មចារិំ ឱវទន្តោ ‘‘យថា កណ្ដកដ្ឋានម្ហី’’តិអាទិមាហ។ តស្សត្ថោ – យថា បុរិសោ កេនចិទេវ បយោជនេន កណ្ដកនិចិតេ បទេសេ អនុបាហនោ វិចរន្តោ ‘‘មា មំ កណ្ដកោ វិជ្ឈី’’តិ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វាវ វិចរតិ, ឯវំ កិលេសកណ្ដកនិចិតេ គោចរគាមេ បយោជនេន ចរន្តោ មុនិ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វាន សតិសម្បជញ្ញយុត្តោ អប្បមត្តោវ ចរេយ្យ កម្មដ្ឋានំ អវិជហន្តោតិ វុត្តំ ហោតិ។
Idāni attano parinibbānakālassa āsannattā saṃkhittena ovādena sabrahmacāriṃ ovadanto ‘‘yathā kaṇṭakaṭṭhānamhī’’tiādimāha. Tassattho – yathā puriso kenacideva payojanena kaṇṭakanicite padese anupāhano vicaranto ‘‘mā maṃ kaṇṭako vijjhī’’ti satiṃ upaṭṭhapetvāva vicarati, evaṃ kilesakaṇṭakanicite gocaragāme payojanena caranto muni satiṃ upaṭṭhapetvāna satisampajaññayutto appamattova careyya kammaṭṭhānaṃ avijahantoti vuttaṃ hoti.
សរិត្វា បុព្ពកេ យោគី, តេសំ វត្តមនុស្សរន្តិ បុរិមកេ យោគេ ភាវនាយ យុត្តតាយ យោគី អារទ្ធវិបស្សកេ សរិត្វា តេសំ វត្តំ អាគមានុសារេន សម្មាបដិបត្តិភាវនាវិធិំ អនុស្សរន្តោ ធុរនិក្ខេបំ អកត្វា យថាបដិបជ្ជន្តោ។ កិញ្ចាបិ បច្ឆិមោ កាលោតិ យទិបាយំ អតីតសត្ថុកោ ចរិមោ កាលោ, តថាបិ យថាធម្មមេវ បដិបជ្ជន្តោ វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេន្តោ ផុសេយ្យ អមតំ បទំ និព្ពានំ អធិគច្ឆេយ្យ។
Saritvā pubbake yogī, tesaṃ vattamanussaranti purimake yoge bhāvanāya yuttatāya yogī āraddhavipassake saritvā tesaṃ vattaṃ āgamānusārena sammāpaṭipattibhāvanāvidhiṃ anussaranto dhuranikkhepaṃ akatvā yathāpaṭipajjanto. Kiñcāpi pacchimo kāloti yadipāyaṃ atītasatthuko carimo kālo, tathāpi yathādhammameva paṭipajjanto vipassanaṃ ussukkāpento phuseyya amataṃ padaṃ nibbānaṃ adhigaccheyya.
ឥទំ វត្វាតិ, យថាទស្សិតំ សំកិលេសវោទានេសុ ឥមំ បដិបត្តិវិធិំ កថេត្វា។ អយញ្ច ឱសានគាថា សង្គីតិការេហិ ថេរស្ស បរិនិព្ពានំ បកាសេតុំ វុត្តាតិ វេទិតព្ពា។
Idaṃ vatvāti, yathādassitaṃ saṃkilesavodānesu imaṃ paṭipattividhiṃ kathetvā. Ayañca osānagāthā saṅgītikārehi therassa parinibbānaṃ pakāsetuṃ vuttāti veditabbā.
បារាបរិយត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Pārāpariyattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
វីសតិនិបាតវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Vīsatinipātavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ១០. បារាបរិយត្ថេរគាថា • 10. Pārāpariyattheragāthā
