| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / សុត្តនិបាត-អដ្ឋកថា • Suttanipāta-aṭṭhakathā |
៦. បរាភវសុត្តវណ្ណនា
6. Parābhavasuttavaṇṇanā
ឯវំ មេ សុតន្តិ បរាភវសុត្តំ។ កា ឧប្បត្តិ? មង្គលសុត្តំ កិរ សុត្វា ទេវានំ ឯតទហោសិ – ‘‘ភគវតា មង្គលសុត្តេ សត្តានំ វុឌ្ឍិញ្ច សោត្ថិញ្ច កថយមានេន ឯកំសេន ភវោ ឯវ កថិតោ, នោ បរាភវោ។ ហន្ទ ទានិ យេន សត្តា បរិហាយន្តិ វិនស្សន្តិ, តំ នេសំ បរាភវម្បិ បុច្ឆាមា’’តិ។ អថ មង្គលសុត្តំ កថិតទិវសតោ ទុតិយទិវសេ ទសសហស្សចក្កវាឡេសុ ទេវតាយោ បរាភវសុត្តំ សោតុកាមា ឥមស្មិំ ឯកចក្កវាឡេ សន្និបតិត្វា ឯកវាលគ្គកោដិឱកាសមត្តេ ទសបិ វីសម្បិ តិំសម្បិ ចត្តាលីសម្បិ បញ្ញាសម្បិ សដ្ឋិបិ សត្តតិបិ អសីតិបិ សុខុមត្តភាវេ និម្មិនិត្វា សព្ពទេវមារព្រហ្មានោ សិរិយា ច តេជេន ច អធិគយ្ហ វិរោចមានំ បញ្ញត្តវរពុទ្ធាសនេ និសិន្នំ ភគវន្តំ បរិវារេត្វា អដ្ឋំសុ។ តតោ សក្កេន ទេវានមិន្ទេន អាណត្តោ អញ្ញតរោ ទេវបុត្តោ ភគវន្តំ បរាភវបញ្ហំ បុច្ឆិ។ អថ ភគវា បុច្ឆាវសេន ឥមំ សុត្តមភាសិ។
Evaṃme sutanti parābhavasuttaṃ. Kā uppatti? Maṅgalasuttaṃ kira sutvā devānaṃ etadahosi – ‘‘bhagavatā maṅgalasutte sattānaṃ vuḍḍhiñca sotthiñca kathayamānena ekaṃsena bhavo eva kathito, no parābhavo. Handa dāni yena sattā parihāyanti vinassanti, taṃ nesaṃ parābhavampi pucchāmā’’ti. Atha maṅgalasuttaṃ kathitadivasato dutiyadivase dasasahassacakkavāḷesu devatāyo parābhavasuttaṃ sotukāmā imasmiṃ ekacakkavāḷe sannipatitvā ekavālaggakoṭiokāsamatte dasapi vīsampi tiṃsampi cattālīsampi paññāsampi saṭṭhipi sattatipi asītipi sukhumattabhāve nimminitvā sabbadevamārabrahmāno siriyā ca tejena ca adhigayha virocamānaṃ paññattavarabuddhāsane nisinnaṃ bhagavantaṃ parivāretvā aṭṭhaṃsu. Tato sakkena devānamindena āṇatto aññataro devaputto bhagavantaṃ parābhavapañhaṃ pucchi. Atha bhagavā pucchāvasena imaṃ suttamabhāsi.
តត្ថ ‘‘ឯវំ មេ សុត’’ន្តិអាទិ អាយស្មតា អានន្ទេន វុត្តំ។ ‘‘បរាភវន្តំ បុរិស’’ន្តិអាទិនា នយេន ឯកន្តរិកា គាថា ទេវបុត្តេន វុត្តា, ‘‘សុវិជានោ ភវំ ហោតី’’តិអាទិនា នយេន ឯកន្តរិកា ឯវ អវសានគាថា ច ភគវតា វុត្តា, តទេតំ សព្ពម្បិ សមោធានេត្វា ‘‘បរាភវសុត្ត’’ន្តិ វុច្ចតិ។ តត្ថ ‘‘ឯវំ មេ សុត’’ន្តិអាទីសុ យំ វត្តព្ពំ, តំ សព្ពំ មង្គលសុត្តវណ្ណនាយំ វក្ខាម។
Tattha ‘‘evaṃ me suta’’ntiādi āyasmatā ānandena vuttaṃ. ‘‘Parābhavantaṃ purisa’’ntiādinā nayena ekantarikā gāthā devaputtena vuttā, ‘‘suvijāno bhavaṃ hotī’’tiādinā nayena ekantarikā eva avasānagāthā ca bhagavatā vuttā, tadetaṃ sabbampi samodhānetvā ‘‘parābhavasutta’’nti vuccati. Tattha ‘‘evaṃ me suta’’ntiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ sabbaṃ maṅgalasuttavaṇṇanāyaṃ vakkhāma.
៩១. បរាភវន្តំ បុរិសន្តិអាទីសុ បន បរាភវន្តន្តិ បរិហាយន្តំ វិនស្សន្តំ។ បុរិសន្តិ យំកិញ្ចិ សត្តំ ជន្តុំ។ មយំ បុច្ឆាម គោតមាតិ សេសទេវេហិ សទ្ធិំ អត្តានំ និទស្សេត្វា ឱកាសំ ការេន្តោ សោ ទេវបុត្តោ គោត្តេន ភគវន្តំ អាលបតិ។ ភវន្តំ បុដ្ឋុមាគម្មាតិ មយញ្ហិ ភវន្តំ បុច្ឆិស្សាមាតិ តតោ តតោ ចក្កវាឡា អាគតាតិ អត្ថោ។ ឯតេន អាទរំ ទស្សេតិ។ កិំ បរាភវតោ មុខន្តិ ឯវំ អាគតានំ អម្ហាកំ ព្រូហិ បរាភវតោ បុរិសស្ស កិំ មុខំ, កិំ ទ្វារំ, កា យោនិ, កិំ ការណំ, យេន មយំ បរាភវន្តំ បុរិសំ ជានេយ្យាមាតិ អត្ថោ។ ឯតេន ‘‘បរាភវន្តំ បុរិស’’ន្តិ ឯត្ថ វុត្តស្ស បរាភវតោ បុរិសស្ស បរាភវការណំ បុច្ឆតិ។ បរាភវការណេ ហិ ញាតេ តេន ការណសាមញ្ញេន សក្កា យោ កោចិ បរាភវបុរិសោ ជានិតុន្តិ ។
91.Parābhavantaṃ purisantiādīsu pana parābhavantanti parihāyantaṃ vinassantaṃ. Purisanti yaṃkiñci sattaṃ jantuṃ. Mayaṃ pucchāmagotamāti sesadevehi saddhiṃ attānaṃ nidassetvā okāsaṃ kārento so devaputto gottena bhagavantaṃ ālapati. Bhavantaṃ puṭṭhumāgammāti mayañhi bhavantaṃ pucchissāmāti tato tato cakkavāḷā āgatāti attho. Etena ādaraṃ dasseti. Kiṃ parābhavato mukhanti evaṃ āgatānaṃ amhākaṃ brūhi parābhavato purisassa kiṃ mukhaṃ, kiṃ dvāraṃ, kā yoni, kiṃ kāraṇaṃ, yena mayaṃ parābhavantaṃ purisaṃ jāneyyāmāti attho. Etena ‘‘parābhavantaṃ purisa’’nti ettha vuttassa parābhavato purisassa parābhavakāraṇaṃ pucchati. Parābhavakāraṇe hi ñāte tena kāraṇasāmaññena sakkā yo koci parābhavapuriso jānitunti .
៩២. អថស្ស ភគវា សុដ្ឋុ បាកដីករណត្ថំ បដិបក្ខំ ទស្សេត្វា បុគ្គលាធិដ្ឋានាយ ទេសនាយ បរាភវមុខំ ទីបេន្តោ អាហ ‘‘សុវិជានោ ភវ’’ន្តិ។ តស្សត្ថោ – យ្វាយំ ភវំ វឌ្ឍន្តោ អបរិហាយន្តោ បុរិសោ, សោ សុវិជានោ ហោតិ, សុខេន អកសិរេន អកិច្ឆេន សក្កា វិជានិតុំ។ យោបាយំ បរាភវតីតិ បរាភវោ, បរិហាយតិ វិនស្សតិ, យស្ស តុម្ហេ បរាភវតោ បុរិសស្ស មុខំ មំ បុច្ឆថ, សោបិ សុវិជានោ។ កថំ? អយញ្ហិ ធម្មកាមោ ភវំ ហោតិ ទសកុសលកម្មបថធម្មំ កាមេតិ, បិហេតិ, បត្ថេតិ, សុណាតិ, បដិបជ្ជតិ, សោ តំ បដិបត្តិំ ទិស្វា សុត្វា ច ជានិតព្ពតោ សុវិជានោ ហោតិ។ ឥតរោបិ ធម្មទេស្សី បរាភវោ, តមេវ ធម្មំ ទេស្សតិ, ន កាមេតិ, ន បិហេតិ, ន បត្ថេតិ, ន សុណាតិ, ន បដិបជ្ជតិ, សោ តំ វិប្បដិបត្តិំ ទិស្វា សុត្វា ច ជានិតព្ពតោ សុវិជានោ ហោតីតិ។ ឯវមេត្ថ ភគវា បដិបក្ខំ ទស្សេន្តោ អត្ថតោ ធម្មកាមតំ ភវតោ មុខំ ទស្សេត្វា ធម្មទេស្សិតំ បរាភវតោ មុខំ ទស្សេតីតិ វេទិតព្ពំ។
92. Athassa bhagavā suṭṭhu pākaṭīkaraṇatthaṃ paṭipakkhaṃ dassetvā puggalādhiṭṭhānāya desanāya parābhavamukhaṃ dīpento āha ‘‘suvijāno bhava’’nti. Tassattho – yvāyaṃ bhavaṃ vaḍḍhanto aparihāyanto puriso, so suvijāno hoti, sukhena akasirena akicchena sakkā vijānituṃ. Yopāyaṃ parābhavatīti parābhavo, parihāyati vinassati, yassa tumhe parābhavato purisassa mukhaṃ maṃ pucchatha, sopi suvijāno. Kathaṃ? Ayañhi dhammakāmo bhavaṃ hoti dasakusalakammapathadhammaṃ kāmeti, piheti, pattheti, suṇāti, paṭipajjati, so taṃ paṭipattiṃ disvā sutvā ca jānitabbato suvijāno hoti. Itaropi dhammadessī parābhavo, tameva dhammaṃ dessati, na kāmeti, na piheti, na pattheti, na suṇāti, na paṭipajjati, so taṃ vippaṭipattiṃ disvā sutvā ca jānitabbato suvijāno hotīti. Evamettha bhagavā paṭipakkhaṃ dassento atthato dhammakāmataṃ bhavato mukhaṃ dassetvā dhammadessitaṃ parābhavato mukhaṃ dassetīti veditabbaṃ.
៩៣. អថ សា ទេវតា ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទមានា អាហ ‘‘ឥតិ ហេត’’ន្តិ។ តស្សត្ថោ – ឥតិ ហិ យថា វុត្តោ ភគវតា, តថេវ ឯតំ វិជានាម, គណ្ហាម, ធារេម, បឋមោ សោ បរាភវោ សោ ធម្មទេស្សិតាលក្ខណោ បឋមោ បរាភវោ។ យានិ មយំ បរាភវមុខានិ វិជានិតុំ អាគតម្ហា, តេសុ ឥទំ តាវ ឯកំ បរាភវមុខន្តិ វុត្តំ ហោតិ។ តត្ថ វិគ្គហោ, បរាភវន្តិ ឯតេនាតិ បរាភវោ។ កេន ច បរាភវន្តិ? យំ បរាភវតោ មុខំ, ការណំ, តេន។ ព្យញ្ជនមត្តេន ឯវ ហិ ឯត្ថ នានាករណំ, អត្ថតោ បន បរាភវោតិ វា បរាភវតោ មុខន្តិ វា នានាករណំ នត្ថិ។ ឯវមេកំ បរាភវតោ មុខំ វិជានាមាតិ អភិនន្ទិត្វា តតោ បរំ ញាតុកាមតាយាហ ‘‘ទុតិយំ ភគវា ព្រូហិ, កិំ បរាភវតោ មុខ’’ន្តិ។ ឥតោ បរញ្ច តតិយំ ចតុត្ថន្តិអាទីសុបិ ឥមិនាវ នយេនត្ថោ វេទិតព្ពោ។
93. Atha sā devatā bhagavato bhāsitaṃ abhinandamānā āha ‘‘iti heta’’nti. Tassattho – iti hi yathā vutto bhagavatā, tatheva etaṃ vijānāma, gaṇhāma, dhārema, paṭhamo so parābhavo so dhammadessitālakkhaṇo paṭhamo parābhavo. Yāni mayaṃ parābhavamukhāni vijānituṃ āgatamhā, tesu idaṃ tāva ekaṃ parābhavamukhanti vuttaṃ hoti. Tattha viggaho, parābhavanti etenāti parābhavo. Kena ca parābhavanti? Yaṃ parābhavato mukhaṃ, kāraṇaṃ, tena. Byañjanamattena eva hi ettha nānākaraṇaṃ, atthato pana parābhavoti vā parābhavato mukhanti vā nānākaraṇaṃ natthi. Evamekaṃ parābhavato mukhaṃ vijānāmāti abhinanditvā tato paraṃ ñātukāmatāyāha ‘‘dutiyaṃ bhagavā brūhi, kiṃ parābhavato mukha’’nti. Ito parañca tatiyaṃ catutthantiādīsupi imināva nayenattho veditabbo.
៩៤. ព្យាករណបក្ខេបិ ច យស្មា តេ តេ សត្តា តេហិ តេហិ បរាភវមុខេហិ សមន្នាគតា, ន ឯកោយេវ សព្ពេហិ, ន ច សព្ពេ ឯកេនេវ, តស្មា តេសំ តេសំ តានិ តានិ បរាភវមុខានិ ទស្សេតុំ ‘‘អសន្តស្ស បិយា ហោន្តី’’តិអាទិនា នយេន បុគ្គលាធិដ្ឋានាយ ឯវ ទេសនាយ នានាវិធានិ បរាភវមុខានិ ព្យាកាសីតិ វេទិតព្ពា។
94. Byākaraṇapakkhepi ca yasmā te te sattā tehi tehi parābhavamukhehi samannāgatā, na ekoyeva sabbehi, na ca sabbe ekeneva, tasmā tesaṃ tesaṃ tāni tāni parābhavamukhāni dassetuṃ ‘‘asantassa piyā hontī’’tiādinā nayena puggalādhiṭṭhānāya eva desanāya nānāvidhāni parābhavamukhāni byākāsīti veditabbā.
តត្រាយំ សង្ខេបតោ អត្ថវណ្ណនា – អសន្តោ នាម ឆ សត្ថារោ, យេ វា បនញ្ញេបិ អវូបសន្តេន កាយវចីមនោកម្មេន សមន្នាគតា, តេ អសន្តោ អស្សបិយា ហោន្តិ សុនក្ខត្តាទីនំ អចេលកកោរខត្តិយាទយោ វិយ។ សន្តោ នាម ពុទ្ធបច្ចេកពុទ្ធសាវកា។ យេ វា បនញ្ញេបិ វូបសន្តេន កាយវចីមនោកម្មេន សមន្នាគតា, តេ សន្តេ ន កុរុតេ បិយំ, អត្តនោ បិយេ ឥដ្ឋេ កន្តេ មនាបេ ន កុរុតេតិ អត្ថោ។ វេនេយ្យវសេន ហេត្ថ វចនភេទោ កតោតិ វេទិតព្ពោ។ អថ វា សន្តេ ន កុរុតេតិ សន្តេ ន សេវតីតិ អត្ថោ, យថា ‘‘រាជានំ សេវតី’’តិ ឯតស្មិញ្ហិ អត្ថេ រាជានំ បិយំ កុរុតេតិ សទ្ទវិទូ មន្តេន្តិ។ បិយន្តិ បិយមានោ, តុស្សមានោ, មោទមានោតិ អត្ថោ។ អសតំ ធម្មោ នាម ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតានិ, ទសាកុសលកម្មបថា វា។ តំ អសតំ ធម្មំ រោចេតិ, បិហេតិ, បត្ថេតិ, សេវតិ។ ឯវមេតាយ គាថាយ អសន្តបិយតា, សន្តអប្បិយតា, អសទ្ធម្មរោចនញ្ចាតិ តិវិធំ បរាភវតោ មុខំ វុត្តំ។ ឯតេន ហិ សមន្នាគតោ បុរិសោ បរាភវតិ បរិហាយតិ, នេវ ឥធ ន ហុរំ វុឌ្ឍិំ បាបុណាតិ, តស្មា ‘‘បរាភវតោ មុខ’’ន្តិ វុច្ចតិ។ វិត្ថារំ បនេត្ថ ‘‘អសេវនា ច ពាលានំ, បណ្ឌិតានញ្ច សេវនា’’តិ គាថាវណ្ណនាយំ វក្ខាម។
Tatrāyaṃ saṅkhepato atthavaṇṇanā – asanto nāma cha satthāro, ye vā panaññepi avūpasantena kāyavacīmanokammena samannāgatā, te asanto assapiyā honti sunakkhattādīnaṃ acelakakorakhattiyādayo viya. Santo nāma buddhapaccekabuddhasāvakā. Ye vā panaññepi vūpasantena kāyavacīmanokammena samannāgatā, te sante na kurute piyaṃ, attano piye iṭṭhe kante manāpe na kuruteti attho. Veneyyavasena hettha vacanabhedo katoti veditabbo. Atha vā sante na kuruteti sante na sevatīti attho, yathā ‘‘rājānaṃ sevatī’’ti etasmiñhi atthe rājānaṃ piyaṃ kuruteti saddavidū mantenti. Piyanti piyamāno, tussamāno, modamānoti attho. Asataṃdhammo nāma dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni, dasākusalakammapathā vā. Taṃ asataṃ dhammaṃ roceti, piheti, pattheti, sevati. Evametāya gāthāya asantapiyatā, santaappiyatā, asaddhammarocanañcāti tividhaṃ parābhavato mukhaṃ vuttaṃ. Etena hi samannāgato puriso parābhavati parihāyati, neva idha na huraṃ vuḍḍhiṃ pāpuṇāti, tasmā ‘‘parābhavato mukha’’nti vuccati. Vitthāraṃ panettha ‘‘asevanā ca bālānaṃ, paṇḍitānañca sevanā’’ti gāthāvaṇṇanāyaṃ vakkhāma.
៩៦. និទ្ទាសីលី នាម យោ គច្ឆន្តោបិ, និសីទន្តោបិ, តិដ្ឋន្តោបិ, សយានោបិ និទ្ទាយតិយេវ។ សភាសីលី នាម សង្គណិការាមតំ, ភស្សារាមតមនុយុត្តោ។ អនុដ្ឋាតាតិ វីរិយតេជវិរហិតោ ឧដ្ឋានសីលោ ន ហោតិ, អញ្ញេហិ ចោទិយមានោ គហដ្ឋោ វា សមានោ គហដ្ឋកម្មំ , បព្ពជិតោ វា បព្ពជិតកម្មំ អារភតិ។ អលសោតិ ជាតិអលសោ, អច្ចន្តាភិភូតោ ថិនេន ឋិតដ្ឋានេ ឋិតោ ឯវ ហោតិ, និសិន្នដ្ឋានេ និសិន្នោ ឯវ ហោតិ, អត្តនោ ឧស្សាហេន អញ្ញំ ឥរិយាបថំ ន កប្បេតិ។ អតីតេ អរញ្ញេ អគ្គិម្ហិ ឧដ្ឋិតេ អបលាយនអលសា ចេត្ថ និទស្សនំ។ អយមេត្ថ ឧក្កដ្ឋបរិច្ឆេទោ, តតោ លាមកបរិច្ឆេទេនាបិ បន អលសោ អលសោត្វេវ វេទិតព្ពោ។ ធជោវ រថស្ស, ធូមោវ អគ្គិនោ, កោធោ បញ្ញាណមស្សាតិ កោធបញ្ញាណោ។ ទោសចរិតោ ខិប្បកោបី អរុកូបមចិត្តោ បុគ្គលោ ឯវរូបោ ហោតិ។ ឥមាយ គាថាយ និទ្ទាសីលតា, សភាសីលតា, អនុដ្ឋានតា, អលសតា, កោធបញ្ញាណតាតិ បញ្ចវិធំ បរាភវមុខំ វុត្តំ។ ឯតេន ហិ សមន្នាគតោ នេវ គហដ្ឋោ គហដ្ឋវុឌ្ឍិំ, ន បព្ពជិតោ បព្ពជិតវុឌ្ឍិំ បាបុណាតិ, អញ្ញទត្ថុ បរិហាយតិយេវ បរាភវតិយេវ, តស្មា ‘‘បរាភវតោ មុខ’’ន្តិ វុច្ចតិ។
96.Niddāsīlī nāma yo gacchantopi, nisīdantopi, tiṭṭhantopi, sayānopi niddāyatiyeva. Sabhāsīlī nāma saṅgaṇikārāmataṃ, bhassārāmatamanuyutto. Anuṭṭhātāti vīriyatejavirahito uṭṭhānasīlo na hoti, aññehi codiyamāno gahaṭṭho vā samāno gahaṭṭhakammaṃ , pabbajito vā pabbajitakammaṃ ārabhati. Alasoti jātialaso, accantābhibhūto thinena ṭhitaṭṭhāne ṭhito eva hoti, nisinnaṭṭhāne nisinno eva hoti, attano ussāhena aññaṃ iriyāpathaṃ na kappeti. Atīte araññe aggimhi uṭṭhite apalāyanaalasā cettha nidassanaṃ. Ayamettha ukkaṭṭhaparicchedo, tato lāmakaparicchedenāpi pana alaso alasotveva veditabbo. Dhajova rathassa, dhūmova aggino, kodho paññāṇamassāti kodhapaññāṇo. Dosacarito khippakopī arukūpamacitto puggalo evarūpo hoti. Imāya gāthāya niddāsīlatā, sabhāsīlatā, anuṭṭhānatā, alasatā, kodhapaññāṇatāti pañcavidhaṃ parābhavamukhaṃ vuttaṃ. Etena hi samannāgato neva gahaṭṭho gahaṭṭhavuḍḍhiṃ, na pabbajito pabbajitavuḍḍhiṃ pāpuṇāti, aññadatthu parihāyatiyeva parābhavatiyeva, tasmā ‘‘parābhavato mukha’’nti vuccati.
៩៨. មាតាតិ ជនិកា វេទិតព្ពា។ បិតាតិ ជនកោយេវ។ ជិណ្ណកំ សរីរសិថិលតាយ។ គតយោព្ពនំ យោព្ពនាតិក្កមេន អាសីតិកំ វា នាវុតិកំ វា សយំ កម្មានិ កាតុមសមត្ថំ។ បហុ សន្តោតិ សមត្ថោ សមានោ សុខំ ជីវមានោ។ ន ភរតីតិ ន បោសេតិ។ ឥមាយ គាថាយ មាតាបិតូនំ អភរណំ, អបោសនំ, អនុបដ្ឋានំ ឯកំយេវ បរាភវមុខំ វុត្តំ។ ឯតេន ហិ សមន្នាគតោ យំ តំ –
98.Mātāti janikā veditabbā. Pitāti janakoyeva. Jiṇṇakaṃ sarīrasithilatāya. Gatayobbanaṃ yobbanātikkamena āsītikaṃ vā nāvutikaṃ vā sayaṃ kammāni kātumasamatthaṃ. Pahu santoti samattho samāno sukhaṃ jīvamāno. Na bharatīti na poseti. Imāya gāthāya mātāpitūnaṃ abharaṇaṃ, aposanaṃ, anupaṭṭhānaṃ ekaṃyeva parābhavamukhaṃ vuttaṃ. Etena hi samannāgato yaṃ taṃ –
‘‘តាយ នំ បារិចរិយាយ, មាតាបិតូសុ បណ្ឌិតា;
‘‘Tāya naṃ pāricariyāya, mātāpitūsu paṇḍitā;
ឥធេវ នំ បសំសន្តិ, បេច្ច សគ្គេ បមោទតី’’តិ។ (ឥតិវុ. ១០៦; អ. និ. ៤.៦៣) –
Idheva naṃ pasaṃsanti, pecca sagge pamodatī’’ti. (itivu. 106; a. ni. 4.63) –
មាតាបិតុភរណេ អានិសំសំ វុត្តំ។ តំ ន បាបុណាតិ, អញ្ញទត្ថុ ‘‘មាតាបិតរោបិ ន ភរតិ, កំ អញ្ញំ ភរិស្សតី’’តិ និន្ទញ្ច វជ្ជនីយតញ្ច ទុគ្គតិញ្ច បាបុណន្តោ បរាភវតិយេវ, តស្មា ‘‘បរាភវតោ មុខ’’ន្តិ វុច្ចតិ។
Mātāpitubharaṇe ānisaṃsaṃ vuttaṃ. Taṃ na pāpuṇāti, aññadatthu ‘‘mātāpitaropi na bharati, kaṃ aññaṃ bharissatī’’ti nindañca vajjanīyatañca duggatiñca pāpuṇanto parābhavatiyeva, tasmā ‘‘parābhavato mukha’’nti vuccati.
១០០. បាបានំ ពាហិតត្តា ព្រាហ្មណំ, សមិតត្តា សមណំ។ ព្រាហ្មណកុលប្បភវម្បិ វា ព្រាហ្មណំ, បព្ពជ្ជុបគតំ សមណំ, តតោ អញ្ញំ វាបិ យំកិញ្ចិ យាចនកំ។ មុសាវាទេន វញ្ចេតីតិ ‘‘វទ, ភន្តេ, បច្ចយេនា’’តិ បវារេត្វា យាចិតោ វា បដិជានិត្វា បច្ឆា អប្បទានេន តស្ស តំ អាសំ វិសំវាទេតិ។ ឥមាយ គាថាយ ព្រាហ្មណាទីនំ មុសាវាទេន វញ្ចនំ ឯកំយេវ បរាភវមុខំ វុត្តំ។ ឯតេន ហិ សមន្នាគតោ ឥធ និន្ទំ, សម្បរាយេ ទុគ្គតិំ សុគតិយម្បិ អធិប្បាយវិបត្តិញ្ច បាបុណាតិ។ វុត្តញ្ហេតំ –
100. Pāpānaṃ bāhitattā brāhmaṇaṃ, samitattā samaṇaṃ. Brāhmaṇakulappabhavampi vā brāhmaṇaṃ, pabbajjupagataṃ samaṇaṃ, tato aññaṃ vāpi yaṃkiñci yācanakaṃ. Musāvādena vañcetīti ‘‘vada, bhante, paccayenā’’ti pavāretvā yācito vā paṭijānitvā pacchā appadānena tassa taṃ āsaṃ visaṃvādeti. Imāya gāthāya brāhmaṇādīnaṃ musāvādena vañcanaṃ ekaṃyeva parābhavamukhaṃ vuttaṃ. Etena hi samannāgato idha nindaṃ, samparāye duggatiṃ sugatiyampi adhippāyavipattiñca pāpuṇāti. Vuttañhetaṃ –
‘‘ទុស្សីលស្ស សីលវិបន្នស្ស បាបកោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គច្ឆតី’’តិ (ទី. និ. ២.១៤៩; អ. និ. ៥.២១៣; មហាវ. ២៨៥)។
‘‘Dussīlassa sīlavipannassa pāpako kittisaddo abbhuggacchatī’’ti (dī. ni. 2.149; a. ni. 5.213; mahāva. 285).
តថា –
Tathā –
‘‘ចតូហិ, ភិក្ខវេ, ធម្មេហិ សមន្នាគតោ យថាភតំ និក្ខិត្តោ ឯវំ និរយេ។ កតមេហិ ចតូហិ? មុសាវាទី ហោតី’’តិអាទិ (អ. និ. ៤.៨២)។
‘‘Catūhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato yathābhataṃ nikkhitto evaṃ niraye. Katamehi catūhi? Musāvādī hotī’’tiādi (a. ni. 4.82).
តថា –
Tathā –
‘‘ឥធ, សារិបុត្ត, ឯកច្ចោ សមណំ វា ព្រាហ្មណំ វា ឧបសង្កមិត្វា បវារេតិ, ‘វទ, ភន្តេ, បច្ចយេនា’តិ, សោ យេន បវារេតិ, តំ ន ទេតិ។ សោ ចេ តតោ ចុតោ ឥត្ថត្តំ អាគច្ឆតិ។ សោ យំ យទេវ វណិជ្ជំ បយោជេតិ, សាស្ស ហោតិ ឆេទគាមិនី។ ឥធ បន សារិបុត្ត…បេ.… សោ យេន បវារេតិ, ន តំ យថាធិប្បាយំ ទេតិ។ សោ ចេ តតោ ចុតោ ឥត្ថត្តំ អាគច្ឆតិ។ សោ យំ យទេវ វណិជ្ជំ បយោជេតិ, សាស្ស ន ហោតិ យថាធិប្បាយា’’តិ (អ. និ. ៤.៧៩)។
‘‘Idha, sāriputta, ekacco samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā upasaṅkamitvā pavāreti, ‘vada, bhante, paccayenā’ti, so yena pavāreti, taṃ na deti. So ce tato cuto itthattaṃ āgacchati. So yaṃ yadeva vaṇijjaṃ payojeti, sāssa hoti chedagāminī. Idha pana sāriputta…pe… so yena pavāreti, na taṃ yathādhippāyaṃ deti. So ce tato cuto itthattaṃ āgacchati. So yaṃ yadeva vaṇijjaṃ payojeti, sāssa na hoti yathādhippāyā’’ti (a. ni. 4.79).
ឯវមិមានិ និន្ទាទីនិ បាបុណន្តោ បរាភវតិយេវ, តស្មា ‘‘បរាភវតោ មុខ’’ន្តិ វុត្តំ។
Evamimāni nindādīni pāpuṇanto parābhavatiyeva, tasmā ‘‘parābhavato mukha’’nti vuttaṃ.
១០២. បហូតវិត្តោតិ បហូតជាតរូបរជតមណិរតនោ។ សហិរញ្ញោតិ សកហាបណោ។ សភោជនោតិ អនេកសូបព្យញ្ជនភោជនសម្បន្នោ។ ឯកោ ភុញ្ជតិ សាទូនីតិ សាទូនិ ភោជនានិ អត្តនោ បុត្តានម្បិ អទត្វា បដិច្ឆន្នោកាសេ ភុញ្ជតីតិ ឯកោ ភុញ្ជតិ សាទូនិ។ ឥមាយ គាថាយ ភោជនគិទ្ធតាយ ភោជនមច្ឆរិយំ ឯកំយេវ បរាភវមុខំ វុត្តំ។ ឯតេន ហិ សមន្នាគតោ និន្ទំ វជ្ជនីយំ ទុគ្គតិន្តិ ឯវមាទីនិ បាបុណន្តោ បរាភវតិយេវ, តស្មា ‘‘បរាភវតោ មុខ’’ន្តិ វុត្តំ។ វុត្តនយេនេវ សព្ពំ សុត្តានុសារេន យោជេតព្ពំ, អតិវិត្ថារភយេន បន ឥទានិ យោជនានយំ អទស្សេត្វា អត្ថមត្តមេវ ភណាម។
102.Pahūtavittoti pahūtajātarūparajatamaṇiratano. Sahiraññoti sakahāpaṇo. Sabhojanoti anekasūpabyañjanabhojanasampanno. Eko bhuñjati sādūnīti sādūni bhojanāni attano puttānampi adatvā paṭicchannokāse bhuñjatīti eko bhuñjati sādūni. Imāya gāthāya bhojanagiddhatāya bhojanamacchariyaṃ ekaṃyeva parābhavamukhaṃ vuttaṃ. Etena hi samannāgato nindaṃ vajjanīyaṃ duggatinti evamādīni pāpuṇanto parābhavatiyeva, tasmā ‘‘parābhavato mukha’’nti vuttaṃ. Vuttanayeneva sabbaṃ suttānusārena yojetabbaṃ, ativitthārabhayena pana idāni yojanānayaṃ adassetvā atthamattameva bhaṇāma.
១០៤. ជាតិត្ថទ្ធោ នាម យោ ‘‘អហំ ជាតិសម្បន្នោ’’តិ មានំ ជនេត្វា តេន ថទ្ធោ វាតបូរិតភស្តា វិយ ឧទ្ធុមាតោ ហុត្វា ន កស្សចិ ឱនមតិ។ ឯស នយោ ធនគោត្តត្ថទ្ធេសុ។ សញ្ញាតិំ អតិមញ្ញេតីតិ អត្តនោ ញាតិម្បិ ជាតិយា អតិមញ្ញតិ សក្យា វិយ វិដដូភំ។ ធនេនាបិ ច ‘‘កបណោ អយំ ទលិទ្ទោ’’តិ អតិមញ្ញតិ, សាមីចិមត្តម្បិ ន ករោតិ, តស្ស តេ ញាតយោ បរាភវមេវ ឥច្ឆន្តិ។ ឥមាយ គាថាយ វត្ថុតោ ចតុព្ពិធំ, លក្ខណតោ ឯកំយេវ បរាភវមុខំ វុត្តំ។
104.Jātitthaddho nāma yo ‘‘ahaṃ jātisampanno’’ti mānaṃ janetvā tena thaddho vātapūritabhastā viya uddhumāto hutvā na kassaci onamati. Esa nayo dhanagottatthaddhesu. Saññātiṃ atimaññetīti attano ñātimpi jātiyā atimaññati sakyā viya viṭaṭūbhaṃ. Dhanenāpi ca ‘‘kapaṇo ayaṃ daliddo’’ti atimaññati, sāmīcimattampi na karoti, tassa te ñātayo parābhavameva icchanti. Imāya gāthāya vatthuto catubbidhaṃ, lakkhaṇato ekaṃyeva parābhavamukhaṃ vuttaṃ.
១០៦. ឥត្ថិធុត្តោតិ ឥត្ថីសុ សារត្តោ, យំកិញ្ចិ អត្ថិ, តំ សព្ពម្បិ ទត្វា អបរាបរំ ឥត្ថិំ សង្គណ្ហាតិ។ តថា សព្ពម្បិ អត្តនោ សន្តកំ និក្ខិបិត្វា សុរាបានបយុត្តោ សុរាធុត្តោ។ និវត្ថសាដកម្បិ និក្ខិបិត្វា ជូតកីឡនមនុយុត្តោ អក្ខធុត្តោ។ ឯតេហិ តីហិ ឋានេហិ យំកិញ្ចិបិ លទ្ធំ ហោតិ, តស្ស វិនាសនតោ លទ្ធំ លទ្ធំ វិនាសេតីតិ វេទិតព្ពោ។ ឯវំវិធោ បរាភវតិយេវ, តេនស្សេតំ ឥមាយ គាថាយ តិវិធំ បរាភវមុខំ វុត្តំ។
106.Itthidhuttoti itthīsu sāratto, yaṃkiñci atthi, taṃ sabbampi datvā aparāparaṃ itthiṃ saṅgaṇhāti. Tathā sabbampi attano santakaṃ nikkhipitvā surāpānapayutto surādhutto. Nivatthasāṭakampi nikkhipitvā jūtakīḷanamanuyutto akkhadhutto. Etehi tīhi ṭhānehi yaṃkiñcipi laddhaṃ hoti, tassa vināsanato laddhaṃ laddhaṃ vināsetīti veditabbo. Evaṃvidho parābhavatiyeva, tenassetaṃ imāya gāthāya tividhaṃ parābhavamukhaṃ vuttaṃ.
១០៨. សេហិ ទារេហីតិ អត្តនោ ទារេហិ។ យោ អត្តនោ ទារេហិ អសន្តុដ្ឋោ ហុត្វា វេសិយាសុ បទុស្សតិ, តថា បរទារេសុ, សោ យស្មា វេសីនំ ធនប្បទានេន បរទារសេវនេន ច រាជទណ្ឌាទីហិ បរាភវតិយេវ, តេនស្សេតំ ឥមាយ គាថាយ ទុវិធំ បរាភវមុខំ វុត្តំ។
108.Sehi dārehīti attano dārehi. Yo attano dārehi asantuṭṭho hutvā vesiyāsu padussati, tathā paradāresu, so yasmā vesīnaṃ dhanappadānena paradārasevanena ca rājadaṇḍādīhi parābhavatiyeva, tenassetaṃ imāya gāthāya duvidhaṃ parābhavamukhaṃ vuttaṃ.
១១០. អតីតយោព្ពនោតិ យោព្ពនមតិច្ច អាសីតិកោ វា នាវុតិកោ វា ហុត្វា អានេតិ បរិគ្គណ្ហាតិ។ តិម្ពរុត្ថនិន្តិ តិម្ពរុផលសទិសត្ថនិំ តរុណទារិកំ។ តស្សា ឥស្សា ន សុបតីតិ ‘‘ទហរាយ មហល្លកេន សទ្ធិំ រតិ ច សំវាសោ ច អមនាបោ, មា ហេវ ខោ តរុណំ បត្ថេយ្យា’’តិ ឥស្សាយ តំ រក្ខន្តោ ន សុបតិ។ សោ យស្មា កាមរាគេន ច ឥស្សាយ ច ឌយ្ហន្តោ ពហិទ្ធា កម្មន្តេ ច អប្បយោជេន្តោ បរាភវតិយេវ, តេនស្សេតំ ឥមាយ គាថាយ ឥមំ ឥស្សាយ អសុបនំ ឯកំយេវ បរាភវមុខំ វុត្តំ។
110.Atītayobbanoti yobbanamaticca āsītiko vā nāvutiko vā hutvā āneti pariggaṇhāti. Timbarutthaninti timbaruphalasadisatthaniṃ taruṇadārikaṃ. Tassā issā na supatīti ‘‘daharāya mahallakena saddhiṃ rati ca saṃvāso ca amanāpo, mā heva kho taruṇaṃ pattheyyā’’ti issāya taṃ rakkhanto na supati. So yasmā kāmarāgena ca issāya ca ḍayhanto bahiddhā kammante ca appayojento parābhavatiyeva, tenassetaṃ imāya gāthāya imaṃ issāya asupanaṃ ekaṃyeva parābhavamukhaṃ vuttaṃ.
១១២. សោណ្ឌិន្តិ មច្ឆមំសាទីសុ លោលំ គេធជាតិកំ។ វិកិរណិន្តិ តេសំ អត្ថាយ ធនំ បំសុកំ វិយ វិកិរិត្វា នាសនសីលំ។ បុរិសំ វាបិ តាទិសន្តិ បុរិសោ វាបិ យោ ឯវរូបោ ហោតិ, តំ យោ ឥស្សរិយស្មិំ ឋបេតិ, លញ្ឆនមុទ្ទិកាទីនិ ទត្វា ឃរាវាសេ កម្មន្តេ វា វណិជ្ជាទិវោហារេសុ វា តទេវ វាវដំ ការេតិ។ សោ យស្មា តស្ស ទោសេន ធនក្ខយំ បាបុណន្តោ បរាភវតិយេវ, តេនស្សេតំ ឥមាយ គាថាយ តថាវិធស្ស ឥស្សរិយស្មិំ ឋបនំ ឯកំយេវ បរាភវមុខំ វុត្តំ។
112.Soṇḍinti macchamaṃsādīsu lolaṃ gedhajātikaṃ. Vikiraṇinti tesaṃ atthāya dhanaṃ paṃsukaṃ viya vikiritvā nāsanasīlaṃ. Purisaṃ vāpi tādisanti puriso vāpi yo evarūpo hoti, taṃ yo issariyasmiṃ ṭhapeti, lañchanamuddikādīni datvā gharāvāse kammante vā vaṇijjādivohāresu vā tadeva vāvaṭaṃ kāreti. So yasmā tassa dosena dhanakkhayaṃ pāpuṇanto parābhavatiyeva, tenassetaṃ imāya gāthāya tathāvidhassa issariyasmiṃ ṭhapanaṃ ekaṃyeva parābhavamukhaṃ vuttaṃ.
១១៤. អប្បភោគោ នាម សន្និចិតានញ្ច ភោគានំ អាយមុខស្ស ច អភាវតោ។ មហាតណ្ហោតិ មហតិយា ភោគតណ្ហាយ សមន្នាគតោ, យំ លទ្ធំ, តេន អសន្តុដ្ឋោ។ ខត្តិយេ ជាយតេ កុលេតិ ខត្តិយានំ កុលេ ជាយតិ។ សោ ច រជ្ជំ បត្ថយតីតិ សោ ឯតាយ មហាតណ្ហតាយ អនុបាយេន ឧប្បដិបាដិយា អត្តនោ ទាយជ្ជភូតំ អលព្ភនេយ្យំ វា បរសន្តកំ រជ្ជំ បត្ថេតិ, សោ ឯវំ បត្ថេន្តោ យស្មា តម្បិ អប្បកំ ភោគំ យោធាជីវាទីនំ ទត្វា រជ្ជំ អបាបុណន្តោ បរាភវតិយេវ, តេនស្សេតំ ឥមាយ គាថាយ រជ្ជបត្ថនំ ឯកំយេវ បរាភវមុខំ វុត្តំ។
114.Appabhogo nāma sannicitānañca bhogānaṃ āyamukhassa ca abhāvato. Mahātaṇhoti mahatiyā bhogataṇhāya samannāgato, yaṃ laddhaṃ, tena asantuṭṭho. Khattiye jāyate kuleti khattiyānaṃ kule jāyati. So ca rajjaṃ patthayatīti so etāya mahātaṇhatāya anupāyena uppaṭipāṭiyā attano dāyajjabhūtaṃ alabbhaneyyaṃ vā parasantakaṃ rajjaṃ pattheti, so evaṃ patthento yasmā tampi appakaṃ bhogaṃ yodhājīvādīnaṃ datvā rajjaṃ apāpuṇanto parābhavatiyeva, tenassetaṃ imāya gāthāya rajjapatthanaṃ ekaṃyeva parābhavamukhaṃ vuttaṃ.
១១៥. ឥតោ បរំ យទិ សា ទេវតា ‘‘តេរសមំ ភគវា ព្រូហិ…បេ.… សតសហស្សិមំ ភគវា ព្រូហី’’តិ បុច្ឆេយ្យ, តម្បិ ភគវា កថេយ្យ។ យស្មា បន សា ទេវតា ‘‘កិំ ឥមេហិ បុច្ឆិតេហិ, ឯកមេត្ថ វុឌ្ឍិករំ នត្ថី’’តិ តានិ បរាភវមុខានិ អសុយ្យមានា ឯត្តកម្បិ បុច្ឆិត្វា វិប្បដិសារី ហុត្វា តុណ្ហី អហោសិ, តស្មា ភគវា តស្សាសយំ វិទិត្វា ទេសនំ និដ្ឋាបេន្តោ ឥមំ គាថំ អភាសិ ‘‘ឯតេ បរាភវេ លោកេ’’តិ។
115. Ito paraṃ yadi sā devatā ‘‘terasamaṃ bhagavā brūhi…pe… satasahassimaṃ bhagavā brūhī’’ti puccheyya, tampi bhagavā katheyya. Yasmā pana sā devatā ‘‘kiṃ imehi pucchitehi, ekamettha vuḍḍhikaraṃ natthī’’ti tāni parābhavamukhāni asuyyamānā ettakampi pucchitvā vippaṭisārī hutvā tuṇhī ahosi, tasmā bhagavā tassāsayaṃ viditvā desanaṃ niṭṭhāpento imaṃ gāthaṃ abhāsi ‘‘ete parābhave loke’’ti.
តត្ថ បណ្ឌិតោតិ បរិវីមំសាយ សមន្នាគតោ។ សមវេក្ខិយាតិ បញ្ញាចក្ខុនា ឧបបរិក្ខិត្វា។ អរិយោតិ ន មគ្គេន, ន ផលេន, អបិច ខោ, បន ឯតស្មិំ បរាភវសង្ខាតេ អនយេ ន ឥរិយតីតិ អរិយោ។ យេន ទស្សនេន យាយ បញ្ញាយ បរាភវេ ទិស្វា វិវជ្ជេតិ, តេន សម្បន្នត្តា ទស្សនសម្បន្នោ។ ស លោកំ ភជតេ សិវន្តិ សោ ឯវរូបោ សិវំ ខេមមុត្តមមនុបទ្ទវំ ទេវលោកំ ភជតិ, អល្លីយតិ, ឧបគច្ឆតីតិ វុត្តំ ហោតិ។ ទេសនាបរិយោសានេ បរាភវមុខានិ សុត្វា ឧប្បន្នសំវេគានុរូបំ យោនិសោ បទហិត្វា សោតាបត្តិសកទាគាមិអនាគាមិផលានិ បត្តា ទេវតា គណនំ វីតិវត្តា។ យថាហ –
Tattha paṇḍitoti parivīmaṃsāya samannāgato. Samavekkhiyāti paññācakkhunā upaparikkhitvā. Ariyoti na maggena, na phalena, apica kho, pana etasmiṃ parābhavasaṅkhāte anaye na iriyatīti ariyo. Yena dassanena yāya paññāya parābhave disvā vivajjeti, tena sampannattā dassanasampanno. Sa lokaṃ bhajate sivanti so evarūpo sivaṃ khemamuttamamanupaddavaṃ devalokaṃ bhajati, allīyati, upagacchatīti vuttaṃ hoti. Desanāpariyosāne parābhavamukhāni sutvā uppannasaṃvegānurūpaṃ yoniso padahitvā sotāpattisakadāgāmianāgāmiphalāni pattā devatā gaṇanaṃ vītivattā. Yathāha –
‘‘មហាសមយសុត្តេ ច, អថោ មង្គលសុត្តកេ;
‘‘Mahāsamayasutte ca, atho maṅgalasuttake;
សមចិត្តេ រាហុលោវាទេ, ធម្មចក្កេ បរាភវេ។
Samacitte rāhulovāde, dhammacakke parābhave.
‘‘ទេវតាសមិតី តត្ថ, អប្បមេយ្យា អសង្ខិយា;
‘‘Devatāsamitī tattha, appameyyā asaṅkhiyā;
ធម្មាភិសមយោ ចេត្ថ, គណនាតោ អសង្ខិយោ’’តិ។
Dhammābhisamayo cettha, gaṇanāto asaṅkhiyo’’ti.
បរមត្ថជោតិកាយ ខុទ្ទក-អដ្ឋកថាយ
Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya
សុត្តនិបាត-អដ្ឋកថាយ បរាភវសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Suttanipāta-aṭṭhakathāya parābhavasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / សុត្តនិបាតបាឡិ • Suttanipātapāḷi / ៦. បរាភវសុត្តំ • 6. Parābhavasuttaṃ
