Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / ཏིཔིཊཀ • Tipiṭaka / ཝིནཡཝིནིཙྪཡ-ཊཱིཀཱ • Vinayavinicchaya-ṭīkā

པཱཙིཏྟིཡཀཐཱཝཎྞནཱ

Pācittiyakathāvaṇṇanā

༨༨༩. ཨེཝཾ ནཱཏིཝིཏྠཱརསངྑེཔཏོ ནིསྶགྒིཡཝིནིཙྪཡཾ དསྶེཏྭཱ ཨིདཱནི ཏདནནྟརཾ ནིདྡིཊྛསྶ པཱཙིཏྟིཡཀཎྜསྶ ཝིནིཙྪཡཾ དསྶེཏུཾ ‘‘སམྤཛཱནམུསཱཝཱདེ’’ཏིཨཱདི ཨཱརདྡྷཾ། སམྤཛཱནམུསཱཝཱདེཏི ཨཏྟནོ ཝཙནསྶ མུསཱབྷཱཝཾ ཉཏྭཱ, ཨདིཊྛཾ ‘‘དིཊྛ’’ནྟིཨཱདིནཱ ནཡེན མུསཱཝཱདེ སམྤཛཱནནྟསྶ མུསཱབྷཎནེཏིཔི ཨཏྠོ གཧེཏབྦོ། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཛཱནིཏྭཱ ཛཱནནྟསྶ ཙ མུསཱབྷཎནེ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢)། ‘‘མུསཱཝཱདེ’’ཏི ཧི ནིམིཏྟཏྠེ བྷུམྨཾ, མུསཱཝཱདནིམིཏྟནྟི ཨཏྠོ།

889. Evaṃ nātivitthārasaṅkhepato nissaggiyavinicchayaṃ dassetvā idāni tadanantaraṃ niddiṭṭhassa pācittiyakaṇḍassa vinicchayaṃ dassetuṃ ‘‘sampajānamusāvāde’’tiādi āraddhaṃ. Sampajānamusāvādeti attano vacanassa musābhāvaṃ ñatvā, adiṭṭhaṃ ‘‘diṭṭha’’ntiādinā nayena musāvāde sampajānantassa musābhaṇanetipi attho gahetabbo. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘jānitvā jānantassa ca musābhaṇane’’ti (pāci. aṭṭha. 2). ‘‘Musāvāde’’ti hi nimittatthe bhummaṃ, musāvādanimittanti attho.

དཝཱ བྷཎནྟསྶཱཏི ཡོཛནཱ། ཨནུཔཔརིཀྑིཏྭཱ ཝེགེན དིཊྛམྤི ‘‘ཨདིཊྛཾ མེ’’ཏི ཝདནྟསྶཱཏི ཨཏྠོ། ཡཐཱཧ ‘‘དཝཱ བྷཎཏི ནཱམ སཧསཱ བྷཎཏཱི’’ཏི པདབྷཱཛནཱིཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘སཧསཱ བྷཎཏཱིཏི ཨཝཱིམཾསིཏྭཱ ཨནུཔདྷཱརེཏྭཱ ཝེགེན དིཊྛམྤི ‘ཨདིཊྛཾ མེ’ཏི བྷཎཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༡)། རཝཱ བྷཎནྟསྶཱཏི ‘‘ཙཱིཝར’’ནྟི ཝཏྟུཀཱམསྶ ‘‘ཙཱིར’’ནྟི ཝཙནཾ ཝིཡ མནྡཏྟཱ མོམཱུཧཏྟཱ ‘‘ཨཉྙཾ བྷཎིསྶཱམཱི’’ཏི ཨཉྙཾ བྷཎནྟསྶ། ཡཐཱཧ ‘‘རཝཱ བྷཎཏི ནཱམ ‘ཨཉྙཾ བྷཎིསྶཱམཱི’ཏི ཨཉྙཾ བྷཎཏཱི’’ཏི།

Davā bhaṇantassāti yojanā. Anupaparikkhitvā vegena diṭṭhampi ‘‘adiṭṭhaṃ me’’ti vadantassāti attho. Yathāha ‘‘davā bhaṇati nāma sahasā bhaṇatī’’ti padabhājanīaṭṭhakathāyaṃ ‘‘sahasā bhaṇatīti avīmaṃsitvā anupadhāretvā vegena diṭṭhampi ‘adiṭṭhaṃ me’ti bhaṇatī’’ti (pāci. aṭṭha. 11). Ravā bhaṇantassāti ‘‘cīvara’’nti vattukāmassa ‘‘cīra’’nti vacanaṃ viya mandattā momūhattā ‘‘aññaṃ bhaṇissāmī’’ti aññaṃ bhaṇantassa. Yathāha ‘‘ravā bhaṇati nāma ‘aññaṃ bhaṇissāmī’ti aññaṃ bhaṇatī’’ti.

༨༩༠. ཨཉྙཏྠཱཏི ཙཏུཏྠཔཱརཱཛིཀཱདཱིསུ། ཨཏྟནཱ ཨལདྡྷཾ ཨུཏྟརིམནུསྶདྷམྨཾ ‘‘ལདྡྷཾ མཡཱ’’ཏི མུསཱ ཡསྶ བྷཎཏི, ཏེན ཏངྑཎམེཝ སུཏྭཱ ཏདཏྠེ ཉཱཏེ པཱརཱཛིཀསྶ, ཨཉྙཱཏེ ཀཱལནྟརེན ཉཱཏེ ཙ པརིཡཱཡཝཙནེ ཙ ཉཱཏེ ཐུལླཙྩཡསྶ, པརིཡཱཡཝཙནེ ཨཝིཉྙཱཏེ དུཀྐཊསྶ, དུཊྛདོསསིཀྑཱཔདེ པཱརཱཛིཀཾ ཨནཱཔནྣསྶ ‘‘ཨཱཔནྣོ’’ཏི མུསཱབྷཎནེ སངྒྷཱདིསེསསྶ, ཨོམསཝཱདསིཀྑཱཔདེ དུབྦྷཱསིཏསྶ ཙ ཝུཏྟཏྟཱ ཨཱཧ ‘‘མུསཱཝཱདསྶ ཀཱརཎཱ པཉྩ ཨཱཔཏྟིཡོ’’ཏི། ཨིམཱཡ པཱཙིཏྟིཡཱ སདྡྷིཾ ཚ ཨཱཔཏྟིཀྑནྡྷཱ ཧོནྟི།

890.Aññatthāti catutthapārājikādīsu. Attanā aladdhaṃ uttarimanussadhammaṃ ‘‘laddhaṃ mayā’’ti musā yassa bhaṇati, tena taṅkhaṇameva sutvā tadatthe ñāte pārājikassa, aññāte kālantarena ñāte ca pariyāyavacane ca ñāte thullaccayassa, pariyāyavacane aviññāte dukkaṭassa, duṭṭhadosasikkhāpade pārājikaṃ anāpannassa ‘‘āpanno’’ti musābhaṇane saṅghādisesassa, omasavādasikkhāpade dubbhāsitassa ca vuttattā āha ‘‘musāvādassa kāraṇā pañca āpattiyo’’ti. Imāya pācittiyā saddhiṃ cha āpattikkhandhā honti.

སམྤཛཱནམུསཱཝཱདཀཐཱཝཎྞནཱ།

Sampajānamusāvādakathāvaṇṇanā.

༨༩༡-༣. ཝུཏྟེསུ ཛཱཏིཨཱདཱིསུ དསསུ ཨཀྐོསཝཏྠཱུསཱུཏི ཡོཛནཱ, པདབྷཱཛནེ ཝུཏྟེསུ ཛཱཏིནཱམགོཏྟཀམྨསིཔྤཨཱབཱདྷལིངྒཀིལེསཨཱཔཏྟིཨཀྐོསཱནཾ ཝསེན དསསུ ཨཀྐོསཝཏྠཱུསཱུཏི ཨཏྠོ ། ཏེསུ ཀིལེསཾ ཝིནཱ སབྦེཏེ ཧཱིནུཀྐཊྛཝསེན དྭིཔྤཀཱརཱ ཧོནྟི། ཡཐཱཧ པདབྷཱཛནེ ‘‘ཛཱཏི ནཱམ དྭེ ཛཱཏིཡོ ཧཱིནཱ ཙ ཛཱཏི ཨུཀྐཊྛཱ ཙ ཛཱཏཱི’’ཏིཨཱདི།

891-3. Vuttesu jātiādīsu dasasu akkosavatthūsūti yojanā, padabhājane vuttesu jātināmagottakammasippaābādhaliṅgakilesaāpattiakkosānaṃ vasena dasasu akkosavatthūsūti attho . Tesu kilesaṃ vinā sabbete hīnukkaṭṭhavasena dvippakārā honti. Yathāha padabhājane ‘‘jāti nāma dve jātiyo hīnā ca jāti ukkaṭṭhā ca jātī’’tiādi.

ཏཏྠ ཙཎྜཱལཱདིཛཱཏི ཧཱིནཱ, ཁཏྟིཡབྲཱཧྨཎཛཱཏིཡོ ཨུཀྐཊྛཱ། ནཱམེསུ ཨཝཀཎྞཀཛཝཀཎྞཀཱདིནཱམཱནི དཱསནཱམཏྟཱ ཧཱིནཱནི, བུདྡྷརཀྑིཏཱདིནཱམཱནི ཨུཀྐཊྛཱནི། ཀོསིཡཱདིགོཏྟཾ ཧཱིནཾ, གོཏམཱདིགོཏྟཾ ཨུཀྐཊྛཾ། ཀམྨེསུ ཝཌྜྷཀིམཎིཀཱརཱདིཀམྨཱནི ཧཱིནཱནི, ཀསིཝཱཎིཛྫཱགོརཀྑཀམྨཱནི ཨུཀྐཊྛཱནི། སིཔྤེསུ ནལ༹ཀཱརཀུམྦྷཀཱརཱདིསིཔྤཾ ཧཱིནཾ, མུདྡཱགཎནཱདིསིཔྤཾ ཨུཀྐཊྛཾ། ཨཱབཱདྷེསུ སབྦེཔི ཨཱབཱདྷཱ ཧཱིནཱ, ཨཔིཙ མདྷུམེཧོ པཱིལཱ༹ཛནཀཏྟཱབྷཱཝཱ ཨུཀྐཊྛོ། ལིངྒེསུ ཨཏིདཱིགྷཏཱདཡོ ཧཱིནཱ, ནཱཏིདཱིགྷཏཱདཡོ ཨུཀྐཊྛཱ། སབྦེཔི ཀིལེསཱ ཧཱིནཱ། སབྦཱཔཏྟིཡོཔི ཧཱིནཱ, ཨཔིཙ སོཏཱཔཏྟིསམཱཔཏྟི ཨུཀྐཊྛཱ། ཨཀྐོསེསུ ‘‘ཨོཊྛོསི མེཎྜོསི གོཎོསཱི’’ཏིཨཱདིཀོ ཧཱིནོ, ‘‘པཎྜིཏོསི བྱཏྟོསཱི’’ཏིཨཱདིཀོ ཨུཀྐཊྛོ།

Tattha caṇḍālādijāti hīnā, khattiyabrāhmaṇajātiyo ukkaṭṭhā. Nāmesu avakaṇṇakajavakaṇṇakādināmāni dāsanāmattā hīnāni, buddharakkhitādināmāni ukkaṭṭhāni. Kosiyādigottaṃ hīnaṃ, gotamādigottaṃ ukkaṭṭhaṃ. Kammesu vaḍḍhakimaṇikārādikammāni hīnāni, kasivāṇijjāgorakkhakammāni ukkaṭṭhāni. Sippesu naḷakārakumbhakārādisippaṃ hīnaṃ, muddāgaṇanādisippaṃ ukkaṭṭhaṃ. Ābādhesu sabbepi ābādhā hīnā, apica madhumeho pīḷājanakattābhāvā ukkaṭṭho. Liṅgesu atidīghatādayo hīnā, nātidīghatādayo ukkaṭṭhā. Sabbepi kilesā hīnā. Sabbāpattiyopi hīnā, apica sotāpattisamāpatti ukkaṭṭhā. Akkosesu ‘‘oṭṭhosi meṇḍosi goṇosī’’tiādiko hīno, ‘‘paṇḍitosi byattosī’’tiādiko ukkaṭṭho.

ཨཉྙཏྲཉྙཱཔདེསེནཱཏི པརིཡཱཡཀཐནེན ཝིནཱ། ཨོམསནྟསྶཱཏི ཝཙནཔཏོདེན ཨོཝིཛ྄ཛྷནྟསྶ། སམྦུདྡྷེན པཀཱསིཏཱཏི ‘‘ཙཎྜཱལོསི ཝེནོསི ནེསཱདོསི རཐཀཱརོསི པུཀྐུསོསཱི’ཏི བྷཎཏི, ཨཱཔཏྟི ཝཱཙཱཡ ཝཱཙཱཡ པཱཙིཏྟིཡསྶཱ’’ཏི སཱམཾ སབྦདྷམྨཱཝབོདྷཏོ ‘‘སམྦུདྡྷོ’’ཏི པཉྙཱཏེན བྷགཝཏཱ དེསིཏཱ།

Aññatraññāpadesenāti pariyāyakathanena vinā. Omasantassāti vacanapatodena ovijjhantassa. Sambuddhena pakāsitāti ‘‘caṇḍālosi venosi nesādosi rathakārosi pukkusosī’ti bhaṇati, āpatti vācāya vācāya pācittiyassā’’ti sāmaṃ sabbadhammāvabodhato ‘‘sambuddho’’ti paññātena bhagavatā desitā.

༨༩༤. ཏེཧེཝཱཏི ཛཱཏིཨཱདཱིཧི ཨཀྐོསཝཏྠཱུཧེཝ། ཨཉྙཱཔདེསེན བྷཱུཏེན ཝཱ…པེ॰… ཨཱཔནྣམེཝ ཝཱ ཨནུཔསམྤནྣཾ ཨཀྐོསནྟསྶ དུཀྐཊཾ སམྦུདྡྷེན པཀཱསིཏནྟི སམྦནྡྷོ། ཨིདྷ བྷཱུཏཱབྷཱུཏཔདཱནི ཏེཧཱིཏི ཨཔེཀྑིཏྭཱ བཧུཝཙནནྟཱནི ཡོཛེཏབྦཱནི། ཨེཏེན ‘‘སནྟི ཨིདྷེཀཙྩེ’’ཏིཨཱདིདུཏིཡཝཱརཏྠཾ (པཱཙི॰ ༢༦) དསྶེནྟེན དུཀྐཊསཱདྷནཏྠེན ཏདེཀཀཱརིཡཾ ཏཏིཡཾ ཡེནཱུནཝཱརཉྩ ཙཏུཏྠཾ ན མཡནྟིཨཱདིཝཱརཉྩ སངྒཧིཏནྟི དཊྛབྦཾ། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘སནྟི ཨིདྷེཀཙྩེ’ཏི ཝཱརེ པན པརིཧརིཏྭཱ ཝུཏྟབྷཱཝེན དུཀྐཊཾ། ཨེསེཝ ནཡོ ‘ཡེནཱུན…པེ॰… ན མཡ’ནྟི ཝཱརེསུཔཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༦)།

894.Tehevāti jātiādīhi akkosavatthūheva. Aññāpadesena bhūtena vā…pe… āpannameva vā anupasampannaṃ akkosantassa dukkaṭaṃ sambuddhena pakāsitanti sambandho. Idha bhūtābhūtapadāni tehīti apekkhitvā bahuvacanantāni yojetabbāni. Etena ‘‘santi idhekacce’’tiādidutiyavāratthaṃ (pāci. 26) dassentena dukkaṭasādhanatthena tadekakāriyaṃ tatiyaṃ yenūnavārañca catutthaṃ na mayantiādivārañca saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘santi idhekacce’ti vāre pana pariharitvā vuttabhāvena dukkaṭaṃ. Eseva nayo ‘yenūna…pe… na maya’nti vāresupī’’ti (pāci. aṭṭha. 26).

པཱལི༹མུཏྟཔདེཧིཔཱིཏི ཨེཏྠཱཔི ཏཐེཝ ‘‘བྷཱུཏེན ཝཱ’’ཏིཨཱདཱིནི པདཱནི སམྦནྡྷིཏབྦཱནི། ‘‘ཙོརོསི, གཎྛིབྷེདཀོསཱི’’ཏིཨཱདི པཱལི༹མུཏྟཔདཾ ནཱམ། སབྦཏྠཱཏི སབྦེསུ ཙཏཱུསུ ཝཱརེསུ, པཱལི༹མུཏྟཔདེསུ ཙ། ཝུཏྟཉྷི ‘‘ཨནུཔསམྤནྣེ པན ཙཏཱུསུཔི ཝཱརེསུ དུཀྐཊམེཝ། ‘ཙོརོསི, གཎྛིབྷེདཀོསཱི’ཏིཨཱདིཝཙནེཧི པན ཨུཔསམྤནྣེཔི ཨནུཔསམྤནྣེཔི སབྦཝཱརེསུ དུཀྐཊམེཝཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༦)། ‘‘ཨནུཔསམྤནྣ’’ནྟི ཨིམིནཱ ‘‘ཨིམསྨིཉྩ སིཀྑཱཔདེ ཋཔེཏྭཱ བྷིཀྑུཾ བྷིཀྑུནིཨཱདཡོ སབྦེ སཏྟཱ ཨནུཔསམྤནྣཊྛཱནེ ཋིཏཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༦) ཨཊྛཀཐཱཡཾ ཝུཏྟཱ ཨནུཔསམྤནྣཱ སངྒཧིཏཱ། ཏེནེཝེཏྠཱཔི ཝཀྑཏི ‘‘པཝིཊྛཱནུཔསམྤནྣཊྛཱནེ ཨིདྷ ཙ བྷིཀྑུནཱི’’ཏི།

Pāḷimuttapadehipīti etthāpi tatheva ‘‘bhūtena vā’’tiādīni padāni sambandhitabbāni. ‘‘Corosi, gaṇṭhibhedakosī’’tiādi pāḷimuttapadaṃ nāma. Sabbatthāti sabbesu catūsu vāresu, pāḷimuttapadesu ca. Vuttañhi ‘‘anupasampanne pana catūsupi vāresu dukkaṭameva. ‘Corosi, gaṇṭhibhedakosī’tiādivacanehi pana upasampannepi anupasampannepi sabbavāresu dukkaṭamevā’’ti (pāci. aṭṭha. 26). ‘‘Anupasampanna’’nti iminā ‘‘imasmiñca sikkhāpade ṭhapetvā bhikkhuṃ bhikkhuniādayo sabbe sattā anupasampannaṭṭhāne ṭhitā’’ti (pāci. aṭṭha. 26) aṭṭhakathāyaṃ vuttā anupasampannā saṅgahitā. Tenevetthāpi vakkhati ‘‘paviṭṭhānupasampannaṭṭhāne idha ca bhikkhunī’’ti.

༨༩༥. དཝཀམྱཏཱཏི ཨེཏྠ ‘‘པཊིསངྑཱ ཡོནིསོ’’ཏིཨཱདཱིསུ (མ॰ ནི॰ ༡.༢༢, ༢༣, ༤༢༢; ཨ॰ ནི॰ ༦.༥༨; ༩.༩; མཧཱནི॰ ༢༠༦; ཝིབྷ॰ ༥༡༨) ཝིཡ ཡ-ཀཱརལོཔོ། སབྦཏྠཱཏི སབྦེསུ ཝུཏྟཔཱཙིཏྟིཡཝཏྠཱུསུ ཙ དུཀྐཊཝཏྠཱུསུ ཙཱཏི སབྦཏྠེཝ། དུབྦྷཱསིཏམུདཱིརིཏནྟི ‘‘ཙཎྜཱལོསི…པེ॰… པུཀྐུསོསཱི’ཏི བྷཎཏི, ཨཱཔཏྟི ཝཱཙཱཡ ཝཱཙཱཡ དུབྦྷཱསིཏསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༢) ཝུཏྟནྟི ཨཏྠོ། པརམྨུཁཱ པན པཱཙིཏྟིཡཝཏྠཱུཧི ཙ དུཀྐཊཝཏྠཱུཧི ཙ ཨཀྐོསནེ དུཀྐཊམེཝ། ཏཐཱ དཝཀམྱཏཱཡ པརམྨུཁཱ ཝདནྟསྶཱཔི དུབྦྷཱསིཏམེཝཱཏི ཨཱཙརིཡཱ ཝདནྟི།

895.Davakamyatāti ettha ‘‘paṭisaṅkhā yoniso’’tiādīsu (ma. ni. 1.22, 23, 422; a. ni. 6.58; 9.9; mahāni. 206; vibha. 518) viya ya-kāralopo. Sabbatthāti sabbesu vuttapācittiyavatthūsu ca dukkaṭavatthūsu cāti sabbattheva. Dubbhāsitamudīritanti ‘‘caṇḍālosi…pe… pukkusosī’ti bhaṇati, āpatti vācāya vācāya dubbhāsitassā’’ti (pāci. 32) vuttanti attho. Parammukhā pana pācittiyavatthūhi ca dukkaṭavatthūhi ca akkosane dukkaṭameva. Tathā davakamyatāya parammukhā vadantassāpi dubbhāsitamevāti ācariyā vadanti.

༨༩༦-༧. ཨཏྠཾ པུརཀྑཏྭཱ ཝདཏོ བྷིཀྑུསྶ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཡོཛནཱ། དྷམྨོ ནཱམ ‘‘ཙཎྜཱལོསཱི’’ཏིཨཱདིཔཱལི༹ཡེཝ། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘པཱལི༹ཾ ཝཱཙེནྟོ དྷམྨཔུརེཀྑཱརོ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༥)། ཨནུསཱསནཱི ནཱམ ‘‘ཨིདཱནིཔི ཙཎྜཱལོསི, མཱ པཱཔདྷམྨཾ ཨཀཱསི, མཱ ཏམོ ཏམཔརཱཡནོ ཨཧོསཱི’’ཏིཨཱདིནཱ (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༥) ནཡེན ཨཊྛཀཐཱཡཾ ཝུཏྟསརཱུཔཱཡེཝ ཨནུསཱསནཱིཔུརེཀྑཏཱཡ ཋཏྭཱ ཝདནྟསྶ ཙིཏྟསྶ ལཧུཔརིཝཏྟིཏབྷཱཝཏོ ཨནྟརཱ ཀོདྷེ ཨུཔྤནྣེཔི ཨནཱཔཏྟི།

896-7. Atthaṃ purakkhatvā vadato bhikkhussa anāpattīti yojanā. Dhammo nāma ‘‘caṇḍālosī’’tiādipāḷiyeva. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘pāḷiṃ vācento dhammapurekkhāro’’ti (pāci. aṭṭha. 35). Anusāsanī nāma ‘‘idānipi caṇḍālosi, mā pāpadhammaṃ akāsi, mā tamo tamaparāyano ahosī’’tiādinā (pāci. aṭṭha. 35) nayena aṭṭhakathāyaṃ vuttasarūpāyeva anusāsanīpurekkhatāya ṭhatvā vadantassa cittassa lahuparivattitabhāvato antarā kodhe uppannepi anāpatti.

ཨེཏྠཱཏི ཨིམསྨིཾ ཨོམསཝཱདསིཀྑཱཔདེ། པཊིགྷསམྤཡུཏྟཙིཏྟེནེཝ ཨཱཔཛྫིཏབྦཏྟཱ མཱནསིཀདུཀྑཝེདནཱཝ ཧོཏི།

Etthāti imasmiṃ omasavādasikkhāpade. Paṭighasampayuttacitteneva āpajjitabbattā mānasikadukkhavedanāva hoti.

ཨོམསཝཱདཀཐཱཝཎྞནཱ།

Omasavādakathāvaṇṇanā.

༨༩༨. དུཝིདྷཱཀཱརཏོ བྷིཀྑུཔེསུཉྙེ ཨཱཔཏྟི སིཡཱཏི ཡོཛནཱ། པིསཏཱིཏི པིསུཎཱ, ཝཱཙཱ , སམགྒེ སཏྟེ ཨཝཡཝབྷཱུཏེ ཝགྒེ བྷིནྣེ ཀརོཏཱིཏི ཨཏྠོ། པིསུཎཱ ཨེཝ པེསུཉྙཾ, ཏཱཡ ཝཱཙཱཡ སམནྣཱགཏོ པུགྒལོ སཧཙརིཡནཡེན པིསུཎོ, ཏསྶ ཀམྨཾ པེསུཉྙཾ, བྷིཀྑཱུནཾ པེསུཉྙཾ བྷིཀྑུཔེསུཉྙཾ, ཏསྨིཾ བྷིཀྑུཔེསུཉྙེ། པདབྷཱཛནེ ‘‘ཨུཔསམྤནྣོ ཨུཔསམྤནྣསྶ སུཏྭཱ ཨུཔསམྤནྣསྶ པེསུཉྙཾ ཨུཔསཾཧརཏི ‘ཨིཏྠནྣཱམོ ཏཾ ‘ཙཎྜཱལོ…པེ॰… པུཀྐུསོ’ཏི བྷཎཏཱི’ཏི ཨཱཔཏྟི…པེ॰… པཱཙིཏྟིཡསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༩) ཝུཏྟཏྟཱ སཡཾ ཨུཔསམྤནྣོ ཧུཏྭཱ ཨུཔསམྤནྣསྶ ཛཱཏིཨཱདཱིསུ དསསུ ཨཀྐོསཝཏྠཱུསུ ཨཉྙཏརེན ཨཉྙཾ ཨུཔསམྤནྣཾ པརམྨུཁཱ ཨཀྐོསནྟསྶ སུཏྭཱ ཏསྶ སནྟིཀཾ གནྟྭཱ ཝཀྑམཱནསརཱུཔེསུ ཨཏྟནོ པིཡཀཱམཏཱབྷེདཱདྷིཔྤཱཡསངྑཱཏེསུ དྭཱིསུ ཀཱརཎེསུ ཨཉྙཏརཀཱརཎཾ པཊིཙྩ ‘‘ཨསུཀོ ཏུཡ྄ཧཾ ཨེཝཾ ཝདཏཱི’’ཏི པེསུཉྙཾ ཧརཏི, ཏསྶ པེསུཉྙཀཐནནིམིཏྟཾ པཱཙིཏྟིཡཾ ཧོཏཱིཏི ཨཏྠོ།

898. Duvidhākārato bhikkhupesuññe āpatti siyāti yojanā. Pisatīti pisuṇā, vācā , samagge satte avayavabhūte vagge bhinne karotīti attho. Pisuṇā eva pesuññaṃ, tāya vācāya samannāgato puggalo sahacariyanayena pisuṇo, tassa kammaṃ pesuññaṃ, bhikkhūnaṃ pesuññaṃ bhikkhupesuññaṃ, tasmiṃ bhikkhupesuññe. Padabhājane ‘‘upasampanno upasampannassa sutvā upasampannassa pesuññaṃ upasaṃharati ‘itthannāmo taṃ ‘caṇḍālo…pe… pukkuso’ti bhaṇatī’ti āpatti…pe… pācittiyassā’’ti (pāci. 39) vuttattā sayaṃ upasampanno hutvā upasampannassa jātiādīsu dasasu akkosavatthūsu aññatarena aññaṃ upasampannaṃ parammukhā akkosantassa sutvā tassa santikaṃ gantvā vakkhamānasarūpesu attano piyakāmatābhedādhippāyasaṅkhātesu dvīsu kāraṇesu aññatarakāraṇaṃ paṭicca ‘‘asuko tuyhaṃ evaṃ vadatī’’ti pesuññaṃ harati, tassa pesuññakathananimittaṃ pācittiyaṃ hotīti attho.

དུཝིདྷཱཀཱརཏོཏི ཨེཏྠ ཨཱཀཱར-སདྡོ ཀཱརཎཔརིཡཱཡོ། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘དྭཱིཧཱཀཱརེཧཱིཏི དྭཱིཧི ཀཱརཎེཧཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༨)། ཨེཏྠ ཀཱརཎཾ ནཱམ ཨདྷིཔྤཱཡཝིསེསོ། ཏཾ ཀཱརཎཾ ཨདྷིཔྤཱཡམུཁེན དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཨཏྟནོ’’ཏིཨཱདི། ཨཏྟནོ པིཡཀཱམསྶཱཏི ཨཏྟནོ པིཡབྷཱཝཀཱམསྶ པེསུཉྙཾ བྷཎནྟསྶ, ཨཏྟནོ པིཡབྷཱཝཾ ཀཱམཡནྟསྶཱཏི ཨཏྠོ, ཏཱདིསེན ཨདྷིཔྤཱཡེནཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཨེཝཾ ཨཧཾ ཨེཏསྶ པིཡོ བྷཝིསྶཱམཱི’’ཏི ཨཏྟནོ པིཡབྷཱཝཾ པཏྠཡམཱནསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༨)། པརབྷེདཏྠིནོཔི ཝཱཏི ཨཀྐོསཀསྶ ཙ ཨཏྟནོ པེསུཉྙཝཙནཾ སུཎནྟསྶ ཙཱཏི ཨུབྷིནྣཾ བྷེདཾ ཨིཙྪནྟསྶཱཏི ཨཏྠོ, བྷེདཱདྷིཔྤཱཡེནཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘པརསྶ པརེན བྷེདཾ ཨིཙྪནྟསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༨)།

Duvidhākāratoti ettha ākāra-saddo kāraṇapariyāyo. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘dvīhākārehīti dvīhi kāraṇehī’’ti (pāci. aṭṭha. 38). Ettha kāraṇaṃ nāma adhippāyaviseso. Taṃ kāraṇaṃ adhippāyamukhena dassetumāha ‘‘attano’’tiādi. Attano piyakāmassāti attano piyabhāvakāmassa pesuññaṃ bhaṇantassa, attano piyabhāvaṃ kāmayantassāti attho, tādisena adhippāyenāti vuttaṃ hoti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘evaṃ ahaṃ etassa piyo bhavissāmī’’ti attano piyabhāvaṃ patthayamānassā’’ti (pāci. aṭṭha. 38). Parabhedatthinopi vāti akkosakassa ca attano pesuññavacanaṃ suṇantassa cāti ubhinnaṃ bhedaṃ icchantassāti attho, bhedādhippāyenāti vuttaṃ hoti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘parassa parena bhedaṃ icchantassā’’ti (pāci. aṭṭha. 38).

༨༩༩. པརིཡཱཡནཡེན ཨཀྐོསནྟསྶ ཝཙནསྶ…པེ॰… དུཀྐཊནྟི ཡོཛནཱ, པརིཡཱཡཨཀྐོསཝཙནཾ སུཏྭཱ པརསྶ སནྟིཀཾ གནྟྭཱ ཝདནྟསྶ བྷིཀྑུནོ དུཀྐཊཾ ཧོཏཱིཏི ཨཏྠོ། ཡཐཱཧ ‘‘ཨིཏྠནྣཱམོ སནྟི ཨིདྷེཀཙྩེ ཙཎྜཱལཱ…པེ॰… བྷཎཏི, ན སོ ཨཉྙཾ བྷཎཏི, ཏཾཡེཝ བྷཎཏཱིཏི ཨཱཔཏྟི ཝཱཙཱཡ ཝཱཙཱཡ དུཀྐཊསྶཱ’’ཏིཨཱདི (པཱཙི॰ ༤༡)། པཱལི༹མུཏྟནཡེན ཨཀྐོསནྟསྶ ཝཙནསྶ…པེ॰… དུཀྐཊནྟི ཡོཛནཱ། ཨེཏྠ ‘‘ཙོརོསི, གཎྛིབྷེདཀོསཱི’’ཏིཨཱདིནཱ དསྶིཏོ པཱལི༹མུཏྟནཡོ ནཱམ།

899. Pariyāyanayena akkosantassa vacanassa…pe… dukkaṭanti yojanā, pariyāyaakkosavacanaṃ sutvā parassa santikaṃ gantvā vadantassa bhikkhuno dukkaṭaṃ hotīti attho. Yathāha ‘‘itthannāmo santi idhekacce caṇḍālā…pe… bhaṇati, na so aññaṃ bhaṇati, taṃyeva bhaṇatīti āpatti vācāya vācāya dukkaṭassā’’tiādi (pāci. 41). Pāḷimuttanayena akkosantassa vacanassa…pe… dukkaṭanti yojanā. Ettha ‘‘corosi, gaṇṭhibhedakosī’’tiādinā dassito pāḷimuttanayo nāma.

༩༠༠. ཨནུཔསམྤནྣསྶ ཨཀྐོསཾ ཨུཔསམྤནྣཾ ཧརཏོཔི ཙ ཏཐཱ དུཀྐཊནྟི ཡོཛནཱ། ཙ-སདྡེན ཨུཔསམྤནྣསྶ ཨཀྐོསཾ ཨནུཔསམྤནྣཾ ཧརཏོཔི ཙ, ཨནུཔསམྤནྣསྶ ཨཀྐོསཾ ཨནུཔསམྤནྣཾ ཧརཏོཔི ཙ ཏཐཱ དུཀྐཊནྟི ཝིཀཔྤདྭཡཉྩ སམུཙྩིནོཏི། ‘‘ཨིདྷཱཔི བྷིཀྑུནིཾ ཨཱདིཾ ཀཏྭཱ སབྦེ ཨནུཔསམྤནྣཱ ནཱམཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༨) ཨཊྛཀཐཱཝཙནཏོ ‘‘བྷིཀྑུནཱི’’ཏི ཨུཔལཀྑཎཾ།

900. Anupasampannassa akkosaṃ upasampannaṃ haratopi ca tathā dukkaṭanti yojanā. Ca-saddena upasampannassa akkosaṃ anupasampannaṃ haratopi ca, anupasampannassa akkosaṃ anupasampannaṃ haratopi ca tathā dukkaṭanti vikappadvayañca samuccinoti. ‘‘Idhāpi bhikkhuniṃ ādiṃ katvā sabbe anupasampannā nāmā’’ti (pāci. aṭṭha. 38) aṭṭhakathāvacanato ‘‘bhikkhunī’’ti upalakkhaṇaṃ.

༩༠༡. ན ཙེཝ པིཡཀཱམསྶཱཏི པིཡབྷཱཝཾ ཨཀཱམཡནྟསྶ ཙ། ན བྷེདཏྠིནོཔི ཙཱཏི བྷེདཾ ཨནིཙྪནྟསྶ ཙ། པཱཔཱནཾ གརཧཏྠཱཡཱཏི ཨེཏྠ ‘‘ཀེཝལ’’ནྟི སེསོ། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཨེཀཾ ཨཀྐོསནྟཾ, ཨེཀཉྩ ཁམནྟཾ དིསྭཱ ‘ཨཧོ ནིལླཛྫོ, ཨཱིདིསམྤི ནཱམ ཨཱཡསྨནྟཾ པུན ཝཏྟབྦཾ མཉྙིསྶཏཱི’ཏི ཨེཝཾ ཀེཝལཾ པཱཔགརཧིཏཱཡ བྷཎནྟསྶ ཨནཱཔཏྟཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༨)།

901.Na ceva piyakāmassāti piyabhāvaṃ akāmayantassa ca. Na bhedatthinopi cāti bhedaṃ anicchantassa ca. Pāpānaṃ garahatthāyāti ettha ‘‘kevala’’nti seso. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ekaṃ akkosantaṃ, ekañca khamantaṃ disvā ‘aho nillajjo, īdisampi nāma āyasmantaṃ puna vattabbaṃ maññissatī’ti evaṃ kevalaṃ pāpagarahitāya bhaṇantassa anāpattī’’ti (pāci. aṭṭha. 38).

པེསུཉྙཀཐཱཝཎྞནཱ།

Pesuññakathāvaṇṇanā.

༩༠༣. ཨཉྙེནཱཏི སཱམཎེརཱདིནཱ། ‘‘ཡཉྩ པདཾ ཡཉྩ ཨནུཔདཾ ཡཉྩ ཨནྭཀྑརཾ ཡཉྩ ཨནུབྱཉྫནཾ, སབྦམེཏཾ པདསོ ནཱམཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༤༦) པདབྷཱཛནེ ཝུཏྟཏྟཱ ཨཝཡཝེ སམུདཱཡོཔཙཱརཝསེན ‘‘པིཊཀཏྟཡ’’ནྟི ཏདེཀདེསཔདཱདི ཨེཝ ཝུཏྟོཏི གཧེཏབྦོ། ཨེཏྠ པདཱདིསརཱུཔཾ ཨཊྛཀཐཱཡ ཝེདིཏབྦཾ། ཝུཏྟཉྷི ཏཏྠ ‘‘པདནྟི ཨེཀོ གཱཐཱཔཱདོ ཨདྷིཔྤེཏོ། ཨནུཔདནྟི དུཏིཡོ པཱདོ། ཨནྭཀྑརནྟི ཨེཀེཀམཀྑརཾ། ཨནུབྱཉྫནནྟི པུརིམབྱཉྫནེན སདིསཾ པཙྪཱབྱཉྫན’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༤༥)། ཨིདཾ གཱཐཱམཡདེསནཾ སནྡྷཱཡ ཝུཏྟཾ། ‘‘ཡཾ ཀིཉྩི ཝཱ ཨེཀམཀྑརཾ ཨནྭཀྑརཾ, ཨཀྑརསམཱུཧོ ཨནུབྱཉྫནཾ, ཨཀྑརཱནུབྱཉྫནསམཱུཧོ པདཾ, པཋམཔདཾ པདམེཝ, དུཏིཡཾ ཨནུཔདནྟི ཨེཝམེཏྠ ནཱནཱཀརཎཾ ཝེདིཏབྦ’’ནྟིཔི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༤༥) ཝུཏྟཾ། ཨིདཾ ཙུཎྞིཡདེསནཾ སནྡྷཱཡ ཝུཏྟཾ།

903.Aññenāti sāmaṇerādinā. ‘‘Yañca padaṃ yañca anupadaṃ yañca anvakkharaṃ yañca anubyañjanaṃ, sabbametaṃ padaso nāmā’’ti (pāci. 46) padabhājane vuttattā avayave samudāyopacāravasena ‘‘piṭakattaya’’nti tadekadesapadādi eva vuttoti gahetabbo. Ettha padādisarūpaṃ aṭṭhakathāya veditabbaṃ. Vuttañhi tattha ‘‘padanti eko gāthāpādo adhippeto. Anupadanti dutiyo pādo. Anvakkharanti ekekamakkharaṃ. Anubyañjananti purimabyañjanena sadisaṃ pacchābyañjana’’nti (pāci. aṭṭha. 45). Idaṃ gāthāmayadesanaṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Yaṃ kiñci vā ekamakkharaṃ anvakkharaṃ, akkharasamūho anubyañjanaṃ, akkharānubyañjanasamūho padaṃ, paṭhamapadaṃ padameva, dutiyaṃ anupadanti evamettha nānākaraṇaṃ veditabba’’ntipi (pāci. aṭṭha. 45) vuttaṃ. Idaṃ cuṇṇiyadesanaṃ sandhāya vuttaṃ.

དྷམྨནྟི བུདྡྷབྷཱསིཏཱདིཔཱལི༹དྷམྨཾ། པཊིསམྦྷིདཱཡཉྷི དྷམྨཔཉྩཀེ པཱལི༹པི དྷམྨོཏི ཝུཏྟཱ། དྷམྨཔཉྩཀཾ ནཱམ ཕལནིབྦཏྟཀོ ཧེཏུ, ཨརིཡམགྒོ, བྷཱསིཏཾ, ཀུསལཱཀུསལཾ ཙེཏི ཨེཏེ དྷམྨསཉྙིཏཱཏི ནིདྡིཊྛཾ། ཨེཏྠ ཧི བྷཱསིཏནྟི པཱལི༹ ཝུཏྟཱ། ཨཊྛཀཐཱནིསྶིཏོཔི ཨེཏྠེཝ སངྒཧཾ གཙྪཏི། སོ ཙ པུབྦེ མགདྷབྷཱསཱཡ ཋིཏོ སངྒཱིཏིཏྟཡཱརུལ༹ྷོ གཧེཏབྦོ།

Dhammanti buddhabhāsitādipāḷidhammaṃ. Paṭisambhidāyañhi dhammapañcake pāḷipi dhammoti vuttā. Dhammapañcakaṃ nāma phalanibbattako hetu, ariyamaggo, bhāsitaṃ, kusalākusalaṃ ceti ete dhammasaññitāti niddiṭṭhaṃ. Ettha hi bhāsitanti pāḷi vuttā. Aṭṭhakathānissitopi ettheva saṅgahaṃ gacchati. So ca pubbe magadhabhāsāya ṭhito saṅgītittayāruḷho gahetabbo.

‘‘སཧ བྷཎནྟསྶ པཱཙིཏྟིཡཾ སིཡཱ’’ཏི ཨིམིནཱ ‘‘ཨེཀཏོ པཊྛཔེཏྭཱ ཨེཀཏོ ཨོསཱཔེནྟཱི’’ཏིཨཱདིནཱ (པཱཙི॰ ༤༦) པདབྷཱཛནཱགཏནཡེན ཨནུཔསམྤནྣེན སདྡྷིཾ ཨཱརབྷིཏྭཱ ཨེཀཏོ ཨུཙྩཱརཎཝསེན པདཾ ཝཱ ཨནུཔདཾ ཝཱ ཨནྭཀྑརཾ ཝཱ ཨནུབྱཉྫནཾ ཝཱ ཝདཏོ པདཱདིགཎནཱཝསེན པཱཙིཏྟིཡནྟི ཝུཏྟཾ ཧོཏི།

‘‘Saha bhaṇantassa pācittiyaṃ siyā’’ti iminā ‘‘ekato paṭṭhapetvā ekato osāpentī’’tiādinā (pāci. 46) padabhājanāgatanayena anupasampannena saddhiṃ ārabhitvā ekato uccāraṇavasena padaṃ vā anupadaṃ vā anvakkharaṃ vā anubyañjanaṃ vā vadato padādigaṇanāvasena pācittiyanti vuttaṃ hoti.

༩༠༤. སངྒཱིཏིཾ ཨནཱརུལ༹ྷེསུ དྷམྨེསུ རཱཛོཝཱདཱདཡོ སུཏྟནྟཱ ཨཱཔཏྟིཛནཀཱཡེཝཱཏི མཧཱཔཙྩརིཡཱདིསུ ཝུཏྟཱཏི ཡོཛནཱ། རཱཛོཝཱདོ ནཱམ ཨེཀོ སུཏྟནྟོ། ཨཱདི-སདྡེན ཏིཀྑིནྡྲིཡཱདིསུཏྟནྟཱ གཧིཏཱ།

904.Saṅgītiṃ anāruḷhesu dhammesu rājovādādayo suttantā āpattijanakāyevāti mahāpaccariyādisu vuttāti yojanā. Rājovādo nāma eko suttanto. Ādi-saddena tikkhindriyādisuttantā gahitā.

༩༠༥. བྷིཀྑུསྨིམྤི བྷིཀྑུནིཡཱཔི ཙ ཨནུཔསམྤནྣསཉྙིནོ, ཝིམཏིསྶ ཝཱ བྷིཀྑུསྶ ཏཐཱ པདསོདྷམྨེ དུཀྐཊཾ ཧོཏཱིཏི ཡོཛནཱ།

905. Bhikkhusmimpi bhikkhuniyāpi ca anupasampannasaññino, vimatissa vā bhikkhussa tathā padasodhamme dukkaṭaṃ hotīti yojanā.

༩༠༦-༧. ཨེཀཏོ ཨུདྡིསཱཔེཏཱིཏི ཨེཀཏོ ཨུདྡེསཾ གཎྷནྟེཧི ཨནུཔསམྤནྣེཧི སདྡྷིཾ ཨུཙྩཱརཎཝསེན ཨུདྡིསཱཔེཏི། སཛ྄ཛྷཱཡཾ ཝཱ ཀརོཏཱིཏི ཏཐཱ ཨེཀཏོ སཛ྄ཛྷཱཡཏི།

906-7.Ekato uddisāpetīti ekato uddesaṃ gaṇhantehi anupasampannehi saddhiṃ uccāraṇavasena uddisāpeti. Sajjhāyaṃ vā karotīti tathā ekato sajjhāyati.

‘‘སཙེ ཨེཀགཱཐཱཡ ཨེཀོ པཱདོ ན ཨཱགཙྪཏི, སེསཾ ཨཱགཙྪཏི, ཨཡཾ ཡེབྷུཡྻེན པགུཎགནྠོ ནཱམ། ཨེས ནཡོ སུཏྟེཔི ཝེདིཏབྦོཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༤༨) ཨཊྛཀཐཱཝཙནཏོ པགུཎགནྠནྟི ཨེཏྠ ‘‘ཡེབྷུཡྻེནཱ’’ཏི སེསོ། ཨོཔཱཏེཏཱིཏི ‘‘ཨེཝཾ བྷཎཱཧཱི’’ཏི ཨེཀཏོ བྷཎཏི། ཨུདྡེསནྟི ཨུདྡིསིཏབྦཾ། ཏེནཱཏི ཨནུཔསམྤནྣེན།

‘‘Sace ekagāthāya eko pādo na āgacchati, sesaṃ āgacchati, ayaṃ yebhuyyena paguṇagantho nāma. Esa nayo suttepi veditabbotī’’ti (pāci. aṭṭha. 48) aṭṭhakathāvacanato paguṇaganthanti ettha ‘‘yebhuyyenā’’ti seso. Opātetīti ‘‘evaṃ bhaṇāhī’’ti ekato bhaṇati. Uddesanti uddisitabbaṃ. Tenāti anupasampannena.

༩༠༨. ཡསྨཱ ཨིདཾ པདསོདྷམྨསིཀྑཱཔདཾ ཝཱཙཏོ ཙ སམུཊྛཱཏི, ཝཱཙཱཙིཏྟདྭཡཱཔི ཙ སམུཊྛཱཏི, ཏསྨཱ ཨིདཾ སམུཊྛཱནཾ པདསོདྷམྨསཉྙིཏནྟི ཝུཏྟནྟི ཡོཛནཱ།

908. Yasmā idaṃ padasodhammasikkhāpadaṃ vācato ca samuṭṭhāti, vācācittadvayāpi ca samuṭṭhāti, tasmā idaṃ samuṭṭhānaṃ padasodhammasaññitanti vuttanti yojanā.

པདསོདྷམྨཀཐཱཝཎྞནཱ།

Padasodhammakathāvaṇṇanā.

༩༠༩-༡༠. སབྦཙྪནྣསབྦཔརིཙྪནྣེ སེནཱསནེ ཏིསྶནྣཾ པན རཏྟཱིནཾ ཡོ པན བྷིཀྑུ རཏྟིཡཾ ཋཔེཏྭཱ བྷིཀྑུཾ ཨཉྙེན སཙེ ནིཔཛྫེཡྻ, ཏསྶ པཱཙིཏྟིཡཾ སིཡཱཏི ཡོཛནཱ། ‘‘ཡཾ ཀིཉྩི པཊིཙྪཱདནསམཏྠཾ ཨིདྷ ཚདནཉྩ པརིཙྪནྣཉྩ ཝེདིཏབྦ’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༥༡) ཨཊྛཀཐཱཡཾ ཝུཏྟཏྟཱ ཚདནཱརཧཾ ཨིཊྛཀཱསིལཱསུདྷཱཏིཎཔཎྞཱདཱིནཾ ཡེན ཀེནཙི སབྦསོ ཚཱདིཏཾ སེནཱསནཾ སབྦཙྪནྣཾ། ‘‘བྷཱུམིཏོ པཊྛཱཡ ཡཱཝ ཚདནཾ ཨཱཧཙྩ པཱཀཱརེན ཝཱ ཨཉྙེན ཝཱ ཀེནཙི ཨནྟམསོ ཝཏྠེནཔི པརིཀྑིཏྟ’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༥༡) ཨཊྛཀཐཱཡཾ ཝུཏྟཏྟཱ ཡེན ཀེནཙི པརིཀྑིཔིཏྭཱ པཊིཙྪཱདིཏསེནཱསནཾ སབྦཔརིཙྪནྣཾ། ‘‘ཚདནཾ ཨནཱཧཙྩ སབྦནྟིམེན པརིཡཱཡེན དིཡཌྜྷཧཏྠུབྦེདྷེན པཱཀཱརཱདིནཱ པརིཀྑིཏྟཱཔི སབྦཔརིཙྪནྣཱཡེཝཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༥༡) ཀུརུནྡཊྛཀཐཱཡཾ ཝུཏྟཾ, ཏཾ ‘‘དིཡཌྜྷཱ’’ཏིཨཱདིནཱ ཝཀྑཏི།

909-10. Sabbacchannasabbaparicchanne senāsane tissannaṃ pana rattīnaṃ yo pana bhikkhu rattiyaṃ ṭhapetvā bhikkhuṃ aññena sace nipajjeyya, tassa pācittiyaṃ siyāti yojanā. ‘‘Yaṃ kiñci paṭicchādanasamatthaṃ idha chadanañca paricchannañca veditabba’’nti (pāci. aṭṭha. 51) aṭṭhakathāyaṃ vuttattā chadanārahaṃ iṭṭhakāsilāsudhātiṇapaṇṇādīnaṃ yena kenaci sabbaso chāditaṃ senāsanaṃ sabbacchannaṃ. ‘‘Bhūmito paṭṭhāya yāva chadanaṃ āhacca pākārena vā aññena vā kenaci antamaso vatthenapi parikkhitta’’nti (pāci. aṭṭha. 51) aṭṭhakathāyaṃ vuttattā yena kenaci parikkhipitvā paṭicchāditasenāsanaṃ sabbaparicchannaṃ. ‘‘Chadanaṃ anāhacca sabbantimena pariyāyena diyaḍḍhahatthubbedhena pākārādinā parikkhittāpi sabbaparicchannāyevā’’ti (pāci. aṭṭha. 51) kurundaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ, taṃ ‘‘diyaḍḍhā’’tiādinā vakkhati.

ཨེཝཾ སབྦཙྪནྣསབྦཔརིཙྪནྣེ ཨེཀསྨིཾ སེནཱསནེ ཡོ བྷིཀྑུ ཨུཔསམྤནྣཏོ ཨཉྙེན ཨེཀེན ཝཱ ཨནེཀེཧི ཝཱ ཏིརཏྟཾ སཧསེཡྻཾ ཀཔྤེཏྭཱ ཙཏུཏྠརཏྟིཾ ཨཱདིཾ ཀཏྭཱ སབྦརཏྟཱིསུ སཱུརིཡཏྠངྒམཏོ པཊྛཱཡ སཀལརཏྟིཡཾ པཋམཾ ཝཱ པཙྪཱ ཝཱ ཨཔུབྦཱཙརིམཾ ཝཱ པིཊྛིཾ པསཱརེཏྭཱ སཙེ ཨེཀསེནཱསནེ སེཡྻཾ ཀཔྤེཏི, ཏསྶ དེཝསིཀཾ པཱཙིཏྟིཡཾ ཧོཏཱིཏི ཨིདཾ ཝིདྷཱནཾ ‘‘ཨཔིཙེཏྠ ཨེཀཱཝཱསཱདིཀམྤི ཙཏུཀྐཾ ཝེདིཏབྦ’’ནྟིཨཱདིནཱ (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༥༡) ཨཊྛཀཐཱཡཾ ཝུཏྟཾ།

Evaṃ sabbacchannasabbaparicchanne ekasmiṃ senāsane yo bhikkhu upasampannato aññena ekena vā anekehi vā tirattaṃ sahaseyyaṃ kappetvā catuttharattiṃ ādiṃ katvā sabbarattīsu sūriyatthaṅgamato paṭṭhāya sakalarattiyaṃ paṭhamaṃ vā pacchā vā apubbācarimaṃ vā piṭṭhiṃ pasāretvā sace ekasenāsane seyyaṃ kappeti, tassa devasikaṃ pācittiyaṃ hotīti idaṃ vidhānaṃ ‘‘apicettha ekāvāsādikampi catukkaṃ veditabba’’ntiādinā (pāci. aṭṭha. 51) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ.

‘‘ཡེབྷུཡྻེན པརིཙྪནྣེ ཚནྣེ’’ཏི ཨིམིནཱཔི ཨེཝམེཝ ཡོཛེཏྭཱ ཨཏྠོ ཝེདིཏབྦོ། ‘‘ཡསྶཱ པན ཨུཔརི བཧུཏརཾ ཋཱནཾ ཚནྣཾ, ཨཔྤཾ ཨཙྪནྣཾ, སམནྟཏོ ཙ བཧུཏརཾ པརིཀྑིཏྟཾ, ཨཔྤཾ ཨཔརིཀྑིཏྟཾ, ཨཡཾ ཡེབྷུཡྻེནཚནྣཱ ཡེབྷུཡྻེནཔརིཙྪནྣཱ ནཱམཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༥༡) ཨཊྛཀཐཱཡཾ ཝུཏྟནཡེན ཡེབྷུཡྻེན ཚནྣཔརིཙྪནྣཾ ཝེདིཏབྦཾ། ཨཏྠོ ཝུཏྟནཡོཡེཝ། ‘‘ཡེབྷུཡྻེན པཾསུཀཱ’’ཏི ཨེཏསྶ ཨཊྛཀཐཱཡཾ (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༨༦) ཏཱིསུ དྭེ ཡེབྷུཡྻཾ ནཱམ, ཨིདྷ པན པདསོདྷམྨེ ‘‘ཡེབྷུཡྻེན པགུཎཾ གནྠ’’ནྟི ཨེཏསྶ ཨཊྛཀཐཱཡཾ (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༤༨) ‘‘ཨེཀགཱཐཱཡཱ’’ཏིཨཱདིཝིཝརཎེ ཝིཡ ཙཏཱུསུ ཏཡོཔི བྷཱགཱ ཡེབྷུཡྻཾ ནཱམཱཏི ཝེདིཏབྦཾ།

‘‘Yebhuyyena paricchanne channe’’ti imināpi evameva yojetvā attho veditabbo. ‘‘Yassā pana upari bahutaraṃ ṭhānaṃ channaṃ, appaṃ acchannaṃ, samantato ca bahutaraṃ parikkhittaṃ, appaṃ aparikkhittaṃ, ayaṃ yebhuyyenachannā yebhuyyenaparicchannā nāmā’’ti (pāci. aṭṭha. 51) aṭṭhakathāyaṃ vuttanayena yebhuyyena channaparicchannaṃ veditabbaṃ. Attho vuttanayoyeva. ‘‘Yebhuyyena paṃsukā’’ti etassa aṭṭhakathāyaṃ (pāci. aṭṭha. 86) tīsu dve yebhuyyaṃ nāma, idha pana padasodhamme ‘‘yebhuyyena paguṇaṃ gantha’’nti etassa aṭṭhakathāyaṃ (pāci. aṭṭha. 48) ‘‘ekagāthāyā’’tiādivivaraṇe viya catūsu tayopi bhāgā yebhuyyaṃ nāmāti veditabbaṃ.

༩༡༡. མེཐུནསྶ པཧོནཀཾ ཡཾ པན ཝཏྠུ པཋམཔཱརཱཛིཀཱཡ ནིདྡིཊྛཾ ཨནྟམསོ ཏིརཙྪཱནགཏེནཔི, ཏེན པཋམཔཱརཱཛིཀཝཏྠུནཱ པུགྒལེན སཧ ནིཔཛྫིཏྭཱ ཨཱཔཏྟི སཧསེཡྻཱཔཏྟི ཧོཏཱིཏི ཡོཛནཱ།

911. Methunassa pahonakaṃ yaṃ pana vatthu paṭhamapārājikāya niddiṭṭhaṃ antamaso tiracchānagatenapi, tena paṭhamapārājikavatthunā puggalena saha nipajjitvā āpatti sahaseyyāpatti hotīti yojanā.

༩༡༢-༣. ‘‘ཨུབྷོ ཝཱ ནིཔཛྫནྟཱི’’ཏི ཝིཀཔྤསྶ པཋམགཱཐཱདྭཡེནེཝ ཨཏྠཏོ དསྶིཏཏྟཱ པུབྦཱཔརིཡཝསེནཔི སམྦྷཝནྟཾ དསྶེཏུཾ ‘‘ཨནུཔསམྤནྣེ’’ཏིཨཱདིནཱ (པཱཙི॰ ༥༢-༥༤) ནཡེན དསྶིཏཔཀྑདྭཡཾ ནིདསྶེཏུམཱཧ ‘‘ནིཔནྣེ’’ཏིཨཱདི། ‘‘ཨུཊྛཧིཏྭཱ’’ཏི ཨིདཾ ཝིཙྪཱཝསེན གཧེཏབྦཾ། ཨནུཔསམྤནྣགཎནཱཡཔི ཝཱཏི བཧཱུསུ ཨནུཔསམྤནྣེསུ ཏེསཾ གཎནཱཡ ཙ། ཨནུཔསམྤནྣེསུ བཧཱུསུ ཏེསཾ གཎནཱཡ ཨེཀསྶ བྷིཀྑུནོ བཧཱུ ཨཱཔཏྟིཡོ ཧོནྟཱིཏི ཨེཝཾ དསྶནེན ཨུཔསམྤནྣེསུ བཧཱུསུ ཨེཀསྨིཾ ཨནུཔསམྤནྣེ སཏི ཏེསཉྩ ཏསྶ པཡོགགཎནཱཡ ཨཱཔཛྫིཏབྦཱ བཧཱུ ཨཱཔཏྟིཡོ ཙ ཨུབྷོསུཔི བཧཱུསུ ཨེཀེཀསྶེཝ ཨུཔསམྤནྣསྶ ཨནུཔསམྤནྣགཎནཱཡ བཧཱུ ཨཱཔཏྟིཡོ ཙ ཧོནྟཱིཏིཔི དསྶིཏཾ ཧོཏི།

912-3. ‘‘Ubho vā nipajjantī’’ti vikappassa paṭhamagāthādvayeneva atthato dassitattā pubbāpariyavasenapi sambhavantaṃ dassetuṃ ‘‘anupasampanne’’tiādinā (pāci. 52-54) nayena dassitapakkhadvayaṃ nidassetumāha ‘‘nipanne’’tiādi. ‘‘Uṭṭhahitvā’’ti idaṃ vicchāvasena gahetabbaṃ. Anupasampannagaṇanāyapi vāti bahūsu anupasampannesu tesaṃ gaṇanāya ca. Anupasampannesu bahūsu tesaṃ gaṇanāya ekassa bhikkhuno bahū āpattiyo hontīti evaṃ dassanena upasampannesu bahūsu ekasmiṃ anupasampanne sati tesañca tassa payogagaṇanāya āpajjitabbā bahū āpattiyo ca ubhosupi bahūsu ekekasseva upasampannassa anupasampannagaṇanāya bahū āpattiyo ca hontītipi dassitaṃ hoti.

༩༡༤. ཨེཀེནེཝ དྭཱརེན ཝལ༹ཉྫིཏབྦཏོ ཨེཀཱུཔཙཱརེ སཏགབྦྷེཔི སེནཱསནེ ཨུཔསམྤནྣོ ཨེཀསྨིཾ གབྦྷེ ཝསནྟོ ཨཏྟནཱ སཡནགབྦྷེ དྭཱརཾ པིདཧིཏྭཱ ཝཱ ཨཔིདཧིཏྭཱ ཝཱ ཙཏུཏྠརཏྟིཡཾ སཡཏི ཙེ, ཨུཔརིམཏལེ, ཨཝསེསགབྦྷེསུ ཙ སཡནྟེཧི ཨནུཔསམྤནྣེཧི པུབྦེ ཝུཏྟཨཱཔཏྟིནིཡམོཡེཝཱཏི དསྶནཏྠམཱཧ ‘‘སཙེ པིདྷཱཡཱ’’ཏིཨཱདི། གབྦྷདྭཱརཾ ཨུཏྟརཔདལོཔེན ‘‘གབྦྷ’’ནྟི ཝུཏྟཾ། ཙཏུཏྠདིཝསེ ཨཏྠངྒཏེ སཱུརིཡེ ནིཔཛྫཏི, ཨཱཔཏྟི སིཡཱཏི ཡོཛནཱ། ‘‘ཨནུཔསམྤནྣེན སཧཱ’’ཏི པཀརཎཏོ ལབྦྷཏི། ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡཾ།

914. Ekeneva dvārena vaḷañjitabbato ekūpacāre satagabbhepi senāsane upasampanno ekasmiṃ gabbhe vasanto attanā sayanagabbhe dvāraṃ pidahitvā vā apidahitvā vā catuttharattiyaṃ sayati ce, uparimatale, avasesagabbhesu ca sayantehi anupasampannehi pubbe vuttaāpattiniyamoyevāti dassanatthamāha ‘‘sace pidhāyā’’tiādi. Gabbhadvāraṃ uttarapadalopena ‘‘gabbha’’nti vuttaṃ. Catutthadivase atthaṅgate sūriye nipajjati, āpatti siyāti yojanā. ‘‘Anupasampannena sahā’’ti pakaraṇato labbhati. Āpatti pācittiyaṃ.

༩༡༥. དིཡཌྜྷཧཏྠུབྦེདྷེནཱཏི ཝཌྜྷཀིརཏནེན དིཡཌྜྷརཏནུབྦེདྷེན། པཱཀཱརོ ནཱམ ནིཊྛིཏོ། ཙཡནཾ ནཱམ ཝིཔྤཀཏཔཱཀཱརོཏིཔི ཝདནྟི། ཨིམིནཱ ཙ ཨཱལི༹ནྡསྶ ཨགྒཧཎཏྠཾ ‘‘དསཧཏྠུབྦེདྷཱཔི ཛགཏི པརིཀྑེཔསངྑྱཾ ན གཙྪཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༥༡) ཨཊྛཀཐཱ པམཱཎནྟི ཝདནྟི། ཛགཏཱིཏི ཨཱལི༹ནྡཾ། ཨཱདི-སདྡེན བྷིཏྟིཔཎྞཱཝརཎཱདིགཧཎཾ།

915.Diyaḍḍhahatthubbedhenāti vaḍḍhakiratanena diyaḍḍharatanubbedhena. Pākāro nāma niṭṭhito. Cayanaṃ nāma vippakatapākārotipi vadanti. Iminā ca āḷindassa aggahaṇatthaṃ ‘‘dasahatthubbedhāpi jagati parikkhepasaṅkhyaṃ na gacchatī’’ti (pāci. aṭṭha. 51) aṭṭhakathā pamāṇanti vadanti. Jagatīti āḷindaṃ. Ādi-saddena bhittipaṇṇāvaraṇādigahaṇaṃ.

༩༡༦. དུསྶཀུཊིཡནྟི ཝཏྠཀུཊིཡཾ།

916.Dussakuṭiyanti vatthakuṭiyaṃ.

༩༡༧. ‘‘སབྦཙྪནྣཔརིཙྪནྣཱདིཔྤབྷེདཏོ ཡེབྷུཡྻཱདིཔྤབྷེདཏོ’’ཏི ཨཱདི-སདྡོ པཙྩེཀཾ ཡོཛེཏབྦོ། པཋམེན ཨཱདི-སདྡེན སབྦཙྪནྣཡེབྷུཡྻཔརིཙྪནྣསབྦཙྪནྣཨུཔཌྜྷཔརིཙྪནྣསབྦཔརིཙྪནྣཡེབྷུཡྻཙྪནྣ- སབྦཔརིཙྪནྣཨུཔཌྜྷཙྪནྣསངྑཱཏཱནི ཙཏྟཱརི སེནཱསནཱནི གཧིཏཱནི། གཱཐཱཡ སརཱུཔེན ཝུཏྟསབྦཙྪནྣསབྦཔརིཙྪནྣེན སདྡྷིཾ པཉྩ སེནཱསནཱནི དསྶིཏཱནི ཧོནྟི། དུཏིཡེན ཨཱདི-སདྡེན ཡེབྷུཡྻཙྪནྣཡེབྷུཡྻཔརིཙྪནྣ ཡེབྷུཡྻཙྪནྣཨུཔཌྜྷཔརིཙྪནྣ ཡེབྷུཡྻཔརིཙྪནྣཨུཔཌྜྷཙྪནྣསངྑཱཏཱནི ཏཱིཎི སེནཱསནཱནི གཧིཏཱནི། ཨིམེ ཨཊྛ ཝིཀཔྤཱ ལབྦྷནྟི། ཀསྨཱ ཝུཏྟཾ ‘‘སཏྟ པཱཙིཏྟིཡཱནཱི’’ཏི? མཧཱཨཊྛཀཐཱཡ ཝུཏྟཏྟཱ། ཡཐཱཧ ‘‘མཧཱཨཊྛཀཐཱཡཾ པན ‘སབྦཙྪནྣེ ཡེབྷུཡྻེནཔརིཙྪནྣེ པཱཙིཏྟིཡཾ, སབྦཙྪནྣེ ཨུཔཌྜྷཔརིཙྪནྣེ པཱཙིཏྟིཡཾ, ཡེབྷུཡྻེནཙྪནྣེ ཨུཔཌྜྷཔརིཙྪནྣེ པཱཙིཏྟིཡཾ, སབྦཔརིཙྪནྣེ ཡེབྷུཡྻེནཙྪནྣེ པཱཙིཏྟིཡཾ, སབྦཔརིཙྪནྣེ ཨུཔཌྜྷཙྪནྣེ པཱཙིཏྟིཡཾ , ཡེབྷུཡྻེནཔརིཙྪནྣེ ཨུཔཌྜྷཙྪནྣེ པཱཙིཏྟིཡཾ, པཱལི༹ཡཾ ཝུཏྟཔཱཙིཏྟིཡེན སདྡྷིཾ སཏྟ པཱཙིཏྟིཡཱནཱི’ཏི ཝུཏྟ’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༥༣)།

917. ‘‘Sabbacchannaparicchannādippabhedato yebhuyyādippabhedato’’ti ādi-saddo paccekaṃ yojetabbo. Paṭhamena ādi-saddena sabbacchannayebhuyyaparicchannasabbacchannaupaḍḍhaparicchannasabbaparicchannayebhuyyacchanna- sabbaparicchannaupaḍḍhacchannasaṅkhātāni cattāri senāsanāni gahitāni. Gāthāya sarūpena vuttasabbacchannasabbaparicchannena saddhiṃ pañca senāsanāni dassitāni honti. Dutiyena ādi-saddena yebhuyyacchannayebhuyyaparicchanna yebhuyyacchannaupaḍḍhaparicchanna yebhuyyaparicchannaupaḍḍhacchannasaṅkhātāni tīṇi senāsanāni gahitāni. Ime aṭṭha vikappā labbhanti. Kasmā vuttaṃ ‘‘satta pācittiyānī’’ti? Mahāaṭṭhakathāya vuttattā. Yathāha ‘‘mahāaṭṭhakathāyaṃ pana ‘sabbacchanne yebhuyyenaparicchanne pācittiyaṃ, sabbacchanne upaḍḍhaparicchanne pācittiyaṃ, yebhuyyenacchanne upaḍḍhaparicchanne pācittiyaṃ, sabbaparicchanne yebhuyyenacchanne pācittiyaṃ, sabbaparicchanne upaḍḍhacchanne pācittiyaṃ , yebhuyyenaparicchanne upaḍḍhacchanne pācittiyaṃ, pāḷiyaṃ vuttapācittiyena saddhiṃ satta pācittiyānī’ti vutta’’nti (pāci. aṭṭha. 53).

ཀསྨཱ པན ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཨཊྛ པཱཙིཏྟིཡཱནཱི’’ཏི ཝཏྭཱ ‘‘སཏྟཱ’’ཏི གཎནཔརིཙྪེདོ ཀཏོཏི? ནིསྶནྡེཧེ ཏཱཝ ‘‘སེཡྻཱ ནཱམ སབྦཙྪནྣཱ སབྦཔརིཙྪནྣཱ, ཡེབྷུཡྻེནཙྪནྣཱ ཡེབྷུཡྻེནཔརིཙྪནྣཱ’ཏི (པཱཙི॰ ༥༢) པཱལི༹ཡཾ ཨཱགཏེསུ དྭཱིསུ ཝིཀཔྤེསུ ཨེཀསྨིཾ ཝུཏྟཔཱཙིཏྟིཡཾ གཧེཏྭཱ པཱལི༹ཡཾ ཝུཏྟེན པཱཙིཏྟིཡེན ‘སཏྟཱ’ཏི ཝུཏྟ’’ནྟི པརིཧཱརོ དསྶིཏོ། སཱརཏྠདཱིཔནིཡཉྩ ‘‘སཏྟ པཱཙིཏྟིཡཱནཱི’ཏི པཱལི༹ཡཾ ཝུཏྟཔཱཙིཏྟིཡདྭཡཾ སཱམཉྙཏོ ཨེཀཏྟེན གཧེཏྭཱ ཝུཏྟཾ། ཝིསུཾ པན གཡ྄ཧམཱནེ སབྦཙྪནྣེ སབྦཔརིཙྪནྣེ པཱཙིཏྟིཡཾ, ཡེབྷུཡྻེནཙྪནྣེ ཡེབྷུཡྻེནཔརིཙྪནྣེ པཱཙིཏྟིཡནྟི ཨཊྛེཝ པཱཙིཏྟིཡཱནི ཧོནྟཱི’’ཏི (སཱརཏྠ॰ ཊཱི॰ པཱཙིཏྟིཡ ༣.༥༣) པརིཧཱརོ ཝུཏྟོ།

Kasmā pana aṭṭhakathāyaṃ ‘‘aṭṭha pācittiyānī’’ti vatvā ‘‘sattā’’ti gaṇanaparicchedo katoti? Nissandehe tāva ‘‘seyyā nāma sabbacchannā sabbaparicchannā, yebhuyyenacchannā yebhuyyenaparicchannā’ti (pāci. 52) pāḷiyaṃ āgatesu dvīsu vikappesu ekasmiṃ vuttapācittiyaṃ gahetvā pāḷiyaṃ vuttena pācittiyena ‘sattā’ti vutta’’nti parihāro dassito. Sāratthadīpaniyañca ‘‘satta pācittiyānī’ti pāḷiyaṃ vuttapācittiyadvayaṃ sāmaññato ekattena gahetvā vuttaṃ. Visuṃ pana gayhamāne sabbacchanne sabbaparicchanne pācittiyaṃ, yebhuyyenacchanne yebhuyyenaparicchanne pācittiyanti aṭṭheva pācittiyāni hontī’’ti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.53) parihāro vutto.

སབྦཡེབྷུཡྻཨུཔཌྜྷཔདེསུ ཚནྣཔརིཙྪནྣཔདེཧི ཡོཛིཏེསུ ནཝ ཝིཀཔྤཱ སམྦྷཝནྟི, ཏེསུ ནཝམེ ཨུཔཌྜྷཙྪནྣཨུཔཌྜྷཔརིཙྪནྣཝིཀཔྤེ དུཀྐཊསྶ དསྶིཏཏྟཱ པཱརིསེསཏོ ཨིཏརེསུ ཨཊྛསུ ཨཊྛ པཱཙིཏྟིཡཱནེཝ སམྦྷཝནྟི། ཨཊྛཀཐཱཡཾ པན ཨཔྤཀཾ ཨཱུནམདྷིཀཾ ཝཱ གུཎནཱུཔགཾ ན ཧོཏཱིཏི ཀཏྭཱ ‘‘སཏྟཱ‘‘ཏི ཝུཏྟནྟི གཧེཏབྦཾ། ཨེཏྠཱཏི ཨིམསྨིཾ སིཀྑཱཔདེ།

Sabbayebhuyyaupaḍḍhapadesu channaparicchannapadehi yojitesu nava vikappā sambhavanti, tesu navame upaḍḍhacchannaupaḍḍhaparicchannavikappe dukkaṭassa dassitattā pārisesato itaresu aṭṭhasu aṭṭha pācittiyāneva sambhavanti. Aṭṭhakathāyaṃ pana appakaṃ ūnamadhikaṃ vā guṇanūpagaṃ na hotīti katvā ‘‘sattā‘‘ti vuttanti gahetabbaṃ. Etthāti imasmiṃ sikkhāpade.

༩༡༨. ‘‘ཨཌྜྷཙྪནྣེ ཨཌྜྷཔརིཙྪནྣེ’’ཏི ཡོཛནཱ། ‘‘སབྦཔརིཙྪནྣེ ཙཱུལ༹ཙྪནྣེ’’ཏི ཡཐཱཀྐམེན ཡོཛནཱ། ཨིམིནཱ ཨཊྛཀཐཱགཏེསུ པཉྩསུ ཝིཀཔྤེསུ ཏཏིཡཝིཀཔྤཾ དསྶེཏྭཱ ཨཱདི-སདྡེན སབྦཙྪནྣཱདཡོ སེསཝིཀཔྤཱ གཧིཏཱ། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘སབྦཙྪནྣེ ཙཱུལ༹ཀཔརིཙྪནྣེ དུཀྐཊཾ, ཡེབྷུཡྻེནཙྪནྣེ ཙཱུལ༹ཀཔརིཙྪནྣེ དུཀྐཊཾ, སབྦཔརིཙྪནྣེ ཙཱུལ༹ཀཙྪནྣེ དུཀྐཊཾ, ཡེབྷུཡྻེནཔརིཙྪནྣེ ཙཱུལ༹ཀཙྪནྣེ དུཀྐཊཾ, པཱལི༹ཡཾ ཨཱགཏདུཀྐཊེན སཧ པཉྩ དུཀྐཊཱནཱིཧི ཝུཏྟ’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༥༣)། པཱལི༹ཡཾ ཨཱགཏདུཀྐཊཾ ནཱམ ཨིམིསྶཱཡེཝ གཱཐཱཡ ཨཱདིམྷིཡེཝ ཝུཏྟདུཀྐཊཾ། ཡཐཱཧ ‘‘ཨུཔཌྜྷཙྪནྣེ ཨུཔཌྜྷཔརིཙྪནྣེ ཨཱཔཏྟི དུཀྐཊསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༥༣)།

918. ‘‘Aḍḍhacchanne aḍḍhaparicchanne’’ti yojanā. ‘‘Sabbaparicchanne cūḷacchanne’’ti yathākkamena yojanā. Iminā aṭṭhakathāgatesu pañcasu vikappesu tatiyavikappaṃ dassetvā ādi-saddena sabbacchannādayo sesavikappā gahitā. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sabbacchanne cūḷakaparicchanne dukkaṭaṃ, yebhuyyenacchanne cūḷakaparicchanne dukkaṭaṃ, sabbaparicchanne cūḷakacchanne dukkaṭaṃ, yebhuyyenaparicchanne cūḷakacchanne dukkaṭaṃ, pāḷiyaṃ āgatadukkaṭena saha pañca dukkaṭānīhi vutta’’nti (pāci. aṭṭha. 53). Pāḷiyaṃ āgatadukkaṭaṃ nāma imissāyeva gāthāya ādimhiyeva vuttadukkaṭaṃ. Yathāha ‘‘upaḍḍhacchanne upaḍḍhaparicchanne āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 53).

ཙཱུལ༹ཙྪནྣཱདཱིནི ཙེཏྠ ཨེཝཾ ཝེདིཏབྦཱནི – ཡསྶ ཙཏཱུསུ བྷཱགེསུ ཨེཀོ ཚནྣོ, སེསཱ ཨཙྪནྣཱ, ཨིདཾ ཙཱུལ༹ཀཙྪནྣཾ། ཡསྶ ཏཱིསུ བྷཱགེསུ དྭེ ཚནྣཱ, ཨེཀོ ཨཙྪནྣོ, ཨིདཾ ཡེབྷུཡྻེནཙྪནྣཾ། ཡསྶ དྭཱིསུ བྷཱགེསུ ཨེཀོ ཚནྣོ, ཨེཀོ ཨཙྪནྣོ, ཨིདཾ ཨུཔཌྜྷཙྪནྣཾ ནཱམ སེནཱསནཾ། ཙཱུལ༹པརིཙྪནྣཱདཱིནི ཨིམིནཱ ནཡེན ཝེདིཏབྦཱནི། ཚནྣཱདཱིཧིཔཱིཏི སཧཏྠེ ཀརཎཝཙནཾ། པི-སདྡོ སམུཙྩཡཏྠོ། སབྦཙཱུལ༹པརིཙྪནྣཚནྣཱདཱིཧི ཙཏཱུཧིཔི སཧ ཨཌྜྷཙྪནྣཔརིཙྪནྣེ པཉྩདྷཱ དུཀྐཊཾ པརིདཱིཔིཏནྟི ཡོཛནཱ།

Cūḷacchannādīni cettha evaṃ veditabbāni – yassa catūsu bhāgesu eko channo, sesā acchannā, idaṃ cūḷakacchannaṃ. Yassa tīsu bhāgesu dve channā, eko acchanno, idaṃ yebhuyyenacchannaṃ. Yassa dvīsu bhāgesu eko channo, eko acchanno, idaṃ upaḍḍhacchannaṃ nāma senāsanaṃ. Cūḷaparicchannādīni iminā nayena veditabbāni. Channādīhipīti sahatthe karaṇavacanaṃ. Pi-saddo samuccayattho. Sabbacūḷaparicchannachannādīhi catūhipi saha aḍḍhacchannaparicchanne pañcadhā dukkaṭaṃ paridīpitanti yojanā.

༩༢༠. སབྦཙྪནྣཱདིཀེཏི ཨེཏྠ ཨཱདི-སདྡེན ‘‘སབྦཔརིཙྪནྣེ སབྦཨཙྪནྣེ ཡེབྷུཡྻེནཨཙྪནྣེ ཡེབྷུཡྻེནཨཔརིཙྪནྣེ’’ཏི (པཱཙི॰ ༥༤) པཱལི༹ཡཾ ཝུཏྟཱ ཨནཱཔཏྟིཝཱརསེསཱ ཙ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ཝུཏྟཱ ‘‘ཨུཔཌྜྷཙྪནྣེ ཙཱུལ༹ཀཔརིཙྪནྣེ, ཨུཔཌྜྷཔརིཙྪནྣེ ཙཱུལ༹ཀཙྪནྣེ , ཙཱུལ༹ཀཙྪནྣེ ཙཱུལ༹ཀཔརིཙྪནྣེ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༥༣) ཏཡོ ཨནཱཔཏྟིཝཱརཱ ཙ གཧིཏཱ།

920.Sabbacchannādiketi ettha ādi-saddena ‘‘sabbaparicchanne sabbaacchanne yebhuyyenaacchanne yebhuyyenaaparicchanne’’ti (pāci. 54) pāḷiyaṃ vuttā anāpattivārasesā ca aṭṭhakathāyaṃ vuttā ‘‘upaḍḍhacchanne cūḷakaparicchanne, upaḍḍhaparicchanne cūḷakacchanne , cūḷakacchanne cūḷakaparicchanne’’ti (pāci. aṭṭha. 53) tayo anāpattivārā ca gahitā.

༩༢༡. ནིཔནྣེཔཱིཏི ཨེཏྠ པི-སདྡེན ‘‘བྷིཀྑུ ནིཔནྣེ ཨནུཔསམྤནྣོ ནིསཱིདཏི, ཨུབྷོ ཝཱ ནིསཱིདནྟཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༥༤) པཱལི༹ཡཾ ཝུཏྟཔཀཱརནྟརེ སམུཙྩིནོཏི།

921.Nipannepīti ettha pi-saddena ‘‘bhikkhu nipanne anupasampanno nisīdati, ubho vā nisīdantī’’ti (pāci. 54) pāḷiyaṃ vuttapakārantare samuccinoti.

སཧསེཡྻཀཐཱཝཎྞནཱ།

Sahaseyyakathāvaṇṇanā.

༩༢༢. ཨཔི-སདྡེན པགེཝ མཧཏྟརིཡཱཏི དསྶེཏི། སཧསེཡྻཾ པཀཔྤེཡྻཱཏི ཡཐཱཝུཏྟལཀྑཎཾ སབྦཙྪནྣསབྦཔརིཙྪནྣཱདིསེནཱསནཾ པཝིསིཏྭཱ སཱུརིཡཏྠངྒམཏོ པཊྛཱཡ པུབྦེ ཝུཏྟཔྤཀཱརེནེཝ པིཊྛིཔྤསཱརཎལཀྑཎཾ སེཡྻཾ ཀཔྤེཡྻ།

922.Api-saddena pageva mahattariyāti dasseti. Sahaseyyaṃ pakappeyyāti yathāvuttalakkhaṇaṃ sabbacchannasabbaparicchannādisenāsanaṃ pavisitvā sūriyatthaṅgamato paṭṭhāya pubbe vuttappakāreneva piṭṭhippasāraṇalakkhaṇaṃ seyyaṃ kappeyya.

༩༢༣-༤. དེཝིཡཱཏི དེཝིཏྠིཡཱ། ཏིརཙྪཱནགཏིཏྠིཡཱཏི གོདྷཱདིཀཱཡ། ‘‘མེཐུནཝཏྠུབྷཱུཏཱཡཱ’’ཏི ཨིམིནཱ མེཐུནདྷམྨསྶ ཨཝཏྠུབྷཱུཏཱཡ སཧསེཡྻཱཡ དོསཱབྷཱཝཾ དསྶེཏི། ཝཏྠཱུནཾ གཎནཱཡཱཏི མཱཏུགཱམསྶ གཎནཱཡ ཙ ཏཱསཉྩ ཨཏྟནོ ཙ པཡོགགཎནཱཡ ཙ། ཨསྶཱཏི བྷིཀྑུསྶ། མཱཏུགཱམེན ཏཡོ དིཝསེ སཧསེཡྻཱཡ ཨིམིནཱ སིཀྑཱཔདེན ཨཱཔཏྟིཾ ཨཱཔཛྫིཏྭཱ ཙཏུཏྠདིཝསེ སཧསེཡྻཱཡ དྭཱིཧིཔི སིཀྑཱཔདེཧི ཨཱཔཏྟིཾ ཨཱཔཛྫཏཱིཏི ཨེཏྠ དུཀྐཊཝཏྠུབྷཱུཏཱཡ ཨིཏྠིཡཱ ཏཏྠེཝ སཧསེཡྻཱཡ ཨིམིནཱ སིཀྑཱཔདེན དུཀྐཊཾ ཨཱཔཛྫིཏྭཱ ཙཏུཏྠདིཝསེ རཏྟིཡཾ སཧསེཡྻཱཡ ཨིམིནཱ སིཀྑཱཔདེན ཨཱཔཛྫིཏབྦདུཀྐཊེན སཧ པུརིམསིཀྑཱཔདེན པཱཙིཏྟིཡཾ ཨཱཔཛྫཏཱིཏི ཝེདིཏབྦཾ།

923-4.Deviyāti devitthiyā. Tiracchānagatitthiyāti godhādikāya. ‘‘Methunavatthubhūtāyā’’ti iminā methunadhammassa avatthubhūtāya sahaseyyāya dosābhāvaṃ dasseti. Vatthūnaṃ gaṇanāyāti mātugāmassa gaṇanāya ca tāsañca attano ca payogagaṇanāya ca. Assāti bhikkhussa. Mātugāmena tayo divase sahaseyyāya iminā sikkhāpadena āpattiṃ āpajjitvā catutthadivase sahaseyyāya dvīhipi sikkhāpadehi āpattiṃ āpajjatīti ettha dukkaṭavatthubhūtāya itthiyā tattheva sahaseyyāya iminā sikkhāpadena dukkaṭaṃ āpajjitvā catutthadivase rattiyaṃ sahaseyyāya iminā sikkhāpadena āpajjitabbadukkaṭena saha purimasikkhāpadena pācittiyaṃ āpajjatīti veditabbaṃ.

དུཏིཡསཧསེཡྻཀཐཱཝཎྞནཱ།

Dutiyasahaseyyakathāvaṇṇanā.

༩༢༦. ཚཔྤཉྩཝཱཙཱཧི ཨུདྡྷཾ ཨིཏྠིཡཱ དྷམྨཾ བྷཎནྟསྶཱཏི སམྦནྡྷོ། ཨིཏྠིཡཱཏི ‘‘མཱཏུགཱམོ ནཱམ མནུསྶིཏྠཱི, ན ཡཀྑཱི, ན པེཏཱི, ན ཏིརཙྪཱནགཏཱ, ཝིཉྙཱུ པཊིབལཱ ཧོཏི སུབྷཱསིཏདུབྦྷཱསིཏཾ དུཊྛུལླཱདུཊྛུལླཾ ཨཱཛཱནིཏུ’’ནྟི པཱལི༹ཡཾ ཝུཏྟམནུསྶིཏྠིཡཱ། བྷཎནྟསྶཱཏི ཝཀྑམཱནལཀྑཎཾ དྷམྨཾ ཚཧི པདེཧི ཨུཏྟརི བྷཎནྟསྶ། ཝིཉྙུཾ པུརིསཝིགྒཧཾ ཝིནཱཏི ‘‘ཝིཉྙཱུ ནཱམ པུརིསཝིགྒཧོ པཊིབལོ ཧོཏི སུབྷཱསིཏདུབྦྷཱསིཏཾ དུཊྛུལླཱདུཊྛུལླཾ ཨཱཛཱནིཏུ’’ནྟི (པཱཙི॰ ༦༤) པཱལི༹ཡཾ ཝུཏྟསཝནཱུཔཙཱརགཏམནུསྶཔུརིསཾ ཝིནཱ། དྷམྨནྟི ཝཀྑམཱནཔྤཀཱརསརཱུཔཾ དེསནཱདྷམྨཾ།

926. Chappañcavācāhi uddhaṃ itthiyā dhammaṃ bhaṇantassāti sambandho. Itthiyāti ‘‘mātugāmo nāma manussitthī, na yakkhī, na petī, na tiracchānagatā, viññū paṭibalā hoti subhāsitadubbhāsitaṃ duṭṭhullāduṭṭhullaṃ ājānitu’’nti pāḷiyaṃ vuttamanussitthiyā. Bhaṇantassāti vakkhamānalakkhaṇaṃ dhammaṃ chahi padehi uttari bhaṇantassa. Viññuṃ purisaviggahaṃ vināti ‘‘viññū nāma purisaviggaho paṭibalo hoti subhāsitadubbhāsitaṃ duṭṭhullāduṭṭhullaṃ ājānitu’’nti (pāci. 64) pāḷiyaṃ vuttasavanūpacāragatamanussapurisaṃ vinā. Dhammanti vakkhamānappakārasarūpaṃ desanādhammaṃ.

༩༢༧. གཱཐཱམཡཱ, ཙུཎྞིཡགནྠམཡཱཏི དུཝིདྷཱ དེསནཱ, ཏཏྠ གཱཐཱམཡདེསནཱཡ ཝཱཙཱ ནཱམ གཱཐཱཔཱདལཀྑཎཱཏི དསྶེཏུམཱཧ ‘‘གཱཐཱཔཱདོ’’ཏིཨཱདི། ཙུཎྞིཡདེསནཱཡཾ པན ཝཱཙཱཔརིཙྪེདོ ཝིབྷཏྱནྟཝསེན ཝེདིཏབྦོ། ཏེནཱཧ གཎྛིཔདེ ‘‘ཨེཀོ གཱཐཱཔཱདོ’ཏི ཨིདཾ གཱཐཱབནྡྷམེཝ སནྡྷཱཡ ཝུཏྟཾ, ཨཉྙཏྠ པན ཝིབྷཏྟིཨནྟཔདམེཝ གཧེཏབྦ’’ནྟི། པདསོདྷམྨཾ ནིདྡིཊྛཾ དྷམྨནྟི པིཊཀཏྟཡཾ། ‘‘ཨཊྛཀཐ’’ནྟི ཨིམིནཱ སངྒཱིཏིཏྟཡཱརུལ༹ྷཾ པོརཱཎཊྛཀཐཾ གཧེཏབྦཾ། ཏེནེཝ གཎྛིཔདེ ཝུཏྟཾ ‘‘ཨཊྛཀཐཾ དྷམྨཔདཛཱཏཀཱདིཝཏྠུཉྩཱ’’ཏི། ཨིམིནཱཔི པོརཱཎཀཾ སངྒཱིཏིཨཱརུལ༹ྷམེཝ ཨཊྛཀཐཾ ཝུཏྟནྟི ཝདནྟི། ཨཊྛཀཐཱདིཔཱཋཾ ཋཔེཏྭཱ དམིལཱ༹དིབྷཱསནྟརེན ཡཐཱརུཙི ཀཐེཏུཾ ཝཊྚཏཱིཏི།

927. Gāthāmayā, cuṇṇiyaganthamayāti duvidhā desanā, tattha gāthāmayadesanāya vācā nāma gāthāpādalakkhaṇāti dassetumāha ‘‘gāthāpādo’’tiādi. Cuṇṇiyadesanāyaṃ pana vācāparicchedo vibhatyantavasena veditabbo. Tenāha gaṇṭhipade ‘‘eko gāthāpādo’ti idaṃ gāthābandhameva sandhāya vuttaṃ, aññattha pana vibhattiantapadameva gahetabba’’nti. Padasodhammaṃ niddiṭṭhaṃ dhammanti piṭakattayaṃ. ‘‘Aṭṭhakatha’’nti iminā saṅgītittayāruḷhaṃ porāṇaṭṭhakathaṃ gahetabbaṃ. Teneva gaṇṭhipade vuttaṃ ‘‘aṭṭhakathaṃ dhammapadajātakādivatthuñcā’’ti. Imināpi porāṇakaṃ saṅgītiāruḷhameva aṭṭhakathaṃ vuttanti vadanti. Aṭṭhakathādipāṭhaṃ ṭhapetvā damiḷādibhāsantarena yathāruci kathetuṃ vaṭṭatīti.

༩༢༨. པདཱདཱིནཾ ཝསཱ ཚནྣཾ ཝཱཙཱནཾ ཨུཔརི དྷམྨཾ དེསེནྟསྶཱཏི ཡོཛནཱ། དེསེནྟསྶཱཏི པདསོདྷམྨེ ཝུཏྟལཀྑཎཔདཱདིསརཱུཔཱཧི ཚཧི ཝཱཙཱཧི ཨུཏྟརི དྷམྨཾ དེསེནྟསྶ། པདཱདིགཎནཱཡཱཏི ཡཐཱཝུཏྟལཀྑཎཔདཨནུཔདཨནྭཀྑརཨནུབྱཉྫནགཎནཱཡ།

928. Padādīnaṃ vasā channaṃ vācānaṃ upari dhammaṃ desentassāti yojanā. Desentassāti padasodhamme vuttalakkhaṇapadādisarūpāhi chahi vācāhi uttari dhammaṃ desentassa. Padādigaṇanāyāti yathāvuttalakkhaṇapadaanupadaanvakkharaanubyañjanagaṇanāya.

༩༢༩. པུརིསཝིགྒཧནྟི མནུསྶཔུརིསཝེསཾ། ཨེཏྠ ཏིརཙྪཱནགཏཱ ནཱམ ཝེསནིམྨཱནཱརཧཱ ཨིདྡྷིམནྟཱ ནཱགསུཔཎྞཱ།

929.Purisaviggahanti manussapurisavesaṃ. Ettha tiracchānagatā nāma vesanimmānārahā iddhimantā nāgasupaṇṇā.

༩༣༡. ཝདཏོཏི ཨདྷིཀཾ དྷམྨཾ བྷཱསཏོ།

931.Vadatoti adhikaṃ dhammaṃ bhāsato.

༩༣༢. ཨིཏྠིརཱུཔནྟི མནུསྶིཏྠིཝེསཾ། ཏིརཙྪཱནགཏིཏྠིཡཱཏི ཝུཏྟསརཱུཔཱཡ ཏིརཙྪཱནགཏིཏྠིཡཱ།

932.Itthirūpanti manussitthivesaṃ. Tiracchānagatitthiyāti vuttasarūpāya tiracchānagatitthiyā.

༩༣༣. སཡཾ ཨུཊྛཱཡ ནིསཱིདིཏྭཱ པུན དྷམྨཾ དེསེནྟསྶ ཨནཱཔཏྟི པཀཱསིཏཱཏི སམྦནྡྷོ། མཱཏུགཱམསྶ ཝཱ ཏཐཱཏི ཨེཏྠ ‘‘ཏཐཱ’’ཏི ཨིམིནཱ ཝུཏྟཔྤཀཱརསྶ གཧིཏཏྟཱ ཨུཊྛཱཡ ནིསིནྣསྶ མཱཏུགཱམསྶ པུན དྷམྨཾ དེསེནྟསྶ ཨནཱཔཏྟི པཀཱསིཏཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ‘‘ཨུཊྛཱཡཱ’’ཏིཨཱདིནཱ ཨིརིཡཱཔཐཔརིཝཏྟནདསྶནེན ནཱནཱཨིརིཡཱཔཐེཔི ཨནཱཔཏྟིཾ དཱིཔེཏི།

933. Sayaṃ uṭṭhāya nisīditvā puna dhammaṃ desentassa anāpatti pakāsitāti sambandho. Mātugāmassa vā tathāti ettha ‘‘tathā’’ti iminā vuttappakārassa gahitattā uṭṭhāya nisinnassa mātugāmassa puna dhammaṃ desentassa anāpatti pakāsitāti vuttaṃ hoti. ‘‘Uṭṭhāyā’’tiādinā iriyāpathaparivattanadassanena nānāiriyāpathepi anāpattiṃ dīpeti.

༩༣༤. ཨཉྙིསྶཱ པུན ཨཉྙིསྶཱཏི ཨེཏྠ ‘‘ཨཱགཏཱགཏཱཡཱ’’ཏི སེསོ། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཨཉྙསྶ མཱཏུགཱམསྶཱཏི ཨེཀིསྶཱ དེསེཏྭཱ པུན ཨཱགཏཱགཏཱཡ ཨཉྙིསྶཱཔི དེསེཏཱིཏི ཨེཝཾ ཨེཀཱསནེ ནིསིནྣོ མཱཏུགཱམསཏསཧསྶནྣམྤི དེསེཏཱིཏི ཨཏྠོ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༦༦)། ཨཝུཏྟསམུཙྩཡཏྠེན ཙ-སདྡེན ‘‘པཉྷཾ པུཊྛོ ཀཐེཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༦༦) ཨིདཾ སམུཙྩིནོཏི། ‘‘དཱིགྷནིཀཱཡོ ཀིམཏྠིཡོ བྷནྟེ’’ཏི པཉྷཾ པུཙྪཏོ མཱཏུགཱམསྶ སབྦཾ དཱིགྷནིཀཱཡཾ ཝདཏོཔི ཨནཱཔཏྟི། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘པཉྷཾ པུཙྪཏི, པཉྷཾ པུཊྛོ ཀཐེཏཱིཏི མཱཏུགཱམོ ‘དཱིགྷནིཀཱཡོ ནཱམ བྷནྟེ ཀིམཏྠཾ དཱིཔེཏཱི’ཏི པུཙྪཏི, ཨེཝཾ པཉྷཾ པུཊྛོ བྷིཀྑུ སབྦཾ ཙེཔི དཱིགྷནིཀཱཡཾ ཀཐེཏི, ཨནཱཔཏྟཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༦༦)། ཨེཏྠ ཙ སབྦཾ ཙེཔི དཱིགྷནིཀཱཡཾ ཀཐེཏཱིཏི ཡཱཝ ན ནིཊྛཱཏི, ཏཱཝ པུནདིཝསེཔི ཀཐེཏི།

934.Aññissā puna aññissāti ettha ‘‘āgatāgatāyā’’ti seso. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘aññassa mātugāmassāti ekissā desetvā puna āgatāgatāya aññissāpi desetīti evaṃ ekāsane nisinno mātugāmasatasahassannampi desetīti attho’’ti (pāci. aṭṭha. 66). Avuttasamuccayatthena ca-saddena ‘‘pañhaṃ puṭṭho kathetī’’ti (pāci. 66) idaṃ samuccinoti. ‘‘Dīghanikāyo kimatthiyo bhante’’ti pañhaṃ pucchato mātugāmassa sabbaṃ dīghanikāyaṃ vadatopi anāpatti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘pañhaṃ pucchati, pañhaṃ puṭṭho kathetīti mātugāmo ‘dīghanikāyo nāma bhante kimatthaṃ dīpetī’ti pucchati, evaṃ pañhaṃ puṭṭho bhikkhu sabbaṃ cepi dīghanikāyaṃ katheti, anāpattī’’ti (pāci. aṭṭha. 66). Ettha ca sabbaṃ cepi dīghanikāyaṃ kathetīti yāva na niṭṭhāti, tāva punadivasepi katheti.

༩༣༥. དྷམྨསྶ དེསནཱཡ, ཝིཉྙུམནུསྶཔུརིསསྶ ཨསནྣིཧིཏཀརཎེན ཙ ཨཱཔཛྫིཏབྦཏོ ཀྲིཡཱཀྲིཡཾ།

935. Dhammassa desanāya, viññumanussapurisassa asannihitakaraṇena ca āpajjitabbato kriyākriyaṃ.

དྷམྨདེསནཱཀཐཱཝཎྞནཱ།

Dhammadesanākathāvaṇṇanā.

༩༣༦. མཧགྒཏཾ རཱུཔཱརཱུཔཛ྄ཛྷཱནཾ། པཎཱིཏཾ ལོཀུཏྟརདྷམྨཾ། པདྷཱནབྷཱཝཾ ནཱིཏནྟི པཎཱིཏཾ། ཨཱརོཙེནྟསྶཱཏི ‘‘པཋམཾ ཛྷཱནཾ སམཱཔཛྫཱམཱི’’ཏིཨཱདིནཱ (པཱརཱ॰ ༢༠༡) ནཡེན ཙཏུཏྠཔཱརཱཛིཀེ ཝུཏྟནཡེན ཝདནྟསྶ། པརིནིབྦཱནཀཱལེ ཙ པུཊྛཀཱལེ ཙ བྷིཀྑུབྷིཀྑུནཱིནཾ ཨཏྟནཱ ལདྡྷསྶ ཨུཏྟརིམནུསྶདྷམྨསྶ ཨཱརོཙེཏབྦཏྟཱ ‘‘ཋཔེཏྭཱ བྷིཀྑུནིཾ བྷིཀྑུ’’ནྟི ཝུཏྟཾ། ‘‘ཨཉྙསྶཱ’’ཏི སེསོ། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཨུཔསམྤནྣསྶ བྷཱུཏཾ ཨཱརོཙེཏཱིཏི ཨུཏྟརིམནུསྶདྷམྨམེཝ སནྡྷཱཡ ཝུཏྟཾ། པརིནིབྦཱནཀཱལེ, ཧི ཨནྟརཱ ཝཱ ཨཏིཀཌྜྷིཡམཱནེན ཨུཔསམྤནྣསྶ བྷཱུཏཾ ཨཱརོཙེཏུཾ ཝཊྚཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༧༧)། བྷཱུཏེཏི ཨེཏྠ ‘‘ཨུཏྟརིམནུསྶདྷམྨེ ཨཱརོཙིཏེ’’ཏི ཝཏྟབྦཾ, ནིམིཏྟཏྠེ བྷུམྨཾ, ཨཏྟནོ སནྟཱནེ ཨིམསྨིཾ ཨཏྟབྷཱཝེ སིདྡྷཨུཏྟརིམནུསྶདྷམྨསྶ ཨཱརོཙནནིམིཏྟནྟི ཨཏྠོ།

936.Mahaggataṃ rūpārūpajjhānaṃ. Paṇītaṃ lokuttaradhammaṃ. Padhānabhāvaṃ nītanti paṇītaṃ. Ārocentassāti ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajjāmī’’tiādinā (pārā. 201) nayena catutthapārājike vuttanayena vadantassa. Parinibbānakāle ca puṭṭhakāle ca bhikkhubhikkhunīnaṃ attanā laddhassa uttarimanussadhammassa ārocetabbattā ‘‘ṭhapetvā bhikkhuniṃ bhikkhu’’nti vuttaṃ. ‘‘Aññassā’’ti seso. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘upasampannassa bhūtaṃ ārocetīti uttarimanussadhammameva sandhāya vuttaṃ. Parinibbānakāle, hi antarā vā atikaḍḍhiyamānena upasampannassa bhūtaṃ ārocetuṃ vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 77). Bhūteti ettha ‘‘uttarimanussadhamme ārocite’’ti vattabbaṃ, nimittatthe bhummaṃ, attano santāne imasmiṃ attabhāve siddhauttarimanussadhammassa ārocananimittanti attho.

༩༣༧. ནོ ཙེ ཛཱནཱཏི སོ ཝུཏྟནྟི ཡསྶ ཨཱརོཙེཏི, སོ སཙེ སུཏཀྑཎེཡེཝ ཝུཏྟནཡེནེཝ ‘‘ཨེས པཋམཛ྄ཛྷཱནསྶ ལཱབྷཱི’’ཏིཨཱདིནཱ ནཡེན ཝུཏྟཾ ནོ ཛཱནཱཏི། པརིཡཱཡཝཙནེཏི ‘‘ཡོ ཏེ ཝིཧཱརེ ཝསཏི, སོ པཋམསྶ ཛྷཱནསྶ ལཱབྷཱི’’ཏི ཨེཝམཱདིཔརིཡཱཡཝཙནེ། ཡསྶ ཨུཏྟརིམནུསྶདྷམྨཾ ཨཱརོཙེཏི, སོ སཙེ སུཏསམནནྟརཾ ‘‘ཨེས ཨེཝཾ ཝདཏཱི’’ཏི ཝུཏྟཾ ནོ ཛཱནཱཏི, ཏཱདིསསྶ ཨཱརོཙེནྟསྶ བྷིཀྑུནོ ཧོཏི ཨཱཔཏྟི དུཀྐཊནྟི སམྦནྡྷོ། ཨསྶ བྷཱུཏསྶ པརིཡཱཡཝཙནེ ཙ བྷིཀྑུནོ ཨཱཔཏྟི དུཀྐཊཾ ཧོཏཱིཏི ཡོཛནཱ།

937.Noce jānāti so vuttanti yassa āroceti, so sace sutakkhaṇeyeva vuttanayeneva ‘‘esa paṭhamajjhānassa lābhī’’tiādinā nayena vuttaṃ no jānāti. Pariyāyavacaneti ‘‘yo te vihāre vasati, so paṭhamassa jhānassa lābhī’’ti evamādipariyāyavacane. Yassa uttarimanussadhammaṃ āroceti, so sace sutasamanantaraṃ ‘‘esa evaṃ vadatī’’ti vuttaṃ no jānāti, tādisassa ārocentassa bhikkhuno hoti āpatti dukkaṭanti sambandho. Assa bhūtassa pariyāyavacane ca bhikkhuno āpatti dukkaṭaṃ hotīti yojanā.

༩༣༨. ཏཐཱརཱུཔེ ཀཱརཎེ སཏཱིཏི པརསྶ ཀཱརཎབྷཱཝཾ ཉཏྭཱཔི པཊིཔཏྟིཡཱ ཨམོགྷབྷཱཝདསྶནསམུཏྟེཛནསམྤཧཾསནཱདིཀརསངྑཱཏེ ཀཱརཎེ སཏི། སབྦསྶཱཔཱིཏི ཨུཔསམྤནྣཱནུཔསམྤནྣསྶ སབྦསྶ། སཱིལཱདིནྟི སཱིལསུཏཔརིཡཏྟིགུཎཾ། ཝདཏོཏི ཨེཏྠ ‘‘བྷིཀྑུནོ’’ཏི པཀརཎཏོ ལབྦྷཏི།

938.Tathārūpekāraṇe satīti parassa kāraṇabhāvaṃ ñatvāpi paṭipattiyā amoghabhāvadassanasamuttejanasampahaṃsanādikarasaṅkhāte kāraṇe sati. Sabbassāpīti upasampannānupasampannassa sabbassa. Sīlādinti sīlasutapariyattiguṇaṃ. Vadatoti ettha ‘‘bhikkhuno’’ti pakaraṇato labbhati.

༩༣༩. ཏདསམྦྷཝཱཏི དིཊྛིསམྤནྣསྶ ཨུམྨཱདཱདཱིནཾ ཨསམྦྷཝཱ། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘དིཊྛིསམྤནྣཱནཾ ཨུམྨཱདསྶ ཝཱ ཙིཏྟཀྑེཔསྶ ཝཱ ཨབྷཱཝཱཏི། མཧཱཔཙྩརིཡམྤི ཧི ཝིཙཱརིཏ’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༧༧)། ཨུམྨཏྟཀཔདསྶ ཨཝཙནེ ཀཱརཎཾ ཝདནྟེནེཝ ཁིཏྟཙིཏྟཱདིཔདཱནཾ ཨཝཙནེ ཀཱརཎཉྩ ཨུཔལཀྑཎཏོ དསྶིཏམེཝཱཏི དཊྛབྦཾ། ཨེཏྠ ཙ མགྒཕལདིཊྛིཡཱ སམནྣཱགཏཱནཾ ཨརིཡཱནམེཝ ཧི ཨུམྨཏྟཀཱདིབྷཱཝོ ནཏྠི། ཛྷཱནལཱབྷིནོ པན ཏསྨིཾ སཏི ཛྷཱནཱ པརིཧཱཡནྟི, ཏསྨཱ ཏེསཾ ཨབྷཱུཏཱརོཙནཔཙྩཡཱ ཨནཱཔཏྟི ཝཏྟབྦཱ, ན བྷཱུཏཱརོཙནཔཙྩཡཱ།

939.Tadasambhavāti diṭṭhisampannassa ummādādīnaṃ asambhavā. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘diṭṭhisampannānaṃ ummādassa vā cittakkhepassa vā abhāvāti. Mahāpaccariyampi hi vicārita’’nti (pāci. aṭṭha. 77). Ummattakapadassa avacane kāraṇaṃ vadanteneva khittacittādipadānaṃ avacane kāraṇañca upalakkhaṇato dassitamevāti daṭṭhabbaṃ. Ettha ca maggaphaladiṭṭhiyā samannāgatānaṃ ariyānameva hi ummattakādibhāvo natthi. Jhānalābhino pana tasmiṃ sati jhānā parihāyanti, tasmā tesaṃ abhūtārocanapaccayā anāpatti vattabbā, na bhūtārocanapaccayā.

༩༤༠. ཨིམིསྶཱཔཏྟིཡཱ ཨཉྙཏྲ ཛྷཱནམགྒཱདིལཱབྷཱིནཾ ཨཉྙསྶ ཨསམྦྷཝཱ ‘‘ཀུསལཱབྱཱཀཏེཧེཝ དྭིཙིཏྟ’’ནྟི ཝུཏྟཾ། ཨིདཉྩ ཨུཀྐཊྛཔརིཙྪེདེན ཨརིཡཔུགྒལེཡེཝ སནྡྷཱཡ ཝུཏྟཾ། པཎྞཏྟིཾ ཨཛཱནནྟཱ པན ཛྷཱནལཱབྷཱི པུཐུཛྫནཱ ནཱནཱཝཏྠུམྷི ལོབྷཝསེན ཨཀུསལཙིཏྟེནཱཔི ན ཨཱརོཙེནྟཱིཏི ནཏྠི, ཏསྨཱ ‘‘ཏིཙིཏྟ’’ནྟི ཝཏྟབྦཾ སིཡཱ, ཏཐཱཔི བཧུལེན ཀུསལཱབྱཱཀཏཱནམེཝ སམྦྷཝོཏི ཨེཝཾ ཝུཏྟནྟི དཊྛབྦཾ། དྭིཝེདནཾ སུཁོཔེཀྑཱཝསེན། ཨིདཉྩ སིཀྑཱཔདཾ པཎྞཏྟིཨཛཱནནཝསེན ཨཙིཏྟཀསམུཊྛཱནཾ ཧོཏི། ཨརིཡཱ ཙེཏྠ པཎྞཏྟིཾ ཛཱནནྟཱ ཝཱིཏིཀྐམཾ ན ཀརོནྟི, པུཐུཛྫནཱ པན པཎྞཏྟིཾ ཛཱནིཏྭཱཔི ཝཱིཏིཀྐམཾ ཀརོནྟི། ཏེ ཙ སཏྠུནོ ཨཱཎཱཝཱིཏིཀྐམཙེཏནཱཡ བལཝཨཀུསལབྷཱཝཏོ ཛྷཱནཱ པརིཧཱཡནྟཱིཏི དཊྛབྦཾ།

940. Imissāpattiyā aññatra jhānamaggādilābhīnaṃ aññassa asambhavā ‘‘kusalābyākateheva dvicitta’’nti vuttaṃ. Idañca ukkaṭṭhaparicchedena ariyapuggaleyeva sandhāya vuttaṃ. Paṇṇattiṃ ajānantā pana jhānalābhī puthujjanā nānāvatthumhi lobhavasena akusalacittenāpi na ārocentīti natthi, tasmā ‘‘ticitta’’nti vattabbaṃ siyā, tathāpi bahulena kusalābyākatānameva sambhavoti evaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. Dvivedanaṃ sukhopekkhāvasena. Idañca sikkhāpadaṃ paṇṇattiajānanavasena acittakasamuṭṭhānaṃ hoti. Ariyā cettha paṇṇattiṃ jānantā vītikkamaṃ na karonti, puthujjanā pana paṇṇattiṃ jānitvāpi vītikkamaṃ karonti. Te ca satthuno āṇāvītikkamacetanāya balavaakusalabhāvato jhānā parihāyantīti daṭṭhabbaṃ.

བྷཱུཏཱརོཙནཀཐཱཝཎྞནཱ།

Bhūtārocanakathāvaṇṇanā.

༩༤༡. བྷིཀྑུནོ དུཊྛུལླཾ ཨཱཔཏྟིཾ བྷིཀྑུསམྨུཏིཾ ཋཔེཏྭཱ ཨནུཔསམྤནྣེ ཨཱརོཙེནྟསྶ བྷིཀྑུནོ ཨཱཔཏྟཱིཏི ཡོཛནཱ། དུཊྛུལླཾ ཨཱཔཏྟིནྟི སངྒྷཱདིསེསོ། ནནུ ཙ ‘‘དུཊྛུལླཱ ནཱམ ཨཱཔཏྟི ཙཏྟཱརི ཙ པཱརཱཛིཀཱནི ཏེརས ཙ སངྒྷཱདིསེསཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༧༩) པདབྷཱཛནེ པཱརཱཛིཀསངྒྷཱདིསེསཱ དསྶིཏཱ, ཀསྨཱ ཨིདྷ སངྒྷཱདིསེསོཝ གཧིཏོཏི? ཝུཙྩཏེ – པཱརཱཛིཀཾ དུཊྛུལླསདྡཏྠདསྶནཏྠཾ ཝུཏྟཾ, ཨིདྷ པན སངྒྷཱདིསེསོཡེཝ བྷགཝཏཱ ཨདྷིཔྤེཏོཏི ཨཊྛཀཐཱཡཾ ཝིཙཱརིཏམེཏཾ། ཝུཏྟཉྷི ཏཏྠ ‘‘པཱརཱཛིཀཱནི དུཊྛུལླསདྡཏྠདསྶནཏྠཾ ཝུཏྟཱནི, སངྒྷཱདིསེསཾ པན ཨིདྷ ཨདྷིཔྤེཏ’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༧༨)། ཝཀྑཏི ཙ ‘‘ཨིདྷ སངྒྷཱདིསེསཱཝ, དུཊྛུལླཱཔཏྟིཡོ མཏཱ’’ཏི། ཨནུཔསམྤནྣེཏི ‘‘བྷིཀྑུཉྩ བྷིཀྑུནིཉྩ ཋཔེཏྭཱ ཨཝསེསོ ཨནུཔསམྤནྣོ’’ཏི (པཱཙི॰ ༨༠) པདབྷཱཛནེ ནིདྡིཊྛཨནུཔསམྤནྣསྶ ཨཱརོཙེནྟསྶཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི།

941. Bhikkhuno duṭṭhullaṃ āpattiṃ bhikkhusammutiṃ ṭhapetvā anupasampanne ārocentassa bhikkhuno āpattīti yojanā. Duṭṭhullaṃ āpattinti saṅghādiseso. Nanu ca ‘‘duṭṭhullā nāma āpatti cattāri ca pārājikāni terasa ca saṅghādisesā’’ti (pāci. 79) padabhājane pārājikasaṅghādisesā dassitā, kasmā idha saṅghādisesova gahitoti? Vuccate – pārājikaṃ duṭṭhullasaddatthadassanatthaṃ vuttaṃ, idha pana saṅghādisesoyeva bhagavatā adhippetoti aṭṭhakathāyaṃ vicāritametaṃ. Vuttañhi tattha ‘‘pārājikāni duṭṭhullasaddatthadassanatthaṃ vuttāni, saṅghādisesaṃ pana idha adhippeta’’nti (pāci. aṭṭha. 78). Vakkhati ca ‘‘idha saṅghādisesāva, duṭṭhullāpattiyo matā’’ti. Anupasampanneti ‘‘bhikkhuñca bhikkhuniñca ṭhapetvā avaseso anupasampanno’’ti (pāci. 80) padabhājane niddiṭṭhaanupasampannassa ārocentassāti vuttaṃ hoti.

ཋཔེཏྭཱ བྷིཀྑུསམྨུཏིནྟི ‘‘ཨཏྠི བྷིཀྑུསམྨུཏི ཨཱཔཏྟིཔརིཡནྟཱ ན ཀུལཔརིཡནྟཱ’’ཏིཨཱདིནཱ (པཱཙི॰ ༨༠) པདབྷཱཛནེ དསྶིཏཾ ཨབྷིཎྷཱཔཏྟིཀསྶ བྷིཀྑུནོ ཨཱཡཏིཾ སཾཝརཏྠཾ ཧིརོཏྟཔྤཛནནཏྠཾ ཨཱཔཏྟིཡོ ཝཱ ཨུཔཱསཀཀུལཱནི ཝཱ ཨུབྷཡམེཝ ཝཱ པརིཙྪིནྡིཏྭཱ ཝཱ ཨཔརིཙྪིནྡིཏྭཱ ཝཱ ཨཱཔཏྟིཡོ ཨཱརོཙེཏུཾ སངྒྷེན སངྒྷམཛ྄ཛྷེ ཏིཀྑཏྟུཾ སཱཝེཏྭཱ ཀཏསམྨུཏིཾ ཋཔེཏྭཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཨབྷིཎྷཱཔཏྟིཀཾ བྷིཀྑུཾ དིསྭཱ ‘ཨེཝམེས པརེསུ ཧིརོཏྟཔྤེནཱཔི ཨཱཡཏིཾ སཾཝརཾ ཨཱཔཛྫིསྶཏཱི’ཏི ཏསྶ བྷིཀྑུནོ ཧིཏེསིཏཱཡ ཏིཀྑཏྟུཾ ཨཔལོཀེཏྭཱ སངྒྷེན ཀཱཏབྦཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༨༠)།

Ṭhapetvā bhikkhusammutinti ‘‘atthi bhikkhusammuti āpattipariyantā na kulapariyantā’’tiādinā (pāci. 80) padabhājane dassitaṃ abhiṇhāpattikassa bhikkhuno āyatiṃ saṃvaratthaṃ hirottappajananatthaṃ āpattiyo vā upāsakakulāni vā ubhayameva vā paricchinditvā vā aparicchinditvā vā āpattiyo ārocetuṃ saṅghena saṅghamajjhe tikkhattuṃ sāvetvā katasammutiṃ ṭhapetvāti vuttaṃ hoti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘abhiṇhāpattikaṃ bhikkhuṃ disvā ‘evamesa paresu hirottappenāpi āyatiṃ saṃvaraṃ āpajjissatī’ti tassa bhikkhuno hitesitāya tikkhattuṃ apaloketvā saṅghena kātabbā’’ti (pāci. aṭṭha. 80).

༩༤༢. གྷཊེཏྭཱ ཝདནྟསྶེཝཱཏི ཨེཝཀཱརོ ཡཐཱཋཱནེ ཡོཛེཏབྦོ། ཨེཝཀཱརེན བྱཝཙྪིནྣམཏྠཾ ཝཀྑཏི ‘‘ཝཏྠུ’’ནྟིཨཱདིནཱ། ‘‘ཨསུཙིཾ མོཙེཏྭཱ’’ཏི ཨིམིནཱ ཝཏྠུམཱཧ, ‘‘སངྒྷཱདིསེས’’ནྟི ཨིམིནཱ ཨཱཔཏྟིཾ། ཝཛྫམེཝ ཝཛྫཏཱ། ‘‘པཱཙིཏྟིཡཱཔཏྟཱི’’ཏི ཨིམསྶཱཡཾ པརིཡཱཡོ། ‘‘ཨཡཾ ཨསུཙིཾ མོཙེཏྭཱ སངྒྷཱདིསེསཾ ཨཱཔནྣོ’’ཏི ཝཏྠུནཱ སདྡྷིཾ གྷཊེཏྭཱ ཨཱཔཏྟིཾ ཝདནྟསྶ ཝཛྫཏཱ པཱཙིཏྟིཡཱཔཏྟི ཧོཏཱིཏི ཡོཛནཱ།

942.Ghaṭetvā vadantassevāti evakāro yathāṭhāne yojetabbo. Evakārena byavacchinnamatthaṃ vakkhati ‘‘vatthu’’ntiādinā. ‘‘Asuciṃ mocetvā’’ti iminā vatthumāha, ‘‘saṅghādisesa’’nti iminā āpattiṃ. Vajjameva vajjatā. ‘‘Pācittiyāpattī’’ti imassāyaṃ pariyāyo. ‘‘Ayaṃ asuciṃ mocetvā saṅghādisesaṃ āpanno’’ti vatthunā saddhiṃ ghaṭetvā āpattiṃ vadantassa vajjatā pācittiyāpatti hotīti yojanā.

༩༤༣. སུདྡྷསྶཱཏི པཱརཱཛིཀམནཱཔནྣསྶ། ཝདནྟི ཝདནཧེཏུ, ཝཏྠུནཱ སདྡྷིཾ སངྒྷཱདིསེསསྶ ཀཐནཏོཏི ཨཏྠོ།

943.Suddhassāti pārājikamanāpannassa. Vadanti vadanahetu, vatthunā saddhiṃ saṅghādisesassa kathanatoti attho.

༩༤༤. ཨདུཊྛུལླཱཡཱཏི སངྒྷཱདིསེསཏོ ཨཉྙཱཡ ཨཱཔཏྟིཡཱ། དུཊྛུལླསཉྙིནོཏི སངྒྷཱདིསེསསཉྙིནོ། སེསཱ ཨཱཔཏྟིཡོཔི ཝཱཏི སངྒྷཱདིསེསཾ ཝིནཱ སེསེ ཚལཱ༹པཏྟིཀྑནྡྷེ།

944.Aduṭṭhullāyāti saṅghādisesato aññāya āpattiyā. Duṭṭhullasaññinoti saṅghādisesasaññino. Sesā āpattiyopi vāti saṅghādisesaṃ vinā sese chaḷāpattikkhandhe.

༩༤༥. ཏཐཱཏི དུཀྐཊཾ ཨཏིདིསཏི། པཉྩདྷཱ མཏཾ ཨནུཔསམྤནྣསྶ དུཊྛུལླཾ ཨཛ྄ཛྷཱཙཱརཾ ཨཱརོཙེནྟསྶ ཏཐཱ དུཀྐཊནྟི ཡོཛནཱ། ཨནུཔསམྤནྣསྶ པཉྩདྷཱ མཏཾ དུཊྛུལླཾ ཨཛ྄ཛྷཱཙཱརནྟི ཙ པཱཎཱཏིཔཱཏཱདིཔཉྩསིཀྑཱཔདཝཱིཏིཀྐམཱ གཧིཏཱ། ཀེཙི པན ‘‘སུཀྐཝིསྶཊྛིཨཱདཡོ པཉྩཱ’’ཏི ཝདནྟི, ཏཾ ན གཧེཏབྦཾ། པཱཎཱཏིཔཱཏཱདཱིནི ཧི དསེཝ སིཀྑཱཔདཱནི སཱམཎེརཱནཾ པཉྙཏྟཱནི། ཏེསཾ པཉྙཏྟེསུཡེཝ ཙ སིཀྑཱཔདེསུ དུཊྛུལླཱདུཊྛུལླཝིཙཱརཎཱ ཀཱཏབྦཱ, ན ཙ སུཀྐཝིསྶཊྛིཨཱདཱིནི ཝིསུཾ ཏེསཾ པཉྙཏྟཱནི ཨཏྠཱིཏི།

945.Tathāti dukkaṭaṃ atidisati. Pañcadhā mataṃ anupasampannassa duṭṭhullaṃ ajjhācāraṃ ārocentassa tathā dukkaṭanti yojanā. Anupasampannassa pañcadhā mataṃ duṭṭhullaṃ ajjhācāranti ca pāṇātipātādipañcasikkhāpadavītikkamā gahitā. Keci pana ‘‘sukkavissaṭṭhiādayo pañcā’’ti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ. Pāṇātipātādīni hi daseva sikkhāpadāni sāmaṇerānaṃ paññattāni. Tesaṃ paññattesuyeva ca sikkhāpadesu duṭṭhullāduṭṭhullavicāraṇā kātabbā, na ca sukkavissaṭṭhiādīni visuṃ tesaṃ paññattāni atthīti.

ཨཐ བྷིཀྑུནོ དུཊྛུལླསངྑཱཏཱནི སུཀྐཝིསྶཊྛིཨཱདཱིནི ཨནུཔསམྤནྣསྶ ཀིཾ ནཱམ ཧོནྟཱིཏི? ཨཛ྄ཛྷཱཙཱརོ ནཱམ ཧོནྟཱིཏི། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘སུཀྐཝིསྶཊྛི…པེ॰… ཨཛ྄ཛྷཱཙཱརོ ནཱམཱཏི ཝུཏྟ’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༨༢)། ཨིམིནཱཔི ཙེཏཾ སིདྡྷཾ ‘‘ཨནུཔསམྤནྣསྶ སུཀྐཝིསྶཊྛིཨཱདི དུཊྛུལླཾ ནཱམ ན ཧོཏཱི’’ཏི། ‘‘ཨཛ྄ཛྷཱཙཱརོ ནཱམཱ’’ཏི ཧི ཝདནྟོ ཨནུཔསམྤནྣསྶ སུཀྐཝིསྶཊྛིཨཱདི ཀེཝལཾ ཨཛ྄ཛྷཱཙཱརོ ནཱམ ཧོཏི, ན པན དུཊྛུལློ ནཱམ ཨཛ྄ཛྷཱཙཱརོཏི དཱིཔེཏི། ‘‘ཨཛ྄ཛྷཱཙཱརོ ནཱམཱ’’ཏི ཙ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ཝུཏྟཏྟཱ, ཨཀཏྟབྦརཱུཔཏྟཱ ཙ ཨནུཔསམྤནྣསྶ སུཀྐཝིསྶཊྛིཨཱདཱིནི དཎྜཀམྨཝཏྠུཔཀྑཾ བྷཛནྟི། ཏཱནི ཙ ཨཉྙསྶ ཨནུཔསམྤནྣསྶ ཨཝཎྞཀཱམཏཱཡ ཨཱརོཙེནྟོ བྷིཀྑུ དུཀྐཊཾ ཨཱཔཛྫཏཱིཏི ཝདནྟི། ཨིདྷ པན ཨནུཔསམྤནྣགྒཧཎེན སཱམཎེརསཱམཎེརིསིཀྑམཱནཱནཾ གཧཎཾ ཝེདིཏབྦཾ།

Atha bhikkhuno duṭṭhullasaṅkhātāni sukkavissaṭṭhiādīni anupasampannassa kiṃ nāma hontīti? Ajjhācāro nāma hontīti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sukkavissaṭṭhi…pe… ajjhācāro nāmāti vutta’’nti (pāci. aṭṭha. 82). Imināpi cetaṃ siddhaṃ ‘‘anupasampannassa sukkavissaṭṭhiādi duṭṭhullaṃ nāma na hotī’’ti. ‘‘Ajjhācāro nāmā’’ti hi vadanto anupasampannassa sukkavissaṭṭhiādi kevalaṃ ajjhācāro nāma hoti, na pana duṭṭhullo nāma ajjhācāroti dīpeti. ‘‘Ajjhācāro nāmā’’ti ca aṭṭhakathāyaṃ vuttattā, akattabbarūpattā ca anupasampannassa sukkavissaṭṭhiādīni daṇḍakammavatthupakkhaṃ bhajanti. Tāni ca aññassa anupasampannassa avaṇṇakāmatāya ārocento bhikkhu dukkaṭaṃ āpajjatīti vadanti. Idha pana anupasampannaggahaṇena sāmaṇerasāmaṇerisikkhamānānaṃ gahaṇaṃ veditabbaṃ.

ཨདུཊྛུལླཾ ཨཛ྄ཛྷཱཙཱརནྟི ཡོཛནཱ། ‘‘ཨནུཔསམྤནྣསྶཱ’’ཏི ཙ ཨཛ྄ཛྷཱཧརིཏབྦཱནི། ཨནུཔསམྤནྣསྶ ཡཐཱཝུཏྟེཧི པཉྩསིཀྑཱཔདེཧི ཨཉྙཾ ཝིཀཱལབྷོཛནཱདིཾ ཨདུཊྛུལླཾ ཨཛ྄ཛྷཱཙཱརཾ ཝཱ། ཡཐཱཧ ‘‘ཨནུཔསམྤནྣསྶ དུཊྛུལླཾ ཝཱ ཨདུཊྛུལླཾ ཝཱ ཨཛ྄ཛྷཱཙཱར’’ནྟིཨཱདི (པཱཙི॰ ༨༢)།

Aduṭṭhullaṃ ajjhācāranti yojanā. ‘‘Anupasampannassā’’ti ca ajjhāharitabbāni. Anupasampannassa yathāvuttehi pañcasikkhāpadehi aññaṃ vikālabhojanādiṃ aduṭṭhullaṃ ajjhācāraṃ vā. Yathāha ‘‘anupasampannassa duṭṭhullaṃ vā aduṭṭhullaṃ vā ajjhācāra’’ntiādi (pāci. 82).

༩༤༦. ཀེཝལཾ ཝཏྠུཾ ཝཱ ཨཱརོཙེནྟསྶཱཏི ‘‘ཨཡཾ སུཀྐཝིསྶཊྛིཾ ཨཱཔནྣོ’’ཏིཨཱདིནཱ ནཡེན ཝཏྠུམཏྟཾ ཨཱརོཙེནྟསྶ། ཀེཝལཾ ཨཱཔཏྟིཾ ཝཱ ཨཱརོཙེནྟསྶཱཏི ‘‘ཨཡཾ པཱརཱཛིཀཾ ཨཱཔནྣོ, ཨཡཾ སངྒྷཱདིསེསཾ ཨཱཔནྣོ’’ཏིཨཱདིནཱ ནཡེན ཨཱཔཏྟིམཏྟཾ ཨཱརོཙེནྟསྶ ཙ། བྷིཀྑུསམྨུཏིཡཱཏི ཨེཏྠ ཝཏྠུནཱ གྷཊེཏྭཱ ཨཱཔཏྟིཾ ཨཱརོཙེནྟསྶཱཏི གཧེཏབྦཾ། ‘‘ཏཐཱ’’ཏི ཨིམིནཱ ‘‘ཨནཱཔཏྟཱི’’ཏི ཨེཏཾ པརཱམསཏི།

946.Kevalaṃvatthuṃ vā ārocentassāti ‘‘ayaṃ sukkavissaṭṭhiṃ āpanno’’tiādinā nayena vatthumattaṃ ārocentassa. Kevalaṃ āpattiṃ vā ārocentassāti ‘‘ayaṃ pārājikaṃ āpanno, ayaṃ saṅghādisesaṃ āpanno’’tiādinā nayena āpattimattaṃ ārocentassa ca. Bhikkhusammutiyāti ettha vatthunā ghaṭetvā āpattiṃ ārocentassāti gahetabbaṃ. ‘‘Tathā’’ti iminā ‘‘anāpattī’’ti etaṃ parāmasati.

དུཊྛུལླཱརོཙནཀཐཱཝཎྞནཱ།

Duṭṭhullārocanakathāvaṇṇanā.

༩༤༨. ཨཀཔྤིཡཾ པཐཝིནྟི པདབྷཱཛནེ ‘‘དྭེ པཐཝིཡོ ཛཱཏཱ ཙ པཐཝཱི ཨཛཱཏཱ ཙ པཐཝཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༨༦) ཨུདྡིསིཏྭཱ –

948.Akappiyaṃ pathavinti padabhājane ‘‘dve pathaviyo jātā ca pathavī ajātā ca pathavī’’ti (pāci. 86) uddisitvā –

‘‘ཛཱཏཱ ནཱམ པཐཝཱི སུདྡྷཔཾསུ སུདྡྷམཏྟིཀཱ ཨཔྤཔཱསཱཎཱ ཨཔྤསཀྑརཱ ཨཔྤཀཐལཱ ཨཔྤམརུམྦཱ ཨཔྤཝཱལིཀཱ ཡེབྷུཡྻེནཔཾསུཀཱ ཡེབྷུཡྻེནམཏྟིཀཱ, ཨདཌྜྷཱཔི ཝུཙྩཏི ཛཱཏཱ པཐཝཱི། ཡོཔི པཾསུཔུཉྫོ ཝཱ མཏྟིཀཱཔུཉྫོ ཝཱ ཨཏིརེཀཙཱཏུམཱསཾ ཨོཝཊྛོ, ཨཡམྤི ཝུཙྩཏི ཛཱཏཱ པཐཝཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༨༦) ཙ,

‘‘Jātā nāma pathavī suddhapaṃsu suddhamattikā appapāsāṇā appasakkharā appakathalā appamarumbā appavālikā yebhuyyenapaṃsukā yebhuyyenamattikā, adaḍḍhāpi vuccati jātā pathavī. Yopi paṃsupuñjo vā mattikāpuñjo vā atirekacātumāsaṃ ovaṭṭho, ayampi vuccati jātā pathavī’’ti (pāci. 86) ca,

‘‘ཨཛཱཏཱ ནཱམ པཐཝཱི སུདྡྷཔཱསཱཎཱ སུདྡྷསཀྑརཱ སུདྡྷཀཐལཱ སུདྡྷམརུམྦཱ སུདྡྷཝཱལིཀཱ ཨཔྤཔཾསུ ཨཔྤམཏྟིཀཱ ཡེབྷུཡྻེནཔཱསཱཎཱ ཡེབྷུཡྻེནསཀྑརཱ ཡེབྷུཡྻེནཀཐལཱ ཡེབྷུཡྻེནམརུམྦཱ ཡེབྷུཡྻེནཝཱལིཀཱ, དཌྜྷཱཔི ཝུཙྩཏི ཨཛཱཏཱ པཐཝཱི། ཡོཔི པཾསུཔུཉྫོ ཝཱ མཏྟིཀཱཔུཉྫོ ཝཱ ཨཱུནཙཱཏུམཱསཾ ཨོཝཊྛོ, ཨཡམྤི ཝུཙྩཏི ཨཛཱཏཱ པཐཝཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༨༦) ཙ –

‘‘Ajātā nāma pathavī suddhapāsāṇā suddhasakkharā suddhakathalā suddhamarumbā suddhavālikā appapaṃsu appamattikā yebhuyyenapāsāṇā yebhuyyenasakkharā yebhuyyenakathalā yebhuyyenamarumbā yebhuyyenavālikā, daḍḍhāpi vuccati ajātā pathavī. Yopi paṃsupuñjo vā mattikāpuñjo vā ūnacātumāsaṃ ovaṭṭho, ayampi vuccati ajātā pathavī’’ti (pāci. 86) ca –

ནིདྡིཊྛཱསུ དྭཱིསུ པཐཝཱིསུ ཛཱཏཔཐཝིསངྑཱཏཾ ཨཀཔྤིཡཔཐཝིཾ།

Niddiṭṭhāsu dvīsu pathavīsu jātapathavisaṅkhātaṃ akappiyapathaviṃ.

ཨེཏྠ པཱསཱཎཱདཱིནཾ ལཀྑཎཾ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘མུཊྛིཔྤམཱཎཏོ ཨུཔརི པཱསཱཎཱཏི ཝེདིཏབྦཱ, མུཊྛིཔྤམཱཎཱ སཀྑརཱ། ཀཐལཱཏི ཀཔཱལཁཎྜཱནི། མརུམྦཱཏི ཀཊསཀྑརཱ། ཝཱལིཀཱཏི ཝཱལུཀཱཡེཝཱ’’ཏི ཝུཏྟནཡེནེཝ ཝེདིཏབྦཾ། ཡེབྷུཡྻེནཔཾསུཀཱདཱིནཾ ལཀྑཎཾ ‘‘ཡེབྷུཡྻེནཔཾསུཀཱཏི ཏཱིསུ ཀོཊྛཱསེསུ དྭེ ཀོཊྛཱསཱ པཾསུ, ཨེཀོ པཱསཱཎཱདཱིསུ ཨཉྙཏརོ ཀོཊྛཱསོ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༨༦) ཙ ‘‘ཨདཌྜྷཱཔཱིཏི ཨུདྡྷནཔཏྟཔཙནཀུམྦྷཀཱརཱཝཱཔཱདིཝསེན ཏཐཱ ཏཐཱ ཨདཌྜྷཱ’’ཏིཨཱདི ཨཊྛཀཐཱཏོ ཙ ཝེདིཏབྦཾ། ‘‘ཨཔྤཔཾསུཨཔྤམཏྟིཀཱ’’ཏི དྭཱིསུཔི པདེསུ ནིདྡེསརཱུཔེན ཡེབྷུཡྻེནཔཱསཱཎཱདིཔདཔཉྩཀཾ ཝུཏྟཾ, ཏཏྠཱཔི ཨཏྠོ ཡེབྷུཡྻེནཔཾསུཔདཱདཱིསུ ཝུཏྟཝིཔལླཱསེན ཝེདིཏབྦོ། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཏེསཾཡེཝ ཧི དྭིནྣཾ པབྷེདདསྶནམེཏ’’ནྟི (པཱཙི॰ ༨༦)།

Ettha pāsāṇādīnaṃ lakkhaṇaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘muṭṭhippamāṇato upari pāsāṇāti veditabbā, muṭṭhippamāṇā sakkharā. Kathalāti kapālakhaṇḍāni. Marumbāti kaṭasakkharā. Vālikāti vālukāyevā’’ti vuttanayeneva veditabbaṃ. Yebhuyyenapaṃsukādīnaṃ lakkhaṇaṃ ‘‘yebhuyyenapaṃsukāti tīsu koṭṭhāsesu dve koṭṭhāsā paṃsu, eko pāsāṇādīsu aññataro koṭṭhāso’’ti (pāci. aṭṭha. 86) ca ‘‘adaḍḍhāpīti uddhanapattapacanakumbhakārāvāpādivasena tathā tathā adaḍḍhā’’tiādi aṭṭhakathāto ca veditabbaṃ. ‘‘Appapaṃsuappamattikā’’ti dvīsupi padesu niddesarūpena yebhuyyenapāsāṇādipadapañcakaṃ vuttaṃ, tatthāpi attho yebhuyyenapaṃsupadādīsu vuttavipallāsena veditabbo. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tesaṃyeva hi dvinnaṃ pabhedadassanameta’’nti (pāci. 86).

ཁཎེཡྻ ཝཱཏི ཨེཝརཱུཔཾ ཨཀཔྤིཡཔཐཝིཔདེསཾ ཨནྟམསོ པཱདངྒུཊྛེནཱཔི སམྨུཉྫནིསལཱཀཱཡཔི སཡཾ ཝཱ ཁཎཏི། ཁཎཱཔེཡྻ ཝཱཏི ཨཉྙེན ཝཱ ‘‘ཨིདཾ ཁཎཱཧཱི’’ཏིཨཱདིནཱ ཨཀཔྤིཡཝོཧཱརེན ཁཎཱཔེཡྻ། བྷེདཱཔེཡྻཱཏི ཏཐེཝ བྷེདཱཔེཡྻ། བྷིནྡེཡྻ ཝཱཏི པསྶཱཝདྷཱརཱདཱིཧིཔི བྷིནྡེཡྻ། ཨདྷིཀཱརཝསེན ཝཱ-སདྡསྶ སབྦཀིརིཡཱཔདེཧི སམྦནྡྷོ ལབྦྷཏཱིཏི བྷེདཱཔེཡྻ ཙཱཏི ཨེཏྠ ཙ-སདྡོ ཨིདྷ ཨཝུཏྟསྶ ‘‘དཧཏི ཝཱ, དཧཱཔེཏི ཝཱ’’ཏི པདདྭཡསྶ སམུཙྩཡཀོཏི ཝེདིཏབྦོ། ཨནྟམསོ པཏྟམྤི པཙནྟོ སཡཾ ཝཱ དཧཏི, ཨཉྙེན ཝཱ དཧཱཔེཏཱིཏིཨཱདི ཨིམེསཾ པདཱནཾ ཨཊྛཀཐཱཝསེན (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༨༧) ཝེདིཏབྦཾ། པཱཙིཏྟིཡཾ སིཡཱཏི ཁཎནྟསྶ, བྷིནྡནྟསྶ ཙ པཧཱརེ པཧཱརེ པཱཙིཏྟིཡཾ།

Khaṇeyya vāti evarūpaṃ akappiyapathavipadesaṃ antamaso pādaṅguṭṭhenāpi sammuñjanisalākāyapi sayaṃ vā khaṇati. Khaṇāpeyya vāti aññena vā ‘‘idaṃ khaṇāhī’’tiādinā akappiyavohārena khaṇāpeyya. Bhedāpeyyāti tatheva bhedāpeyya. Bhindeyya vāti passāvadhārādīhipi bhindeyya. Adhikāravasena vā-saddassa sabbakiriyāpadehi sambandho labbhatīti bhedāpeyya cāti ettha ca-saddo idha avuttassa ‘‘dahati vā, dahāpeti vā’’ti padadvayassa samuccayakoti veditabbo. Antamaso pattampi pacanto sayaṃ vā dahati, aññena vā dahāpetītiādi imesaṃ padānaṃ aṭṭhakathāvasena (pāci. aṭṭha. 87) veditabbaṃ. Pācittiyaṃ siyāti khaṇantassa, bhindantassa ca pahāre pahāre pācittiyaṃ.

༩༤༩. ཨཱཎཱཔེནྟསྶ ཨཱཎཏྟིགཎནཱཡ, དཧནྟསྶ ཨགྒིཔཱཏགཎནཱཡ ཧོཏཱིཏི ཨིདཾ ‘‘པཧཱརེ པཧཱརེ པཱཙིཏྟིཡ’’ནྟིཨཱདིཨཊྛཀཐཱཝཙནཝསེན ཝེདིཏབྦཾ, ཨིམམེཝ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘སཡམེཝཱ’’ཏིཨཱདི།

949. Āṇāpentassa āṇattigaṇanāya, dahantassa aggipātagaṇanāya hotīti idaṃ ‘‘pahāre pahāre pācittiya’’ntiādiaṭṭhakathāvacanavasena veditabbaṃ, imameva dassetumāha ‘‘sayamevā’’tiādi.

༩༥༠. ཨཱཎཱཔེནྟསྶཱཏི སཀིཾ ཨཱཎཱཔེནྟསྶ།

950.Āṇāpentassāti sakiṃ āṇāpentassa.

༩༥༡. ‘‘ཁཎཱཔེཡྻཱ’’ཏི སཱམཉྙཝཙནསྶ ཨཔཝཱདདསྶནཏྠཾ ‘‘ཁཎ པོཀྑརཎི’’ནྟིཨཱདིམཱཧ། ཀོཙི དོསོ ན ཝིཛྫཏཱིཏི ཨེཏྠ པོཀྑརཎིཨཱཝཱཊཱདིསདྡཱནཾ པཐཝིཔརིཡཱཡཏྟཱབྷཱཝཏོ ཨེཝཾཝཙནེན ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཨདྷིཔྤཱཡོ།

951. ‘‘Khaṇāpeyyā’’ti sāmaññavacanassa apavādadassanatthaṃ ‘‘khaṇa pokkharaṇi’’ntiādimāha. Koci doso na vijjatīti ettha pokkharaṇiāvāṭādisaddānaṃ pathavipariyāyattābhāvato evaṃvacanena anāpattīti adhippāyo.

༩༥༢. ‘‘ཨིམཾ ཨིདྷཱ’’ཏིཨཱདཱིནཾ པདཱནཾ པཙྩཀྑབྷཱུཏཱདྷིཔྤེཏབྷཱུམིཝཱཙཀཏྟཱ ཏེཧི ཡོཛེཏྭཱ ཝུཏྟསྶ ཏསྶེཝ པཡོགསྶ ཨཱཔཏྟིཀརབྷཱཝཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཨིམ’’ནྟིཨཱདི།

952. ‘‘Imaṃ idhā’’tiādīnaṃ padānaṃ paccakkhabhūtādhippetabhūmivācakattā tehi yojetvā vuttassa tasseva payogassa āpattikarabhāvaṃ dassetumāha ‘‘ima’’ntiādi.

༩༥༣. ཀནྡནྟི ཏཱལཱདིཀནྡཾ། ཀུརུནྡནྟི ཀུལཙོཙརུཀྑཾ། ཐཱུཎནྟི ཐམྦྷཾ། ཁཱཎུཀནྟི སཱཁཱཝིཊཔརཧིཏཾ རུཀྑཱཝཡཝཾ། མཱུལནྟི པཐཝིཡཱ སུཔྤཏིཊྛིཏབྷཱཝཀརཾ རུཀྑཱཝཡཝཾ། ཝཊྚཏཱིཏི ཨནིཡམེཏྭཱ ཝཙནེན ཨནཱཔཏྟིབྷཱཝཏོ ཝཊྚཏི།

953.Kandanti tālādikandaṃ. Kurundanti kulacocarukkhaṃ. Thūṇanti thambhaṃ. Khāṇukanti sākhāviṭaparahitaṃ rukkhāvayavaṃ. Mūlanti pathaviyā suppatiṭṭhitabhāvakaraṃ rukkhāvayavaṃ. Vaṭṭatīti aniyametvā vacanena anāpattibhāvato vaṭṭati.

༩༥༤. ཨིམནྟི པཙྩཀྑཔརཱམཱསཔདེན ནིཡམེཏྭཱ ཝཙནཏོ ཨཱཔཏྟི ཧོཏཱིཏི ཨཱཧ ‘‘ནིཡམེཏྭཱན ཝཏྟུཾ པན ན ཝཊྚཏཱི’’ཏི།

954.Imanti paccakkhaparāmāsapadena niyametvā vacanato āpatti hotīti āha ‘‘niyametvāna vattuṃ pana na vaṭṭatī’’ti.

༩༥༥. གྷཊེཧི ཨུསྶིཉྩིཏུནྟི གྷཊེཧི གཧེཏྭཱ ཨཝསིཉྩིཏུཾ། ཏནུཀདྡམོཏི ཛམྦཱལོ། བཧལཾ ཀདྡམཾ བྷིཀྑུནཱ ཨཔནེཏུཾ ན ཙ ཝཊྚཏཱིཏི ཡོཛེཏབྦཾ།

955.Ghaṭehi ussiñcitunti ghaṭehi gahetvā avasiñcituṃ. Tanukaddamoti jambālo. Bahalaṃ kaddamaṃ bhikkhunā apanetuṃ na ca vaṭṭatīti yojetabbaṃ.

༩༥༦. ནདིཡཱདཱིནནྟི ཨེཏྠ ཨཱདི-སདྡེན གངྒཱཀནྡརཱདཱིནཾ གཧཎཾ། ‘‘ཏཊ’’ནྟི ཨིམིནཱ སམྦནྡྷོ། ཝཊྛནྟི ཝུཊྛཱིཧི ཨོཝཊྛཉྩ། ཙཱཏུམཱསནྟི ཝིཀོཔནཀིརིཡཱཡ ཨཙྩནྟསཾཡོགེ ཨུཔཡོགཝཙནཾ, ཙཱཏུམཱསབྦྷནྟརེ ཝིཀོཔེཏུཾ ཝཊྚཏཱིཏི ཨཏྠོ།

956.Nadiyādīnanti ettha ādi-saddena gaṅgākandarādīnaṃ gahaṇaṃ. ‘‘Taṭa’’nti iminā sambandho. Vaṭṭhanti vuṭṭhīhi ovaṭṭhañca. Cātumāsanti vikopanakiriyāya accantasaṃyoge upayogavacanaṃ, cātumāsabbhantare vikopetuṃ vaṭṭatīti attho.

༩༥༧. སཙེ ཏོཡསྨིཾ པཏཏི ཏཊནྟི ཡོཛནཱ, སཙེ ཀཱུལཾ བྷིཛྫིཏྭཱ ཨནྟོཨུདཀེ པཏཏཱིཏི། དེཝེ ཝུཊྛེཔཱིཏི པཛྫུནྣདེཝེ ཝུཊྛེཔི། ཝུཊྛ-སདྡོ ཀཏྟུསཱདྷནོ། ཙཱཏུམཱསམཏིཀྐནྟེཔཱིཏི ཡོཛནཱ། ཏཏྠ ཧེཏུདསྶནཏྠམཱཧ ‘‘ཏོཡེ དེཝོ ཧི ཝསྶཏཱི’’ཏི།

957. Sace toyasmiṃ patati taṭanti yojanā, sace kūlaṃ bhijjitvā antoudake patatīti. Deve vuṭṭhepīti pajjunnadeve vuṭṭhepi. Vuṭṭha-saddo kattusādhano. Cātumāsamatikkantepīti yojanā. Tattha hetudassanatthamāha ‘‘toye devo hi vassatī’’ti.

༩༥༨. སོཎྜིནྟི པཱསཱཎཔོཀྑརཎིཾ། ཏཏྠ ཏཱུཏི ཨུདཀརཧིཏེ ཏསྨིཾ སོཎྜིཨཱཝཱཊེ།

958.Soṇḍinti pāsāṇapokkharaṇiṃ. Tattha tūti udakarahite tasmiṃ soṇḍiāvāṭe.

༩༥༩. ཨནྟོཙཱཏུམཱསཾ སོདྷེཏུཾ བྷིནྡིཏུནྟི ཡོཛནཱ། ‘‘སོདྷེཏུཾ བྷིནྡིཏུཾ ཝིཀོཔེཏུ’’ནྟི ཀིརིཡཱཔདེཧི ‘‘རཛ’’ནྟི ཀམྨཔདཾ ཨཱནེཏྭཱ སམྦནྡྷིཏབྦཾ། ཏཾ རཛོརཱསིཾ དེཝེ ཝུཊྛེ པཙྪཱ ཨུདཀསྶ ཚིནྣཏྟཱ བཧལབྷཱུམིསུཀྑམྤི ཝུཊྛིཔཱཏདིཝསཏོ པཊྛཱཡ ཨནྟོཙཱཏུམཱསེ ཀོཔེཏུཾ བྷིནྡིཏུཾ ཝཊྚཏཱིཏི ཨཏྠོ།

959. Antocātumāsaṃ sodhetuṃ bhinditunti yojanā. ‘‘Sodhetuṃ bhindituṃ vikopetu’’nti kiriyāpadehi ‘‘raja’’nti kammapadaṃ ānetvā sambandhitabbaṃ. Taṃ rajorāsiṃ deve vuṭṭhe pacchā udakassa chinnattā bahalabhūmisukkhampi vuṭṭhipātadivasato paṭṭhāya antocātumāse kopetuṃ bhindituṃ vaṭṭatīti attho.

༩༦༠. པུཎྞེ སོཎྜིམྷི ཏཾ རཛཾ ཝིཀོཔེཏུཾ ཝཊྚཏི ཙཱཏུམཱསཏོ ཨུདྡྷནྟི ཡོཛནཱ།

960.Puṇṇe soṇḍimhi taṃ rajaṃ vikopetuṃ vaṭṭati cātumāsato uddhanti yojanā.

༩༦༡. ‘‘ཕུསཱཡནྟེ’’ཏི ཨེཏེན ‘‘དེཝོ’’ཏི ཨིདཾ བྷུམྨཝསེན ཝིཔརིཎཱམེཏྭཱ ‘‘དེཝེ ཕུསཱཡནྟེ’’ཏི ཡོཛེཏབྦཾ, པཛྫུནྣདེཝེ ཝུཊྛིཔཱཏཾ ཀརོནྟེཏི ཨཏྠོ། པིཊྛིཔཱསཱཎཀེཏི པཱསཱཎཔིཊྛེ། ཏམྤཱིཏི ཏཐཱ པཱསཱཎཔིཊྛེ ལགྒཾ ཏམྤི རཛཾ།

961.‘‘Phusāyante’’ti etena ‘‘devo’’ti idaṃ bhummavasena vipariṇāmetvā ‘‘deve phusāyante’’ti yojetabbaṃ, pajjunnadeve vuṭṭhipātaṃ karonteti attho. Piṭṭhipāsāṇaketi pāsāṇapiṭṭhe. Tampīti tathā pāsāṇapiṭṭhe laggaṃ tampi rajaṃ.

༩༦༢. ཨཀཏཔབྦྷཱརོ ནཱམ ཡཐཱ ཧེཊྛཱབྷཱགོ ཝུཊྛིཕུསིཏེཧི ན ཏེམཱིཡཏི, ཏཐཱ ནམིཏྭཱ ཋིཏཔབྦཏཔྤདེསོ། ཨིདཾ ཨནོཝསྶཀཊྛཱནེ ཨུཊྛིཏཝམྨིཀཱནཾ ཨུཔལཀྑཎཾ།

962.Akatapabbhāro nāma yathā heṭṭhābhāgo vuṭṭhiphusitehi na temīyati, tathā namitvā ṭhitapabbatappadeso. Idaṃ anovassakaṭṭhāne uṭṭhitavammikānaṃ upalakkhaṇaṃ.

༩༦༣. ཨབྦྷོཀཱསེ ཝུཊྛིཏོ ཝམྨིཀོ སཙེ ཨོཝཊྛོ, ཀཾ ཙཱཏུམཱསཾ ཝིཀོཔེཏུཾ ཝཊྚཏཱིཏི སམྦནྡྷོ། ཙཱཏུམཱསནྟི ཝིཀོཔནཀིརིཡཱཡ ཨཙྩནྟསཾཡོགེ ཨུཔཡོགཝཙནཾ། རུཀྑེཏི ཙ ཐམྦྷཔཱསཱཎཱདཱིནཾ ཨུཔལཀྑཎཾ། ཨུཔཙིཀཱདཱིནནྟི ཨཱདི-སདྡེན ཀཱལ༹ཀིཔིལླིཀཱདཱིནཾ གཧཎཾ། སོ ནཡོཏི ‘‘ཨོཝཊྛདིཝསཏོ ཨུཏྟརི ཙཱཏུམཱསབྦྷནྟརེ ཀོཔེཏུཾ ཝཊྚཏཱི’’ཏི ཡཐཱཝུཏྟོ ནཡོ།

963. Abbhokāse vuṭṭhito vammiko sace ovaṭṭho, kaṃ cātumāsaṃ vikopetuṃ vaṭṭatīti sambandho. Cātumāsanti vikopanakiriyāya accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Rukkheti ca thambhapāsāṇādīnaṃ upalakkhaṇaṃ. Upacikādīnanti ādi-saddena kāḷakipillikādīnaṃ gahaṇaṃ. So nayoti ‘‘ovaṭṭhadivasato uttari cātumāsabbhantare kopetuṃ vaṭṭatī’’ti yathāvutto nayo.

༩༦༤. མཱུསིཀུཀྐིརཾ ནཱམ མཱུསིཀཱཧི ཨུདྡྷཊཔཾསུ། མཱུསིཀཱནཾ ཨུཀྐིརོ མཱུསིཀུཀྐིརོཏི ཝིགྒཧོ། གོཀཎྚཀཾ ནཱམ གུནྣཾ ཁུརཱནཾ ཨུཊྛིཏམཏྟིཀཱ། གཎྜུཔྤཱདམལཾ ནཱམ བྷཱུལཏཱཡ མལམཏྟིཀཱ། སམྦནྡྷཾ པན པཀཏིབྷཱུམིཾ ཨཀོཔེནྟེན མཏྠཀཏོ གཎྷིཏུཾ ཝཊྚཏི།

964.Mūsikukkiraṃ nāma mūsikāhi uddhaṭapaṃsu. Mūsikānaṃ ukkiro mūsikukkiroti viggaho. Gokaṇṭakaṃ nāma gunnaṃ khurānaṃ uṭṭhitamattikā. Gaṇḍuppādamalaṃ nāma bhūlatāya malamattikā. Sambandhaṃ pana pakatibhūmiṃ akopentena matthakato gaṇhituṃ vaṭṭati.

༩༦༥. ཀསཱིཏི ཀསིཏཊྛཱནཾ, ཏཏྠ ནངྒལེན ཨུདྡྷཊམཏྟིཀཱ ཀསིནངྒལམཏྟིཀཱ། ‘‘ཨཙྪིནྣཱ’’ཏིཨིམིནཱ ཁཎྜཱཁཎྜིཀཾ ཀཏྭཱ ཨཱཡཏཾ ཧུཏྭཱ ཋིཏམཏྟིཀཱཔཊལམྤི ཨཛཱཏཔཐཝཱི སིཡཱཏི ཨཱསངྐཱནིཝཏྟནཏྠམཱཧ ‘‘བྷཱུམིསམྦནྡྷཱ’’ཏི། སཱཏི ཀསིནངྒལམཏྟིཀཱ།

965.Kasīti kasitaṭṭhānaṃ, tattha naṅgalena uddhaṭamattikā kasinaṅgalamattikā. ‘‘Acchinnā’’tiiminā khaṇḍākhaṇḍikaṃ katvā āyataṃ hutvā ṭhitamattikāpaṭalampi ajātapathavī siyāti āsaṅkānivattanatthamāha ‘‘bhūmisambandhā’’ti. Sāti kasinaṅgalamattikā.

༩༦༦. སེནཱསནནྟི ཨེཏྠ ‘‘པུརཱཎ’’ནྟི པཱཋསེསོ གཧེཏབྦོ། ཨོཝཊྛཾ ཙཱཏུམཱསཏོ ཨུདྡྷཾ ན ཝིཀོཔཡེཏི ཡོཛནཱ།

966.Senāsananti ettha ‘‘purāṇa’’nti pāṭhaseso gahetabbo. Ovaṭṭhaṃ cātumāsato uddhaṃ na vikopayeti yojanā.

༩༦༧. ཏཏོཏི ཨོཝཊྛདིཝསཏོ པཊྛཱཡ ཙཱཏུམཱསཱཏིཀྐནྟགེཧཏོ། ‘‘གོཔཱནསི’’ནྟི ཨིམིནཱ གོཔཱནསིམཏྠཀེ ཋིཏཨུཔཙིཀཱཔཾསུམྷི བྷིཛྫནྟེཔི ཨནཱཔཏྟིབྷཱཝཾ དཱིཔེཏི། ‘‘བྷིཏྟི’’ནྟི ཨིམིནཱ ཏདེཀདེསཾ བྷིཏྟིཔཱདཱདིདཱརུམཱཧ། ཨིདམྤི བྷིཏྟིམཏྟིཀཾ ཨུཔཙིཀཱམཏྟིཀཾ སནྡྷཱཡ ཝུཏྟཾ། ‘‘ཐམྦྷ’’ནྟི ཨིདམྤི ཏཾསམྦནྡྷཔཱཀཱརབྷཱུམིམཏྟིཀཱཨུཔཙིཀཱདིཔཾསུཾ སནྡྷཱཡ ཝུཏྟཾ། པདརཏྠརནྟི ཨཏྠཏཔདརཾ། ཨིདམྤི པདརཱནཾ ཨུཔརི མཏྟིཀཱཨུཔཙིཀཱཔཾསུཾ སནྡྷཱཡ ཝུཏྟཾ། ‘‘གོཔཱནསི’’ནྟིཨཱདཱིཧི པདེཧི ‘‘གཎྷིསྶཱམཱི’’ཏི པཙྩེཀཾ ཡོཛནཱིཡཾ། ‘‘གཎྷིསྶཱམཱི’’ཏི ཨིམིནཱ ཝིཀོཔནཱདྷིཔྤཱཡཱབྷཱཝཾ དཱིཔེཏི།

967.Tatoti ovaṭṭhadivasato paṭṭhāya cātumāsātikkantagehato. ‘‘Gopānasi’’nti iminā gopānasimatthake ṭhitaupacikāpaṃsumhi bhijjantepi anāpattibhāvaṃ dīpeti. ‘‘Bhitti’’nti iminā tadekadesaṃ bhittipādādidārumāha. Idampi bhittimattikaṃ upacikāmattikaṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Thambha’’nti idampi taṃsambandhapākārabhūmimattikāupacikādipaṃsuṃ sandhāya vuttaṃ. Padarattharanti atthatapadaraṃ. Idampi padarānaṃ upari mattikāupacikāpaṃsuṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Gopānasi’’ntiādīhi padehi ‘‘gaṇhissāmī’’ti paccekaṃ yojanīyaṃ. ‘‘Gaṇhissāmī’’ti iminā vikopanādhippāyābhāvaṃ dīpeti.

༩༦༨. གཎྷནྟསྶཱཏི ཨེཏྠ ཨནཱདརེ སཱམིཝཙནཾ, ‘‘སུདྡྷཙིཏྟེནཱ’’ཏི པཱཋསེསོ། ཨིཊྛཀཱཏི ཚདནིཊྛཀཱ། ཨཱདི-སདྡེན པཱསཱཎསམུདྡཕེཎཱདཱིནཾ གཧཎཾ། པཏཏཱིཏི སུདྡྷཙིཏྟེན གཎྷནྟེ སཙེ མཏྟིཀཱ ཚིཛྫིཏྭཱ པཏཏི, ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཨཏྠོ། མཏྟིཀནྟི བྷིཏྟིཡཾ, ཚདནེ ཙ ཙཱཏུམཱསཱདྷིཀོཝཊྛམཏྟིཀཾ, ཨནོཝཊྛཾ ཙེ, གཎྷིཏུཾ ཝཊྚཏཱིཏི། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘སཙེ ཡཱ ཡཱ ཨཏིནྟཱ, ཏཾ ཏཾ གཎྷཱཏི, ཨནཱཔཏྟཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༨༦)། ཡདི གཎྷཏི, ཨཱཔཏྟི སིཡཱཏི ཡོཛནཱ།

968.Gaṇhantassāti ettha anādare sāmivacanaṃ, ‘‘suddhacittenā’’ti pāṭhaseso. Iṭṭhakāti chadaniṭṭhakā. Ādi-saddena pāsāṇasamuddapheṇādīnaṃ gahaṇaṃ. Patatīti suddhacittena gaṇhante sace mattikā chijjitvā patati, anāpattīti attho. Mattikanti bhittiyaṃ, chadane ca cātumāsādhikovaṭṭhamattikaṃ, anovaṭṭhaṃ ce, gaṇhituṃ vaṭṭatīti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sace yā yā atintā, taṃ taṃ gaṇhāti, anāpattī’’ti (pāci. aṭṭha. 86). Yadi gaṇhati, āpatti siyāti yojanā.

༩༦༩. ཨཏིནྟོཏི ཝསྶོདཀེན ཨཏིནྟོ, ཨིམིནཱ ཝིནིཙྪིཏབྦཝཏྠུཾ དསྶེཏི། ཏསྶ ཨནྟོགེཧེ ཙ བཧི ཙ སམྦྷཝཏོ ཨནྟོགེཧེ ཋིཏསྶ ཏཱཝ ཝིནིཙྪཡཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཨནྟོགེཧེ སཙེ སིཡཱ’’ཏི། ཝསྶོདཀེན ཏིནྟཱཏིནྟེསུ དྭཱིསུ མཏྟིཀཱཔུཉྫེསུ ཨཏིནྟཾ ཏཱཝ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཨནོཝཊྛོ ཙཱ’’ཏི།

969.Atintoti vassodakena atinto, iminā vinicchitabbavatthuṃ dasseti. Tassa antogehe ca bahi ca sambhavato antogehe ṭhitassa tāva vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘antogehe sace siyā’’ti. Vassodakena tintātintesu dvīsu mattikāpuñjesu atintaṃ tāva dassetumāha ‘‘anovaṭṭho cā’’ti.

༩༧༠. ཝསྶོདཀེན ཏིནྟེ ཝིནིཙྪཡཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཝུཊྛེ པུན ཙཱ’’ཏིཨཱདི། ‘‘ཝུཊྛེ’’ཏི ཨིམིནཱ ‘‘མཏྟིཀཱཔུཉྫོ’’ཏི པདཾ བྷུམྨཝསེན ཝིཔརིཎཱམེཏྭཱ ཝུཊྛེ མཏྟིཀཱཔུཉྫེཏི ཡོཛེཏབྦཾ, ‘‘ཨེཀདིཝསམྤཱི’’ཏི སེསོ, གེཧསྨིནྟི ཨེཏྠ ‘‘ཋིཏེ’’ཏི ཝཏྟབྦཾ, གེཧསྨིཾ ཋིཏེ མཏྟིཀཱཔུཉྫེ ཝསྶོདཀེན ཨེཀདིཝསམྤི ཏིནྟེཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཝཀྑམཱནནཡེན ཨཉྙཏྠ པཧརིཏྭཱ ཨུཊྛིཏེན ཏེན ཨཏེམིཏྭཱ ཨུཛུཀཾ པཏིཏེཧི ཝསྶཕུསིཏེཧི ཏིནྟེཏི གཧེཏབྦཾ། སཙེ སབྦོ ཏིནྟོ ཧོཏཱིཏི ཡོཛནཱ། ‘‘མཏྟིཀཱཔུཉྫོ’’ཏི ཨིམིནཱ སམྦནྡྷོ།

970. Vassodakena tinte vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘vuṭṭhe puna cā’’tiādi. ‘‘Vuṭṭhe’’ti iminā ‘‘mattikāpuñjo’’ti padaṃ bhummavasena vipariṇāmetvā vuṭṭhe mattikāpuñjeti yojetabbaṃ, ‘‘ekadivasampī’’ti seso, gehasminti ettha ‘‘ṭhite’’ti vattabbaṃ, gehasmiṃ ṭhite mattikāpuñje vassodakena ekadivasampi tinteti vuttaṃ hoti. Vakkhamānanayena aññattha paharitvā uṭṭhitena tena atemitvā ujukaṃ patitehi vassaphusitehi tinteti gahetabbaṃ. Sace sabbo tinto hotīti yojanā. ‘‘Mattikāpuñjo’’ti iminā sambandho.

༩༧༡. ‘‘སབྦོ’’ཏི ཨིམིནཱ ཝིསེསནེན བྱཝཙྪིནྣཾ ཨེཀདེསཏིནྟེ ཝིནིཙྪཡཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཡཏྟཀ’’ནྟིཨཱདི། ཏུ-སདྡོ ཨིམམེཝ ཝིསེསཾ ཛོཏེཏི། ཡཏྟཀནྟི ཧེཊྛཱ ཨནོཏརིཏྭཱ མཏྠཀཏོ, པརིཡནྟཀཏོ ཙ ཡཏྟཀཔྤམཱཎཾ། ཏཏྠཱཏི མཏྟིཀཱཔུཉྫེ། ‘‘ཨཀཔྤིཡ’’ནྟི ཨེཏསྶ ‘‘ཙཱཏུམཱསཙྩཡེནཱ’’ཏི ཨནུཝཏྟཏི། ‘‘ཨཏིནྟཾ…པེ॰… ཀཔྤིཡ’’ནྟི ཨིམིནཱ ཨཀཔྤིཡཊྛཱནཾ པརིཧརིཏྭཱ ཝཱ ཀཔྤིཡཀཱརཀེཧི ཀཔྤིཡཝཙནེན ཧརཱཔེཏྭཱ ཝཱ ཨཏིནྟཾ ཋཱནཾ ཡཐཱཀཱམཾ ཝལ༹ཉྫེཏབྦནྟི ཨཡམཏྠོ དསྶིཏོ ཧོཏི། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཀཔྤིཡཀཱརཀེཧཱི’’ཏིཨཱདི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༨༦)།

971. ‘‘Sabbo’’ti iminā visesanena byavacchinnaṃ ekadesatinte vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘yattaka’’ntiādi. Tu-saddo imameva visesaṃ joteti. Yattakanti heṭṭhā anotaritvā matthakato, pariyantakato ca yattakappamāṇaṃ. Tatthāti mattikāpuñje. ‘‘Akappiya’’nti etassa ‘‘cātumāsaccayenā’’ti anuvattati. ‘‘Atintaṃ…pe… kappiya’’nti iminā akappiyaṭṭhānaṃ pariharitvā vā kappiyakārakehi kappiyavacanena harāpetvā vā atintaṃ ṭhānaṃ yathākāmaṃ vaḷañjetabbanti ayamattho dassito hoti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘kappiyakārakehī’’tiādi (pāci. aṭṭha. 86).

༩༧༢. ཝཱརིནཱཏི ཨུཛུཀཾ ཨཱཀཱསཏོ པཏིཏཝསྶོདཀེན། ཨཉྙཏྠ པཧརིཏྭཱ ཏཏྠ པཏིཏྭཱ ཏེམིཏེ ཝཊྚཏི། སོ མཏྟིཀཱཔུཉྫོ། ཏཏོ པརནྟི ཨེཀཱབདྡྷཀཱལཏོ ཨུཏྟརིཾ སོ མཏྟིཀཱཔུཉྫོ ཝཱརིནཱ ཏེམིཏོ བྷཱུམིཡཱ ཨེཀཱབདྡྷོ ཙེ ཧོཏི, ཏཏོ པརཾ སཱ ཛཱཏཱ པཐཝཱི ཨེཝ, ཀོཔེཏུཾ ན ཝཊྚཏཱིཏི ཡོཛནཱ།

972.Vārināti ujukaṃ ākāsato patitavassodakena. Aññattha paharitvā tattha patitvā temite vaṭṭati. So mattikāpuñjo. Tato paranti ekābaddhakālato uttariṃ so mattikāpuñjo vārinā temito bhūmiyā ekābaddho ce hoti, tato paraṃ sā jātā pathavī eva, kopetuṃ na vaṭṭatīti yojanā.

༩༧༣. ‘‘ཨོཝཊྛོ’’ཏི ཨིམིནཱ ཨནོཝཊྛཔཱཀཱརོ ཀཔྤིཡོཏི བྱཏིརེཀཝསེན དསྶེཏི། ‘‘མཏྟིཀཱམཡོ’’ཏི ཝིསེསནེན ཨིཊྛཀཔཱཀཱརཱདིཾ བྱཝཙྪིནྡཏི། ཏསྶ པན ཀཔྤིཡབྷཱཝཾ ཝཀྑཏི ‘‘སཙེ ཨིཊྛཀཔཱཀཱརོ’’ཏིཨཱདིནཱ། ‘‘ཙཱཏུམཱསཙྩཡེ’’ཏི ཨིམིནཱ ཏཏོ ཨནྟོ ཝིཀོཔནཱིཡབྷཱཝཾ དསྶེཏི།

973.‘‘Ovaṭṭho’’ti iminā anovaṭṭhapākāro kappiyoti byatirekavasena dasseti. ‘‘Mattikāmayo’’ti visesanena iṭṭhakapākārādiṃ byavacchindati. Tassa pana kappiyabhāvaṃ vakkhati ‘‘sace iṭṭhakapākāro’’tiādinā. ‘‘Cātumāsaccaye’’ti iminā tato anto vikopanīyabhāvaṃ dasseti.

༩༧༤. ཏཏྠཱཏི ཨོཝཊྛེ མཏྟིཀཔཱཀཱརེ། ཨགྷཾསནྟོཝཱཏི པཱཀཱརམཏྟིཀཾ ཨཀོཔེནྟོ། མཏྟསོ ཚུཔིཏྭཱཏི པམཱཎཏོ མུདུཀཾ ཀཏྭཱ ཧཏྠཏལཾ ཋཔེཏྭཱ། ཨལླཧཏྠེནཱཏི ཨུདཀཏིནྟེན ཧཏྠཏལེན། ཧཏྠེཀདེསོ ཧཏྠོ ནཱམ།

974.Tatthāti ovaṭṭhe mattikapākāre. Aghaṃsantovāti pākāramattikaṃ akopento. Mattaso chupitvāti pamāṇato mudukaṃ katvā hatthatalaṃ ṭhapetvā. Allahatthenāti udakatintena hatthatalena. Hatthekadeso hattho nāma.

༩༧༥. ཡེབྷུཡྻཀཐལེ ཋཱནེཏི པུབྦེ ཝུཏྟནཡེན ཡསྶཱ ཏཱིསུ བྷཱགེསུ དྭེ བྷཱགཱ ཀཐལཱ ཧོནྟི, ཏཱདིསེ ཀཔྤིཡཔཐཝིཊྛཱནེ།

975.Yebhuyyakathaleṭhāneti pubbe vuttanayena yassā tīsu bhāgesu dve bhāgā kathalā honti, tādise kappiyapathaviṭṭhāne.

༩༧༦. ཨབྦྷོཀཱསེཏི ཨུཔལཀྑཎཏྟཱ ཨནྟོགེཧེཔི ཐམྦྷཾ ཙཱལེཏྭཱ ཛཱཏཔཐཝིཾ ཝིཀོཔེཏུཾ ན ཝཊྚཏཱིཏི དཊྛབྦཾ། དྭཱིསུཔི ཋཱནེསུ སུདྡྷཙིཏྟེན ནིདྡོསབྷཱཝཾ ཡཐཱཝུཏྟེན ‘‘ཐམྦྷཾ ཝཱ པདརཏྠརཾ། གཎྷིསྶཱམཱི’ཏི སཉྙཱཡ, གཧེཏུཾ པན ཝཊྚཏཱི’’ཏི ཨིམིནཱ ནཡེནཱཧ། པཐཝིནྟི ཨཀཔྤིཡཔཐཝིཾ།

976.Abbhokāseti upalakkhaṇattā antogehepi thambhaṃ cāletvā jātapathaviṃ vikopetuṃ na vaṭṭatīti daṭṭhabbaṃ. Dvīsupi ṭhānesu suddhacittena niddosabhāvaṃ yathāvuttena ‘‘thambhaṃ vā padarattharaṃ. Gaṇhissāmī’ti saññāya, gahetuṃ pana vaṭṭatī’’ti iminā nayenāha. Pathavinti akappiyapathaviṃ.

༩༧༧. ཨུཛུམུདྡྷརཏོ ན དོསོཏི ཡོཛནཱ།

977. Ujumuddharato na dosoti yojanā.

༩༧༨. ཨུཙྩཱལེཏྭཱཏི ཨུཀྑིཔིཏྭཱ ཙཱལེཏྭཱ པརིཝཏྟེཏྭཱ། པཝཊྚཏཱིཏི པཝཊྚེཏྭཱ པཝཊྚེཏྭཱ ནེཏཱིཏི ཨཏྠོ། སུདྡྷཙིཏྟསྶཱཏི ‘‘བྷཱུམི བྷིཛྫཏཱི’’ཏི ཨསལླཀྑེཏྭཱ ‘‘པཱསཱཎཾ པཝཊྚེཏྭཱ པཝཊྚེཏྭཱ ཧརིསྶཱམཱི’’ཏི སུདྡྷཙིཏྟཝཏོ།

978.Uccāletvāti ukkhipitvā cāletvā parivattetvā. Pavaṭṭatīti pavaṭṭetvā pavaṭṭetvā netīti attho. Suddhacittassāti ‘‘bhūmi bhijjatī’’ti asallakkhetvā ‘‘pāsāṇaṃ pavaṭṭetvā pavaṭṭetvā harissāmī’’ti suddhacittavato.

༩༧༩. བྷཱུམིཡཾ དཱརཱུནི ཕཱལེནྟཱནམྤི བྷཱུམིཡཾ སཱཁཱདཱིནི ཀཌྜྷཏོ ཙཱཏི ཡོཛནཱ།

979. Bhūmiyaṃ dārūni phālentānampi bhūmiyaṃ sākhādīni kaḍḍhato cāti yojanā.

༩༨༠. ཀཎྚཀནྟི རུཀྑཀཎྚཀཾ, མཙྪཀཎྚཀཉྩ། སཱུཙི ནཱམ ཨཡོམཡདནྟམཡཏམྦམཡཀཊྛམཡཱདིསཱུཙཱིནཾ ཨཉྙཏརཱ། ཨཊྛིཾ ཝཱཏི གོམཧིཾསཱདཱིནཾ ཨཊྛིཾ ཝཱ། ཧཱིརཾ ཝཱཏི ནཱལི༹ཀེརཱདིཧཱིརཾ ཝཱ། ཨཱཀོཊེཏུནྟི ཡཐཱ ཨེཀཀོཊི བྷཱུམིཾ པཝིསཏི, ཏཐཱ ཏཱལེ༹ཏུཾ། པཝེསེཏུནྟི བྷཱུམིཾ གམཡིཏུཾ།

980.Kaṇṭakanti rukkhakaṇṭakaṃ, macchakaṇṭakañca. Sūci nāma ayomayadantamayatambamayakaṭṭhamayādisūcīnaṃ aññatarā. Aṭṭhiṃ vāti gomahiṃsādīnaṃ aṭṭhiṃ vā. Hīraṃ vāti nāḷikerādihīraṃ vā. Ākoṭetunti yathā ekakoṭi bhūmiṃ pavisati, tathā tāḷetuṃ. Pavesetunti bhūmiṃ gamayituṃ.

༩༨༡. པསྶཱཝཾ མུཏྟཾ། མེདནིནྟི ཨེཏྠ ཨཀཔྤིཡཔཐཝིམཱཧ། བྷིནྡིསྶཱམཱིཏི ཨེཏྠ ‘‘ཨེཝཾ ཙིནྟེཏྭཱ’’ཏི སེསོ།

981.Passāvaṃ muttaṃ. Medaninti ettha akappiyapathavimāha. Bhindissāmīti ettha ‘‘evaṃ cintetvā’’ti seso.

༩༨༢. ཀརོནྟསྶཱཏི སུདྡྷཙིཏྟེན པསྶཱཝཾ ཀརོནྟསྶཱཏིཡོཛེཏབྦཾ། ‘‘སམྨཛྫཏོ’’ཏི ཨིདཾ ‘‘སམྨཛྫནྟེནཱ’’ཏི གཧེཏབྦཾ , ‘‘སམྨཛྫནིཡཱ’’ཏི སེསོ, ཨནནྟརཾ མེདནཱིཔདཾ ཨུཔཡོགཝསེན ‘‘མེདནི’’ནྟི གཧེཏབྦཾ, ‘‘ཝིསམ’’ནྟི སེསོ, ‘‘སམཾ ཀཱཏུ’’ནྟི ཨིམིནཱ ཡོཛེཏབྦཾ, སམྨཛྫནྟེན ཨུཙྩཊྛཱནཾ མདྡིཏྭཱ, ཨཱཝཱཊཊྛཱནཾ པཝེསེཏྭཱ སམཾ ཀཱཏུཾ སམྨཛྫནིཡཱ གྷཾསེཏུཾ ན ཝཊྚཏཱིཏི ཨཏྠོ། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཝིསམཾ བྷཱུམིཾ སམཾ ཀརིསྶཱམཱིཏི སམྨཛྫནིཡཱ གྷཾསིཏུམྤི ན ཝཊྚཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༨༦)།

982.Karontassāti suddhacittena passāvaṃ karontassātiyojetabbaṃ. ‘‘Sammajjato’’ti idaṃ ‘‘sammajjantenā’’ti gahetabbaṃ , ‘‘sammajjaniyā’’ti seso, anantaraṃ medanīpadaṃ upayogavasena ‘‘medani’’nti gahetabbaṃ, ‘‘visama’’nti seso, ‘‘samaṃ kātu’’nti iminā yojetabbaṃ, sammajjantena uccaṭṭhānaṃ madditvā, āvāṭaṭṭhānaṃ pavesetvā samaṃ kātuṃ sammajjaniyā ghaṃsetuṃ na vaṭṭatīti attho. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘visamaṃ bhūmiṃ samaṃ karissāmīti sammajjaniyā ghaṃsitumpi na vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 86).

༩༨༣. པཱདངྒུཊྛེན ཝཱཏི ཨེཏྠ སམུཙྩཡཏྠེན ཝཱ-སདྡེན ཨཊྛཀཐཱཡཾ ཝུཏྟཾ ‘‘ཀཏྟརཡཊྛིཡཱ བྷཱུམིཾ ཀོཊྚེནྟཱི’’ཏི ཨིདཾ སངྒཎྷཱཏི། ལིཁིཏུམྤཱིཏི རཱཛིཾ ཀཱཏུམྤི བྷཱུམིཾ བྷིནྡནྟེནཱཏི ཡོཛནཱ། པཱདེཧཱིཏི པཱདཏལེཧི།

983.Pādaṅguṭṭhena vāti ettha samuccayatthena vā-saddena aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ ‘‘kattarayaṭṭhiyā bhūmiṃ koṭṭentī’’ti idaṃ saṅgaṇhāti. Likhitumpīti rājiṃ kātumpi bhūmiṃ bhindantenāti yojanā. Pādehīti pādatalehi.

༩༨༥. བྷཱུམིནྟི ཨཀཔྤིཡབྷཱུམིཾ། དཧཏི དཧཱཔེཏཱིཏི ཨེཏྠ ‘‘ཡོ’’ཏི ཙ ‘‘ཏསྶཱ’’ཏི ཙ སམྦནྡྷཝསེན ལབྦྷཏི། པཏྟཾ དཧནྟསྶཱཏི ཚཝིཡཱ ཐིརབྷཱཝཏྠཾ དྷཱུམཾ གཱཧཱཔེཏྭཱ ཏིཎུཀྐཱདཱིཧི པཏྟཾ གཎྷནྟསྶ།

985.Bhūminti akappiyabhūmiṃ. Dahati dahāpetīti ettha ‘‘yo’’ti ca ‘‘tassā’’ti ca sambandhavasena labbhati. Pattaṃ dahantassāti chaviyā thirabhāvatthaṃ dhūmaṃ gāhāpetvā tiṇukkādīhi pattaṃ gaṇhantassa.

༩༨༦. ཏཏྟཀཱནེཝཱཏི ཋཱནཔྤམཱཎཱནེཝ། ཨིདྷཱཔི ‘‘ཡོ’’ཏི ཙ ‘‘ཏསྶཱ’’ཏི ཙ སཱམཏྠིཡཱ ལབྦྷཏི།

986.Tattakānevāti ṭhānappamāṇāneva. Idhāpi ‘‘yo’’ti ca ‘‘tassā’’ti ca sāmatthiyā labbhati.

༩༨༧. བྷཱུམིཡནྟི ཨཀཔྤིཡབྷཱུམིཡཾ། པཏྟཾ པཙཱིཡཏི ཨེཏྠཱཏི པཏྟཔཙནཾ, ཀཔཱལཾ, ཏསྨིཾ ཀཔཱལེ།

987.Bhūmiyanti akappiyabhūmiyaṃ. Pattaṃ pacīyati etthāti pattapacanaṃ, kapālaṃ, tasmiṃ kapāle.

༩༨༨. སོ ཨགྒི ཏཱནི དཱརཱུནི དཧནྟོ གནྟྭཱ ཙེ ཨེཀཾསེན བྷཱུམིཾ དཧཏི, ཏསྨཱ དཱརཱུནཾ ཨུཔརི ཨགྒིཾ ཋཔེཏུཾ ན ཝཊྚཏཱིཏི ཡོཛནཱ།

988.So aggi tāni dārūni dahanto gantvā ce ekaṃsena bhūmiṃ dahati, tasmā dārūnaṃ upari aggiṃ ṭhapetuṃ na vaṭṭatīti yojanā.

༩༨༩. ཨིཊྛཀཱ ཨཱཝཔཱིཡནྟི པཙྩནྟི ཨེཏྠཱཏི ཨིཊྛཀཱཝཱཔོ, སོ ཨེཝ ཨིཊྛཀཱཝཱཔཀོ, ཨིཊྛཀཱཔཙནཊྛཱནཾ། ཨཱདི-སདྡེན ཀུམྦྷཀཱརཱཝཱཔཱདིཾ སངྒཎྷཱཏི།

989. Iṭṭhakā āvapīyanti paccanti etthāti iṭṭhakāvāpo, so eva iṭṭhakāvāpako, iṭṭhakāpacanaṭṭhānaṃ. Ādi-saddena kumbhakārāvāpādiṃ saṅgaṇhāti.

༩༩༠. ཨུཔཱདཱིཡཏཱིཏི ཨུཔཱདཱནཾ, ཨིནྡྷནཾ, ན ཨུཔཱདཱནཾ ཨནུཔཱདཱནཾ, ཨིནྡྷནཏོ ཨཉྙཾ, ཏཏོ ཨནུཔཱདཱནཏོཏི ཨཏྠོ། ཁཱཎུཀེཏི མཏཁཱཎུཀེ ཙ སུཀྑརུཀྑེ ཙ བྷཱུམིགཏཾ ཨདཏྭཱ ‘‘ནིབྦཱཔེསྶཱམཱི’’ཏི ཨགྒིདཱནཾ ཝཊྚཏི། པཙྪཱ ཨུསྶཱཧེ ཀཏེཔི ན ནིབྦཱཡཏི, ན དོསོཏི། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘སཙེ པན བྷཱུམིཾ ཨཔྤཏྟམེཝཱ’’ཏིཨཱདི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༨༧)།

990. Upādīyatīti upādānaṃ, indhanaṃ, na upādānaṃ anupādānaṃ, indhanato aññaṃ, tato anupādānatoti attho. Khāṇuketi matakhāṇuke ca sukkharukkhe ca bhūmigataṃ adatvā ‘‘nibbāpessāmī’’ti aggidānaṃ vaṭṭati. Pacchā ussāhe katepi na nibbāyati, na dosoti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sace pana bhūmiṃ appattamevā’’tiādi (pāci. aṭṭha. 87).

༩༩༡. ཏིཎུཀྐནྟི ཏིཎེན བདྡྷཨུཀྐཾ། ཏིཎུཀྐནྟི ཨུཔལཀྑཎཾ། ནཱལི༹ཀེརཔཎྞཱདཱིཧི བདྡྷཱཔི སངྒཡ྄ཧནྟི།

991.Tiṇukkanti tiṇena baddhaukkaṃ. Tiṇukkanti upalakkhaṇaṃ. Nāḷikerapaṇṇādīhi baddhāpi saṅgayhanti.

༩༩༢. ཏསྶ ཨགྒིསྶ པཏིཏཊྛཱནེ ཨིནྡྷནཾ དཏྭཱ པུན ཏཾ ཨགྒིཾ ཀཱཏུཾ ཝཊྚཏཱིཏི མཧཱཔཙྩརིཡཾ རུཏཾ ཀཐིཏནྟི ཡོཛནཱ།

992.Tassa aggissa patitaṭṭhāne indhanaṃ datvā puna taṃ aggiṃ kātuṃ vaṭṭatīti mahāpaccariyaṃ rutaṃ kathitanti yojanā.

༩༩༣. ‘‘ཏསྶ ཨཔཐཝིཡ’’ནྟི པདཙྪེདོ། ཝིམཏིསྶུབྷཡཏྠཱཔཱིཏི པཐཝིཨཔཐཝིདྭཡེཔི ཝེམཏིཀསྶ། ཏཏྠ ཛཱཏཱ པཐཝཱི, ཨིཏརཱ ཨཔཐཝཱི།

993. ‘‘Tassa apathaviya’’nti padacchedo. Vimatissubhayatthāpīti pathaviapathavidvayepi vematikassa. Tattha jātā pathavī, itarā apathavī.

༩༩༤. ཨིམནྟི ཨཱཝཱཊཾ, མཏྟིཀཾ, པཾསུཾ ཝཱ།

994.Imanti āvāṭaṃ, mattikaṃ, paṃsuṃ vā.

པཐཝཱིཁཎནཀཐཱཝཎྞནཱ།

Pathavīkhaṇanakathāvaṇṇanā.

མུསཱཝཱདཝགྒོ པཋམོ།

Musāvādavaggo paṭhamo.

༩༩༥. བྷཝནྟསྶཱཏི ཛཱཡནྟསྶ, ཝཌྜྷམཱནསྶ ཙ། བྷཱུཏསྶཱཏི ཛཱཏསྶ, ཝཌྜྷིཏསྶ ཙཱཏི ཨཏྠོ། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘བྷཝནྟི ཨཧུཝུཉྩཱཏི བྷཱུཏཱ, ཛཱཡནྟི ཝཌྜྷནྟི, ཛཱཏཱ ཝཌྜྷིཏཱ ཙཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༩༠)། ཨེཏྠ ཙ ‘‘བྷཝནྟཱི’’ཏི ཨིམིནཱ ཝིརུལ༹ྷམཱུལེ ནཱིལབྷཱཝཾ ཨཱཔཛྫིཏྭཱ ཝཌྜྷམཱནཀེ ཏརུཎགཙྪེ དསྶེཏི། ‘‘ཨཧུཝུ’’ནྟི ཨིམིནཱ པན ཝཌྜྷིཏྭཱ ཋིཏེ མཧནྟེ རུཀྑགཙྪཱདིཀེ དསྶེཏི། ‘‘བྷཝནྟཱི’’ཏི ཨིམསྶ ཝིཝརཎཾ ‘‘ཛཡནྟི ཝཌྜྷནྟཱི’’ཏི, ‘‘ཨཧུཝུ’’ནྟི ཨིམསྶ ‘‘ཛཱཏཱ ཝཌྜྷིཏཱ’’ཏི། ཨེཝཾ བྷཱུཏ-སདྡོ པཙྩུཔྤནྣཱཏཱིཏཝིསཡོཏི དསྶེཏི། ‘‘བྷཝནྟསྶ བྷཱུཏསྶཱ’’ཏི ཨིམིནཱ པདདྭཡེན ‘‘བྷཱུཏགཱམསྶཱ’’ཏི པདསྶ ཏུལྱཱདྷིཀརཎཏཱདསྶནེན གཱམ-སདྡསྶ དིཊྛིགཏཝནནྟཱདིསདྡཱནཾ དིཊྛིཝནཱདིསདྡཏྠེ ཝིཡ བྷཱུཏསདྡཏྠེ ཝུཏྟིཔཀྑམཱཧ། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༩༠) ‘‘བྷཱུཏཱ ཨེཝ ཝཱ གཱམོ བྷཱུཏགཱམོ, པཏིཊྛིཏཧརིཏཏིཎརུཀྑཱདཱིནམེཏཾ ཨདྷིཝཙན’’ནྟི། བྷཱུཏཱནཾ དེཝཏཱནཾ གཱམོ ནིཝཱསོཏི ཝཱ བྷཱུཏགཱམོ། བྷཱུམིཡཾ པཏིཊྛཧིཏྭཱ ཧི ཧརིཏབྷཱཝམཱཔནྣཱ ཏིཎརུཀྑགཙྪཱདཡོ དེཝཏཱཧི པརིགཡ྄ཧནྟཱིཏི། ཛཱཡནྟསྶ ཝཌྜྷནྟསྶ ཝཱ སམྤཏྟཝུདྡྷིམརིཡཱདསྶ ཝཱ རུཀྑཱདིནོཏི ཨཏྠོ།

995.Bhavantassāti jāyantassa, vaḍḍhamānassa ca. Bhūtassāti jātassa, vaḍḍhitassa cāti attho. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘bhavanti ahuvuñcāti bhūtā, jāyanti vaḍḍhanti, jātā vaḍḍhitā cā’’ti (pāci. aṭṭha. 90). Ettha ca ‘‘bhavantī’’ti iminā viruḷhamūle nīlabhāvaṃ āpajjitvā vaḍḍhamānake taruṇagacche dasseti. ‘‘Ahuvu’’nti iminā pana vaḍḍhitvā ṭhite mahante rukkhagacchādike dasseti. ‘‘Bhavantī’’ti imassa vivaraṇaṃ ‘‘jayanti vaḍḍhantī’’ti, ‘‘ahuvu’’nti imassa ‘‘jātā vaḍḍhitā’’ti. Evaṃ bhūta-saddo paccuppannātītavisayoti dasseti. ‘‘Bhavantassa bhūtassā’’ti iminā padadvayena ‘‘bhūtagāmassā’’ti padassa tulyādhikaraṇatādassanena gāma-saddassa diṭṭhigatavanantādisaddānaṃ diṭṭhivanādisaddatthe viya bhūtasaddatthe vuttipakkhamāha. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ (pāci. aṭṭha. 90) ‘‘bhūtā eva vā gāmo bhūtagāmo, patiṭṭhitaharitatiṇarukkhādīnametaṃ adhivacana’’nti. Bhūtānaṃ devatānaṃ gāmo nivāsoti vā bhūtagāmo. Bhūmiyaṃ patiṭṭhahitvā hi haritabhāvamāpannā tiṇarukkhagacchādayo devatāhi parigayhantīti. Jāyantassa vaḍḍhantassa vā sampattavuddhimariyādassa vā rukkhādinoti attho.

པཱཏབྱཏཱནིམིཏྟནྟི ཨེཏྠ པཱཏབྱབྷཱཝོ པཱཏབྱཏཱ, ‘‘ཚེདནབྷེདནཱདཱིཧི ཡཐཱརུཙི པརིབྷུཉྫིཏབྦཏཱཏི ཨཏྠོ’’ཏི ཨཊྛཀཐཱཝཙནཏོ པཱཏབྱཏཱ-སདྡསྶ པརིབྷུཉྫིཏབྦཏཱཏི ཨཏྠོ ཝེདིཏབྦོ, སཱ ནིམིཏྟཾ ཧེཏུ ཡསྶ པཱཙིཏྟིཡསྶ ཏཾ པཱཏབྱཏཱནིམིཏྟཾ། རུཀྑཱདཱིནཾ ཚེདནཕཱལནཱདིཝསེན ཝིཀོཔནཱིཡཏཱསངྑཱཏཔཱཏབྱཏཱནིམིཏྟཾ པརིབྷུཉྫིཏབྦཏཱཧེཏུ པཱཙིཏྟིཡཾ ཨུདཱིརིཏཾ ཝུཏྟནྟི ཨཏྠོ།

Pātabyatānimittanti ettha pātabyabhāvo pātabyatā, ‘‘chedanabhedanādīhi yathāruci paribhuñjitabbatāti attho’’ti aṭṭhakathāvacanato pātabyatā-saddassa paribhuñjitabbatāti attho veditabbo, sā nimittaṃ hetu yassa pācittiyassa taṃ pātabyatānimittaṃ. Rukkhādīnaṃ chedanaphālanādivasena vikopanīyatāsaṅkhātapātabyatānimittaṃ paribhuñjitabbatāhetu pācittiyaṃ udīritaṃ vuttanti attho.

༩༩༦-༧. སོཏི བྷཱུཏགཱམོ། ཏིལབཱིཛཱདིཀོཏི ཏིལབཱིཛམེཏྠ སུཁུམཔཎྞསེཝཱལཱདིཀོ། ཨཱདི-སདྡེན ཙ ཏཱདིསཱ ཨིཏརཱ སེཝཱལཛཱཏི གཧིཏཱ། ‘‘ཨུཔརི ཁུདྡཱནུཁུདྡཀཔཎྞངྐུརོ, ཧེཊྛཱ ཁུདྡཱནུཁུདྡཀམཱུལངྐུརོ སེཝཱལོ ཏིལབཱིཛཾ ནཱམཱ’’ཏི གཎྛིཔདེ ཝུཏྟནྟི། ཝིཀོཔེནྟསྶ ཏཾ སབྦནྟི བྷཱུམིཡཾ པཏིཊྛཱཡ ཨུདཀེ ཛཱཡམཱནཀསེཝཱལཱདིཾ བྷཱུམིཡཱ ཨུཔྤཱཊནཙྪེདནཝསེན ཛལེ ཨེཝ པཏིཊྛིཏཾ སུཁུམཔཎྞནཱིལིཀཱདིཾ ཨུདཀཏོ ཨུདྡྷརཎཙྪེདནཝསེན ཏཾ སབྦཾ སེཝཱལཾ ཝིཀོཔེནྟསྶཱཏི ཨཏྠོ།

996-7.Soti bhūtagāmo. Tilabījādikoti tilabījamettha sukhumapaṇṇasevālādiko. Ādi-saddena ca tādisā itarā sevālajāti gahitā. ‘‘Upari khuddānukhuddakapaṇṇaṅkuro, heṭṭhā khuddānukhuddakamūlaṅkuro sevālo tilabījaṃ nāmā’’ti gaṇṭhipade vuttanti. Vikopentassa taṃ sabbanti bhūmiyaṃ patiṭṭhāya udake jāyamānakasevālādiṃ bhūmiyā uppāṭanacchedanavasena jale eva patiṭṭhitaṃ sukhumapaṇṇanīlikādiṃ udakato uddharaṇacchedanavasena taṃ sabbaṃ sevālaṃ vikopentassāti attho.

༩༩༨. ཧཏྠེན ཝིཡཱུཧིཏྭཱཏི ཛལཏོ ཨམོཙེཏྭཱ ཧཏྠེན དཱུརཏོ ཨཔནེཏྭཱ། ‘‘ཧོཏཱི’’ཏིཨཱདི ཏསྶ ཧེཏུསནྡསྶནཏྠཾ། སཀལཾ ཨནཝསེསཾ སབྦཾ ཛལཾ ཏསྶ ཡསྨཱ ཋཱནཾ ཧོཏི, ཏསྨཱཏི ཨཏྠོ།

998.Hatthenaviyūhitvāti jalato amocetvā hatthena dūrato apanetvā. ‘‘Hotī’’tiādi tassa hetusandassanatthaṃ. Sakalaṃ anavasesaṃ sabbaṃ jalaṃ tassa yasmā ṭhānaṃ hoti, tasmāti attho.

༩༩༩. ཙེཙྩཱཏི ཛཱནནྟོ། ཏཾ སེཝཱལཛཱཏིཀཾ ཛལཱ ཨུདྡྷརིཏུཾ ཨུདཀེན ཝིནཱ བྷིཀྑུསྶ ན ཝཊྚཏཱིཏི ཡོཛནཱ། ཋཱནསངྐམནཉྷི ཏནྟི ཧེཏུདསྶནཾ། ཏཾ ཏཐཱཀརཎཾ ཡསྨཱ ཋཱནསངྐམནཾ ཋཱནཏོ ཙཱཝནཾ, ཏསྨཱ ཏཾ ན ཝཊྚཏཱིཏི ཡོཛནཱ།

999.Ceccāti jānanto. Taṃ sevālajātikaṃ jalā uddharituṃ udakena vinā bhikkhussa na vaṭṭatīti yojanā. Ṭhānasaṅkamanañhi tanti hetudassanaṃ. Taṃ tathākaraṇaṃ yasmā ṭhānasaṅkamanaṃ ṭhānato cāvanaṃ, tasmā taṃ na vaṭṭatīti yojanā.

༡༠༠༠. ཡཐཱཝུཏྟསྶ བྱཏིརེཀཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཨུདཀེནཱ’’ཏིཨཱདི། ཏཏྠ ཨུདཀེནཱཏི སཧཏྠེ ཀརཎཝཙནཾ། ཏཾ སེཝཱལཛཱཏིཀཾ། ཝཱརིསཱུཏི ཨེཏྠ ཝཱསཾ ཝཱརཡནྟཱིཏི ཝཱརཱི, ཏེསུ།

1000. Yathāvuttassa byatirekaṃ dassetumāha ‘‘udakenā’’tiādi. Tattha udakenāti sahatthe karaṇavacanaṃ. Taṃ sevālajātikaṃ. Vārisūti ettha vāsaṃ vārayantīti vārī, tesu.

༡༠༠༡. ཛལེ ཝལླིཏིཎཱདཱིནཱིཏི ཛལམཏྠཀེ ཝལླིཉྩ ཛཱཡམཱནཀརཝལླིཏིཎཱདཱིནི ཙ། ཨུདྡྷརནྟསྶཱཏི བྷཱུམིཡཾ པཏིཊྛིཏཾ བྷཱུམིཏོ, ཨུདཀེ པཏིཊྛིཏཾ ཨུདཀཏོ ཙ ཨུདྡྷརནྟསྶ། ཏཏྠ ཨནྟཔཀྑཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཏོཡཏོ’’ཏི། ཝིཀོཔེནྟསྶཱཏི ཁཎྜནཱདིཝསེན ཀོཔེནྟསྶ། ཏཏྠཱཏི ཏསྨིཾ ཨུདཀེ, ཨེཝ-ཀཱརོ ལུཏྟནིདྡིཊྛོ ‘‘ཏཏྠེཝཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༩༢) ཨཊྛཀཐཱཝཙནཏོ།

1001.Jale vallitiṇādīnīti jalamatthake valliñca jāyamānakaravallitiṇādīni ca. Uddharantassāti bhūmiyaṃ patiṭṭhitaṃ bhūmito, udake patiṭṭhitaṃ udakato ca uddharantassa. Tattha antapakkhaṃ dassetumāha ‘‘toyato’’ti. Vikopentassāti khaṇḍanādivasena kopentassa. Tatthāti tasmiṃ udake, eva-kāro luttaniddiṭṭho ‘‘tatthevā’’ti (pāci. aṭṭha. 92) aṭṭhakathāvacanato.

༡༠༠༢. ཨེཏྠཱཏི ཨུདཀེ ཨེཝ། ཝིཀོཔེནྟསྶཱཏི ཀཔྤིཡཾ ཨཀཱརཱཔེཏྭཱ ཚེདནཱདིཾ ཀརོནྟསྶ། ཏཱནཱིཏི ཏཐཱ པརེཧི ཨུཔྤཱཊིཏཏྟཱ བྷཱུཏགཱམབྷཱཝཏོ མུཏྟཱནི ཝལླིཏིཎཱདཱིནི། བཱིཛགཱམེནཱཏི མཱུལབཱིཛགཱམཱདིཝསེན།

1002.Etthāti udake eva. Vikopentassāti kappiyaṃ akārāpetvā chedanādiṃ karontassa. Tānīti tathā parehi uppāṭitattā bhūtagāmabhāvato muttāni vallitiṇādīni. Bījagāmenāti mūlabījagāmādivasena.

༡༠༠༣. ཨེཝཾ ཨུདཀཊྛེ སངྑེཔཏོ ཝིནིཙྪཡཾ དསྶེཏྭཱ ཨིདཱནི ཨིཏརཏྲཱཔི ཝིནིཙྪཡཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཐལཊྛེ’’ཏིཨཱདི། ཧརིཏཁཱཎུཀོཏི ཨེཏྠ ‘‘ཡོ’’ཏི སེསོ། ‘‘ཏསྶཱ’’ཏི ཨིམིནཱ སམྦནྡྷོ, ཀཀུདྷཀརཉྫཱདཱིནཾ ཚིནྣཱཝསིཊྛཁཱཎུཀོཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ‘‘བྷཱུཏགཱམེན སངྒཧོ’’ཏི ཨིམིནཱ ཏཾཝིཀོཔནེ པཱཙིཏྟིཡབྷཱཝཾ དཱིཔེཏི། ཨེཝམུཔརིཔི།

1003. Evaṃ udakaṭṭhe saṅkhepato vinicchayaṃ dassetvā idāni itaratrāpi vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘thalaṭṭhe’’tiādi. Haritakhāṇukoti ettha ‘‘yo’’ti seso. ‘‘Tassā’’ti iminā sambandho, kakudhakarañjādīnaṃ chinnāvasiṭṭhakhāṇukoti vuttaṃ hoti. ‘‘Bhūtagāmena saṅgaho’’ti iminā taṃvikopane pācittiyabhāvaṃ dīpeti. Evamuparipi.

༡༠༠༤. ནཱལི༹ཀེརཱདིཀཱནཾ ཁཱཎཱུཏི ཨེཏྠཱཔི ‘‘ཨུཔརིཧརིཏོ’’ཏི སཱམཏྠིཡཱ ལབྦྷཏི། ‘‘བཱིཛགཱམེན སངྒཧོ’’ཏི ཨིམིནཱ དུཀྐཊཝཏྠུཏམཱཧ། ཨེཝམུཔརིཔི། ཀིཉྩཱཔི ཧི ཏཱལནཱལི༹ཀེརཱདཱིནཾ ཁཱཎུ ཨུདྡྷཾ ཨཝཌྜྷནཀོ བྷཱུཏགཱམསྶ ཀཱརཎཾ ན ཧོཏི, ཏཐཱཔི བྷཱུཏགཱམསངྑཱཏནིབྦཏྟཔཎྞམཱུལབཱིཛཏོ སམྦྷཱུཏཏྟཱ བྷཱུཏགཱམཏོ ཨུཔྤནྣོ ནཱམ ཧོཏཱིཏི བཱིཛགཱམེན སངྒཧཾ གཙྪཏི།

1004.Nāḷikerādikānaṃkhāṇūti etthāpi ‘‘upariharito’’ti sāmatthiyā labbhati. ‘‘Bījagāmena saṅgaho’’ti iminā dukkaṭavatthutamāha. Evamuparipi. Kiñcāpi hi tālanāḷikerādīnaṃ khāṇu uddhaṃ avaḍḍhanako bhūtagāmassa kāraṇaṃ na hoti, tathāpi bhūtagāmasaṅkhātanibbattapaṇṇamūlabījato sambhūtattā bhūtagāmato uppanno nāma hotīti bījagāmena saṅgahaṃ gacchati.

༡༠༠༥. ཏཐཱཔཀཱསིཏོཏི ‘‘བཱིཛགཱམོ’’ཏི ཝུཏྟོ།

1005.Tathāpakāsitoti ‘‘bījagāmo’’ti vutto.

༡༠༠༦. ཕལིཏཱ ཀདལཱི ཡཱཝ ནཱིལཔཎྞཱ, ཏཱཝ སཱ ཙ བྷཱུཏགཱམོཏི པཀཱསིཏཱཏི ཡོཛནཱ། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཀདལཱི པན ཕལིཏཱ ཡཱཝ ནཱིལཔཎྞཱ, ཏཱཝ བྷཱུཏགཱམེནེཝ སངྒཧིཏཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༩༢)། ནལ༹ནྟི ཁུདྡཀཝེལུ༹། ཝེལཱུ༹ཏི མཧཱཝེལུ༹། ཏིཎཱདཱིནནྟི ཨཱདི-སདྡེན སསྶཱདཡོ གཧིཏཱ།

1006. Phalitā kadalī yāva nīlapaṇṇā, tāva sā ca bhūtagāmoti pakāsitāti yojanā. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘kadalī pana phalitā yāva nīlapaṇṇā, tāva bhūtagāmeneva saṅgahitā’’ti (pāci. aṭṭha. 92). Naḷanti khuddakaveḷu. Veḷūti mahāveḷu. Tiṇādīnanti ādi-saddena sassādayo gahitā.

༡༠༠༧. ཡོ ཨཡཾ པན ཝེལུ༹ ཨགྒཏོ པཊྛཱཡ ཡདཱ སུསྶཏི, ཏདཱ སོ བཱིཛགཱམེན སངྒཧིཏོ ནཱམ ཧོཏཱིཏི ཡོཛནཱ། བཱིཛགཱམེནཱཏི ཕལུ༹བཱིཛགཱམེན། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཀཏརབཱིཛགཱམེན? ཕལུ༹བཱིཛགཱམེནཱ’’ཏི།

1007. Yo ayaṃ pana veḷu aggato paṭṭhāya yadā sussati, tadā so bījagāmena saṅgahito nāma hotīti yojanā. Bījagāmenāti phaḷubījagāmena. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘katarabījagāmena? Phaḷubījagāmenā’’ti.

༡༠༠༨. ཨིནྡསཱལོ སལླཀཱི། ཨཱདི-སདྡེན སོབྷཉྫནཱདཱིནཾ སངྒཧོ། ཏུ-སདྡེན ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཀིཉྩཱཔི རཱསིཀཏདཎྜཀེཧི རཏནཔྤམཱཎཱཔི སཱཁཱ ནིཀྑམནྟཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༩༢) ཝུཏྟཝིསེསཾ ཛོཏེཏི། ཚིནྡིཏྭཱ ཋཔིཏདཎྜཀེསུ རཏནམཏྟཱསུཔི སཱཁཱསུ ཨུཊྛིཏཱསུ བྷཱུཏགཱམཾ ཨཧུཏྭཱ བཱིཛགཱམམེཝ ཧོཏི ཨཝིརུལ༹ྷམཱུལཀཏྟཱཏི ཨཡཾ ཝིནིཙྪཡོ ཝིནཡཉྙུནཱ ཉཱཏོ ཀུཀྐུཙྩཀཱནམུཔཀཱརཱཡ ཧོཏཱིཏི ཨཱཧ ‘‘ཝིཉྙེཡྻོ ཝིནཡཉྙུནཱ’’ཏི། ཨིམམེཝཏྠཾ ‘‘མཱུལམཏྟེཔི ཝཱ’’ཏིཨཱདིནཱ ཝཀྑཏི།

1008.Indasālo sallakī. Ādi-saddena sobhañjanādīnaṃ saṅgaho. Tu-saddena aṭṭhakathāyaṃ ‘‘kiñcāpi rāsikatadaṇḍakehi ratanappamāṇāpi sākhā nikkhamantī’’ti (pāci. aṭṭha. 92) vuttavisesaṃ joteti. Chinditvā ṭhapitadaṇḍakesu ratanamattāsupi sākhāsu uṭṭhitāsu bhūtagāmaṃ ahutvā bījagāmameva hoti aviruḷhamūlakattāti ayaṃ vinicchayo vinayaññunā ñāto kukkuccakānamupakārāya hotīti āha ‘‘viññeyyo vinayaññunā’’ti. Imamevatthaṃ ‘‘mūlamattepi vā’’tiādinā vakkhati.

༡༠༠༩. མཎྜཔཱདཱིནམཏྠཱཡཱཏི མཎྜཔཝཏིཔཱཀཱརཱདཱིནམཏྠཱཡ། སཙེ ཏེ ནིཀྑཎནྟཱིཏི ཡདི ཏེ ཨིནྡསཱལཱདིདཎྜཀེ བྷཱུམིཡཾ ནིཁཎནྟི། ནིགྒཏེ མཱུལཔཎྞསྨིནྟི ཏཐཱ ནིཁཱཏདཎྜཏོ མཱུལེ ཙ པཎྞེ ཙ ཛཱཏེ། བྷཱུཏགཱམེན སངྒཧོཏི ཨེཏྠ ‘‘ཏེས’’ནྟི སཱམཏྠིཡཱ ལབྦྷཏི, ‘‘ཝིཉྙེཡྻོ’’ཏི ཨདྷིཀཱརོ།

1009.Maṇḍapādīnamatthāyāti maṇḍapavatipākārādīnamatthāya. Sace te nikkhaṇantīti yadi te indasālādidaṇḍake bhūmiyaṃ nikhaṇanti. Niggate mūlapaṇṇasminti tathā nikhātadaṇḍato mūle ca paṇṇe ca jāte. Bhūtagāmena saṅgahoti ettha ‘‘tesa’’nti sāmatthiyā labbhati, ‘‘viññeyyo’’ti adhikāro.

༡༠༡༠. ནིགྒཏེཔཱིཏི ཏཏིཡེན པི-སདྡེན ཨཏིཁུདྡཀཏཾ སཱུཙེཏི།

1010.Niggatepīti tatiyena pi-saddena atikhuddakataṃ sūceti.

༡༠༡༡. སཀནྡཱ ཏཱལཊྛཱིཏི སཀནྡཏཱལབཱིཛཾ། པཏྟཝཊྚཱིཏི སཱུཙིསཎྛཱནཱ ཨངྐུརཔཏྟཝཊྚི། ན ཙ བཱིཛགཱམོཏི ཝུཙྩཏཱིཏི ཡོཛནཱ། ‘‘བྷཱུཏགཱམོ’’ཏི ཨིདཾ ཡཐཱཝུཏྟསྶ བྱཏིརེཀཝསེན དསྶེཏི།

1011.Sakandā tālaṭṭhīti sakandatālabījaṃ. Pattavaṭṭīti sūcisaṇṭhānā aṅkurapattavaṭṭi. Na ca bījagāmoti vuccatīti yojanā. ‘‘Bhūtagāmo’’ti idaṃ yathāvuttassa byatirekavasena dasseti.

༡༠༡༢. ནཱལི༹ཀེརཏཙནྟི ནཱལི༹ཀེརཕལཚལླིཾ། དནྟསཱུཙཱིཝཱཏི དནྟམཡསཱུཙི ཨིཝ། སོཔཱིཏི ནཱལི༹ཀེརོཔི། རུཀྑཏཙསདྡཱནཾ ཕལེསུ ཝཏྟམཱནཀཱལེསུཔི ཏཾལིངྒཏཱ ན ཝིརུཛ྄ཛྷཏཱིཏི ‘‘སོ’’ཏི ཨཱཧཱཏི ཝིཉྙཱཡཏི།

1012.Nāḷikeratacanti nāḷikeraphalachalliṃ. Dantasūcīvāti dantamayasūci iva. Sopīti nāḷikeropi. Rukkhatacasaddānaṃ phalesu vattamānakālesupi taṃliṅgatā na virujjhatīti ‘‘so’’ti āhāti viññāyati.

༡༠༡༣. མིགསིངྒསམཱནཱཡཱཏི ཧརིཏཝིསཱཎསདིསཱཡ། པཏྟཝཊྚིཡཱཏི ཨངྐུརཔཏྟཝཊྚིཡཱ། སཏིཡཱཏི ཝིཛྫམཱནཱཡ། བྷཱུཏགཱམོཏི ཝུཙྩཏཱིཏི ཨམཱུལཀབྷཱུཏགཱམོཏི ཝུཙྩཏི། ཨིདཾ ནཱལི༹ཀེརསྶ ཨཱཝེཎིཀཾ ཀཏྭཱ ཝུཏྟཾ།

1013.Migasiṅgasamānāyāti haritavisāṇasadisāya. Pattavaṭṭiyāti aṅkurapattavaṭṭiyā. Satiyāti vijjamānāya. Bhūtagāmoti vuccatīti amūlakabhūtagāmoti vuccati. Idaṃ nāḷikerassa āveṇikaṃ katvā vuttaṃ.

ཙཏུབྷཱཎཝཱརཝཎྞནཱ ནིཊྛིཏཱ།

Catubhāṇavāravaṇṇanā niṭṭhitā.

༡༠༡༥-༦. ཨམྦཊྛཱིཏི ཨམྦབཱིཛཾ། ཛམྦུཊྛཱིཏི ཛམྦུབཱིཛཾ། ཨཱདི-སདྡེན མདྷུཀཔནསཱདིབཱིཛཱནཾ གཧཎཾ། ཝནྡཱཀཱཏི རུཀྑཱདནཱི། ཨཉྙཾ ཝཱཏི བྷཎྜཀདལིམནོརཧཾ ཝཱ། ཨསྶཱཏི ཝནྡཱཀཱདིནོ། ཨམཱུལཝལླཱིཏི ཨེཝཾནཱམིཀཱ ཝལླི།

1015-6.Ambaṭṭhīti ambabījaṃ. Jambuṭṭhīti jambubījaṃ. Ādi-saddena madhukapanasādibījānaṃ gahaṇaṃ. Vandākāti rukkhādanī. Aññaṃ vāti bhaṇḍakadalimanorahaṃ vā. Assāti vandākādino. Amūlavallīti evaṃnāmikā valli.

༡༠༡༧. སོ སེཝཱལོཏི ཡོཛནཱ།

1017. So sevāloti yojanā.

༡༠༡༨. གྷཾསིཏྭཱཏི ཡེན ཀེནཙི གྷཾསིཏྭཱ། ཏཾ སེཝཱལཾ། ཏསྨཱཏི ཏསྨཱ པཱཀཱརཱ།

1018.Ghaṃsitvāti yena kenaci ghaṃsitvā. Taṃ sevālaṃ. Tasmāti tasmā pākārā.

༡༠༡༩. སེཝཱལེ ཨཔནཱིཏེ། ཨནྟོཏི པཱནཱིཡགྷཊཱདཱིནཾ ཨནྟོཀུཙྪིམྷི། ཀཎྞཀཾ ཨབྦོཧཱརནྟི ཡོཛནཱ། པཱནཱིཡགྷཊཱདཱིནཾ བཧི སེཝཱལོ ཨུདཀེ ཨཊྛིཏཏྟཱ, བཱིཛགཱམཱནུལོམཏྟཱ ཙ དུཀྐཊཝཏྠཱུཏི ཝདནྟི། ཀཎྞཀཾ ནཱིལཝཎྞམྤི ཨབྦོཧཱརིཀམེཝ།

1019.Sevāle apanīte. Antoti pānīyaghaṭādīnaṃ antokucchimhi. Kaṇṇakaṃ abbohāranti yojanā. Pānīyaghaṭādīnaṃ bahi sevālo udake aṭṭhitattā, bījagāmānulomattā ca dukkaṭavatthūti vadanti. Kaṇṇakaṃ nīlavaṇṇampi abbohārikameva.

༡༠༢༠. པཱསཱཎདདྡཱུཏི མནུསྶསརཱིརེ རོགཱཀཱརེན པཱསཱཎེ ཛཱཡམཱནསྶེཏཾ ཨདྷིཝཙནཾ། སེཝཱལནྟི པཱསཱཎསེཝཱལཾ། སེལེཡྻཀཱ ནཱམ སིལཱཡ སམྦྷཱུཏཱ ཨེཀཱ སུགནྡྷཛཱཏི། ཨཔཏྟཱནཱིཏི པཎྞརཧིཏཱནི།

1020.Pāsāṇadaddūti manussasarīre rogākārena pāsāṇe jāyamānassetaṃ adhivacanaṃ. Sevālanti pāsāṇasevālaṃ. Seleyyakā nāma silāya sambhūtā ekā sugandhajāti. Apattānīti paṇṇarahitāni.

༡༠༢༡. པུཔྥིཏནྟི ཝིཀསིཏཾ། ཏཾ ཨཧིཙྪཏྟཾ། མཀུལནྟི ཨཝིཀསིཏཾ།

1021.Pupphitanti vikasitaṃ. Taṃ ahicchattaṃ. Makulanti avikasitaṃ.

༡༠༢༢. ཨལླསྨིཾ རུཀྑེ ཏཙཾ ཝིཀོཔེཏྭཱ ཡཐཱ གཧེཏུཾ ན ཝཊྚཏི, ཏཐཱ པཔྤཊིཀམྤི ནིཡྻཱསམྤི ཝིཀོཔེཏྭཱ གཧེཏུཾ ན ཝཊྚཏཱིཏི ཡོཛནཱ, པཱཙིཏྟིཡམེཝཱཏི ཨདྷིཔྤཱཡོ། པཔྤཊིཀམྤཱིཏི ཨལླཏཙམཏྠཀེ སུཀྑཏཙཔཊལམྤི། ‘‘ཨལླསྨི’’ནྟི ཨིམིནཱ བྱཏིརེཀེན མཏརུཀྑེ དོསཱབྷཱཝཾ དཱིཔེཏི། ‘‘ཏཙཾ ཝིཀོཔེཏྭཱ’’ཏི ཝཙནཏོ རུཀྑཏཙམྤི པཔྤཊིཀམྤི སཱལཀཔིཏྠཱདིནིཡྻཱསམྤི རུཀྑེ ཨལླཏཙཾ ཨཝིཀོཔེཏྭཱ མཏྠཀཏོ ཚིནྡིཏྭཱ གཧེཏུཾ ཝཊྚཏི།

1022. Allasmiṃ rukkhe tacaṃ vikopetvā yathā gahetuṃ na vaṭṭati, tathā pappaṭikampi niyyāsampi vikopetvā gahetuṃ na vaṭṭatīti yojanā, pācittiyamevāti adhippāyo. Pappaṭikampīti allatacamatthake sukkhatacapaṭalampi. ‘‘Allasmi’’nti iminā byatirekena matarukkhe dosābhāvaṃ dīpeti. ‘‘Tacaṃ vikopetvā’’ti vacanato rukkhatacampi pappaṭikampi sālakapitthādiniyyāsampi rukkhe allatacaṃ avikopetvā matthakato chinditvā gahetuṃ vaṭṭati.

༡༠༢༣. ཨཀྑརཙྪིནྡནཱརཧེསུ ནུཧིཀདལིཨཱདཱིསུ རུཀྑེསུ, ཏཏྠཛཱཏེསུ ཏཱལཔཎྞཱདིཀེསུ ཝཱ ཨཀྑརཾ ལིཁཏོ པཱཙིཏྟིཡམུདཱིརཡེཏི ཡོཛནཱ། ‘‘ཏཏྠཛཱཏེསཱུ’’ཏི ཨིམིནཱ རུཀྑཏོ ཨཔནཱིཏཔཎྞེསུ ལིཁིཏུཾ ཝཊྚཏཱིཏི བྱཏིརེཀཏོ དཱིཔེཏི།

1023. Akkharacchindanārahesu nuhikadaliādīsu rukkhesu, tatthajātesu tālapaṇṇādikesu vā akkharaṃ likhato pācittiyamudīrayeti yojanā. ‘‘Tatthajātesū’’ti iminā rukkhato apanītapaṇṇesu likhituṃ vaṭṭatīti byatirekato dīpeti.

༡༠༢༤. ‘‘པཀྐམེཝ ཝཱ’’ཏི ཝིསུཾ ཝཙནཏོ ‘‘ཕལཾ ཝཱ’’ཏི ཨིམིནཱ ཨཔཀྐཾ ཕལཾ གཧིཏཾ།

1024.‘‘Pakkameva vā’’ti visuṃ vacanato ‘‘phalaṃ vā’’ti iminā apakkaṃ phalaṃ gahitaṃ.

༡༠༢༥. ཕལིནིཾསཱཁནྟི ཁཱདནཱརཧཕལཝཏིཾ ཛམྦུསཱཁཱདིཀཾ སཱཁཾ། གཎྷཏོ ཨནུཔསམྤནྣསྶཱཏི གཧེཏབྦཾ། སཡཾ ཁཱདིཏུཀཱམོ ཙེཏི ཏཐཱ ཨོནམིཏྭཱ སཱཁཏོ ཨོཙིནིཏྭཱ དིནྣཕལཾ སཙེ སཡཾ ཁཱདིཏུཀཱམོ ཧོཏི། ཨེཝཾ དཱཏུནྟི ཡཐཱཝུཏྟཔྤཀཱརཾ ནཱམེཏྭཱ དཱཏུཾ།

1025.Phaliniṃsākhanti khādanārahaphalavatiṃ jambusākhādikaṃ sākhaṃ. Gaṇhato anupasampannassāti gahetabbaṃ. Sayaṃ khāditukāmo ceti tathā onamitvā sākhato ocinitvā dinnaphalaṃ sace sayaṃ khāditukāmo hoti. Evaṃ dātunti yathāvuttappakāraṃ nāmetvā dātuṃ.

༡༠༢༦. པརཾ ཀཉྩི ཨུཀྑིཔིཏྭཱཏི ཨཉྙཾ ཀཉྩི ཨནུཔསམྤནྣཾ ཨུཀྑིཔིཏྭཱ། པུཔྥཱནི ཨོཙིནནྟེསཱུཏི ཀུསུམཱནི ལུནནྟེསུ། ཨཡམེཝ ཝིནིཙྪཡོཏི སཱམཉྙནིདྡེསེཔི ཨེཏྠ ཨཏྟནོ ནཱམེཏྭཱ དིནྣསཱཁཱཡ པུཔྥཱནི པཱནཱིཡཝཱསཏྠཱཡ ན གཧེཏབྦཱནི། ཨནུཔསམྤནྣཾ ཨུཀྑིཔིཏྭཱ པུཔྥཱནི ཨོཙིནཱཔེཏྭཱ གཧིཏཔུཔྥཱནི གཧེཏབྦཱནཱིཏི ཨཡམེཏྠ ཝིསེསོ། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཏེཧི པན པུཔྥེཧི པཱནཱིཡཾ ན ཝཱསེཏབྦཾ། པཱནཱིཡཝཱསཏྠིཀེན སཱམཎེརཾ ཨུཀྑིཔིཏྭཱ ཨོཙིནཱཔེཏབྦཱནཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༩༢)།

1026.Paraṃ kañci ukkhipitvāti aññaṃ kañci anupasampannaṃ ukkhipitvā. Pupphāni ocinantesūti kusumāni lunantesu. Ayameva vinicchayoti sāmaññaniddesepi ettha attano nāmetvā dinnasākhāya pupphāni pānīyavāsatthāya na gahetabbāni. Anupasampannaṃ ukkhipitvā pupphāni ocināpetvā gahitapupphāni gahetabbānīti ayamettha viseso. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tehi pana pupphehi pānīyaṃ na vāsetabbaṃ. Pānīyavāsatthikena sāmaṇeraṃ ukkhipitvā ocināpetabbānī’’ti (pāci. aṭṭha. 92).

༡༠༢༧. ‘‘སཱཁཱ’’ཏི བྷིནྡིཏྭཱ ཝཱ ཚིནྡིཏྭཱ ཝཱ མོཙིཏཱ ཝུཙྩཏི། སཱཁཱིནནྟི རུཀྑཱནཾ། ཏནྟི ཡཐཱཝུཏྟརུཀྑཏོ མོཙིཏསཱཁཾ། ཡེསཾ རུཀྑཱནཾ སཱཁཱ རུཧཏི, ཏེསཾ སཱཁཱིནཾ ཏཾ སཱཁཾ ཀཔྤིཡཾ ཨཀཱརཱཔེཏྭཱ ཝིཀོཔེནྟསྶ དུཀྐཊནྟི ཡོཛནཱ། ‘‘ཡེསཾ རུཀྑཱནཾ སཱཁཱ རུཧཏཱི’’ཏི ཝུཏྟཏྟཱ ཡེསཾ སཱཁཱ ན རུཧཏི, ཏེསཾ ཏསྶཱ ཀཔྤིཡཀརཎཀིཙྩཾ ནཏྠཱིཏི ཝདནྟི།

1027.‘‘Sākhā’’ti bhinditvā vā chinditvā vā mocitā vuccati. Sākhīnanti rukkhānaṃ. Tanti yathāvuttarukkhato mocitasākhaṃ. Yesaṃ rukkhānaṃ sākhā ruhati, tesaṃ sākhīnaṃ taṃ sākhaṃ kappiyaṃ akārāpetvā vikopentassa dukkaṭanti yojanā. ‘‘Yesaṃ rukkhānaṃ sākhā ruhatī’’ti vuttattā yesaṃ sākhā na ruhati, tesaṃ tassā kappiyakaraṇakiccaṃ natthīti vadanti.

༡༠༢༨. ཨལླསིངྒིཝེརཱདིཀེསུཔཱིཏི ཨཱདི-སདྡེན ཝཙལསུཎཱདཱིནཾ གཧཎཾ།

1028.Allasiṅgiverādikesupīti ādi-saddena vacalasuṇādīnaṃ gahaṇaṃ.

༡༠༢༩. ཨནིཡཱམཏོ ཝཊྚཏེཝཱཏི ཡོཛནཱ། ནིཡཱམསརཱུཔཾ དསྶེཏུཾ ‘‘ཨིམཾ རུཀྑ’’ནྟིཨཱདིཝཀྑམཱནཏྟཱ ཨནིཡཱམཏོཏི སཱམཉྙནིདྡེསེ ‘‘ཨིམ’’ནྟི ནིཡཱམཝཙནཱབྷཱཝཏོཏི གཧེཏབྦཾ།

1029. Aniyāmato vaṭṭatevāti yojanā. Niyāmasarūpaṃ dassetuṃ ‘‘imaṃ rukkha’’ntiādivakkhamānattā aniyāmatoti sāmaññaniddese ‘‘ima’’nti niyāmavacanābhāvatoti gahetabbaṃ.

༡༠༣༢. ཨུཙྪུཁཎྜཱནནྟི པཱུརཎཡོགེ སཱམིཝཙནཾ, ཨུཙྪུཁཎྜེཧཱིཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། སབྦམེཝཱཏི པཙྪིཡཾ ཋིཏཾ སབྦཾ ཁཎྜཾ། ཀཏཾ ཧོཏཱིཏི ཀཏཾ ཀཔྤིཡཾ ཧོཏི། ཨེཀསྨིཾ ཀཔྤིཡེ ཀཏེཏི པཙྪིཡཾ སབྦཁཎྜེསུ ཕུསིཏྭཱ ཋིཏེསུ ཨེཀསྨིཾ ཁཎྜེ ཀཔྤིཡེ ཀཏེ། ‘‘ཨནུཛཱནཱམི བྷིཀྑཝེ པཉྩཧི སམཎཀཔྤེཧི ཕལཾ པརིབྷུཉྫིཏུཾ ཨགྒིཔརིཛིཏཾ སཏྠཔརིཛིཏཾ ནཁཔརིཛིཏཾ ཨབཱིཛཾ ནིབྦཊྚབཱིཛཾཡེཝ པཉྩམ’’ནྟི (ཙཱུལ༹ཝ॰ ༢༥༠) ཨིཏི ཝུཏྟེསུ ཨགྒིསཏྠནཁེསུ ཨཉྙཏརེན ཏཏྟ ཨཡོཁཎྜེན ཝཱ ཛལིཏགྒིནཱ ཝཱ སཱུཙིམུཁེན ཝཱ ནཁཙྪེདནེན ཝཱ སཏྠཀདྷཱརཱཡ ཝཱ མནུསྶསཱིཧཱདཱིནཾ ཨུཔྤཱཊིཏཱནུཔྤཱཊིཏཨཔཱུཏིནཁེན ཝཱ ཝིཛ྄ཛྷིཏྭཱ ཝཱ ཚིནྡིཏྭཱ ཝཱ ཀཔྤིཡཾ ཀཱཏབྦཾ། ཀརོནྟེན ཙ ཨནུཔསམྤནྣེན བྷིཀྑུནཱ ‘‘ཀཔྤིཡཾ ཀརོཧཱི’’ཏི ཝུཏྟེཡེཝ ‘‘ཀཔྤིཡ’’ནྟི པཋམཾ ཝཏྭཱ པཙྪཱ ཨགྒིཔརིཛིཏཱདི ཀཱཀབྦནྟི གཧེཏབྦཾ། ཝཀྑཏི ཙ ‘‘ཀཔྤིཡནྟི…པེ॰… ཝཊྚཏཱི’’ཏི། ‘‘ཀཔྤིཡ’’ནྟི ཝཙནཾ པན ཡཱཡ ཀཱཡཙི ཝཱཙཱཡ ཝཏྟུཾ ཝཊྚཏཱིཏི ཝདནྟི། པཋམཾ ཨགྒིཾ ནིཀྑིཔིཏྭཱ ནཁཱདཱིཧི ཝཱ ཝིཛ྄ཛྷིཏྭཱ ཝཱ ཚིནྡིཏྭཱ ཝཱ ཀཔྤིཡཾ ཀཱཏབྦཾ། ཀརོནྟེན ཙ ཏཾ ཨནུདྡྷརིཏྭཱཝ ‘‘ཀཔྤིཡ’’ནྟི ཝཏྭཱ པཙྪཱ ཨུདྡྷརིཏུཾ ཝཊྚཏཱིཏི ཝདནྟི, ‘‘ཀཔྤིཡ’’ནྟི ཝཏྟུཀཱམོ ‘‘ཀཔྤ’’ནྟི ཙེ ཝདཏི, ཝཊྚཏཱིཏི ཀེཙི།

1032.Ucchukhaṇḍānanti pūraṇayoge sāmivacanaṃ, ucchukhaṇḍehīti vuttaṃ hoti. Sabbamevāti pacchiyaṃ ṭhitaṃ sabbaṃ khaṇḍaṃ. Kataṃ hotīti kataṃ kappiyaṃ hoti. Ekasmiṃ kappiye kateti pacchiyaṃ sabbakhaṇḍesu phusitvā ṭhitesu ekasmiṃ khaṇḍe kappiye kate. ‘‘Anujānāmi bhikkhave pañcahi samaṇakappehi phalaṃ paribhuñjituṃ aggiparijitaṃ satthaparijitaṃ nakhaparijitaṃ abījaṃ nibbaṭṭabījaṃyeva pañcama’’nti (cūḷava. 250) iti vuttesu aggisatthanakhesu aññatarena tatta ayokhaṇḍena vā jalitagginā vā sūcimukhena vā nakhacchedanena vā satthakadhārāya vā manussasīhādīnaṃ uppāṭitānuppāṭitaapūtinakhena vā vijjhitvā vā chinditvā vā kappiyaṃ kātabbaṃ. Karontena ca anupasampannena bhikkhunā ‘‘kappiyaṃ karohī’’ti vutteyeva ‘‘kappiya’’nti paṭhamaṃ vatvā pacchā aggiparijitādi kākabbanti gahetabbaṃ. Vakkhati ca ‘‘kappiyanti…pe… vaṭṭatī’’ti. ‘‘Kappiya’’nti vacanaṃ pana yāya kāyaci vācāya vattuṃ vaṭṭatīti vadanti. Paṭhamaṃ aggiṃ nikkhipitvā nakhādīhi vā vijjhitvā vā chinditvā vā kappiyaṃ kātabbaṃ. Karontena ca taṃ anuddharitvāva ‘‘kappiya’’nti vatvā pacchā uddharituṃ vaṭṭatīti vadanti, ‘‘kappiya’’nti vattukāmo ‘‘kappa’’nti ce vadati, vaṭṭatīti keci.

༡༠༣༣. དཱརུནྟི ཨུཙྪཱུཧི སདྡྷིཾ ཨེཀཏོབདྡྷདཱརུཾ། དཱརུཾ ཝིཛ྄ཛྷཏཱིཏི ཨེཏྠ ཛཱནིཏྭཱཔི ཝིཛ྄ཛྷཏི ཝཱ ཝིཛ྄ཛྷཱཔེཏི ཝཱ, ཝཊྚཏིཡེཝ། ‘‘ཨེཀསིཏྠེཔཱི’’ཏི ཨེཏྠཱཔི ཨེསེཝ ནཡོ།

1033.Dārunti ucchūhi saddhiṃ ekatobaddhadāruṃ. Dāruṃ vijjhatīti ettha jānitvāpi vijjhati vā vijjhāpeti vā, vaṭṭatiyeva. ‘‘Ekasitthepī’’ti etthāpi eseva nayo.

༡༠༣༤. ཏཱནི ཨུཙྪུདཱརཱུནི། ཏནྟི ཝལླིཾ, རཛྫུཾ ཝཱ།

1034.Tāni ucchudārūni. Tanti valliṃ, rajjuṃ vā.

༡༠༣༥. མརིཙཔཀྐེཧཱིཏི པརིཎཏེཧི མརིཙཔཀྐེཧི། ཨཔརིཎཏཱནཾ པན ཨབཱིཛཏྟཱ ཀཔྤིཡེ ཨཀཏེཔི ཝཊྚཏི། ཨིདཉྩ སེཏལསུཎཏཙལསུཎཱདཱིཧི མིསྶབྷཏྟསྶ ཨུཔལཀྑཎཾ། ཨེཏྠ ཙ བྷཏྟསིཏྠསམྦནྡྷཝསེན ཨེཀཱབདྡྷཏཱ ཝེདིཏབྦཱ, ན ཕལཱདཱིནམེཝ ཨཉྙམཉྙསམྦནྡྷཝསེན།

1035.Maricapakkehīti pariṇatehi maricapakkehi. Apariṇatānaṃ pana abījattā kappiye akatepi vaṭṭati. Idañca setalasuṇatacalasuṇādīhi missabhattassa upalakkhaṇaṃ. Ettha ca bhattasitthasambandhavasena ekābaddhatā veditabbā, na phalādīnameva aññamaññasambandhavasena.

༡༠༣༦. ཏིལཏཎྜུལཀཱདིསཱུཏི ཀཔྤིཡཾ ཀཱཏབྦཏིལེཧི མིསྶཏཎྜུལཱདཱིསུ། ཨཱདི-སདྡེན ཀཔྤིཡཾ ཀཱཏབྦཝཏྠཱུཧི མིསྶིཏཱནི ཨིཏརཝཏྠཱུནི གཧིཏཱནི། ཨེཀཱབདྡྷེ ཀཔིཏྠེཔཱིཏི ཀཊཱཧེན བདྡྷབཱིཛེ པརིཎཏཀཔིཏྠཕལེཔི། ཀཊཱཧེཏི བདྡྷམིཉྫེ ཀཔཱལེ།

1036.Tilataṇḍulakādisūti kappiyaṃ kātabbatilehi missataṇḍulādīsu. Ādi-saddena kappiyaṃ kātabbavatthūhi missitāni itaravatthūni gahitāni. Ekābaddhe kapitthepīti kaṭāhena baddhabīje pariṇatakapitthaphalepi. Kaṭāheti baddhamiñje kapāle.

༡༠༣༧. ཀཊཱཧཾ མུཉྩིཏྭཱཏི སུཀྑཏྟཱ སམནྟཏོ ཀཊཱཧཾ མུཉྩིཏྭཱ། མིཉྫཀནྟི པརིཎཏཀཔིཏྠཕལམིཉྫཾ། ཏཾ ཀཔིཏྠཾ བྷིནྡཱཔེཏྭཱཏི ཀཔིཏྠཀཊཱཧཾ བྷིནྡཱཔེཏྭཱ, ཨིདཾ བཱིཛཏོ མུཏྟསྶ ཀཊཱཧསྶ བྷཱཛནགཏིཀཏྟཱ ཝུཏྟཾ།

1037.Kaṭāhaṃ muñcitvāti sukkhattā samantato kaṭāhaṃ muñcitvā. Miñjakanti pariṇatakapitthaphalamiñjaṃ. Taṃ kapitthaṃ bhindāpetvāti kapitthakaṭāhaṃ bhindāpetvā, idaṃ bījato muttassa kaṭāhassa bhājanagatikattā vuttaṃ.

༡༠༣༨. ‘‘ཨབྷཱུཏགཱམཨབཱིཛེསཱུ’’ཏི པདཙྪེདོ, ཨབྷཱུཏགཱམེ ཙ ཨབཱིཛེ ཙཱཏི ཨཏྠོ། ནནུ ཙ ‘‘ཨབཱིཛེ བཱིཛསཉྙཱི, ཝེམཏིཀོ, ཨཱཔཏྟི དུཀྐཊསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༩༢) པཱཋཾ ཝིནཱ ‘‘ཨབྷཱུཏགཱམེ བྷཱུཏགཱམསཉྙཱི’’ཏི པཱཋོ ནཏྠཱིཏི ཨབྷཱུཏགཱམགྒཧཎཾ ཀསྨཱ ཀཏནྟི? ཝུཙྩཏེ – ཏསྨིཾ པཱཋེ བཱིཛཾ བྷཱུཏགཱམཉྩ བཱིཛགཱམཾ བཱིཛཉྩ བཱིཛབཱིཛནྟི ཝཏྟབྦེ ཨེཀསེསནཡེན ‘‘བཱིཛ’’ནྟི གཧེཏྭཱ ཝིནིཙྪིཏནྟི ཨུབྷཡཾ ཝིབྷཛིཏྭཱ དསྶནཏྠཾ ཝུཏྟཾ། ཏཏྠ ཏསྨིཾ ཨབྷཱུཏགཱམཨབཱིཛགཱམདྭཡེ། ཨིམིསྶཱ གཱཐཱཡ ‘‘ཨབྷཱུཏགཱམེ བྷཱུཏགཱམསཉྙིནོ དུཀྐཊཾ, ཝེམཏིཀསྶ དུཀྐཊཾ, ཨབཱིཛགཱམེ བཱིཛགཱམསཉྙིནོ དུཀྐཊཾ, ཝེམཏིཀསྶ དུཀྐཊ’’ནྟི ཙཏྟཱརི དུཀྐཊཱནི དསྶིཏཱནི། ཏཏྠ ཨབྷཱུཏགཱམནྟི བཱིཛགཱམཾ གཧེཏབྦཾ། ཨབཱིཛགཱམནྟི ནོ བཱིཛཾ།

1038. ‘‘Abhūtagāmaabījesū’’ti padacchedo, abhūtagāme ca abīje cāti attho. Nanu ca ‘‘abīje bījasaññī, vematiko, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 92) pāṭhaṃ vinā ‘‘abhūtagāme bhūtagāmasaññī’’ti pāṭho natthīti abhūtagāmaggahaṇaṃ kasmā katanti? Vuccate – tasmiṃ pāṭhe bījaṃ bhūtagāmañca bījagāmaṃ bījañca bījabījanti vattabbe ekasesanayena ‘‘bīja’’nti gahetvā vinicchitanti ubhayaṃ vibhajitvā dassanatthaṃ vuttaṃ. Tattha tasmiṃ abhūtagāmaabījagāmadvaye. Imissā gāthāya ‘‘abhūtagāme bhūtagāmasaññino dukkaṭaṃ, vematikassa dukkaṭaṃ, abījagāme bījagāmasaññino dukkaṭaṃ, vematikassa dukkaṭa’’nti cattāri dukkaṭāni dassitāni. Tattha abhūtagāmanti bījagāmaṃ gahetabbaṃ. Abījagāmanti no bījaṃ.

༡༠༣༩. ཏཏྠ ཏསྨིཾ བྷཱུཏགཱམབཱིཛགཱམདྭཡེ། ‘‘ཨཏཐཱསཉྙིནོ’’ཏིཨཱདཱིསུ ‘‘བྷཱུཏགཱམཾ ཝིཀོཔེནྟསྶཱ’’ཏི སེསོ, ཨནཱཔཏྟི པཀཱསིཏཱཏི སམྦནྡྷོ, ཨབྷཱུཏགཱམཾ, ཨབཱིཛནྟི ཝཱ སཉྙིནོ བྷཱུཏགཱམཾ བཱིཛམྤི ཝིཀོཔེནྟསྶ ཨནཱཔཏྟི པཀཱསིཏཱཏི ཨཏྠོ གཧེཏབྦོ། ཡཐཱཧ པཱལི༹ཡཾ ‘‘བཱིཛེ ཨབཱིཛསཉྙཱི ཚིནྡཏི ཝཱ…པེ॰… ཨནཱཔཏྟཱི’’ཏི།

1039.Tattha tasmiṃ bhūtagāmabījagāmadvaye. ‘‘Atathāsaññino’’tiādīsu ‘‘bhūtagāmaṃ vikopentassā’’ti seso, anāpatti pakāsitāti sambandho, abhūtagāmaṃ, abījanti vā saññino bhūtagāmaṃ bījampi vikopentassa anāpatti pakāsitāti attho gahetabbo. Yathāha pāḷiyaṃ ‘‘bīje abījasaññī chindati vā…pe… anāpattī’’ti.

ཨསཉྩིཙྩ བྷཱུཏགཱམཾ ཝིཀོཔེནྟསྶ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཡོཛནཱ། ཨེཝམུཔརིཔི ཡོཛེཏབྦཾ། གཙྪནྟསྶ པཱདེསུ གཧེཏྭཱ ཝཱ ཨཱལམྦཎཀཏྟརཡཊྛིཡཱ གྷཾསིཏྭཱ ཝཱ ཏིཎཱདཱིསུ ཚིཛྫེསུཔི ‘‘ཨིམཾ ཚིནྡིསྶཱམཱི’’ཏི ཨམནསིཀཏཏྟཱ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཨཏྠོ། ཨསཏིསྶཱཏི ཨཉྙཝིཧིཏསཏིསྶ ཝཱ ཨཉྙེན ཀཐཡཏོ ཝཱ པཱདངྒུཊྛཱདཱིཧི ཏིཎཱདཱིནི ཚིནྡནྟསྶ། ཙ-ཀཱརེན ཨིདྷ ཨཝུཏྟཾ ‘‘ཨཛཱནནྟསྶཱ’’ཏི ཨིདཾ སམུཙྩིཏཾ། ‘‘ཨིམཾ བྷཱུཏགཱམ’’ནྟི ཝཱ ‘‘ཨིམསྨིཾ ཨགྒིམྷི པཏིཏེ ཨིམཾ ཌཡ྄ཧཏཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨིམིནཱ ཨིདཾ བྷིཛྫཏི ཚིཛྫཏཱི’’ཏིཨཱདིཾ ཝཱ ཨཛཱནནྟསྶ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཨཏྠོ།

Asañcicca bhūtagāmaṃ vikopentassa anāpattīti yojanā. Evamuparipi yojetabbaṃ. Gacchantassa pādesu gahetvā vā ālambaṇakattarayaṭṭhiyā ghaṃsitvā vā tiṇādīsu chijjesupi ‘‘imaṃ chindissāmī’’ti amanasikatattā anāpattīti attho. Asatissāti aññavihitasatissa vā aññena kathayato vā pādaṅguṭṭhādīhi tiṇādīni chindantassa. Ca-kārena idha avuttaṃ ‘‘ajānantassā’’ti idaṃ samuccitaṃ. ‘‘Imaṃ bhūtagāma’’nti vā ‘‘imasmiṃ aggimhi patite imaṃ ḍayhatī’’ti vā ‘‘iminā idaṃ bhijjati chijjatī’’tiādiṃ vā ajānantassa anāpattīti attho.

༡༠༤༠. ཨིདཾ ཙཱཏི ཨིདཾ བྷཱུཏགཱམསིཀྑཱཔདཉྩ། ཏིསམུཊྛཱནནྟི ཀཱཡཙིཏྟཝཱཙཱཙིཏྟཀཱཡཝཱཙཱཙིཏྟཝསེན ཏིསམུཊྛཱནཾ། ཚེདནཱདིཀིརིཡཱཡ ཨཱཔཛྫནཏོ ཀྲིཡཾ། ཏིཙིཏྟནྟི པཎྞཏྟིཾ ཨཛཱནིཏྭཱ ཙེཏིཡཱདཱིསུ ཏིཎགཧནཱདིཀཾ ཀརོནྟསྶ ཨཁཱིཎཱསཝསྶ ཀུསལཾ, ཁཱིཎཱསཝསྶ ཀིརིཡཾ, ཕལཔུཔྥཱདིལོབྷེན ཝིཀོཔེནྟཱནཾ སེཁཔུཐུཛྫནཱནཾ ཨཀུསལནྟི ཏིཙིཏྟཾ།

1040.Idaṃcāti idaṃ bhūtagāmasikkhāpadañca. Tisamuṭṭhānanti kāyacittavācācittakāyavācācittavasena tisamuṭṭhānaṃ. Chedanādikiriyāya āpajjanato kriyaṃ. Ticittanti paṇṇattiṃ ajānitvā cetiyādīsu tiṇagahanādikaṃ karontassa akhīṇāsavassa kusalaṃ, khīṇāsavassa kiriyaṃ, phalapupphādilobhena vikopentānaṃ sekhaputhujjanānaṃ akusalanti ticittaṃ.

བྷཱུཏགཱམཀཐཱཝཎྞནཱ།

Bhūtagāmakathāvaṇṇanā.

༡༠༤༡. ཨཉྙཝཱདཝིཧེསཀེ ཀམྨསྨིཾ སངྒྷེན ཀཏེཏི ཡོཛནཱ, ཨཉྙཝཱདཀཝིཧེསཀཱརོཔནཀམྨེ ཉཏྟིདུཏིཡཱཡ ཀམྨཝཱཙཱཡ པཙྩེཀཾ སངྒྷེན ཀཏེཏི ཨཏྠོ། ‘‘ཨཉྙཾ ཝདཏཱིཏི ཨཉྙཝཱདཀཾ, ཨཉྙེནཉྙཾ པཊིཙརཎསྶེཏཾ ནཱམཾ། ཝིཧེསེཏཱིཏི ཝིཧེསཀཾ, ཏུཎྷཱིབྷཱུཏསྶེཏཾ ནཱམ’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༩༨) ཝཙནཏོ སངྒྷམཛ྄ཛྷེ ཝཏྠུནཱ, ཨཱཔཏྟིཡཱ ཝཱ ཙོདནཱཡ ཀཏཱཡ ཏཾ ཨཝཏྟུཀཱམོ ཧུཏྭཱ ‘‘ཀོ ཨཱཔནྣོ, ཀིཾ ཨཱཔནྣོ, ཀིསྨིཾ ཨཱཔནྣོ’’ཏིཨཱདིནཱ (པཱཙི॰ ༩༤) པདབྷཱཛནཱནུཀྐམེན པུཙྪིཏཾ ཋཔེཏྭཱ ཨཉྙསྶ ཨཝཙནཾ ཨཉྙེནཉྙཾ པཊིཙརཎཾ, ཏཾ ཀརོནྟོ ཨཉྙཝཱདཀོ། ཨིདྷ པན བྷཱཝཔྤདྷཱནཝསེན ཀིརིཡཱ གཧིཏཱ།

1041. Aññavādavihesake kammasmiṃ saṅghena kateti yojanā, aññavādakavihesakāropanakamme ñattidutiyāya kammavācāya paccekaṃ saṅghena kateti attho. ‘‘Aññaṃ vadatīti aññavādakaṃ, aññenaññaṃ paṭicaraṇassetaṃ nāmaṃ. Vihesetīti vihesakaṃ, tuṇhībhūtassetaṃ nāma’’nti (pāci. aṭṭha. 98) vacanato saṅghamajjhe vatthunā, āpattiyā vā codanāya katāya taṃ avattukāmo hutvā ‘‘ko āpanno, kiṃ āpanno, kismiṃ āpanno’’tiādinā (pāci. 94) padabhājanānukkamena pucchitaṃ ṭhapetvā aññassa avacanaṃ aññenaññaṃ paṭicaraṇaṃ, taṃ karonto aññavādako. Idha pana bhāvappadhānavasena kiriyā gahitā.

ཏཐེཝ ཙོདིཡམཱནོ ཧུཏྭཱ པུཙྪིཏཾ ཨཝཏྟུཀཱམོ ཧུཏྭཱ ཨཱཔཏྟིབྷཱིརུཀཏཱཡ ཨཉྙེནཉྙཾ པཊིཙརཎཾ ཨཀཏྭཱ སངྒྷཾ ཝིཧེསེཏུཾ ཏུཎྷཱིབྷཱུཏོ ཝིཧེསཀོ ནཱམ། ཨེཏྠཱཔི བྷཱཝཔྤདྷཱནཝསེན ཀིརིཡཱཝ གཧེཏབྦཱ། ཨིདྷ པན ཏབྦྷཱཝཱརོཔནཀམྨཾ ཝུཙྩཏཱིཏི སཾཁེཔོ། པུན ཏཐཱ ཀརོནྟསྶཱཏི པུནཔི ཏེནེཝ པཀཱརེན ཨཉྙཝཱདཀཝིཧེསཀཱནི ཝིསུཾ ཝིསུཾ ཀརོནྟསྶ། པཱཙིཏྟིཡདྭཡཾ ཧོཏཱིཏི པདབྷཱཛནེ ‘‘རོཔིཏེ ཨཉྙཝཱདཀེ’’ཏིཨཱདིནཱ (པཱཙི॰ ༡༠༠) ནཡེན ཙ ‘‘རོཔིཏེ ཝིཧེསཀེ’’ཏིཨཱདིནཱ (པཱཙི॰ ༡༠༠) ནཡེན ཙ ཝིསུཾ ཝིསུཾ པཱཙིཏྟིཡསྶ ཝུཏྟཏྟཱ ཨེཀེཀསྨིཾ ཝཏྠུམྷི ཨེཀེཀཱཡ ཨཱཔཏྟིཡཱ སམྦྷཝཏོ པཱཙིཏྟིཡདྭཡཾ ཧོཏཱིཏི གཧེཏབྦཾ།

Tatheva codiyamāno hutvā pucchitaṃ avattukāmo hutvā āpattibhīrukatāya aññenaññaṃ paṭicaraṇaṃ akatvā saṅghaṃ vihesetuṃ tuṇhībhūto vihesako nāma. Etthāpi bhāvappadhānavasena kiriyāva gahetabbā. Idha pana tabbhāvāropanakammaṃ vuccatīti saṃkhepo. Puna tathā karontassāti punapi teneva pakārena aññavādakavihesakāni visuṃ visuṃ karontassa. Pācittiyadvayaṃ hotīti padabhājane ‘‘ropite aññavādake’’tiādinā (pāci. 100) nayena ca ‘‘ropite vihesake’’tiādinā (pāci. 100) nayena ca visuṃ visuṃ pācittiyassa vuttattā ekekasmiṃ vatthumhi ekekāya āpattiyā sambhavato pācittiyadvayaṃ hotīti gahetabbaṃ.

༡༠༤༢. དྷམྨེཏི ཨེཏྠ ‘‘ཀམྨེ’’ཏི སེསོ། དྷམྨཀམྨེ དྷམྨཀམྨསཉྙཱི, ཝེམཏིཀོ, ཨདྷམྨཀམྨསཉྙཱིཏི ཏཱིསུ ཝིཀཔྤེསུ། ཨདྷམྨེཏི ཨེཏྠཱཔི ཨེསེཝ ནཡོ། ཀམྨེ ཨརོཔིཏེཏི ཨཉྙཝཱདཀཀམྨཱརོཔནེ ཨཀཏེ། ཨེཝཾ ཝདནྟསྶཱཏི ‘‘ཀོ ཨཱཔནྣོ’’ཏིཨཱདཱིནི ཝདནྟསྶ། ཝདནྟསྶ ཙཱཏི ཨེཏྠ ཙཀཱརེན ཀམྨེ ཨརོཔིཏེ ཨེཝཾ ཝིཧེསནྟསྶ ཙ དུཀྐཊནྟི སམུཙྩིནོཏི། ཨིམསྨིཾ པཀྑེ ཀམྨེ ཨརོཔིཏེཏི ཝིཧེསཀཀཱལམཱཧ།

1042.Dhammeti ettha ‘‘kamme’’ti seso. Dhammakamme dhammakammasaññī, vematiko, adhammakammasaññīti tīsu vikappesu. Adhammeti etthāpi eseva nayo. Kamme aropiteti aññavādakakammāropane akate. Evaṃ vadantassāti ‘‘ko āpanno’’tiādīni vadantassa. Vadantassa cāti ettha cakārena kamme aropite evaṃ vihesantassa ca dukkaṭanti samuccinoti. Imasmiṃ pakkhe kamme aropiteti vihesakakālamāha.

༡༠༤༣. ཨཱཔནྣནྟི ཨཏྟནཱ ཨཱཔནྣཾ། བྷཎྜནཾ བྷཝིསྶཏཱིཏི སཉྙིསྶཱཏི མཡཱ ཨིམསྨིཾ ཝུཏྟེ སངྒྷསྶ བྷཎྜནཀལཧཱདཡོ ཧོནྟཱིཏི སཉྙཱཡ ཏུཎྷཱི བྷཝནྟསྶ། གིལཱནསྶཱཏི ཝཏྟུཾ ཨསཀྐུཎེཡྻམུཁརོགཱདིཡུཏྟསྶ།

1043.Āpannanti attanā āpannaṃ. Bhaṇḍanaṃ bhavissatīti saññissāti mayā imasmiṃ vutte saṅghassa bhaṇḍanakalahādayo hontīti saññāya tuṇhī bhavantassa. Gilānassāti vattuṃ asakkuṇeyyamukharogādiyuttassa.

༡༠༤༤. ཀྲིཡཱཀྲིཡནྟི ཨཉྙེནཉྙཔཊིཙརཎཾ ཀྲིཡཾ། ཏུཎྷཱིབྷཱཝོ ཨཀྲིཡཾ།

1044.Kriyākriyanti aññenaññapaṭicaraṇaṃ kriyaṃ. Tuṇhībhāvo akriyaṃ.

ཨཉྙཝཱདཀཀཐཱཝཎྞནཱ།

Aññavādakakathāvaṇṇanā.

༡༠༤༥-༦. སམྨཏསྶཱཏི ཁནྡྷཀཱགཏསེནཱསནཔཉྙཱཔཀསམྨུཏིཨཱདཱིསུ ཏེརསསུ སམྨུཏཱིསུ ཨེཀཾ ཝཱ ཀཏིཔཡཱ ཝཱ སབྦཱ ཝཱ དཱཏུཾ སངྒྷེན ཉཏྟིཾ ཋཔེཏྭཱ ཀམྨཝཱཙཾ ཝཏྭཱ དིནྣསམྨུཏིཀསྶ། ‘‘ཨུཔསམྤནྣཾ སངྒྷེན སམྨཏ’’ནྟི (པཱཙི॰ ༡༠༦) ཝཙནཏོ བྷིཀྑུནོཏི ཨུཔསམྤནྣམཱཧ, ཨཡསཾ ཀཏྟུཀཱམོཏི སམྦནྡྷོ། ཝདནྟོཏི ‘‘ཚནྡེན ཨིཏྠནྣཱམོ སེནཱསནཾ པཉྙཱཔེཏི, ཚནྡེན བྷཏྟཱནི ཨུདྡིསཏཱི’’ཏིཨཱདིཾ བྷཎནྟོ། ‘‘ཨུཔསམྤནྣེ’’ཏི ཨིདཾ ‘‘ཨུཛ྄ཛྷཱཔེཏཱི’’ཏི ཀིརིཡམཔེཀྑིཏྭཱ ཀམྨནི ཨུཔཡོགབཧུཝཙནཾ། ཨཡཉྷེཏྠ ཨཏྠོ – ཨུཛ྄ཛྷཱཔེཏི ཨཝཉྙཱཡ ཨོལོཀཱཔེཏི, ལཱམཀཏོ ཝཱ ཙིནྟཱཔེཏི, ཁཱིཡཏཱིཏི ‘‘ཚནྡེན ཨིཏྠནྣཱམོ སེནཱསནཾ པཉྙཔེཏཱི’’ཏིཨཱདིཾ ཀཐེནྟོ པཀཱསེཏཱིཏི། ཨིམསྨིཾ པཀྑེ ‘‘ཨུཔསམྤནྣཱན’’ནྟི ཝཏྟབྦེ སཱམིཨཏྠེ ཨུཔཡོགཝསེན ‘‘ཨུཔསམྤནྣེ’’ཏི ཝུཏྟཾ, ཨུཔསམྤནྣཱནཾ སནྟིཀེ པཀཱསེཏཱིཏི ཨཏྠོ།

1045-6.Sammatassāti khandhakāgatasenāsanapaññāpakasammutiādīsu terasasu sammutīsu ekaṃ vā katipayā vā sabbā vā dātuṃ saṅghena ñattiṃ ṭhapetvā kammavācaṃ vatvā dinnasammutikassa. ‘‘Upasampannaṃ saṅghena sammata’’nti (pāci. 106) vacanato bhikkhunoti upasampannamāha, ayasaṃ kattukāmoti sambandho. Vadantoti ‘‘chandena itthannāmo senāsanaṃ paññāpeti, chandena bhattāni uddisatī’’tiādiṃ bhaṇanto. ‘‘Upasampanne’’ti idaṃ ‘‘ujjhāpetī’’ti kiriyamapekkhitvā kammani upayogabahuvacanaṃ. Ayañhettha attho – ujjhāpeti avaññāya olokāpeti, lāmakato vā cintāpeti, khīyatīti ‘‘chandena itthannāmo senāsanaṃ paññapetī’’tiādiṃ kathento pakāsetīti. Imasmiṃ pakkhe ‘‘upasampannāna’’nti vattabbe sāmiatthe upayogavasena ‘‘upasampanne’’ti vuttaṃ, upasampannānaṃ santike pakāsetīti attho.

‘‘པཱཙིཏྟིཡདྭཡཾ ཧོཏཱི’’ཏི ཨིདཾ ‘‘ཨུཛ྄ཛྷཱཔནཀེ ཁིཡྻནཀེ པཱཙིཏྟིཡ’’ནྟི (པཱཙི॰ ༡༠༥) དྭིནྣཾ ཝཏྠཱུནཾ ཨེཀཏོ ཝུཏྟཏྟཱ ཨིདྷཱཔི ཨེཀཏོ ཝུཏྟཾ, ཝིསུཾ ཝིསུཾ པན གཧེཏབྦཾ། དྷམྨེཏི ཨེཏྠ ‘‘ཀམྨེ’’ཏི སེསོ, ཨུཔསམྤནྣསྶ སམྨཏསྶ སངྒྷེན དིནྣསམྨུཏིཀམྨཾ སཙེ དྷམྨཀམྨཾ ཧོཏཱིཏི ཨཏྠོ། ཨདྷམྨེཏི ཨེཏྠཱཔི ཨེསེཝ ནཡོ།

‘‘Pācittiyadvayaṃ hotī’’ti idaṃ ‘‘ujjhāpanake khiyyanake pācittiya’’nti (pāci. 105) dvinnaṃ vatthūnaṃ ekato vuttattā idhāpi ekato vuttaṃ, visuṃ visuṃ pana gahetabbaṃ. Dhammeti ettha ‘‘kamme’’ti seso, upasampannassa sammatassa saṅghena dinnasammutikammaṃ sace dhammakammaṃ hotīti attho. Adhammeti etthāpi eseva nayo.

༡༠༤༧-༨. བྷིཀྑུནོཏི སམྨཏསྶ བྷིཀྑུནོ། ཨསམྨཏསྶ བྷིཀྑུསྶ ཨཝཎྞཾ བྷཱསཏོཏི ཡོཛནཱ། ཡསྶ ཀསྶཙཱིཏི ཨེཏྠ ‘‘སནྟིཀེ’’ཏི སེསོ, ཨུཔསམྤནྣསྶ ཙ ཨནུཔསམྤནྣསྶ ཙ ཡསྶ ཀསྶཙི སནྟིཀེཏི ཨཏྠོ། ཨུཔསམྤནྣཀཱལེ སམྨཏཾ པཙྪཱ སཱམཎེརབྷཱཝཾ ཨུཔགཏཾ སནྡྷཱཡ ‘‘སམྨཏསྶ སཱམཎེརསྶཱ’’ཏི ཝུཏྟཾ། ཨཝཎྞཾ ཝདཏོཏི ཡོཛནཱ།

1047-8.Bhikkhunoti sammatassa bhikkhuno. Asammatassa bhikkhussa avaṇṇaṃ bhāsatoti yojanā. Yassa kassacīti ettha ‘‘santike’’ti seso, upasampannassa ca anupasampannassa ca yassa kassaci santiketi attho. Upasampannakāle sammataṃ pacchā sāmaṇerabhāvaṃ upagataṃ sandhāya ‘‘sammatassa sāmaṇerassā’’ti vuttaṃ. Avaṇṇaṃ vadatoti yojanā.

༡༠༤༩. ཀརོནྟཾ སམྨཏཾ། བྷཎཏོཏི ཨུཛ྄ཛྷཱཔཡཏོ, ཁཱིཡཏོ། ཨཏྠོ པན ཝུཏྟནཡོཝ། ཨུཛ྄ཛྷཱཔནཁཱིཡནཀིརིཡཱཧི ཨཱཔཛྫནཏོ ཀྲིཡཾ། ཡསྨཱ ཨུཛ྄ཛྷཱཔནཾ, ཁཱིཡནཉྩ མུསཱཝཱདཝསེནེཝ པཝཏྟཾ, ཏསྨཱ ‘‘ཨཱདིཀམྨིཀསྶ ཨནཱཔཏྟཱི’’ཏི པཱཙིཏྟིཡཊྛཱནེ, དུཀྐཊཊྛཱནེ ཙ ཨིམིནཱ ཙ ཨནཱཔཏྟིདསྶནཏྠཾ ཝུཏྟནྟི གཧེཏབྦཾ། ཨེཝཉྩ ཀཏྭཱ ཨུཛ྄ཛྷཱཔེནྟསྶ, ཁཱིཡནྟསྶ ཙ ཨེཀཀྑཎེ དྭེ དྭེ ཨཱཔཏྟིཡོ ཧོནྟཱིཏི ཨཱཔནྣཾ།

1049.Karontaṃ sammataṃ. Bhaṇatoti ujjhāpayato, khīyato. Attho pana vuttanayova. Ujjhāpanakhīyanakiriyāhi āpajjanato kriyaṃ. Yasmā ujjhāpanaṃ, khīyanañca musāvādavaseneva pavattaṃ, tasmā ‘‘ādikammikassa anāpattī’’ti pācittiyaṭṭhāne, dukkaṭaṭṭhāne ca iminā ca anāpattidassanatthaṃ vuttanti gahetabbaṃ. Evañca katvā ujjhāpentassa, khīyantassa ca ekakkhaṇe dve dve āpattiyo hontīti āpannaṃ.

ཨུཛ྄ཛྷཱཔནཀཀཐཱཝཎྞནཱ།

Ujjhāpanakakathāvaṇṇanā.

༡༠༥༠. སངྒྷསྶ མཉྩཱདིནྟི སམྦནྡྷོ། ‘‘སངྒྷིཀཾ མཉྩཾ ཝཱ པཱིཋཾ ཝཱ བྷིསིཾ ཝཱ ཀོཙྪཾ ཝཱ’’ཏི པཱལི༹ཡཾ དསྶིཏཾ སངྒྷསནྟཀཾ མཉྩཱདིཾ། ཨེཏྠ ཙ མཉྩོ ནཱམ པཱལི༹ཡཾ ‘‘ཙཏྟཱརོ མཉྩཱ མསཱརཀོ བུནྡིཀཱབདྡྷོ ཀུལཱི༹རཔཱདཀོ ཨཱཧཙྩཔཱདཀོ’’ཏི (པཱཙི॰ ༡༡༡) ཙ དསྶིཏོ ཙཏུབྦིདྷོ མཉྩོ། ཏཏྠ མསཱརཀོ ནཱམ མཉྩཔཱདེ ཝིཛ྄ཛྷིཏྭཱ ཏཏྠ ཨཊནིསིཁཱཧི ཨཱཝུཎིཏྭཱ ཀཏམཉྩོ། སོ ཨིདཱནི ཝཏྟམཱནོ ཝེཏྟམཉྩོ། བུནྡིཀཱབདྡྷོ ནཱམ ཨཊནིསཱིསེསུ བུནྡིཀརནྟརཏོ མཉྩཔཱདེ ཌཾསཱཔེཏྭཱ ཀཏོ ཝེཏྟམཉྩཔདརམཉྩོ དཊྛབྦོ། ཀུལཱི༹རཔཱདཀོ ནཱམ པཱདབུནྡེ ཨསྶཁུརཱདིཨཱཀཱརཾ དསྶེཏྭཱ ཀཀྐཊཔཱདེཧི ཝིཡ ཝངྐཔཱདེཧི ཡོཛིཏམཉྩོ། ཨཱཧཙྩཔཱདཀོ ནཱམ ཨཊནིཡོ ཝིཛ྄ཛྷིཏྭཱ ཨཊནིཚིདྡེ པཱདསཱིསེ སིཁཾ ཀཏྭཱ ཏཾ པཝེསེཏྭཱ ཨཊནིཡཱ ཨུཔརི ནིཀྑནྟེ པཱདསིཁཱམཏྠཀེ ཏིརིཡཾ ཝིཛ྄ཛྷིཏྭཱ ཨཱཎིཾ པཝེསེཏྭཱ ཀཏམཉྩོ།

1050. Saṅghassa mañcādinti sambandho. ‘‘Saṅghikaṃ mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā bhisiṃ vā kocchaṃ vā’’ti pāḷiyaṃ dassitaṃ saṅghasantakaṃ mañcādiṃ. Ettha ca mañco nāma pāḷiyaṃ ‘‘cattāro mañcā masārako bundikābaddho kuḷīrapādako āhaccapādako’’ti (pāci. 111) ca dassito catubbidho mañco. Tattha masārako nāma mañcapāde vijjhitvā tattha aṭanisikhāhi āvuṇitvā katamañco. So idāni vattamāno vettamañco. Bundikābaddho nāma aṭanisīsesu bundikarantarato mañcapāde ḍaṃsāpetvā kato vettamañcapadaramañco daṭṭhabbo. Kuḷīrapādako nāma pādabunde assakhurādiākāraṃ dassetvā kakkaṭapādehi viya vaṅkapādehi yojitamañco. Āhaccapādako nāma aṭaniyo vijjhitvā aṭanichidde pādasīse sikhaṃ katvā taṃ pavesetvā aṭaniyā upari nikkhante pādasikhāmatthake tiriyaṃ vijjhitvā āṇiṃ pavesetvā katamañco.

པཱིཋཾ ནཱམ ཨེཝམེཝ ཀཏཾ ཏནྣཱམཀམེཝ ཙཏུབྦིདྷཾ།

Pīṭhaṃ nāma evameva kataṃ tannāmakameva catubbidhaṃ;

བྷིསི ནཱམ ‘‘པཉྩ བྷིསིཡོ ཨུཎྞབྷིསི ཙོལ༹བྷིསི ཝཱཀབྷིསི ཏིཎབྷིསི པཎྞབྷིསཱི’’ཏི གབྦྷཝསེན དསྶིཏཱ པཉྩ བྷིསིཡོ། ཏཏྠ ཨུཎྞཱ ནཱམ མནུསྶལོམཾ ཋཔེཏྭཱ ཨཝསེསལོམཱནི། ཙོལཱ༹ ནཱམ པིལོཏིཀཱ། ཝཱཀཾ ནཱམ མཀཙིཝཱཀཱདིཀཾ། ཏིཎཾ ནཱམ དབྦཏིཎཱདི། པཎྞཾ ནཱམ ཏམཱལཔཎྞཾ ཋཔེཏྭཱ ཨཝསེསཔཎྞཾ།

Bhisi nāma ‘‘pañca bhisiyo uṇṇabhisi coḷabhisi vākabhisi tiṇabhisi paṇṇabhisī’’ti gabbhavasena dassitā pañca bhisiyo. Tattha uṇṇā nāma manussalomaṃ ṭhapetvā avasesalomāni. Coḷā nāma pilotikā. Vākaṃ nāma makacivākādikaṃ. Tiṇaṃ nāma dabbatiṇādi. Paṇṇaṃ nāma tamālapaṇṇaṃ ṭhapetvā avasesapaṇṇaṃ.

ཀོཙྪནྟི པཱལི༹ཡཾ ‘‘ཀོཙྪཾ ནཱམ ཝཱཀམཡཾ ཝཱ ཨུསཱིརམཡཾ ཝཱ མུཉྫམཡཾ ཝཱ པབྦཛམཡཾ ཝཱ ཨནྟོ སཾཝེཋེཏྭཱ བདྡྷཾ ཧོཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༡༡༡) དསྶིཏཾ ཝཱཀཾ ཝཱ ཨུསཱིརཾ ཝཱ མུཉྫཏིཎཾ ཝཱ ཨེལ༹ཀལོམཱནི ཝཱ པབྦཛཏིཎཾ ཝཱ ཨཱདཱཡ ཨུབྷོཧི ཀོཊཱིཧི ཝིཏྠཏཾ ཀཏྭཱ མཛ྄ཛྷེ པཱིལེ༹ཏྭཱ སངྐུཙིཏྭཱ ཏཾ བནྡྷིཏྭཱ སཱིཧཙམྨཱདཱིཧི ཝེཋནབནྡྷནཱནི པཊིཙྪཱདེཏྭཱ པཱདཔུཉྪནཱི ཝིཡ ནིསཛྫཏྠཱཡ ཀཏཾ ཨཱསནནྟི ཝདནྟི། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཧེཊྛཱ ཙ ཨུཔརི ཙ ཝིཏྠཏཾ, མཛ྄ཛྷེ སཾཁིཏྟཾ, པཎཝསཎྛཱནཾ ཀཏྭཱ བདྡྷཾ ཧོཏི, ཏཾ ཀིར མཛ྄ཛྷེ སཱིཧབྱགྒྷཙམྨཔརིཀྑིཏྟམྤི ཀརོནྟི། ཨཀཔྤིཡཙམྨཾ ནཱམེཏྠ ནཏྠཱི’’ཏིཨཱདི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༡༡)། སནྠརཱཔེཏྭཱཏི ཨུཔསམྤནྣེན ཝཱ ཨནུཔསམྤནྣེན ཝཱ སནྠརཱཔེཏྭཱ། ཨེཏྠ ཝིནིཙྪཡཾ ཝཀྑཏི། སནྠརིཏྭཱཏི སཡཾ སནྠརིཏྭཱ ཝཱ།

Kocchanti pāḷiyaṃ ‘‘kocchaṃ nāma vākamayaṃ vā usīramayaṃ vā muñjamayaṃ vā pabbajamayaṃ vā anto saṃveṭhetvā baddhaṃ hotī’’ti (pāci. 111) dassitaṃ vākaṃ vā usīraṃ vā muñjatiṇaṃ vā eḷakalomāni vā pabbajatiṇaṃ vā ādāya ubhohi koṭīhi vitthataṃ katvā majjhe pīḷetvā saṅkucitvā taṃ bandhitvā sīhacammādīhi veṭhanabandhanāni paṭicchādetvā pādapuñchanī viya nisajjatthāya kataṃ āsananti vadanti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘heṭṭhā ca upari ca vitthataṃ, majjhe saṃkhittaṃ, paṇavasaṇṭhānaṃ katvā baddhaṃ hoti, taṃ kira majjhe sīhabyagghacammaparikkhittampi karonti. Akappiyacammaṃ nāmettha natthī’’tiādi (pāci. aṭṭha. 111). Santharāpetvāti upasampannena vā anupasampannena vā santharāpetvā. Ettha vinicchayaṃ vakkhati. Santharitvāti sayaṃ santharitvā vā.

༡༠༥༡. ནེཝུདྡྷརེཡྻཱཏི པཉྙཏྟཊྛཱནཏོ ཨུདྡྷརིཏྭཱ ན པཊིསཱམེཡྻ། ན ཨུདྡྷརཱཔེཡྻ ཝཱཏི ཨཉྙེན ཝཱ ཏཐཱ ན ཀཱརཱཔེཡྻ། ཏནྟི མཉྩཱདིཾ། པཀྐམནྟོཏི ཨེཏྠ ‘‘ཡོ བྷིཀྑཱུ’’ཏི ལབྦྷཏི, མཉྩཱདཱིནཾ ཨཏྠཏཊྛཱནཏོ ཐཱམམཛ྄ཛྷིམསྶ པུརིསསྶ ཐཱམཔྤམཱཎེན ཧཏྠཾ པསཱརེཏྭཱ ཁིཏྟཔཱསཱཎསྶ པཏནཊྛཱནཾ ཨཏིཀྐམྨ གཙྪནྟོཏི ཨཏྠོ། ཡཐཱཧ པཱལི༹ཡཾ ‘‘མཛ྄ཛྷིམསྶ པུརིསསྶ ལེཌྜུཔཱཏཾ ཨཏིཀྐམནྟསྶཱ’’ཏི།

1051.Nevuddhareyyāti paññattaṭṭhānato uddharitvā na paṭisāmeyya. Na uddharāpeyya vāti aññena vā tathā na kārāpeyya. Tanti mañcādiṃ. Pakkamantoti ettha ‘‘yo bhikkhū’’ti labbhati, mañcādīnaṃ atthataṭṭhānato thāmamajjhimassa purisassa thāmappamāṇena hatthaṃ pasāretvā khittapāsāṇassa patanaṭṭhānaṃ atikkamma gacchantoti attho. Yathāha pāḷiyaṃ ‘‘majjhimassa purisassa leḍḍupātaṃ atikkamantassā’’ti.

༡༠༥༢. ཝསྶིཀེ ཙཏུརོ མཱསེཏི ཨནྟོཝསྶཾ ཙཱཏུམཱསེ། སཙེ དེཝོ ན ཝསྶཏཱིཏི ཨེཏྠ ‘‘ཀཏྠཙི ཛནཔདེ’’ཏི སེསོ། ཏེནེཝ ‘‘སཙེ’’ཏི སཱསངྐམཱཧ། ‘‘ཡེསུ ཛནཔདེསུ ཝསྶཀཱལེ ན ཝསྶཏི, ཏེསུཔི ཙཏྟཱརོ མཱསེ ནིཀྑིཔིཏུཾ ན ཝཊྚཏིཡེཝཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༡༠) ཨཊྛཀཐཱཡཾ ཝུཏྟཾ། ཏཐཱ ཙཱཔཱིཏི ཏེ ཙཏྟཱརོ མཱསེ ཨཝསྶནྟེཔི།

1052.Vassike caturo māseti antovassaṃ cātumāse. Sace devo na vassatīti ettha ‘‘katthaci janapade’’ti seso. Teneva ‘‘sace’’ti sāsaṅkamāha. ‘‘Yesu janapadesu vassakāle na vassati, tesupi cattāro māse nikkhipituṃ na vaṭṭatiyevā’’ti (pāci. aṭṭha. 110) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Tathā cāpīti te cattāro māse avassantepi.

༡༠༥༣. ཡཏྠཱཏི ཡསྨིཾ ལངྐཱདཱིཔསདིསེ དེསེ། ཡཏྠ ཨཔརེཔི ཧེམནྟེ ཙཏྟཱརོ མཱསེ དེཝོ ཝསྶཏི, ཏཏྠ ཨཊྛ མཱསེ ཨཛ྄ཛྷོཀཱསེ མཉྩཱདིཾ ཋཔེཏུཾ ན ཝཊྚཏཱིཏི ཡོཛནཱ། གིམྷཱནེ པན ཙཏྟཱརོ མཱསེ བཧི ཋཔེཏུཾ ཝཊྚཏཱིཏི བྱཏིརེཀཏོ དསྶེཏི།

1053.Yatthāti yasmiṃ laṅkādīpasadise dese. Yattha aparepi hemante cattāro māse devo vassati, tattha aṭṭha māse ajjhokāse mañcādiṃ ṭhapetuṃ na vaṭṭatīti yojanā. Gimhāne pana cattāro māse bahi ṭhapetuṃ vaṭṭatīti byatirekato dasseti.

༡༠༥༤. ནིཝཱསསྨིནྟི རུཀྑེ ཀུལཱཝཀཾ ཀཏྭཱ ནིརནྟརཝཱསེ སཏི། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཡསྨིཾ པན དྷུཝནིཝཱསེན ཀུལཱཝཀེ ཀཏྭཱ ཝསནྟཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༡༠)། ཀདཱཙིཔཱིཏི ཨནོཝསྶཀཱལེཔི།

1054.Nivāsasminti rukkhe kulāvakaṃ katvā nirantaravāse sati. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘yasmiṃ pana dhuvanivāsena kulāvake katvā vasantī’’ti (pāci. aṭṭha. 110). Kadācipīti anovassakālepi.

༡༠༥༥-༦. སངྒྷིཀཾ ཡཾ ཀིཉྩི མཉྩཱདཱིཏི ཡོཛནཱ། སནྠཏཾ ཡདཱིཏི ཨནཱཎཏྟེན ཡདི ཨཏྠཏཾ, པཉྙཏྟནྟི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཡཏྠ ཀཏྠཙི ཋཱནེཏི རུཀྑམཱུལམཎྜཔཨབྦྷོཀཱསཱདིམྷི ཡཏྠ ཀཏྠཙི ཋཱནེ། ཡེན ཀེནཙཱིཏི སདྡྷིཝིཧཱརིཀེན ཝཱ ཨནྟེཝཱསིཀེན ཝཱ ཨཉྙེན ཝཱ། བྷིཀྑུནཱཏི ཨུཔསམྤནྣེན། སོཏི ཡསྶཏྠཱཡ པཉྙཏྟཾ, སོ བྷིཀྑུ།

1055-6. Saṅghikaṃ yaṃ kiñci mañcādīti yojanā. Santhataṃ yadīti anāṇattena yadi atthataṃ, paññattanti vuttaṃ hoti. Yattha katthaci ṭhāneti rukkhamūlamaṇḍapaabbhokāsādimhi yattha katthaci ṭhāne. Yena kenacīti saddhivihārikena vā antevāsikena vā aññena vā. Bhikkhunāti upasampannena. Soti yassatthāya paññattaṃ, so bhikkhu.

༡༠༥༧. ཏནྟི ཏཾ སངྒྷིཀཾ ཝེཏྟམཉྩཱདིཾ། སནྠརཱཔིཏ-སདྡོ ཀཏྟུསཱདྷནོ, སནྠརིཏུཾ ནིཡོཛཀསྶེཝ བྷིཀྑུནོཏི ཨཏྠོ།

1057.Tanti taṃ saṅghikaṃ vettamañcādiṃ. Santharāpita-saddo kattusādhano, santharituṃ niyojakasseva bhikkhunoti attho.

༡༠༥༨. བྷིཀྑུནཱཏི ཨེཏྠ ‘‘ཨཱཎཱཔཀོ’’ཏི ཝཀྑམཱནཏྟཱ ཨཱཎཏྟེན བྷིཀྑུནཱ ཨུཔསམྤནྣེནཱཏི ལབྦྷཏི། ཏསྶེཝཱཏི ཨཱཎཏྟིཡཱ ཨཱསནཔཉྙཱཔཀསྶ ཏསྶེཝ བྷིཀྑུནོ། ‘‘ནིསཱིདཏཱི’’ཏི ཝཙནསྶ ཨུཔལཀྑཎཏྟཱ ཨཱགནྟྭཱ ཐཝིཀཾ ཝཱ ཙཱིཝརཾ ཝཱ ཡཾ ཀིཉྩིདེཝ ཋཔེཏི, ‘‘མཡ྄ཧམེཝ བྷཱརོ’’ཏི ཝཱ ཝདཏི, པཉྙཱཔཀོ མུཙྩཏཱིཏི གཧེཏབྦོ།

1058.Bhikkhunāti ettha ‘‘āṇāpako’’ti vakkhamānattā āṇattena bhikkhunā upasampannenāti labbhati. Tassevāti āṇattiyā āsanapaññāpakassa tasseva bhikkhuno. ‘‘Nisīdatī’’ti vacanassa upalakkhaṇattā āgantvā thavikaṃ vā cīvaraṃ vā yaṃ kiñcideva ṭhapeti, ‘‘mayhameva bhāro’’ti vā vadati, paññāpako muccatīti gahetabbo.

༡༠༥༩-༦༠. ཨནཱཔུཙྪཱཏི ཨེཏྠ ‘‘ཡོ བྷིཀྑུ ཝཱ སཱམཎེརོ ཝཱ ཨཱརཱམིཀོ ཝཱ ལཛྫཱི ཧོཏི, ཨཏྟནོ པལིབོདྷཾ ཝིཡ མཉྙཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༡༣) ཨཊྛཀཐཱཡ ཝུཏྟསརཱུཔཾ ཡཾ ཀཉྩི ཨནཱཔུཙྪཱཏི ཨཏྠོ། ‘‘བྷིཀྑུ ཝཱ སཱམཎེརོ ཝཱ ཨཱརཱམིཀོ ཝཱ ལཛྫཱི ཧོཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༡༣) ཝུཏྟཏྟཱ ཨལཛྫིཾ ཨཱཔུཙྪིཏྭཱ གནྟུཾ ན ཝཊྚཏཱིཏི ཝདནྟི། ‘‘མཡཾ གམིསྶཱམཱ’’ཏི ཝཏྭཱ ཨནུམཏིགཧཎཾ ཨཱཔུཙྪནཾ ནཱམ, ཏཾ ཨནཱཔཏྟིཡཱ ཀཐཾ ཨངྒཾ ཧོཏཱིཏི ཙེ? གམནསྶ ཨནུམཏིཡཱ ལདྡྷཏྟཱ། ‘‘ཀཔྤཾ ལབྷིཏྭཱ གནྟབྦ’’ནྟི ཝཙནཏོ ཨནུམཏིདཱཡཀེན ཝཏྟཱཝཏྟཾ སམྤཊིཙྪིཏཾ ཝིཡ ཧོཏཱིཏི ལདྡྷཀཔྤཏྟཱ ཨེཝཾ གཙྪཏི ཙེ, ཝཊྚཏི། ཨནིཡྻཱཏེཏྭཱཏི ནིཡྻཱཏནཾ ཨཀཏྭཱ ཝཏྟཱཝཏྟཾ ཨཔྤཊིཡཱདེཏྭཱ, ཨསམྤཊིཙྪཱཔེཏྭཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཝཱརེཏི པདཝཱརེ།

1059-60.Anāpucchāti ettha ‘‘yo bhikkhu vā sāmaṇero vā ārāmiko vā lajjī hoti, attano palibodhaṃ viya maññatī’’ti (pāci. aṭṭha. 113) aṭṭhakathāya vuttasarūpaṃ yaṃ kañci anāpucchāti attho. ‘‘Bhikkhu vā sāmaṇero vā ārāmiko vā lajjī hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 113) vuttattā alajjiṃ āpucchitvā gantuṃ na vaṭṭatīti vadanti. ‘‘Mayaṃ gamissāmā’’ti vatvā anumatigahaṇaṃ āpucchanaṃ nāma, taṃ anāpattiyā kathaṃ aṅgaṃ hotīti ce? Gamanassa anumatiyā laddhattā. ‘‘Kappaṃ labhitvā gantabba’’nti vacanato anumatidāyakena vattāvattaṃ sampaṭicchitaṃ viya hotīti laddhakappattā evaṃ gacchati ce, vaṭṭati. Aniyyātetvāti niyyātanaṃ akatvā vattāvattaṃ appaṭiyādetvā, asampaṭicchāpetvāti vuttaṃ hoti. Vāreti padavāre.

༡༠༦༢. ཏསྨཱ ཋཱནཱཏི ཨཏྟནཱ ཋཏྭཱ ཨཱཎཱཔིཏབྷོཛནསཱལཏོ། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘བྷོཛནསཱལཏོ ནིཀྑམིཏྭཱ ཨཉྙཏྠ གཙྪཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༡༡)།

1062.Tasmā ṭhānāti attanā ṭhatvā āṇāpitabhojanasālato. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘bhojanasālato nikkhamitvā aññattha gacchatī’’ti (pāci. aṭṭha. 111).

༡༠༦༣. སངྒྷིཀེ སངྒྷིཀསཉྙིཝེམཏིཀཔུགྒལིཀསཉྙཱིནཾ ཝསེན ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ། ཏིཀཱཏཱིཏེནཱཏི ཨཀུསལམཱུལཏྟིཀཱདིཏོ སཝཱསནསམུཙྪེདཔྤཧཱནཝསེན ཨཏིཀྐནྟེན། ཏིཀདུཀྐཊནྟི ‘‘པུགྒལིཀེ སངྒྷིཀསཉྙཱི, ཝེམཏིཀོ, པུགྒལིཀསཉྙཱི ཨཉྙསྶ པུགྒལིཀེ ཨཱཔཏྟི དུཀྐཊསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༡༡༢) ཝཙནཏོ དུཀྐཊཏྟཡཾ ཧོཏི།

1063. Saṅghike saṅghikasaññivematikapuggalikasaññīnaṃ vasena tikapācittiyaṃ. Tikātītenāti akusalamūlattikādito savāsanasamucchedappahānavasena atikkantena. Tikadukkaṭanti ‘‘puggalike saṅghikasaññī, vematiko, puggalikasaññī aññassa puggalike āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 112) vacanato dukkaṭattayaṃ hoti.

༡༠༦༤-༥. ཙིམིལིཀཾ ནཱམ པརིཀམྨཀཏཱཡ བྷཱུམིཡཱ ཚཝིརཀྑནཏྠཾ ཨཏྠརིཏབྦཔིལོཏིཀཾ། ཏཊྚིཀཱ ནཱམ ཏཱལཔཎྞཱདཱིཧི ཀཏཏཊྚིཀཱ། ཙམྨཾ སཱིཧཙམྨཱདི། སེནཱསནཔརིཀྑཱརེ ཨཀཔྤིཡཙམྨཾ ནཱམ ནཏྠི། ཡཐཱཧ ‘‘ཨཊྛཀཐཱསུ ཧི སེནཱསནཔརིབྷོགེ པཊིཀྑིཏྟཙམྨཾ ནཱམ ན དིསྶཏི, ཏསྨཱ སཱིཧཙམྨཱདཱིནཾ པརིཧརཎེཡེཝ པཊིཀྑེཔོ ཝེདིཏབྦོ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༡༢)། ཨིམསྶ ཙ ཨཊྛཀཐཱཔཱཋསྶ སཱརཏྠདཱིཔནིཡཱ (སཱརཏྠ॰ ཊཱི॰ པཱཙིཏྟིཡ ༣.༡༡༢) ཨེཝཾ ཨཏྠོ ཝཎྞིཏོ –

1064-5.Cimilikaṃ nāma parikammakatāya bhūmiyā chavirakkhanatthaṃ attharitabbapilotikaṃ. Taṭṭikā nāma tālapaṇṇādīhi katataṭṭikā. Cammaṃ sīhacammādi. Senāsanaparikkhāre akappiyacammaṃ nāma natthi. Yathāha ‘‘aṭṭhakathāsu hi senāsanaparibhoge paṭikkhittacammaṃ nāma na dissati, tasmā sīhacammādīnaṃ pariharaṇeyeva paṭikkhepo veditabbo’’ti (pāci. aṭṭha. 112). Imassa ca aṭṭhakathāpāṭhassa sāratthadīpaniyā (sārattha. ṭī. pācittiya 3.112) evaṃ attho vaṇṇito –

‘‘སཱིཧཙམྨཱདཱིནཾ པརིཧརཎེཡེཝ པཊིཀྑེཔོ ཝེདིཏབྦོ’’ཏི ཨིམིནཱ ‘‘ན བྷིཀྑཝེ མཧཱཙམྨཱནི དྷཱརེཏབྦཱནི སཱིཧཙམྨཾ བྱགྒྷཙམྨཾ དཱིཔིཙམྨཾ, ཡོ དྷཱརེཡྻ, ཨཱཔཏྟི དུཀྐཊསྶཱ’’ཏི ཨེཝཾ ཝུཏྟཱཡ ཁནྡྷཀཔཱལི༹ཡཱ ཨདྷིཔྤཱཡཾ ཝིབྷཱཝེཏི། ཨིདཾ ཝུཏྟཾ ཧོཏི – ‘‘ཨནྟོཔི མཉྩེ པཉྙཏྟཱནི ཧོནྟི, བཧིཔི མཉྩེ པཉྙཏྟཱནི ཧོནྟཱི’’ཏི (མཧཱཝ॰ ༢༥༥) ཨིམསྨིཾ ཝཏྠུསྨིཾ སིཀྑཱཔདསྶ པཉྙཏྟཏྟཱ མཉྩཔཱིཋེསུ ཨཏྠརིཏྭཱ པརིབྷོགོཡེཝ པཊིཀྑིཏྟོ, བྷཱུམཏྠརཎཝསེན པརིབྷོགོ པན ཨཔྤཊིཀྑིཏྟོཏི། ཡདི ཨེཝཾ ‘‘པརིཧརཎེཡེཝ པཊིཀྑེཔོ’’ཏི ཨིདཾ ཀསྨཱ ཝུཏྟནྟི? ཡཐཱ ‘‘ཨནུཛཱནཱམི བྷིཀྑཝེ སབྦཾ པཱསཱདཔརིབྷོག’’ནྟི (ཙཱུལ༹ཝ॰ ༣༢༠) ཝཙནཏོ པུགྒལིཀེཔི སེནཱསནེ སེནཱསནཔརིབྷོགཝསེན ནིཡམིཏཾ སུཝཎྞགྷཊཱདིཀཾ པརིབྷུཉྫིཏུཾ ཝཊྚམཱནམྤི ཀེཝལཾ ཨཏྟནོ སནྟཀཾ ཀཏྭཱ པརིབྷུཉྫིཏུཾ ན ཝཊྚཏི, ཨེཝམིདཾ བྷཱུམཏྠརཎཝསེན པརིབྷུཉྫིཡམཱནམྤི ཨཏྟནོ སནྟཀཾ ཀཏྭཱ ཏཾ ཏཾ ཝིཧཱརཾ ཧརིཏྭཱ པརིབྷུཉྫིཏུཾ ན ཝཊྚཏཱིཏི དསྶནཏྠཾ ‘‘པརིཧརཎེཡེཝ པཊིཀྑེཔོ ཝེདིཏབྦོ’’ཏི ཝུཏྟནྟི།

‘‘Sīhacammādīnaṃ pariharaṇeyeva paṭikkhepo veditabbo’’ti iminā ‘‘na bhikkhave mahācammāni dhāretabbāni sīhacammaṃ byagghacammaṃ dīpicammaṃ, yo dhāreyya, āpatti dukkaṭassā’’ti evaṃ vuttāya khandhakapāḷiyā adhippāyaṃ vibhāveti. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘antopi mañce paññattāni honti, bahipi mañce paññattāni hontī’’ti (mahāva. 255) imasmiṃ vatthusmiṃ sikkhāpadassa paññattattā mañcapīṭhesu attharitvā paribhogoyeva paṭikkhitto, bhūmattharaṇavasena paribhogo pana appaṭikkhittoti. Yadi evaṃ ‘‘pariharaṇeyeva paṭikkhepo’’ti idaṃ kasmā vuttanti? Yathā ‘‘anujānāmi bhikkhave sabbaṃ pāsādaparibhoga’’nti (cūḷava. 320) vacanato puggalikepi senāsane senāsanaparibhogavasena niyamitaṃ suvaṇṇaghaṭādikaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭamānampi kevalaṃ attano santakaṃ katvā paribhuñjituṃ na vaṭṭati, evamidaṃ bhūmattharaṇavasena paribhuñjiyamānampi attano santakaṃ katvā taṃ taṃ vihāraṃ haritvā paribhuñjituṃ na vaṭṭatīti dassanatthaṃ ‘‘pariharaṇeyeva paṭikkhepo veditabbo’’ti vuttanti.

‘‘ཕལཀ’’ནྟི ཨིམིནཱ པཱཋཱགཏཾ ཕལཀཔཱིཋམེཝ དསྶིཏཾ། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཕལཀཔཱིཋཾ ནཱམ ཕལཀམཡཾ པཱིཋ’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༡༢)། པཱདཔུཉྪནིནྟི ཀདལིཝཱཀཱདཱིཧི ཀཏཾ པཱདཔུཉྪནིཀཾ། བྷཱུམཏྠརཎཾ ནཱམ ཙིམིལིཀཱཡ སཏི ཏསྶཱ ཨུཔརི, ཨསཏི སུདྡྷབྷཱུམིཡཾ ཨཏྠརིཏབྦཱ ཀཊསཱརཀཱདིཝིཀཏི། ཨུཏྟརཏྠརཎཾ ནཱམ སངྒྷིཀམཉྩཔཱིཋཱདཱིནཾ ཨུཔརི ཨཏྠརིཏབྦཔཙྩཏྠརཎཾ།

‘‘Phalaka’’nti iminā pāṭhāgataṃ phalakapīṭhameva dassitaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘phalakapīṭhaṃ nāma phalakamayaṃ pīṭha’’nti (pāci. aṭṭha. 112). Pādapuñchaninti kadalivākādīhi kataṃ pādapuñchanikaṃ. Bhūmattharaṇaṃ nāma cimilikāya sati tassā upari, asati suddhabhūmiyaṃ attharitabbā kaṭasārakādivikati. Uttarattharaṇaṃ nāma saṅghikamañcapīṭhādīnaṃ upari attharitabbapaccattharaṇaṃ.

པཏྟཱདྷཱརཀནྟི པཏྟཝལཡཱདྷཱརཀཾ། ཏཾ ཡཐཱཝུཏྟཔརིཀྑཱརཾ། གཙྪཏོཏི ལེཌྜུཔཱཏཾ ཨཏིཀྐམྨ གཙྪཏོ། སཙེ པན དཱཡཀེཧི དཱནཀཱལེཡེཝ སཧསྶགྒྷནཀམྤི ཀམྦལཾ ‘‘པཱདཔུཉྪནིཾ ཀཏྭཱ པརིབྷུཉྫཐཱ’’ཏི དིནྣཾ, ཏཐེཝ པརིབྷུཉྫིཏུཾ ཝཊྚཏི། ཏསྨཱ ཨིམཾ མཉྩཔཱིཋཱདིསེནཱསནམྤི ‘‘ཨབྦྷོཀཱསེཔི ཡཐཱསུཁཾ པརིབྷུཉྫཐཱ’’ཏི དཱཡཀེཧི དིནྣཾ ཙེ, སབྦསྨིམྤི ཀཱལེ ཨབྦྷོཀཱསེ ནིཀྑིཔིཏུཾ ཝཊྚཏཱིཏི ཝདནྟི།

Pattādhārakanti pattavalayādhārakaṃ. Taṃ yathāvuttaparikkhāraṃ. Gacchatoti leḍḍupātaṃ atikkamma gacchato. Sace pana dāyakehi dānakāleyeva sahassagghanakampi kambalaṃ ‘‘pādapuñchaniṃ katvā paribhuñjathā’’ti dinnaṃ, tatheva paribhuñjituṃ vaṭṭati. Tasmā imaṃ mañcapīṭhādisenāsanampi ‘‘abbhokāsepi yathāsukhaṃ paribhuñjathā’’ti dāyakehi dinnaṃ ce, sabbasmimpi kāle abbhokāse nikkhipituṃ vaṭṭatīti vadanti.

༡༠༦༦. ཨཱརཉྙཀེནཱཔི སཙེ གནྟབྦཾ ཧོཏི, ཨནོཝསྶཀེ ནོསཏི མཉྩཔཱིཋཱདིཾ རུཀྑསྨིཾ ལགྒེཏྭཱ ཡཐཱསུཁཾ གནྟབྦནྟི ཡོཛནཱ།

1066. Āraññakenāpi sace gantabbaṃ hoti, anovassake nosati mañcapīṭhādiṃ rukkhasmiṃ laggetvā yathāsukhaṃ gantabbanti yojanā.

༡༠༦༧. ཨུཔཙིཀཱདཱིཧཱིཏི ཨེཏྠ ཨཱདི-སདྡེན མཱུསིཀཱ གཧིཏཱ། ན ལུཛྫཏཱིཏི ན ནསྶཏི། ཏཾ སབྦནྟི མཉྩཱདིཀཾ སཀལཾ།

1067.Upacikādīhīti ettha ādi-saddena mūsikā gahitā. Na lujjatīti na nassati. Taṃ sabbanti mañcādikaṃ sakalaṃ.

༡༠༦༨. ཨཏྟནོ སནྟཀེཏི ཨཏྟནོ པུགྒལིཀེ མཉྩཱདིཝིསཡེ། རུདྡྷེཏི ཝུཌྜྷབྷིཀྑུནཱ ཝཱ ཨིསྶརཱདཱིཧི ཝཱ ཡཀྑསཱིཧཱདཱིཧི ཝཱ མཉྩཱདིཀེ རུདྡྷེ ཨཛ྄ཛྷཱཝུཏྠེ, ཨབྷིབྷཝིཏྭཱ གཧིཏེཏི ཨཏྠོ ། ཨཱཔདཱསུཔཱིཏི བྲཧྨཙརིཡནྟརཱཡཱདཱིསུ ཙ སནྟེསུ། གཙྪཏོ བྷིཀྑུནོ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཡོཛནཱ།

1068.Attano santaketi attano puggalike mañcādivisaye. Ruddheti vuḍḍhabhikkhunā vā issarādīhi vā yakkhasīhādīhi vā mañcādike ruddhe ajjhāvutthe, abhibhavitvā gahiteti attho . Āpadāsupīti brahmacariyantarāyādīsu ca santesu. Gacchato bhikkhuno anāpattīti yojanā.

༡༠༦༩. ཀཱཡཝཱཙཏོ, ཀཱཡཝཱཙཱཙིཏྟཏོ ཙ སམུཊྛཱནཾ ཀཐིནསམུཊྛཱནཾ ནཱམ། པཉྙཏྟིཾ ཨཛཱནིཏྭཱ སཡཾ ཨནུདྡྷརནྟསྶ ཀཱཡེན ཧོཏི, ཨནཱཔུཙྪནྟསྶ ཝཱཙཱཡ ཧོཏི, པཉྙཏྟིཾ ཛཱནིཏྭཱ ཨེཝཾ ཨཀརོནྟསྶ སཙིཏྟཀེན ཏེནེཝ དྭཡེན སམུཊྛཱཏཱིཏི ཝེདིཏབྦཾ། ལེཌྜུཔཱཏཱཏིཀྐམོ ཀྲིཡཾ། མཉྩཱདཱིནཾ ཨནུདྡྷརཎཱདི ཨཀྲིཡཾ།

1069. Kāyavācato, kāyavācācittato ca samuṭṭhānaṃ kathinasamuṭṭhānaṃ nāma. Paññattiṃ ajānitvā sayaṃ anuddharantassa kāyena hoti, anāpucchantassa vācāya hoti, paññattiṃ jānitvā evaṃ akarontassa sacittakena teneva dvayena samuṭṭhātīti veditabbaṃ. Leḍḍupātātikkamo kriyaṃ. Mañcādīnaṃ anuddharaṇādi akriyaṃ.

པཋམསེནཱསནཀཐཱཝཎྞནཱ།

Paṭhamasenāsanakathāvaṇṇanā.

༡༠༧༠-༣. བྷིསཱིཏི པཋམསིཀྑཱཔདེ ཝུཏྟཔཉྩཔྤཀཱརཱ ཨིམིསྶཱ ཨཊྛཀཐཱཡ ‘‘མཉྩཀབྷིསི ཝཱ པཱིཋཀབྷིསི ཝཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༡༦) ཨེཝཾ དསྶིཏབྷིསི ཙ། པཙྩཏྠརཎཾ ནཱམ པཱཝཱརོ ཀོཛཝོ ཝཱ། ‘‘ཨེཏྟཀམེཝ ཝུཏྟནྟི ཨཊྛཀཐཱསུ ཝུཏྟཾ། ‘ཨིདཉྩ ཨཊྛཀཐཱསུ ཏཐཱཝུཏྟབྷཱཝདསྶནཏྠཾ ཝུཏྟཾ, ཨཉྙམྤི ཏཱདིསཾ མཉྩཔཱིཋེསུ ཨཏྠརིཏབྦཾ པཙྩཏྠརཎམེཝཱ’ཏི ཏཱིསུཔི གཎྛིཔདེསུ ཝུཏྟ’’ནྟི (སཱརཏྠ॰ ཨཊྛ॰ པཱཙིཏྟིཡ ༣.༡༡༦) སཱརཏྠདཱིཔནིཡཱ ལིཁིཏཾ། ནིསཱིདནནྟི ནིསཱིདནཙཱིཝརཾ།

1070-3.Bhisīti paṭhamasikkhāpade vuttapañcappakārā imissā aṭṭhakathāya ‘‘mañcakabhisi vā pīṭhakabhisi vā’’ti (pāci. aṭṭha. 116) evaṃ dassitabhisi ca. Paccattharaṇaṃ nāma pāvāro kojavo vā. ‘‘Ettakameva vuttanti aṭṭhakathāsu vuttaṃ. ‘Idañca aṭṭhakathāsu tathāvuttabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ, aññampi tādisaṃ mañcapīṭhesu attharitabbaṃ paccattharaṇamevā’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vutta’’nti (sārattha. aṭṭha. pācittiya 3.116) sāratthadīpaniyā likhitaṃ. Nisīdananti nisīdanacīvaraṃ.

ཏིཎསནྠཱརོ ཨེརཀཱདཱིནི ཏིཎཱནི དྭཱིསུ ཏཱིསུ ཋཱནེསུ གོཔེཏྭཱ ཀཏསནྠཱརོ། པཎྞསནྠཱརོ ནཱམ ནཱལི༹ཀེརཱདིཔཎྞེ ཏཐེཝ གོཔེཏྭཱ ཀཏསནྠཱརོ། སཡནྟི ཨེཏྠཱཏི སེཡྻཱ། ‘‘སབྦཙྪནྣཔརིཙྪནྣེ’’ཏི ཨིདཾ སཧསེཡྻཀཐཱཡ ཝུཏྟཏྠམེཝ།

Tiṇasanthāro erakādīni tiṇāni dvīsu tīsu ṭhānesu gopetvā katasanthāro. Paṇṇasanthāro nāma nāḷikerādipaṇṇe tatheva gopetvā katasanthāro. Sayanti etthāti seyyā. ‘‘Sabbacchannaparicchanne’’ti idaṃ sahaseyyakathāya vuttatthameva.

དསཝིདྷཾ སེཡྻནྟི དསཝིདྷཱསུ སེཡྻཱསུ ཨཉྙཏརནྟི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། སནྠརིཏྭཱཔི ཝཱཏི ཨེཏྠ པི-སདྡོ སམྤིཎྜནཏྠོ, སོ སནྠརཱཔེཏྭཱཔཱིཏི ཨིམཾ སམྤིཎྜེཏི། ཝཱ-སདྡཾ ‘‘སཡཾ ཨནུདྡྷརིཏྭཱ’’ཏི ཨེཏྠ ‘‘ཨནུདྡྷརིཏྭཱ ཝཱ’’ཏི ཡོཛེཏྭཱ ‘‘ཨནུདྡྷརཱཔེཏྭཱ ཝཱ’’ཏི ཨཡཾ ཝིཀཔྤོ སངྒཡ྄ཧཏི། ཏཾ སེཡྻཾ།

Dasavidhaṃ seyyanti dasavidhāsu seyyāsu aññataranti vuttaṃ hoti. Santharitvāpi vāti ettha pi-saddo sampiṇḍanattho, so santharāpetvāpīti imaṃ sampiṇḍeti. Vā-saddaṃ ‘‘sayaṃ anuddharitvā’’ti ettha ‘‘anuddharitvā vā’’ti yojetvā ‘‘anuddharāpetvā vā’’ti ayaṃ vikappo saṅgayhati. Taṃ seyyaṃ.

ཨཱརཱམསྶཱུཔཙཱརནྟི ‘‘ཨཔརིཀྑིཏྟསྶ ཨུཔཙཱརོ ནཱམ སེནཱསནཏོ དྭེ ལེཌྜུཔཱཏཱ’’ཏི ཨཊྛཀཐཱཡཾ ཝུཏྟཾ ཨུཔཙཱརམཱཧ། ཨསྶཱཏི ཝིཧཱརསྶ པརིཀྑིཏྟསྶ།

Ārāmassūpacāranti ‘‘aparikkhittassa upacāro nāma senāsanato dve leḍḍupātā’’ti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ upacāramāha. Assāti vihārassa parikkhittassa.

༡༠༧༤. ཨུབྷཡེསནྟི སེནཱསནསེཡྻཱནཾ། ཨནྟོགབྦྷེ སནྠརིཏྭཱ གཙྪཏོཏི སམྦནྡྷོ།

1074.Ubhayesanti senāsanaseyyānaṃ. Antogabbhe santharitvā gacchatoti sambandho.

༡༠༧༥. ཨུཔཙཱརེ ཝིཧཱརསྶཱཏི ཨེཏྠ ཝིཧཱརོ ནཱམ ཨནྟོགབྦྷཱདིསབྦཔརིཙྪནྣགུཏྟསེནཱསནཾ། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཝིཧཱརོཏི ཨནྟོགབྦྷོ ཝཱ ཨཉྙཾ ཝཱ སབྦཔརིཙྪནྣཾ གུཏྟསེནཱསནཾ ཝེདིཏབྦ’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༡༧)། ཏཏྠ ཨུཔཙཱརོ ནཱམ ཏཾསམཱིཔཾ ཋཱནཾ། ཡཐཱཧ ‘‘ཨུཔཙཱརེཏི ཏསྶ བཧི ཨཱསནྣེ ཨོཀཱསེ’’ཏི། མཎྜཔོ ནཱམ པརིཙྪནྣཱཔརིཙྪནྣསནྣིཔཱཏམཎྜཔོ། ཡཐཱཧ ‘‘མཎྜཔེ ཝཱཏི ཨཔརིཙྪནྣེ པརིཙྪནྣེ ཝཱཔི བཧཱུནཾ སནྣིཔཱཏམཎྜཔེ’’ཏི། ཨཱདི-སདྡེན ཨུཔཊྛཱནསཱལཱརུཀྑམཱུལཱནི སངྒཧིཏཱནི། ཨུཔཊྛཱནསཱལཱ ནཱམ ཨགུཏྟཱ བྷོཛནསཱལཱ། ཡཐཱཧ ‘‘ཨུཔཊྛཱནསཱལཱཡཾ ཝཱཏི བྷོཛནསཱལཱཡཾ ཝཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༡༧)། ཨགུཏྟཏཱ ཙ ‘‘ཋཱནསྶ ཨགུཏྟཏཱཡཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༡༧) ཨཊྛཀཐཱཝཙནཏོ ཝེདིཏབྦཱཏི།

1075.Upacāre vihārassāti ettha vihāro nāma antogabbhādisabbaparicchannaguttasenāsanaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘vihāroti antogabbho vā aññaṃ vā sabbaparicchannaṃ guttasenāsanaṃ veditabba’’nti (pāci. aṭṭha. 117). Tattha upacāro nāma taṃsamīpaṃ ṭhānaṃ. Yathāha ‘‘upacāreti tassa bahi āsanne okāse’’ti. Maṇḍapo nāma paricchannāparicchannasannipātamaṇḍapo. Yathāha ‘‘maṇḍape vāti aparicchanne paricchanne vāpi bahūnaṃ sannipātamaṇḍape’’ti. Ādi-saddena upaṭṭhānasālārukkhamūlāni saṅgahitāni. Upaṭṭhānasālā nāma aguttā bhojanasālā. Yathāha ‘‘upaṭṭhānasālāyaṃ vāti bhojanasālāyaṃ vā’’ti (pāci. aṭṭha. 117). Aguttatā ca ‘‘ṭhānassa aguttatāyā’’ti (pāci. aṭṭha. 117) aṭṭhakathāvacanato veditabbāti.

༡༠༧༦. ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ ཝུཏྟནྟི ‘‘སངྒྷིཀེ སངྒྷིཀསཉྙཱི, ཝེམཏིཀོ, པུགྒལིཀསཉྙཱི’’ཏི ཝཱརཏྟཡེ པཱཙིཏྟིཡཏྟཡཾ ཝུཏྟཾ། དསཝཏྠཱུསུ བྷཝཾ ཏདནྟོགདྷཏྟཱཏི དསཝཏྠུཀཾ, དསནྣཾ ཝཱ ཝཏྠུ དསཝཏྠུ, ཏཾཡེཝ དསཝཏྠུཀནྟི བྷིསིཨཱདིཀཾ ཨཉྙཏརཾ སེཡྻཱབྷཎྜཾ། ཏསྶཱཏི སནྠཱརཀསྶ། ‘‘པུགྒལིཀེ སངྒྷིཀསཉྙཱི, ཝེམཏིཀོ, པུགྒལིཀསཉྙཱི ཨཉྙསྶ པུགྒལིཀེ ཨཱཔཏྟི དུཀྐཊསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༡༡༧) ཏིཀདུཀྐཊཾ དཱིཔིཏཾ།

1076.Tikapācittiyaṃ vuttanti ‘‘saṅghike saṅghikasaññī, vematiko, puggalikasaññī’’ti vārattaye pācittiyattayaṃ vuttaṃ. Dasavatthūsu bhavaṃ tadantogadhattāti dasavatthukaṃ, dasannaṃ vā vatthu dasavatthu, taṃyeva dasavatthukanti bhisiādikaṃ aññataraṃ seyyābhaṇḍaṃ. Tassāti santhārakassa. ‘‘Puggalike saṅghikasaññī, vematiko, puggalikasaññī aññassa puggalike āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 117) tikadukkaṭaṃ dīpitaṃ.

༡༠༧༧. ཨུདྡྷརིཏྭཱཏི ཨཏྠཏསེཡྻཾ ཡཐཱ ཨུཔཙིཀཱཧི ན ཁཛྫཏི, ཏཐཱ པཊིསཱམེཏྭཱ, ‘‘གཙྪཏོ’’ཏི ཨིམིནཱ སམྦནྡྷོ། ཨཉྙེན ཝུདྡྷབྷིཀྑུཨིསྶརཱདིནཱ། པལིབུདྡྷེཏི སེནཱསནེ པརིབུདྡྷེ ནིཝཱརིཏེ།

1077.Uddharitvāti atthataseyyaṃ yathā upacikāhi na khajjati, tathā paṭisāmetvā, ‘‘gacchato’’ti iminā sambandho. Aññena vuddhabhikkhuissarādinā. Palibuddheti senāsane paribuddhe nivārite.

༡༠༧༨. སཱཔེཀྑོཝ ཙ གནྟྭཱཏི ‘‘ཨཛྫེཝ གནྟྭཱ ཨིདཾ པཊིསཱམེསྶཱམཱི’’ཏི ཨཔེཀྑཱསཧིཏོཝ གཱམནྟརཱདིཾ གནྟྭཱ། ཡཐཱཧ ‘‘ཨཛྫེཝ ཨཱགནྟྭཱ པཊིཛགྒིསྶཱམཱི’ཏི ཨེཝཾ སཱཔེཀྑོ ནདཱིཔཱརཾ ཝཱ གཱམནྟརཾ ཝཱ གནྟྭཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༡༨)། ཏཏྠ ཋཏྭཱཏི གཏཊྛཱནེ ཋཏྭཱ, ཏཏོ བཧི གཙྪཱམཱིཏི ཙིཏྟེ ཨུཔྤནྣེཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཡཐཱཧ ‘‘ཡཏྠསྶ གམནཙིཏྟཾ ཨུཔྤནྣཾ, ཏཏྠེཝ ཋིཏོ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༡༨)། ཏཾ པུཙྪཏཱིཏི སམྦནྡྷོ། ཏཾ སེཡྻཾ ཀཉྩི པེསེཏྭཱ ཨཱཔུཙྪཏཱིཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཡཐཱཧ ‘‘ཀཉྩི པེསེཏྭཱ ཨཱཔུཙྪཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༡༨)། ཨེཏྠ ཙ པུརིམསིཀྑཱཔདེ མཉྩཱདཱིནཾ པཉྙཏྟཊྛཱནཏོ ཨནྟོཝིཧཱརེ ཝཱ ཧོཏུ བཧི ཝཱ, ལེཌྜུཔཱཏཱཏིཀྐམེན, ཨིདྷ ཨུཔཙཱརཱཏིཀྐམེན པཱཙིཏྟིཡནྟི ཨཡཾ ཝིསེསོ ཝེདིཏབྦོ།

1078.Sāpekkhova ca gantvāti ‘‘ajjeva gantvā idaṃ paṭisāmessāmī’’ti apekkhāsahitova gāmantarādiṃ gantvā. Yathāha ‘‘ajjeva āgantvā paṭijaggissāmī’ti evaṃ sāpekkho nadīpāraṃ vā gāmantaraṃ vā gantvā’’ti (pāci. aṭṭha. 118). Tattha ṭhatvāti gataṭṭhāne ṭhatvā, tato bahi gacchāmīti citte uppanneti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘yatthassa gamanacittaṃ uppannaṃ, tattheva ṭhito’’ti (pāci. aṭṭha. 118). Taṃ pucchatīti sambandho. Taṃ seyyaṃ kañci pesetvā āpucchatīti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘kañci pesetvā āpucchatī’’ti (pāci. aṭṭha. 118). Ettha ca purimasikkhāpade mañcādīnaṃ paññattaṭṭhānato antovihāre vā hotu bahi vā, leḍḍupātātikkamena, idha upacārātikkamena pācittiyanti ayaṃ viseso veditabbo.

ཨབྦྷོཀཱསམྷི མཉྩཱདིཾ, ཝིཧཱརེ སེཡྻམཏྟཀཾ།

Abbhokāsamhi mañcādiṃ, vihāre seyyamattakaṃ;

ཧིཏྭཱ ཝཛནྟསྶ དོསོ, ལེཌྜུཔཱཏཱུཔཙཱརཏོཏི༎

Hitvā vajantassa doso, leḍḍupātūpacāratoti.

དུཏིཡསེནཱསནཀཐཱཝཎྞནཱ།

Dutiyasenāsanakathāvaṇṇanā.

༡༠༧༩. ཡོ བྷིཀྑུ སངྒྷིཀཱཝཱསེ པུབྦུཔགཏཾ བྷིཀྑུཾ ཛཱནཾ ཨནུཔཁཛྫ སེཡྻཾ ཀཔྤེཡྻ ཙེ, ཨསྶ བྷིཀྑུནོ པཱཙིཏྟིཡཾ སིཡཱཏི ཡོཛནཱ། པུབྦུཔགཏོ ནཱམ ཝསྶགྒེན པཱཔེཏྭཱ དིནྣཾ སེནཱསནཾ གཧེཏྭཱ ཝསནྟོ། ཛཱནནྟི ‘‘ཨནུཊྛཱཔནཱིཡོ ཨཡ’’ནྟི ཛཱནནྟོ། ཨནུཊྛཱཔནཱིཡཱ ནཱམ ཝུདྡྷཱདཡོ། ཡཐཱཧ པདབྷཱཛནེ ‘‘ཛཱནཱཏི ནཱམ ཝུཌྜྷོཏི, གིལཱནོཏི, སངྒྷེན དིནྣོཏི ཛཱནཱཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༡༢༡)། ཨནུཔཁཛྫཱཏི ཨནུཔཝིསིཏྭཱ, ཏསྶ པཋམཾ པཉྙཏྟཾ མཉྩཱདཱིནཾ ཨཱསནྣཏརཾ ཝཀྑམཱནལཀྑཎཾ ཨུཔཙཱརཾ པཝིསིཏྭཱཏི ཨཏྠོ། སེཡྻཾ ཀཔྤེཡྻཱཏི དསཝིདྷཱསུ སེཡྻཱསུ ཨཉྙཏརཾ ཨཏྠརིཏྭཱ སཡནཾ ཀརེཡྻ, ནིཔཛྫེཡྻཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཝཀྑཏི ཙ ‘‘དསསྭཉྙཏརཾ སེཡྻ’’ནྟིཨཱདི། ‘‘ནིསཛྫཾ ཝཱ’’ཏི སེསོ། ཡཐཱཧ པདབྷཱཛནེ ‘‘ཨབྷིནིསཱིདཏི ཝཱ ཨབྷིནིཔཛྫཏི ཝཱ’’ཏི།

1079.Yo bhikkhu saṅghikāvāse pubbupagataṃ bhikkhuṃ jānaṃ anupakhajja seyyaṃ kappeyya ce, assa bhikkhuno pācittiyaṃ siyāti yojanā. Pubbupagato nāma vassaggena pāpetvā dinnaṃ senāsanaṃ gahetvā vasanto. Jānanti ‘‘anuṭṭhāpanīyo aya’’nti jānanto. Anuṭṭhāpanīyā nāma vuddhādayo. Yathāha padabhājane ‘‘jānāti nāma vuḍḍhoti, gilānoti, saṅghena dinnoti jānātī’’ti (pāci. 121). Anupakhajjāti anupavisitvā, tassa paṭhamaṃ paññattaṃ mañcādīnaṃ āsannataraṃ vakkhamānalakkhaṇaṃ upacāraṃ pavisitvāti attho. Seyyaṃ kappeyyāti dasavidhāsu seyyāsu aññataraṃ attharitvā sayanaṃ kareyya, nipajjeyyāti vuttaṃ hoti. Vakkhati ca ‘‘dasasvaññataraṃ seyya’’ntiādi. ‘‘Nisajjaṃ vā’’ti seso. Yathāha padabhājane ‘‘abhinisīdati vā abhinipajjati vā’’ti.

༡༠༨༠-༢. ཨུདྡིཊྛམཏྠཾ ནིདྡིསིཏུཀཱམོ པཋམཾ ‘‘ཨནུཔཁཛྫསེཡྻཾ ཀཔྤེཡྻཱ’’ཏི ཨེཏྠ ཝིནིཙྪཡཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘པཱདདྷོཝནཔཱསཱཎཱ…པེ॰… དུཀྐཊ’’ནྟི། སེནཱསནཾ པཝིསནྟསྶ བྷིཀྑུནོ པཱདདྷོཝནཔཱསཱཎཱ ཡཱཝ ཏཾ མཉྩཾ ཝཱ པཱིཋཾ ཝཱ ནིཀྑམནྟསྶ པན མཉྩཔཱིཋཏོ ཡཱཝ པསྶཱཝཊྛཱནཾ, ཨེཏྠནྟརེ ཏུ ཡཾ ཋཱནཾ, ཨིདམེཝ ཨུཔཙཱརོཏི ཝུཙྩཏཱིཏི ཡོཛནཱ། ཏཏྠ ཨུཔཙཱརེཏི ཡོཛནཱ། བཱདྷེཏུཀཱམསྶཱཏི ‘‘ཡསྶ སམྦཱདྷོ བྷཝིསྶཏི, སོ པཀྐམིསྶཏཱི’’ཏི ཨེཝཾ ཨུཔྤནྣཙིཏྟསྶ། སཡནྟི ཨེཏྠཱཏི ཝིགྒཧོ།

1080-2. Uddiṭṭhamatthaṃ niddisitukāmo paṭhamaṃ ‘‘anupakhajjaseyyaṃ kappeyyā’’ti ettha vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘pādadhovanapāsāṇā…pe… dukkaṭa’’nti. Senāsanaṃ pavisantassa bhikkhuno pādadhovanapāsāṇā yāva taṃ mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā nikkhamantassa pana mañcapīṭhato yāva passāvaṭṭhānaṃ, etthantare tu yaṃ ṭhānaṃ, idameva upacāroti vuccatīti yojanā. Tattha upacāreti yojanā. Bādhetukāmassāti ‘‘yassa sambādho bhavissati, so pakkamissatī’’ti evaṃ uppannacittassa. Sayanti etthāti viggaho.

༡༩༨༣. ‘‘པཱཙིཏྟིཡསྶཱ’’ཏི ཨུདྡེསཏོ ཝུཏྟཾ ནིདྡིསིཏུམཱཧ ‘‘ནིསཱིདནྟསྶཱ’’ཏིཨཱདི། ཏཏྠཱཏི ཏཐཱ ཨནུཔཁཛྫ ཨཏྠཏཱཡ སེཡྻཱཡ། ‘‘པཱཙིཏྟིཡདྭཡ’’ནྟི ཨིདཾ ‘‘དྭེཔི ཀརོནྟསྶཱ’’ཏི ཨིམཾ པཙྪིམཝིཀཔྤཾ སནྡྷཱཡ ཝུཏྟཾ། པུརིམཝིཀཔྤདྭཡེ པན ‘‘ནིསཱིདནྟསྶ ཝཱ པཱཙིཏྟིཡཾ, ནིཔཛྫནྟསྶ ཝཱ པཱཙིཏྟིཡ’’ནྟི ཝཏྟབྦཾ། ཨིམསྨིཾ ཝིཀཔྤཏྟཡེ པཙྩེཀཾ ‘‘ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ ཏིཀདུཀྐཊ’’ནྟི ཨུབྷཡསྶཱཔི ཝཏྟབྦཏཱ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ཝུཏྟཱ། ཀཐཾ? སངྒྷིཀེ སངྒྷིཀསཉྙཱི, ཝེམཏིཀོ, པུགྒལིཀསཉྙཱི ནིསཛྫཾ ཀཔྤེཏི, པཱཙིཏྟིཡནྟི ནིསཛྫཱཡ ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ, ཨེཝཾ སེཡྻཱཡ ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ, ཨུབྷཡཏྠ ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡདྭཡནྟི ཨེཝཾ ཝིཀཔྤདྭཡེ དྭཱདས པཱཙིཏྟིཡཱནི། པུགྒལིཀེ སངྒྷིཀསཉྙཱི, ཝེམཏིཀོ, པུགྒལིཀསཉྙཱི ཨཉྙསྶ པུགྒལིཀེ ནིསཛྫཾ ཀཔྤེཏི, དུཀྐཊནྟི ནིསཛྫཱཡ ཏིཀདུཀྐཊཾ, ཨེཝཾ སེཡྻཱཡ ཏིཀདུཀྐཊཾ, ཨུབྷཡཏྠ ཏིཀདུཀྐཊདྭཡནྟི དྭཱདས དུཀྐཊཱནི ཙ ཝེདིཏབྦཱནི།

1983. ‘‘Pācittiyassā’’ti uddesato vuttaṃ niddisitumāha ‘‘nisīdantassā’’tiādi. Tatthāti tathā anupakhajja atthatāya seyyāya. ‘‘Pācittiyadvaya’’nti idaṃ ‘‘dvepi karontassā’’ti imaṃ pacchimavikappaṃ sandhāya vuttaṃ. Purimavikappadvaye pana ‘‘nisīdantassa vā pācittiyaṃ, nipajjantassa vā pācittiya’’nti vattabbaṃ. Imasmiṃ vikappattaye paccekaṃ ‘‘tikapācittiyaṃ tikadukkaṭa’’nti ubhayassāpi vattabbatā aṭṭhakathāyaṃ vuttā. Kathaṃ? Saṅghike saṅghikasaññī, vematiko, puggalikasaññī nisajjaṃ kappeti, pācittiyanti nisajjāya tikapācittiyaṃ, evaṃ seyyāya tikapācittiyaṃ, ubhayattha tikapācittiyadvayanti evaṃ vikappadvaye dvādasa pācittiyāni. Puggalike saṅghikasaññī, vematiko, puggalikasaññī aññassa puggalike nisajjaṃ kappeti, dukkaṭanti nisajjāya tikadukkaṭaṃ, evaṃ seyyāya tikadukkaṭaṃ, ubhayattha tikadukkaṭadvayanti dvādasa dukkaṭāni ca veditabbāni.

༡༠༨༤. ཀརོནྟསྶཱཏི ཨེཏྠ ‘‘ནིསཱིདནཱདི’’ནྟི པཀརཎཏོ ལབྦྷཏི། ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ ཝུཏྟནྟི ‘‘སངྒྷིཀེ སངྒྷིཀསཉྙཱི, ཝེམཏིཀོ, པུགྒལིཀསཉྙཱི’’ཏི ཝིཀཔྤཏྟཡེ ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ པཱལི༹ཡཾ (པཱཙི॰ ༡༢༢) ཝུཏྟཾ། ཨེཝཾ པུགྒལིཀེཔི ཏིཀདུཀྐཊཾ ཝུཏྟཾ། ཏེནཱཧ ‘‘པུགྒལེ ཏིཀདུཀྐཊ’’ནྟི། ཨིམིནཱ ཡཐཱཝུཏྟཔཱཙིཏྟིཡདུཀྐཊཱནི སཱམཉྙེན ཏིཀེ པཀྑིཔིཏྭཱ ཨེཝཾ ཝུཏྟཱནཱིཏི ཝེདིཏབྦཾ།

1084.Karontassāti ettha ‘‘nisīdanādi’’nti pakaraṇato labbhati. Tikapācittiyaṃ vuttanti ‘‘saṅghike saṅghikasaññī, vematiko, puggalikasaññī’’ti vikappattaye tikapācittiyaṃ pāḷiyaṃ (pāci. 122) vuttaṃ. Evaṃ puggalikepi tikadukkaṭaṃ vuttaṃ. Tenāha ‘‘puggale tikadukkaṭa’’nti. Iminā yathāvuttapācittiyadukkaṭāni sāmaññena tike pakkhipitvā evaṃ vuttānīti veditabbaṃ.

༡༠༨༥-༦. ‘‘ཝུཏྟཱུཔཙཱར’’ནྟིཨཱདིགཱཐཱདྭཡེ ཝིཧཱརསྶ ཝུཏྟཱུཔཙཱརཾ མུཉྩིཏྭཱ ཨུཔཙཱརེ ཝཱ ཨབྦྷོཀཱསེཔི ཝཱ སནྠརཏོཔི ཝཱ སནྠརཱཔཡཏོཔི ཝཱ ཏཏྠ ནིསཱིདཏོ ཝཱ དུཀྐཊཾ ཝུཏྟཾ། ཏཏྠ སབྦཏྠེཝ ཏསྶ ནིཝཱསོ ཝཱརིཏོཏི ཡོཛནཱ། ཏཏྠ ཝིཧཱརསྶཱཏི ཡཐཱཝུཏྟསེནཱསནསྶ། ཨུཔཙཱརེཏི ཨཝིདཱུརེ། ཨབྦྷོཀཱསེཏི ཏསྶ སེནཱསནསྶ ནཙྩཱསནྣེ ཨངྒཎཔྤདེསེ།

1085-6.‘‘Vuttūpacāra’’ntiādigāthādvaye vihārassa vuttūpacāraṃ muñcitvā upacāre vā abbhokāsepi vā santharatopi vā santharāpayatopi vā tattha nisīdato vā dukkaṭaṃ vuttaṃ. Tattha sabbattheva tassa nivāso vāritoti yojanā. Tattha vihārassāti yathāvuttasenāsanassa. Upacāreti avidūre. Abbhokāseti tassa senāsanassa naccāsanne aṅgaṇappadese.

ནིསཱིདཏོ ཝཱཏི ཝཱགྒཧཎེན ནིཔཛྫཏོ ཝཱ དྭེཔི ཀརོནྟསྶ ཝཱཏི སངྒཎྷཱཏི། ཡཐཱཧ པཱལི༹ཡཾ ‘‘ཨབྷིནིསཱིདཏི ཝཱ ཨབྷིནིཔཛྫཏི ཝཱ, ཨཱཔཏྟི དུཀྐཊསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༡༢༢)། ཏཏྠཱཏི ཏསྨིཾ པུབྦཱུཔགཏསྶ པཏྟེ སེནཱསནེ། སབྦཏྠེཝཱཏི ཡཐཱཝུཏྟཱུཔཙཱརཏོ ཨནྟོ ཙ བཧི ཙ ཨནྟམསོ ཨཛ྄ཛྷོཀཱསེཔཱིཏི སབྦཏྠེཝ། ཏསྶཱཏི ཨནཏྟམནསྶ ཨནུཔཁཛྫ སེཡྻཾ ཀཔྤཡཏོ ཏསྶ ཝིསབྷཱགཔུགྒལསྶ། ནིཝཱསོ ཝཱརིཏོ པརཝིཧེཋཀེན སཧཝཱསསྶ མཧཱནཏྠཀརཏྟཱཏི ཨདྷིཔྤཱཡོ། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཨེཝརཱུཔེན ཧི ཝིསབྷཱགཔུགྒལེན ཨེཀཝིཧཱརེ ཝཱ ཨེཀངྒཎེ ཝཱ ཝསནྟེན ཨཏྠོ ནཏྠི, ཏསྨཱ སབྦཏྠེཝསྶ ནིཝཱསོ ཝཱརིཏོ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༢༢)།

Nisīdato vāti vāggahaṇena nipajjato vā dvepi karontassa vāti saṅgaṇhāti. Yathāha pāḷiyaṃ ‘‘abhinisīdati vā abhinipajjati vā, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 122). Tatthāti tasmiṃ pubbūpagatassa patte senāsane. Sabbatthevāti yathāvuttūpacārato anto ca bahi ca antamaso ajjhokāsepīti sabbattheva. Tassāti anattamanassa anupakhajja seyyaṃ kappayato tassa visabhāgapuggalassa. Nivāso vārito paraviheṭhakena sahavāsassa mahānatthakarattāti adhippāyo. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘evarūpena hi visabhāgapuggalena ekavihāre vā ekaṅgaṇe vā vasantena attho natthi, tasmā sabbatthevassa nivāso vārito’’ti (pāci. aṭṭha. 122).

༡༠༨༧. ‘‘སཱིཏཱདིཨུཔཔཱིལི༹ཏསྶཱ’’ཏི པདཙྪེདོ, སཱིཏཱདཱིཧི ཨུཔཔཱིལི༹ཏསྶ བཱདྷིཏསྶཱཏི ཨཏྠོ། ཨཱདི-སདྡེན ‘‘ཨུཎྷེན ཝཱ’’ཏིཨཱདིཀཾ སངྒཎྷཱཏི། ཡཐཱཧ ‘‘སཱིཏེན ཝཱ ཨུཎྷེན ཝཱ པཱིལི༹ཏོ པཝིསཏཱི’’ཏི། ཨེཏྠ ཨཱཔདཱ ནཱམ བཧི སཡནྟསྶ ཛཱིཝིཏབྲཧྨཙརིཡནྟརཱཡཱཔཛྫནཾ།

1087. ‘‘Sītādiupapīḷitassā’’ti padacchedo, sītādīhi upapīḷitassa bādhitassāti attho. Ādi-saddena ‘‘uṇhena vā’’tiādikaṃ saṅgaṇhāti. Yathāha ‘‘sītena vā uṇhena vā pīḷito pavisatī’’ti. Ettha āpadā nāma bahi sayantassa jīvitabrahmacariyantarāyāpajjanaṃ.

༡༠༨༨. ཨིདཾ སིཀྑཱཔདཾ དུཀྑཝེདནཾ ཧོཏཱིཏི ཡོཛནཱ།

1088.Idaṃ sikkhāpadaṃ dukkhavedanaṃ hotīti yojanā.

ཨནུཔཁཛྫཀཐཱཝཎྞནཱ།

Anupakhajjakathāvaṇṇanā.

༡༠༨༩. ནིཀྐཌྜྷེཡྻཱཏི ནཱིཧརེཡྻ། ནིཀྐཌྜྷཱཔེཡྻ ཝཱཏི ནཱིཧརཱཔེཡྻ ཝཱ།

1089.Nikkaḍḍheyyāti nīhareyya. Nikkaḍḍhāpeyya vāti nīharāpeyya vā.

༡༩༩༠. བཧཱུ བྷཱུམིཡོ ཝཱལིཀཱཏལསངྑཱཏཱ ཡསྶ སོ བཧུབྷཱུམོ, པཱསཱདོ། སམཱསནྟཝིདྷིཝསེན ‘‘བཧུབྷཱུམོ’’ཏི ཝུཙྩཏི།

1990. Bahū bhūmiyo vālikātalasaṅkhātā yassa so bahubhūmo, pāsādo. Samāsantavidhivasena ‘‘bahubhūmo’’ti vuccati.

༡༠༩༡. ཋཔེཏྭཱ ཋཔེཏྭཱཏི ཏསྨིཾ ཏསྨིཾ ཋཱནེ གཏིནིཝཏྟིཾ ཀཏྭཱ ཀཏྭཱ།

1091.Ṭhapetvā ṭhapetvāti tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne gatinivattiṃ katvā katvā.

༡༠༩༢. ཨཡཾ ནཡོཏི ‘‘ནིཀྑམཱ’ཏི ཨེཀཝཙནེན གཙྪནྟེ ཨནེཀེཔི དྭཱརཀོཊྛཀེ ཨཏིཀྐནྟེ ཨཱཎཱཔཀསྶ ཨེཀཱཝ ཨཱཔཏྟི ཧོཏི, ཋིཏཊྛཱནཏོ ཋཏྭཱ ཋཏྭཱ ནཱིཧརནྟསྶ དྭཱརཀོཊྛགཎནཱཡ ཧོཏཱི’’ཏི ཨཡཾ ནཡོ། ཨཱཎཏྟིཡཱ ཁཎེཡེཝཱཏི ‘‘ཨིམཾ ནིཀྐཌྜྷཱཧཱི’’ཏི ཨཱཎཏྟིཀྑཎེཡེཝ།

1092.Ayaṃ nayoti ‘‘nikkhamā’ti ekavacanena gacchante anekepi dvārakoṭṭhake atikkante āṇāpakassa ekāva āpatti hoti, ṭhitaṭṭhānato ṭhatvā ṭhatvā nīharantassa dvārakoṭṭhagaṇanāya hotī’’ti ayaṃ nayo. Āṇattiyā khaṇeyevāti ‘‘imaṃ nikkaḍḍhāhī’’ti āṇattikkhaṇeyeva.

༡༠༩༣. ཨེཀཱཝཱཏི ཨེཏྠ ‘‘པཱཙིཏྟི ཧོཏཱི’’ཏི ཝཏྟབྦོ། བཧུཀཱནི ཙེཏི ཨེཏྠ ‘‘དྭཱརཱནཱི’’ཏི ཝཏྟབྦཾ, ཨཏིཀྐཱམེཏཱིཏི སམྦནྡྷོ། ‘‘ཨེཏྟཀེ དྭཱརཀོཊྛཀེ ཨཏིཀྐམཱཔེཏྭཱ ནིཀྐཌྜྷཱཧཱི’’ཏི ཙ ‘‘ཡཱཝ པརིཡནྟདྭཱརཀོཊྛཀཱ ནིཀྐཌྜྷཱཧཱི’’ཏི ཙ ‘‘བཧཱུ དྭཱརཀོཊྛཀེ ཨཏིཀྐཱམེཏྭཱ ནིཀྐཌྜྷཱཧཱི’’ཏི ཙ ཨཱཎཏྟཏྟཱ བཧཱུ དྭཱརཀོཊྛཀེ ཨཏིཀྐཱམེཏྭཱ སཙེ ནིཀྐཌྜྷཏཱིཏི ཨཏྠོ། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘སཙེ པན ཨེཏྟཀཱནི དྭཱརཱནི ནིཀྐཌྜྷཱཧཱི’ཏི ཝཱ ‘ཡཱཝ མཧཱདྭཱརཾ, ཏཱཝ ནིཀྐཌྜྷཱཧཱི’ཏི ཝཱ ཨེཝཾ ནིཡམེཏྭཱ ཨཱཎཏྟོ ཧོཏི, དྭཱརགཎནཱཡ པཱཙིཏྟིཡཱནཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༢༦)། བཧཱུནི པཱཙིཏྟིཡཱནི ཧོནྟཱིཏི ཡོཛནཱ།

1093.Ekāvāti ettha ‘‘pācitti hotī’’ti vattabbo. Bahukāni ceti ettha ‘‘dvārānī’’ti vattabbaṃ, atikkāmetīti sambandho. ‘‘Ettake dvārakoṭṭhake atikkamāpetvā nikkaḍḍhāhī’’ti ca ‘‘yāva pariyantadvārakoṭṭhakā nikkaḍḍhāhī’’ti ca ‘‘bahū dvārakoṭṭhake atikkāmetvā nikkaḍḍhāhī’’ti ca āṇattattā bahū dvārakoṭṭhake atikkāmetvā sace nikkaḍḍhatīti attho. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sace pana ettakāni dvārāni nikkaḍḍhāhī’ti vā ‘yāva mahādvāraṃ, tāva nikkaḍḍhāhī’ti vā evaṃ niyametvā āṇatto hoti, dvāragaṇanāya pācittiyānī’’ti (pāci. aṭṭha. 126). Bahūni pācittiyāni hontīti yojanā.

༡༠༩༤. ཨུཔཊྛཱནསཱལཱདཱིཏི ཨེཏྠ ནིསྶཀྐཏྠེ པཙྩཏྟཝཙནཏོ ཨུཔཊྛཱནསཱལཱདིཏོཏི ཨཏྠོ གཧེཏབྦོ། ‘‘ཨུཔཙཱརཏོ’’ཏི ཨིམིནཱ སམཱནཱདྷིཀརཎཏྟཱ ཝིཧཱརསྶ ཨུཔཊྛཱནསཱལཱདིཏོ ཨུཔཙཱརཏོཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཡཐཱཧ གཎྛིཔདེ ‘‘ཨུཔཙཱརོ ནཱམ ཨུཔཊྛཱནསཱལཱདིམཏྟམེཝཱ’’ཏི། ཀཱཡེནཔི ཝཱཙཱཡཔི ཏཐཱ ནིཀྐཌྜྷནེ ཙ དུཀྐཊནྟི ཝཀྑམཱནེན སཧ ཡོཛནཱ། ཏསྶཱཏི ཨུཔསམྤནྣསྶ། ཨཱདི-སདྡེན མཎྜཔཱདཡོ གཧིཏཱ། ཡཐཱཧ ‘‘ཝིཧཱརསྶ ཨུཔཙཱརཱ ཝཱ ཨུཔཊྛཱནསཱལཱཡ ཝཱ མཎྜཔཱ ཝཱ རུཀྑམཱུལཱ ཝཱ ཨཛ྄ཛྷོཀཱསཱ ཝཱ ནིཀྐཌྜྷཏི ཝཱ ནིཀྐཌྜྷཱཔེཏི ཝཱ, ཨཱཔཏྟི དུཀྐཊསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༡༢༧)། ‘‘ཝཱཙཱཡཱ’’ཏི ཨིམིནཱ ‘‘ནིཀྑམཱ’’ཏི ཙ ‘‘ཨིམཾ ནིཀྐཌྜྷཱཧཱི’’ཏི ཨཱཎཱཔནཉྩ གཧིཏཾ། ‘‘ཏཐཱ’’ཏི ཨིམིནཱ ཨེཀེན པཡོགེན ཨེཀཱཔཏྟི, ནཱནཱཔཡོགེསུ པཡོགགཎནཱཡ, དྭཱརགཎནཱཡ ཝཱ ཧོཏཱིཏི ཝུཏྟམེཝ པཀཱརཾ ཨུཔསཾཧརཏི།

1094.Upaṭṭhānasālādīti ettha nissakkatthe paccattavacanato upaṭṭhānasālāditoti attho gahetabbo. ‘‘Upacārato’’ti iminā samānādhikaraṇattā vihārassa upaṭṭhānasālādito upacāratoti vuttaṃ hoti. Yathāha gaṇṭhipade ‘‘upacāro nāma upaṭṭhānasālādimattamevā’’ti. Kāyenapi vācāyapi tathā nikkaḍḍhane ca dukkaṭanti vakkhamānena saha yojanā. Tassāti upasampannassa. Ādi-saddena maṇḍapādayo gahitā. Yathāha ‘‘vihārassa upacārā vā upaṭṭhānasālāya vā maṇḍapā vā rukkhamūlā vā ajjhokāsā vā nikkaḍḍhati vā nikkaḍḍhāpeti vā, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 127). ‘‘Vācāyā’’ti iminā ‘‘nikkhamā’’ti ca ‘‘imaṃ nikkaḍḍhāhī’’ti āṇāpanañca gahitaṃ. ‘‘Tathā’’ti iminā ekena payogena ekāpatti, nānāpayogesu payogagaṇanāya, dvāragaṇanāya vā hotīti vuttameva pakāraṃ upasaṃharati.

༡༠༩༥. ‘‘ཏཐཱ’’ཏི ཨིདཾ ‘‘ཨིཏརཾ ནིཀྐཌྜྷནྟསྶ དུཀྐཊ’’ནྟི ཨིམིནཱཔི ཡོཛེཏབྦཾ། ཡཐཱ ཝིཧཱརཱུཔཙཱརཏོ ཨུཔཊྛཱནསཱལཱདིཏོ ཨུཔསམྤནྣཾ ནིཀྐཌྜྷནྟསྶ, ནིཀྐཌྜྷཱཔེནྟསྶ ཙ དུཀྐཊཾ ཧོཏི, ཏཐཱ ཨནུཔསམྤནྣསྶ ཝིཧཱརཏོ ཙ ཝིཧཱརཱུཔཙཱརཏོ ཙ ནིཀྐཌྜྷནཱདིཾ ཀརོནྟསྶ བྷིཀྑུནོ དུཀྐཊཾ ཧོཏཱིཏི ཨཏྠོ། ཏཐཱ ཝིཧཱརསྶཱུཔཙཱརཱ ཝཱ ཝིཧཱརཱ ཝཱ སབྦེསམྤི པརིཀྑཱརཾ ནིཀྐཌྜྷནྟསྶ དུཀྐཊནྟི ཡོཛནཱ། སབྦེསནྟི ཨུཔསམྤནྣཱནུཔསམྤནྣཱནཾ། པརིཀྑཱརནྟི ཨནྟམསོ རཛནཚལླིཔི སངྒཡ྄ཧཏི། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཨནྟམསོ རཛནཚལླིམྤཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༢༦)།

1095. ‘‘Tathā’’ti idaṃ ‘‘itaraṃ nikkaḍḍhantassa dukkaṭa’’nti imināpi yojetabbaṃ. Yathā vihārūpacārato upaṭṭhānasālādito upasampannaṃ nikkaḍḍhantassa, nikkaḍḍhāpentassa ca dukkaṭaṃ hoti, tathā anupasampannassa vihārato ca vihārūpacārato ca nikkaḍḍhanādiṃ karontassa bhikkhuno dukkaṭaṃ hotīti attho. Tathā vihārassūpacārā vā vihārā vā sabbesampi parikkhāraṃ nikkaḍḍhantassa dukkaṭanti yojanā. Sabbesanti upasampannānupasampannānaṃ. Parikkhāranti antamaso rajanachallipi saṅgayhati. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘antamaso rajanachallimpī’’ti (pāci. aṭṭha. 126).

༡༠༩༦. ‘‘ཨསམྦདྡྷེསཱུ’’ཏི ཨིམིནཱ བྱཏིརེཀཏོ ཨསིཐིལབདྡྷེསུ པརིཀྑཱརེསུ ཨེཀིསྶཱཡེཝ ཨཱཔཏྟིཡཱ སམྦྷཝཾ དསྶེཏི། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘གཱལ༹ྷཾ བནྡྷིཏྭཱ ཋཔིཏེསུ པན ཨེཀཱཝ ཨཱཔཏྟཱི’ཏི མཧཱཔཙྩརིཡཾ ཝུཏྟ’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༢༦)། སིཐིལབནྡྷནཾ པན སམྨཱ བནྡྷནཾ ན ཧོཏཱིཏི ཨསམྦདྡྷཝཙནེན གཧིཏནྟི དཊྛབྦཾ། ཨསྶ བྷིཀྑུསྶ ཝཏྠཱུནཾ གཎནཱཡ དུཀྐཊཾ པརིདཱིཔཡེཏི ཡོཛནཱ, པརིཀྑཱརཾ ནཱིཧརནྟསྶ, ནཱིཧརཱཔེནྟསྶ ཙ ཨསྶ བྷིཀྑུནོཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི།

1096.‘‘Asambaddhesū’’ti iminā byatirekato asithilabaddhesu parikkhāresu ekissāyeva āpattiyā sambhavaṃ dasseti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘gāḷhaṃ bandhitvā ṭhapitesu pana ekāva āpattī’ti mahāpaccariyaṃ vutta’’nti (pāci. aṭṭha. 126). Sithilabandhanaṃ pana sammā bandhanaṃ na hotīti asambaddhavacanena gahitanti daṭṭhabbaṃ. Assa bhikkhussa vatthūnaṃ gaṇanāya dukkaṭaṃ paridīpayeti yojanā, parikkhāraṃ nīharantassa, nīharāpentassa ca assa bhikkhunoti vuttaṃ hoti.

༡༠༩༧-༨. ཨནྟེཝཱསིནྟི ཙ སདྡྷིཝིཧཱརིཀནྟི ཙ ཨེཏྠ ‘‘ཨསམྨཱཝཏྟནྟ’’ནྟི སེསོ། ཡཐཱཧ ཨནཱཔཏྟིཝཱརེ ‘‘ཨནྟེཝཱསིཀཾ ཝཱ སདྡྷིཝིཧཱརིཀཾ ཝཱ ན སམྨཱ ཝཏྟནྟཾ ནིཀྐཌྜྷཏཱི’’ཏིཨཱདི (པཱཙི॰ ༡༢༨)། ནིཀྐཌྜྷནྟསྶཱཏི ཨེཏྠ ‘‘ནིཀྐཌྜྷཱཔེནྟསྶཱ’’ཏི སེསོ། ཨསམྨཱཝཏྟནྟཾ ཨནྟེཝཱསིཾ ཝཱ ཨལཛྫིཾ ཝཱ ཏཐཱ ཨསམྨཱཝཏྟནྟཾ སདྡྷིཝིཧཱརིཀཾ ཝཱ ཨུམྨཏྟཀཾ ཝཱ ཏེསཾ ཨནྟེཝཱསིཨཱདཱིནཾ པརིཀྑཱརཾ ཝཱ ཨཏྟནོ ཝསནཊྛཱནཱ ཝཱ ཏཐཱ ཝིསྶཱསིཀསྶ ཝསནཊྛཱནཱ ཝཱ ནིཀྐཌྜྷནྟསྶ, ནིཀྐཌྜྷཱཔེནྟསྶ ཝཱ ཨུཔསམྤནྣཾ ཝཱ ཨནུཔསམྤནྣཾ ཝཱ སངྒྷིཀཝིཧཱརཱ ནིཀྐཌྜྷནྟསྶ སཡཾ ཨུམྨཏྟཀསྶ ཝཱ ཨནཱཔཏྟི པཀཱསིཏཱཏི ཡོཛནཱ།

1097-8.Antevāsinti ca saddhivihārikanti ca ettha ‘‘asammāvattanta’’nti seso. Yathāha anāpattivāre ‘‘antevāsikaṃ vā saddhivihārikaṃ vā na sammā vattantaṃ nikkaḍḍhatī’’tiādi (pāci. 128). Nikkaḍḍhantassāti ettha ‘‘nikkaḍḍhāpentassā’’ti seso. Asammāvattantaṃ antevāsiṃ vā alajjiṃ vā tathā asammāvattantaṃ saddhivihārikaṃ vā ummattakaṃ vā tesaṃ antevāsiādīnaṃ parikkhāraṃ vā attano vasanaṭṭhānā vā tathā vissāsikassa vasanaṭṭhānā vā nikkaḍḍhantassa, nikkaḍḍhāpentassa vā upasampannaṃ vā anupasampannaṃ vā saṅghikavihārā nikkaḍḍhantassa sayaṃ ummattakassa vā anāpatti pakāsitāti yojanā.

ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཨལཛྫཱིཨཱདཡོ པན ཨཏྟནོ ཝསནཊྛཱནཏོཡེཝ ནིཀྐཌྜྷིཏབྦཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༢༨) ཝུཏྟཾ, པཱལི༹ཡཉྩ ‘‘ཨཏྟནོ པུགྒལིཀེ ཨནཱཔཏྟཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༡༢༧) ཝུཏྟཾ, ‘‘ཨཏྟནོ ཝིསྶཱསིཀསྶ ཝསནཊྛཱནཱ’’ཏི ཨིདཾ ཀསྨཱ ཝུཏྟནྟི ཙེ? ཨིམསྶེཝ པཱཋསྶ ཨནུལོམཏོ ཝུཏྟཾ། ཨནྟེཝཱསིཀནྟིཨཱདཱིསུ པཋམཾ ཨསམྨཱཝཏྟནཱདིབྷཱཝེན ‘‘ནིཀྐཌྜྷིསྶཱམཱི’’ཏི ཙིནྟེཏྭཱ ནིཀྐཌྜྷནྟསྶ ཙིཏྟལཧུཔརིཝཏྟིཏཱཡ ཀོཔེ ཨུཔྤནྣེཔི ཨནཱཔཏྟི།

Aṭṭhakathāyaṃ ‘‘alajjīādayo pana attano vasanaṭṭhānatoyeva nikkaḍḍhitabbā’’ti (pāci. aṭṭha. 128) vuttaṃ, pāḷiyañca ‘‘attano puggalike anāpattī’’ti (pāci. 127) vuttaṃ, ‘‘attano vissāsikassa vasanaṭṭhānā’’ti idaṃ kasmā vuttanti ce? Imasseva pāṭhassa anulomato vuttaṃ. Antevāsikantiādīsu paṭhamaṃ asammāvattanādibhāvena ‘‘nikkaḍḍhissāmī’’ti cintetvā nikkaḍḍhantassa cittalahuparivattitāya kope uppannepi anāpatti.

༡༠༩༩. ‘‘ཏཐཱ’’ཏི ཨིམིནཱ ‘‘ནིཀྐཌྜྷནྟསྶཱ’’ཏི ཙ ཏཏྠེཝ སེསཾ ‘‘ནིཀྐཌྜྷཱཔེནྟསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༢༦) ཙ ‘‘ཏསྶ པརིཀྑཱརཾ ཝཱ’’ཏི ཙ ཡཐཱཝུཏྟཾ ཨུཔསཾཧརཏི། ‘‘སངྒྷཱརཱམཱཔི སབྦསྨཱ’’ཏི ཨིདཾ ཀལཧཀཱརཀེནེཝ ཡོཛེཏབྦཾ། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘བྷཎྜནཀཱརཀཀལཧཀཱརཀམེཝ སཀལསངྒྷཱརཱམཏོ ནིཀྐཌྜྷིཏུཾ ལབྷཏི། སོ ཧི པཀྑཾ ལབྷིཏྭཱ སངྒྷམྤི བྷིནྡེཡྻཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༢༨)། ཨིདཾ ཏཱུཏི ཨེཏྠ ཝིསེསཏྠཛོཏཀེན ཏུ-སདྡེན ཝུཏྟཝིསེསནཾ ཝིནཱ ཨཝསེསཝིནིཙྪཡོ ཨནནྟརསདིསོཡེཝཱཏི དཱིཔེཏི། ཏིསམུཊྛཱནཾ ཀཱཡཙིཏྟཝཱཙཱཙིཏྟཀཱཡཝཱཙཱཙིཏྟཏོ སམུཊྛཱནཏོཏི།

1099.‘‘Tathā’’ti iminā ‘‘nikkaḍḍhantassā’’ti ca tattheva sesaṃ ‘‘nikkaḍḍhāpentassā’’ti (pāci. aṭṭha. 126) ca ‘‘tassa parikkhāraṃ vā’’ti ca yathāvuttaṃ upasaṃharati. ‘‘Saṅghārāmāpi sabbasmā’’ti idaṃ kalahakārakeneva yojetabbaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘bhaṇḍanakārakakalahakārakameva sakalasaṅghārāmato nikkaḍḍhituṃ labhati. So hi pakkhaṃ labhitvā saṅghampi bhindeyyā’’ti (pāci. aṭṭha. 128). Idaṃ tūti ettha visesatthajotakena tu-saddena vuttavisesanaṃ vinā avasesavinicchayo anantarasadisoyevāti dīpeti. Tisamuṭṭhānaṃ kāyacittavācācittakāyavācācittato samuṭṭhānatoti.

ནིཀྐཌྜྷནཀཐཱཝཎྞནཱ།

Nikkaḍḍhanakathāvaṇṇanā.

༡༡༠༠-༡. མཛ྄ཛྷིམཱསཱིསགྷཊྚཱཡཱཏི སཱིསཾ ན གྷཊྚེཏཱིཏི ཨསཱིསགྷཊྚཱ, མཛ྄ཛྷིམསྶ ཨསཱིསགྷཊྚཱ མཛ྄ཛྷིམཱསཱིསགྷཊྚཱ, ཏཱཡ, པམཱཎམཛ྄ཛྷིམསྶ པུརིསསྶ སཱིསཱགྷཊྚནཔྤམཱཎུབྦེདྷཧེཊྛིམཏལཱཡཱཏི ཨཏྠོ། ཝེཧཱསཀུཊིཡཱཏི པདརཱདཱིཧི ཨུཔརི ཨཙྪནྣཏལཱཡ དྭིབྷཱུམིཀཱདིབྷེདཱཡ ཀུཊིཡཱ། ཨུཔརཱིཏི མཏྠཀེ, ཨཀཏཔདརཱདིཨཏྠརཎཱཡ ཏུལཱམཏྟཡུཏྟཱཡ ཨུཔརིམཏལེཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཡཱཧི ཀཱཧིཙི ཨུཔརི ཨཙྪནྣཏལཱ དྭིབྷཱུམིཀཀུཊི ཝཱ ཏིབྷཱུམིཀཱདིཀུཊི ཝཱ ‘ཝེཧཱསཀུཊཱི’ཏི ཝུཙྩཏི, ཨིདྷ པན ཨསཱིསགྷཊྚཱ ཨདྷིཔྤེཏཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༣༡)། ཨཱཧཙྩཔཱདཀེ མཉྩེཏི ‘‘ཨཱཧཙྩཔཱདཀོ ནཱམ མཉྩོ ཨངྒེ ཝིཛ྄ཛྷིཏྭཱ ཋིཏོ ཧོཏཱི’’ཏི པཱལི༹ཡཾ དསྶིཏེ ཨཊནིསཱིསཱནི ཝིཛ྄ཛྷིཏྭཱ པཱདསིཁཾ ཨཱཝུཎིཏྭཱ ཨུཔརིསིཁཱཡ ཨནཱཀོཊིཏཨཱཎིམྷི ཋིཏམཉྩེཏི ཨཏྠོ། ཨཱཧཙྩཔཱདཀེ པཱིཋེཏི སམྦནྡྷོ། ཡཐཱཧ པཱལི༹ཡཾ ‘‘ཨཱཧཙྩཔཱདཀཾ ནཱམ པཱིཋཾ ཨངྒེ ཝིཛ྄ཛྷིཏྭཱ ཋིཏཾ ཧོཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༡༣༡)། སོཡེཝཏྠོ།

1100-1.Majjhimāsīsaghaṭṭāyāti sīsaṃ na ghaṭṭetīti asīsaghaṭṭā, majjhimassa asīsaghaṭṭā majjhimāsīsaghaṭṭā, tāya, pamāṇamajjhimassa purisassa sīsāghaṭṭanappamāṇubbedhaheṭṭhimatalāyāti attho. Vehāsakuṭiyāti padarādīhi upari acchannatalāya dvibhūmikādibhedāya kuṭiyā. Uparīti matthake, akatapadarādiattharaṇāya tulāmattayuttāya uparimataleti vuttaṃ hoti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘yāhi kāhici upari acchannatalā dvibhūmikakuṭi vā tibhūmikādikuṭi vā ‘vehāsakuṭī’ti vuccati, idha pana asīsaghaṭṭā adhippetā’’ti (pāci. aṭṭha. 131). Āhaccapādakemañceti ‘‘āhaccapādako nāma mañco aṅge vijjhitvā ṭhito hotī’’ti pāḷiyaṃ dassite aṭanisīsāni vijjhitvā pādasikhaṃ āvuṇitvā uparisikhāya anākoṭitaāṇimhi ṭhitamañceti attho. Āhaccapādake pīṭheti sambandho. Yathāha pāḷiyaṃ ‘‘āhaccapādakaṃ nāma pīṭhaṃ aṅge vijjhitvā ṭhitaṃ hotī’’ti (pāci. 131). Soyevattho.

ཏསྨིཾ ཨཱཧཙྩཔཱདཀེ མཉྩེ ཝཱ པཱིཋེ ཝཱ ནིསཱིདནྟསྶ ཝཱ ནིཔཛྫནྟསྶ ཝཱ ཏསྶ བྷིཀྑུནོ པཡོགགཎནཱཡ པཱཙིཏྟིཡོ སིཡུནྟི ཡོཛནཱ།

Tasmiṃ āhaccapādake mañce vā pīṭhe vā nisīdantassa vā nipajjantassa vā tassa bhikkhuno payogagaṇanāya pācittiyo siyunti yojanā.

༡༡༠༢-༣. སངྒྷིཀེ སངྒྷིཀསཉྙིཝེམཏིཀཔུགྒལིཀསཉྙཱིནཾ ཝསེན ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ། པུགྒལེཏི པུགྒལིཀེ ཝིཧཱརེ། ཝེཧཱསཀུཊིཡཱ…པེ॰… གཎནཱཡེཝ ཏསྶ ཏིཀདུཀྐཊནྟི ཡོཛནཱ། པུགྒལིཀེ སངྒྷིཀསཉྙིཝེམཏིཀཨཉྙཔུགྒལིཀསཉྙཱིནཾ ཝསེན ཏིཀདུཀྐཊཾ།

1102-3. Saṅghike saṅghikasaññivematikapuggalikasaññīnaṃ vasena tikapācittiyaṃ. Puggaleti puggalike vihāre. Vehāsakuṭiyā…pe… gaṇanāyeva tassa tikadukkaṭanti yojanā. Puggalike saṅghikasaññivematikaaññapuggalikasaññīnaṃ vasena tikadukkaṭaṃ.

ཧེཊྛཱ ཨཔརིབྷོགེ ཝཱཏི དཱརུསམྦྷཱརཱདཱིནཾ ཝསེན ཧེཊྛིམཏལེ ཨཝལཉྫེ ཝཱ། སཱིསགྷཊྚཱཡ ཝཱཏི སཱིསགྷཊྚནཔྤམཱཎཏལཱཡ ཀུཊིཡཱ ཝཱ། ཨཝེཧཱསཝིཧཱརེ ཝཱཏི ཨཝེཧཱསཀུཊིཡཱ བྷཱུམིཡཾ ཀཏཔཎྞསཱལཱདཱིསུ། ཨེཏྠཱཔི ‘‘ཝིསྶཱསིཀཝིཧཱརེ’’ཏི ཨིདཾ ‘‘ཨཏྟནོ པུགྒལིཀེ ཨནཱཔཏྟཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༡༣༢) ཨིམསྶ ཨནུལོམནཏོ ཝུཏྟཾ།

Heṭṭhā aparibhoge vāti dārusambhārādīnaṃ vasena heṭṭhimatale avalañje vā. Sīsaghaṭṭāya vāti sīsaghaṭṭanappamāṇatalāya kuṭiyā vā. Avehāsavihāre vāti avehāsakuṭiyā bhūmiyaṃ katapaṇṇasālādīsu. Etthāpi ‘‘vissāsikavihāre’’ti idaṃ ‘‘attano puggalike anāpattī’’ti (pāci. 132) imassa anulomanato vuttaṃ.

༡༡༠༤. ཡཏྠ པཊཱཎི ཝཱ དིནྣཱཏི ཡསྨིཾ མཉྩེ པཱདསཱིསཱནཾ ཨུཔརི ཨཊནིམཏྠཀཏོ ཏིརིཡཾ ཨཱཎི པཝེསིཏཱ ཧོཏི, ཏཏྠ ཨབྷིནིསཱིདཏོ, ཨབྷིནིཔཛྫཏོ ཝཱ ན དོསོཏི ཡོཛནཱ། ཏཏྠཱཏི པུབྦེ ཝུཏྟཨཔཝེསིཏཔཊཱཎིམྷི མཉྩེ ཝཱ པཱིཋེ ཝཱ། ‘‘ཋཏྭཱ’’ཏི ཨིམིནཱ ནིཔཛྫནཾ ནིཝཏྟེཏི། ལགེཏཱིཏི ཨུཔརིབདྡྷཨངྐུསསིཀྐཱདཱིསུ ཡཾ ཀིཉྩི པརིཀྑཱརཾ ལགེཏི། ཨིདཾ སིཀྑཱཔདཾ སམུཊྛཱནཏོ ཨེལ༹ཀལོམེན སིཀྑཱཔདེན སམཾ མཏནྟི ཡོཛནཱ།

1104.Yattha paṭāṇi vā dinnāti yasmiṃ mañce pādasīsānaṃ upari aṭanimatthakato tiriyaṃ āṇi pavesitā hoti, tattha abhinisīdato, abhinipajjato vā na dosoti yojanā. Tatthāti pubbe vuttaapavesitapaṭāṇimhi mañce vā pīṭhe vā. ‘‘Ṭhatvā’’ti iminā nipajjanaṃ nivatteti. Lagetīti uparibaddhaaṅkusasikkādīsu yaṃ kiñci parikkhāraṃ lageti. Idaṃ sikkhāpadaṃ samuṭṭhānato eḷakalomena sikkhāpadena samaṃ matanti yojanā.

ཝེཧཱསཀུཊིཀཐཱཝཎྞནཱ།

Vehāsakuṭikathāvaṇṇanā.

༡༡༠༥. ཡཱཝ དྭཱརསྶ ཀོསམྷཱཏི ཨེཏྠ ‘‘མཧལླཀསྶ ཝིཧཱརསྶཱ’’ཏི སེསོ, ‘‘མཧལླཀོ ནཱམ ཝིཧཱརོ སསྶཱམིཀོ ཝུཙྩཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༡༣༦) པཱལི༹ཡཾ ཝུཏྟཏྟཱ ཀཱརཱཔེཏཱནཾ དཱཡཀཱནཾ སམྦྷཝཏོ མཧལླཀསྶ ‘‘ཝིཧཱརོ ནཱམ ཨུལླིཏྟོ ཝཱ ཧོཏི ཨཝལིཏྟོ ཝཱ ཨུལླིཏྟཱཝལིཏྟོ ཝཱ’’ཏི དསྶིཏབྷེདསྶ ཝིཧཱརསྶ དྭཱརཀོསསངྑཱཏཔིཊྛསངྒྷཱཊསྶ ‘‘སམནྟཱ ཧཏྠཔཱསཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༡༣༦) པཱལི༹ཡཾ ཝུཏྟདྭཱརཀཝཱཊཔུཐུལཔྤམཱཎདྭཱརབཱཧསམཱིཔཾ ཨཝདྷིཾ ཀཏྭཱཏི ཨཏྠོ། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘དྭཱརཀོསོ ནཱམ པིཊྛསངྒྷཱཊསྶ སམནྟཱ ཀཝཱཊཝིཏྠཱརཔྤམཱཎོ ཨོཀཱསོ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༣༥)།

1105.Yāva dvārassa kosamhāti ettha ‘‘mahallakassa vihārassā’’ti seso, ‘‘mahallako nāma vihāro sassāmiko vuccatī’’ti (pāci. 136) pāḷiyaṃ vuttattā kārāpetānaṃ dāyakānaṃ sambhavato mahallakassa ‘‘vihāro nāma ullitto vā hoti avalitto vā ullittāvalitto vā’’ti dassitabhedassa vihārassa dvārakosasaṅkhātapiṭṭhasaṅghāṭassa ‘‘samantā hatthapāsā’’ti (pāci. 136) pāḷiyaṃ vuttadvārakavāṭaputhulappamāṇadvārabāhasamīpaṃ avadhiṃ katvāti attho. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘dvārakoso nāma piṭṭhasaṅghāṭassa samantā kavāṭavitthārappamāṇo okāso’’ti (pāci. aṭṭha. 135).

ཨགྒལ༹ཊྛཔནཱཡཱཏི ཨེཏྠ ཨགྒལ༹སཧཙརིཡེན ཏཾསཧིཏདྭཱརཀཝཱཊེན ཡུཏྟདྭཱརབཱཧཱནམེཝ ཝུཏྟཏྟཱ དྭཱརབཱཧཱནཾ ནིཙྩལཏྠཱཡཱཏི ཨཏྠོ། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘སཀཝཱཊསྶ དྭཱརབནྡྷསྶ ནིཙྩལབྷཱཝཏྠཱཡཱཏི ཨཏྠོ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༣༥)། ལིམྤིཏབྦནྟི ཨེཏྠ ‘‘པུནཔྤུན’’ནྟི སེསོ། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘པུནཔྤུནཾ ལིམྤིཏབྦོ ཝཱ ལེཔཱཔེཏབྦོ ཝཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༣༥)། ཏིཎམཏྟིཀཱནཾ ཨུཔརི པུནཔྤུནཾ མཏྟིཀཱལེཔོ ཀཱཏབྦོཏི ཨཏྠོ།

Aggaḷaṭṭhapanāyāti ettha aggaḷasahacariyena taṃsahitadvārakavāṭena yuttadvārabāhānameva vuttattā dvārabāhānaṃ niccalatthāyāti attho. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sakavāṭassa dvārabandhassa niccalabhāvatthāyāti attho’’ti (pāci. aṭṭha. 135). Limpitabbanti ettha ‘‘punappuna’’nti seso. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘punappunaṃ limpitabbo vā lepāpetabbo vā’’ti (pāci. aṭṭha. 135). Tiṇamattikānaṃ upari punappunaṃ mattikālepo kātabboti attho.

༡༡༠༦-༧. ཡོ ཉེཡྻོ, ཨཡཾ ནཡོཏི སམྦནྡྷོ, ‘‘པུནཔྤུནཾ ལིམྤིཏབྦཾ ཝཱ ལེཔཱཔེཏབྦམེཝ ཝཱ’’ཏི ཡོ ཝུཏྟོ, ཨཡཾ ནཡོ ཝེདིཏབྦོཏི ཨཏྠོ། ཨཱལོཀཾ སནྡྷེཏི པིདྷེཏཱིཏི ཨཱལོཀསནྡྷི, ཝཱཏཔཱནཀཝཱཊཱནམེཏཾ ཨདྷིཝཙནཾ། ཡཐཱཧ ‘‘ཨཱལོཀསནྡྷཱིཏི ཝཱཏཔཱནཀཝཱཊཀཱ ཝུཙྩནྟཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༣༥)། ཨེཏྠ ཀཝཱཊསྶ སཱམནྟཱ ཀཝཱཊདྭཱརཕལཀཝིཏྠཱརཔྤམཱཎཾ ལེཔཊྛཱནཾ། ཡཐཱཧ ‘‘སབྦདིསཱསུ ཀཝཱཊཝིཏྠཱརཔྤམཱཎོ ཨོཀཱསོ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༣༥)།

1106-7. Yo ñeyyo, ayaṃ nayoti sambandho, ‘‘punappunaṃ limpitabbaṃ vā lepāpetabbameva vā’’ti yo vutto, ayaṃ nayo veditabboti attho. Ālokaṃ sandheti pidhetīti ālokasandhi, vātapānakavāṭānametaṃ adhivacanaṃ. Yathāha ‘‘ālokasandhīti vātapānakavāṭakā vuccantī’’ti (pāci. aṭṭha. 135). Ettha kavāṭassa sāmantā kavāṭadvāraphalakavitthārappamāṇaṃ lepaṭṭhānaṃ. Yathāha ‘‘sabbadisāsu kavāṭavitthārappamāṇo okāso’’ti (pāci. aṭṭha. 135).

ཨེཏྠཱཡམདྷིཔྤཱཡོ – ཝཱཏཔཱནཀཝཱཊསྶ སཱམནྟཱ དྭཱརཕལཀཝིཏྠཱརཔྤམཱཎེ ཋཱནེ ཏིཎྞཾ མཏྟིཀཱནཾ ཨུཔརིཔི ཡཏྟཀཾ བཧལཾ ཨིཙྪཏི, ཏཏྟཀེ ཋཱནེ ཨཱལོཀསནྡྷི པརིཀམྨཏྠཱཡ ལིམྤིཏབྦོ ཝཱ ལེཔཱཔེཏབྦོ ཝཱཏི། ‘‘པུནཔྤུནཾ ཚཱདཱཔེསི པུནཔྤུནཾ ལེཔཱཔེསཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༡༣༤) ཨིམསྨིཾ ཝཏྠུསྨིཾ ཨུཔྤནྣདོསེན སིཀྑཱཔདསྶ པཉྙཏྟཏྟཱ ལེཔཾ ཨནུཛཱནནྟེན ཙ དྭཱརབནྡྷནསྶ སཱམནྟཱ ཨཌྜྷཏེཡྻཧཏྠཔྤམཱཎེཡེཝ པདེསེ པུནཔྤུནཾ ལེཔསྶ ཨནུཉྙཱཏཏྟཱ ཏཏོ ཨཉྙཏྠ པུནཔྤུནཾ ལིམྤེནྟསྶ ཝཱ ལིམྤཱཔེནྟསྶ ཝཱ བྷིཏྟིཡཾ མཏྟིཀཱཧི ཀཏྟབྦཀིཙྩཾ ནིཊྛཱཔེཏྭཱ པུན ཙཏུཏྠལེཔེ དིནྣེ པཱཙིཏྟིཡེན བྷཝིཏབྦནྟི ཝདནྟི། གཎྛིཔདེསུ པན ཏཱིསུཔི པུནཔྤུནཾ ལེཔདཱནསྶ ཝུཏྟཔྤམཱཎཏོ ཨཉྙཏྠ པཊིཀྑིཏྟམཏྟཾ ཋཔེཏྭཱ པཱཙིཏྟིཡསྶ ཨཝུཏྟཏྟཱ དུཀྐཊཾ ཨནུརཱུཔནྟི ཝུཏྟཾ།

Etthāyamadhippāyo – vātapānakavāṭassa sāmantā dvāraphalakavitthārappamāṇe ṭhāne tiṇṇaṃ mattikānaṃ uparipi yattakaṃ bahalaṃ icchati, tattake ṭhāne ālokasandhi parikammatthāya limpitabbo vā lepāpetabbo vāti. ‘‘Punappunaṃ chādāpesi punappunaṃ lepāpesī’’ti (pāci. 134) imasmiṃ vatthusmiṃ uppannadosena sikkhāpadassa paññattattā lepaṃ anujānantena ca dvārabandhanassa sāmantā aḍḍhateyyahatthappamāṇeyeva padese punappunaṃ lepassa anuññātattā tato aññattha punappunaṃ limpentassa vā limpāpentassa vā bhittiyaṃ mattikāhi kattabbakiccaṃ niṭṭhāpetvā puna catutthalepe dinne pācittiyena bhavitabbanti vadanti. Gaṇṭhipadesu pana tīsupi punappunaṃ lepadānassa vuttappamāṇato aññattha paṭikkhittamattaṃ ṭhapetvā pācittiyassa avuttattā dukkaṭaṃ anurūpanti vuttaṃ.

ཚདནསྶཱཏི པདབྷཱཛནེ ཝུཏྟཱནཾ ཨིཊྛཀཱསིལཱསུདྷཱཏིཎཔཎྞཙྪདནཱནཾ ཨཉྙཏརསྶ། དྭཏྟིཔརིཡཱཡནྟི ཨེཏྠ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘པརིཡཱཡེནཱཏི པརིཀྑེཔེན, ཨེཝཾ ཚདནཾ པན ཏིཎཔཎྞེཧི ལབྦྷཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༣༦) ཝུཏྟཏྟཱ པརིཡཱཡནྟི ཏིཎེཧི ཝཱ པཎྞེཧི ཝཱ པརིཀྑིཔིཏྭཱ ཚདནམེཝ གཧེཏབྦཾ། ཨིཊྛཀཱཡ ཝཱ སིལཱཡ ཝཱ སུདྷཱཡ ཝཱ ཚདནེ ལབྦྷམཱནཾ མགྒེན ཚདནཾ པན ཨུཔལཀྑཎཝསེན ལབྦྷཏི། དྭཏྟིཔརིཡཱཡེན ཚདནཉྩ ‘‘སབྦམྤི ཙེཏཾ ཚདནཾ ཚདནཱུཔརི ཝེདིཏབྦ’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༣༦) ཨཊྛཀཐཱཝཙནཏོ ཨུཔརཱུཔརི ཚདནཝསེན ཝེདིཏབྦཾ། ཧརིཏཾ ནཱམ པུབྦཎྞཱདི། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཧརིཏནྟི ཙེཏྠ སཏྟདྷཉྙབྷེདཾ པུབྦཎྞཾ, མུགྒམཱསཏིལཀུལཏྠཨལཱབུཀུམྦྷཎྜཱདིབྷེདཉྩ ཨཔརཎྞཾ ཨདྷིཔྤེཏ’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༣༥)། ཨིམེསུ ཨཉྙཏརསྶཱབྷཱཝེན ཨཧརིཏཾ ནཱམ།

Chadanassāti padabhājane vuttānaṃ iṭṭhakāsilāsudhātiṇapaṇṇacchadanānaṃ aññatarassa. Dvattipariyāyanti ettha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘pariyāyenāti parikkhepena, evaṃ chadanaṃ pana tiṇapaṇṇehi labbhatī’’ti (pāci. aṭṭha. 136) vuttattā pariyāyanti tiṇehi vā paṇṇehi vā parikkhipitvā chadanameva gahetabbaṃ. Iṭṭhakāya vā silāya vā sudhāya vā chadane labbhamānaṃ maggena chadanaṃ pana upalakkhaṇavasena labbhati. Dvattipariyāyena chadanañca ‘‘sabbampi cetaṃ chadanaṃ chadanūpari veditabba’’nti (pāci. aṭṭha. 136) aṭṭhakathāvacanato uparūpari chadanavasena veditabbaṃ. Haritaṃ nāma pubbaṇṇādi. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘haritanti cettha sattadhaññabhedaṃ pubbaṇṇaṃ, muggamāsatilakulatthaalābukumbhaṇḍādibhedañca aparaṇṇaṃ adhippeta’’nti (pāci. aṭṭha. 135). Imesu aññatarassābhāvena aharitaṃ nāma.

ཨདྷིཊྛེཡྻནྟི ཝིདྷཱཏབྦཾ། ཏཏོ ཨུདྡྷནྟི ཏཱིཧི པརིཡཱཡེཧི ཝཱ ཏཱིཧི མགྒེཧི ཝཱ ཨུདྡྷཾ། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཏིཎྞཾ མགྒཱནཾ ཝཱ པརིཡཱཡཱནཾ ཝཱ ཨུཔརཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༣༦)། པཱཙིཏྟིཡཾ ཧོཏཱིཏི ཝཀྑམཱནདཱུརཏཱཡ ཡུཏྟེ ཨཧརིཏཊྛཱནེ ཋཏྭཱ སཾཝིདཧིཏྭཱ ཏིཀྑཏྟུཾ ཚཱདཱཔེཏྭཱ ཏཏིཡཝཱརེ ‘‘ཨེཝཾ ཀརོཧཱི’’ཏི ཨཱཎཱཔེཏྭཱ པཀྐམིཏབྦཾ། ཨཔཀྐམནྟེན ཏུཎྷཱིབྷཱུཏེན ཋཱཏབྦཾ, ཏཏོ ཨུཏྟརི ཙཏུཏྠཝཱརེ ཚདནཏྠཾ ཝིདཧནྟསྶ ཨིཊྛཀཱདིགཎནཱཡ, ཏིཎེསུ ཏིཎགཎནཱཡ, པཎྞེསུ པཎྞགཎནཱཡ པཱཙིཏྟིཡནྟི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཡཐཱཧ པཱལི༹ཡཾ ‘‘མགྒེན ཚཱདེནྟསྶ དྭེ མགྒེ ཨདྷིཊྛཧིཏྭཱ ཏཏིཡཱཡ མགྒཾ ཨཱཎཱཔེཏྭཱ པཀྐམིཏབྦ’’ནྟིཨཱདི (པཱཙི॰ ༡༣༦)། ཏཏིཡཱཡ མགྒནྟི ཨེཏྠ ཏཏིཡཱཡཱཏི ཨུཔཡོགཏྠེ སམྤདཱནཝཙནཾ, ཏཏིཡཾ མགྒནྟི ཨཏྠོ། ཏཏྠཱཏི ཧརིཏེ, ‘‘སཙེ ཧརིཏེ ཋིཏོ ཨདྷིཊྛཱཏི, ཨཱཔཏྟི དུཀྐཊསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༡༣༧) ཝཙནཏོ ཨདྷིཊྛཱནཱཡ ཏིཊྛཏོཏི ལབྦྷཏི། བཱིཛརོཔནཏོ པཊྛཱཡ ཡཱཝ སསྶཾ ཏིཊྛཏི, ཏཱཝ ཧརིཏཾ ནཱམ། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཡསྨིམྤི ཁེཏྟེ ཝུཏྟཾ བཱིཛཾ ན ཏཱཝ སམྤཛྫཏི, ཝསྶེ པན པཏིཏེ སམྤཛྫིསྶཏཱི’’ཏིཨཱདི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༣༥)།

Adhiṭṭheyyanti vidhātabbaṃ. Tato uddhanti tīhi pariyāyehi vā tīhi maggehi vā uddhaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tiṇṇaṃ maggānaṃ vā pariyāyānaṃ vā uparī’’ti (pāci. aṭṭha. 136). Pācittiyaṃ hotīti vakkhamānadūratāya yutte aharitaṭṭhāne ṭhatvā saṃvidahitvā tikkhattuṃ chādāpetvā tatiyavāre ‘‘evaṃ karohī’’ti āṇāpetvā pakkamitabbaṃ. Apakkamantena tuṇhībhūtena ṭhātabbaṃ, tato uttari catutthavāre chadanatthaṃ vidahantassa iṭṭhakādigaṇanāya, tiṇesu tiṇagaṇanāya, paṇṇesu paṇṇagaṇanāya pācittiyanti vuttaṃ hoti. Yathāha pāḷiyaṃ ‘‘maggena chādentassa dve magge adhiṭṭhahitvā tatiyāya maggaṃ āṇāpetvā pakkamitabba’’ntiādi (pāci. 136). Tatiyāya magganti ettha tatiyāyāti upayogatthe sampadānavacanaṃ, tatiyaṃ magganti attho. Tatthāti harite, ‘‘sace harite ṭhito adhiṭṭhāti, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 137) vacanato adhiṭṭhānāya tiṭṭhatoti labbhati. Bījaropanato paṭṭhāya yāva sassaṃ tiṭṭhati, tāva haritaṃ nāma. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘yasmimpi khette vuttaṃ bījaṃ na tāva sampajjati, vasse pana patite sampajjissatī’’tiādi (pāci. aṭṭha. 135).

༡༡༠༨-༩. ཨཧརིཏཊྛཱནེཔི ཏིཊྛཏོ པརིཙྪེདཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘པིཊྛིཝཾསེ’’ཏིཨཱདི། ‘‘པིཊྛིཝཾསེ’’ཏི ཨིདཾ ཝཾསཡུཏྟསེནཱསནཝསེན ཝུཏྟཾ། ཀཎྞིཀཾ གཱཧཱཔེཏྭཱ ཀཏསེནཱསནསྶཱཔི ཨུཔལཀྑཎཾ ཧོཏི། པིཊྛིཝཾསེཏི ཙ ‘‘གངྒཱཡཾ གྷོསོ’’ཏིཨཱདཱིསུ ཝིཡ སཱམཱིཔིཀཱདྷཱརེ བྷུམྨཾ། ཀུཏོཡཾ ཝིསེསོ ལབྦྷཏཱིཏི? ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘པིཊྛིཝཾསསྶ ཝཱ ཀཱུཊཱགཱརཀཎྞིཀཱཡ ཝཱ ཨུཔརི, ཐུཔིཀཱཡ ཝཱ པསྶེ ནིསིནྣོ ཧོཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༣༥) ཝུཏྟཝིདྷཱནཏོ ལབྦྷཏི། ‘‘ནིསིནྣོ’’ཏི ཨཊྛཀཐཱཝཙནཏོ ཋིཏོཏི ཨེཏྠ གཏིནིཝཏྟིསཱམཉྙེན ནིསིནྣོ ཙ ཝུཏྟོཏི གཧེཏབྦོ། ཡསྨིཾ ཋཱནེཏི ཨེཏྠ ‘‘ཨཧརིཏེ’’ཏི པཀརཎཏོ ལབྦྷཏི། ‘‘ཋཱཏུ’’ནྟི ཨིདཾ ཨདྷིཊྛཱནཀརཎཏྠཱཡ ཋཱནཾ གཧེཏྭཱ ཝུཏྟནྟི ‘‘ཏསྶ ཨནྟོ ཨཧརིཏེཔི ཋཏྭཱ ཨདྷིཊྛཱཏུཾ ན ལབྦྷཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༣༦) ཨཊྛཀཐཱཝཙནཏོ ཝིཉྙཱཡཏི།

1108-9. Aharitaṭṭhānepi tiṭṭhato paricchedaṃ dassetumāha ‘‘piṭṭhivaṃse’’tiādi. ‘‘Piṭṭhivaṃse’’ti idaṃ vaṃsayuttasenāsanavasena vuttaṃ. Kaṇṇikaṃ gāhāpetvā katasenāsanassāpi upalakkhaṇaṃ hoti. Piṭṭhivaṃseti ca ‘‘gaṅgāyaṃ ghoso’’tiādīsu viya sāmīpikādhāre bhummaṃ. Kutoyaṃ viseso labbhatīti? Aṭṭhakathāyaṃ ‘‘piṭṭhivaṃsassa vā kūṭāgārakaṇṇikāya vā upari, thupikāya vā passe nisinno hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 135) vuttavidhānato labbhati. ‘‘Nisinno’’ti aṭṭhakathāvacanato ṭhitoti ettha gatinivattisāmaññena nisinno ca vuttoti gahetabbo. Yasmiṃ ṭhāneti ettha ‘‘aharite’’ti pakaraṇato labbhati. ‘‘Ṭhātu’’nti idaṃ adhiṭṭhānakaraṇatthāya ṭhānaṃ gahetvā vuttanti ‘‘tassa anto aharitepi ṭhatvā adhiṭṭhātuṃ na labbhatī’’ti (pāci. aṭṭha. 136) aṭṭhakathāvacanato viññāyati.

པཏནོཀཱསཏོཏི ཨེཏྠ པཋམཏྠེ ཏོ-པཙྩཡོ། ཏཉྷི ཋཱནཾ ཝིཧཱརསྶ པཏནོཀཱསོཏི ཡོཛནཱ། ཧཱིཏི ཧེཏུཨཏྠེ ཝཏྟམཱནཏོ ཡསྨཱ ཨཧརིཏེ པཏནྟསྶ ཝིཧཱརསྶེཏཾ ཋཱནཾ པཏནོཀཱསོ, ཏསྨཱ ཏཏྠ ཋཱཏུཾ ན ཝཊྚཏཱིཏི གཧེཏབྦཾ།

Patanokāsatoti ettha paṭhamatthe to-paccayo. Tañhi ṭhānaṃ vihārassa patanokāsoti yojanā. Hīti hetuatthe vattamānato yasmā aharite patantassa vihārassetaṃ ṭhānaṃ patanokāso, tasmā tattha ṭhātuṃ na vaṭṭatīti gahetabbaṃ.

༡༡༡༡. ཨིམསྨིཾ སིཀྑཱཔདེ ཨཱདོ ཏཱཝ ཝིཧཱརཔདསྶ པདབྷཱཛནེ ‘‘ཝིཧཱརོ ནཱམ ཨུལླིཏྟོ ཝཱ’’ཏིཨཱདིཝུཏྟཏྟཱ (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༣༦) ཏབྦིཔརིཡཱཡཏོ ཏིཎེཧེཝ ཀཏཚདནབྷིཏྟིཀཱ ཀུཊི ཏིཎཀུཊིཀཱཏི ཝིཉྙཱཡཏཱིཏི ཏིཎཚདནཱ ཀུཊིཀཱ ཏིཎཀུཊིཀཱ།

1111. Imasmiṃ sikkhāpade ādo tāva vihārapadassa padabhājane ‘‘vihāro nāma ullitto vā’’tiādivuttattā (pāci. aṭṭha. 136) tabbipariyāyato tiṇeheva katachadanabhittikā kuṭi tiṇakuṭikāti viññāyatīti tiṇachadanā kuṭikā tiṇakuṭikā.

དྭཏྟིཔརིཡཱཡཀཐཱཝཎྞནཱ།

Dvattipariyāyakathāvaṇṇanā.

༡༡༡༢. ཛཱནནྟི ཏོཡསྶ སཔྤཱཎཀབྷཱཝཾ ཛཱནནྟོ། སིཉྩེཡྻ སིཉྩཱཔེཡྻཱཏི ཨེཏྠ ‘‘ཏེན ཨུདཀེནཱ’’ཏི ཝཏྟབྦཾ། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཏེན ཨུདཀེན སཡཾ ཝཱ སིཉྩེཡྻཱ’’ཏིཨཱདི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༤༠)།

1112.Jānanti toyassa sappāṇakabhāvaṃ jānanto. Siñceyya siñcāpeyyāti ettha ‘‘tena udakenā’’ti vattabbaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tena udakena sayaṃ vā siñceyyā’’tiādi (pāci. aṭṭha. 140).

༡༡༡༣. ཡོ པན དྷཱརཾ ཨཙྪིནྡིཏྭཱ སཙེ མཏྟིཀཾ སིཉྩེཡྻ, ཨེཝཾ སིཉྩཏོ ཏསྶཱཏི ཡོཛནཱ།

1113. Yo pana dhāraṃ acchinditvā sace mattikaṃ siñceyya, evaṃ siñcato tassāti yojanā.

༡༡༡༤-༥. སནྡམཱནཀནྟི ཏོཡཝཱཧིནིཾ། མཱཏིཀཾ ཨཱལི༹ཾ། སམྨུཁཾ ཀརོནྟསྶཱཏི ཨུདཀཾ ནྷཱཡིཏུམིཙྪིཏཾ ཡདི, སཡཾ ཨབྷིམུཁཾ ཀརོནྟསྶ། ཏཏྠ ཏཏྠ བནྡྷཏོ ཨསྶ བྷིཀྑུསྶ པཡོགགཎནཱཡ ཨཱཔཏྟི སིཡཱཏི ཡོཛནཱ། པཡོགགཎནཱཏི པཡོགགཎནཱཡ, ཨུདཀཾ བནྡྷིཏྭཱ བནྡྷིཏྭཱ ཡཐིཙྪིཏདིསཱབྷིམུཁཀརཎཔཡོགཱནཾ གཎནཱཡཱཏི ཨཏྠོ།

1114-5.Sandamānakanti toyavāhiniṃ. Mātikaṃ āḷiṃ. Sammukhaṃ karontassāti udakaṃ nhāyitumicchitaṃ yadi, sayaṃ abhimukhaṃ karontassa. Tattha tattha bandhato assa bhikkhussa payogagaṇanāya āpatti siyāti yojanā. Payogagaṇanāti payogagaṇanāya, udakaṃ bandhitvā bandhitvā yathicchitadisābhimukhakaraṇapayogānaṃ gaṇanāyāti attho.

༡༡༡༦-༧. ཡཾ ཛལཾ ཏིཎཱདིམྷི པཀྑིཏྟེ སཙེ ཁཡཾ ཝཱ ཨཱཝིལཏྟཾ ཝཱ གཙྪཏི, ཏཱདིསེ ཨུདཀེ མཏྟིཀཾ, ཏིཎམེཝ ཝཱ སཙེ སཀཊཔུཎྞམྤི ཨེཀཏོ པཀྑིཔེཡྻ, ཨེཝཾ པཀྑིཔནྟསྶ ཨེཀཱ པཱཙིཏྟི། ཨེཀེཀཾ མཏྟིཀཾ, ཏིཎམེཝ ཝཱ། ཝཱ-སདྡེན ཀཊྛགོམཡཱདིཾ ཝཱ པཀྑིཔནྟསྶ པཡོགགཎནཱཡ པཱཙིཏྟིཡནྟི ཡོཛནཱ། ཨཱཝིལཏྟནྟི པཱཎཀཱ ཡཐཱ ནསྶནྟི, ཏཐཱ ཨཱལུལི༹ཏབྷཱཝཾ། ཨིམིནཱ ཨེཝཾ ཨཝིནསྶམཱནཔཱཎཀེ མཧཱཨུདཀེ ཏིཎཱདིཾ པཀྑིཔནྟསྶ ཨནཱཔཏྟིབྷཱཝཾ དཱིཔེཏི། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཨིདཾ པན མཧཱཨུདཀཾ…པེ॰… སནྡྷཱཡ ཝུཏྟ’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༤༠)།

1116-7. Yaṃ jalaṃ tiṇādimhi pakkhitte sace khayaṃ vā āvilattaṃ vā gacchati, tādise udake mattikaṃ, tiṇameva vā sace sakaṭapuṇṇampi ekato pakkhipeyya, evaṃ pakkhipantassa ekā pācitti. Ekekaṃ mattikaṃ, tiṇameva vā. Vā-saddena kaṭṭhagomayādiṃ vā pakkhipantassa payogagaṇanāya pācittiyanti yojanā. Āvilattanti pāṇakā yathā nassanti, tathā āluḷitabhāvaṃ. Iminā evaṃ avinassamānapāṇake mahāudake tiṇādiṃ pakkhipantassa anāpattibhāvaṃ dīpeti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘idaṃ pana mahāudakaṃ…pe… sandhāya vutta’’nti (pāci. aṭṭha. 140).

༡༡༡༨. དུཀྐཊཾ ཧོཏཱིཏི ཨཱཎཱཔནཔཙྩཡཱ དུཀྐཊཾ ཧོཏི། ཨེཀཱ པཱཙིཏྟི།

1118.Dukkaṭaṃ hotīti āṇāpanapaccayā dukkaṭaṃ hoti. Ekā pācitti.

༡༡༡༩. སབྦཏྠཱཏི སཔྤཱཎཀེ ཙ ཨཔྤཱཎཀེ ཙ། ཝིམཏིསྶཱཏི སཧཙརིཡེན ཝིམཏིསཧིཏམཱཧ།

1119.Sabbatthāti sappāṇake ca appāṇake ca. Vimatissāti sahacariyena vimatisahitamāha.

༡༡༢༠. ‘‘སབྦཏྠཱཔཱཎསཉྙིསྶཱ’’ཏིཨཱདཱིསུ ཨདྷིཀཱརཏོ ལབྦྷམཱནཾ ‘‘སིཉྩནཱདཱིསུ ཡཾ ཀིཉྩི ཀརོནྟསྶཱ’’ཏི ཨིདཾ པཙྩེཀཾ སམྦནྡྷནཱིཡཾ། སབྦཏྠཱཏི སཔྤཱཎཀེ, ཨཔྤཱཎཀེ ཙ། ཨཔཱཎསཉྙིསྶཱཏི ཨེཝཾ ཀཏེན པཡོགེན ནསྶམཱནཱ པཱཎཀཱ ན སནྟཱིཏིསཉྙིསྶ། ཨསཉྩིཙྩཱཏི ཡཐཱ པཱཎཀཱ ན ནསྶནྟི, ཨེཝཾ གྷཊཱདཱིཧི གཧིཏཾ སཔྤཱཎཀཨུདཀཾ ཨུདཀེཡེཝ ཨོསིཉྩནྟསྶ ཝཱ ཨོསིཉྩཱཔེནྟསྶ ཝཱ ཝཊྚིཏྭཱ ཏསྨིཾ ཨུདཀེ ཏིཎཱདིམྷི པཏིཏེ ཨསཉྩིཙྩ ཀཏཾ ནཱམ ཧོཏི། ཨསཏིསྶཱཏི ཨསཏིཡཱ ཀརོནྟསྶ། ཨཛཱནཏོཏི པཱཎཀཱནཾ ཨཏྠིབྷཱཝཾ ཨཛཱནིཏྭཱ ཀརོནྟསྶ།

1120.‘‘Sabbatthāpāṇasaññissā’’tiādīsu adhikārato labbhamānaṃ ‘‘siñcanādīsu yaṃ kiñci karontassā’’ti idaṃ paccekaṃ sambandhanīyaṃ. Sabbatthāti sappāṇake, appāṇake ca. Apāṇasaññissāti evaṃ katena payogena nassamānā pāṇakā na santītisaññissa. Asañciccāti yathā pāṇakā na nassanti, evaṃ ghaṭādīhi gahitaṃ sappāṇakaudakaṃ udakeyeva osiñcantassa vā osiñcāpentassa vā vaṭṭitvā tasmiṃ udake tiṇādimhi patite asañcicca kataṃ nāma hoti. Asatissāti asatiyā karontassa. Ajānatoti pāṇakānaṃ atthibhāvaṃ ajānitvā karontassa.

༡༡༢༡-༢. ཝདྷཀཙིཏྟེ སཏི སཏྟམེ སཔྤཱཎཀཝགྒེ པཋམསིཀྑཱཔདསྶ ཝིསཡབྷཱཝཏོ ཏཏོ ཝིསེསེཏུམཱཧ ‘‘ཝིནཱ ཝདྷཀཙིཏྟེནཱ’’ཏི། ཨིམསྨིཾ སིཀྑཱཔདེ པཱལི༹ཡཾ (པཱཙི॰ ༡༤༠) ‘‘སཔྤཱཎཀཾ ཨུདཀ’’ནྟི ཨིམིནཱ ཨཊྛཀཐཱགཏཾ པཋམངྒཉྩ ‘‘ཛཱན’’ནྟི ཨིམིནཱ དུཏིཡངྒཉྩ ‘‘སིཉྩེཡྻ ཝཱ སིཉྩཱཔེཡྻ ཝཱ’’ཏི ཨིམིནཱ ཙཏུཏྠངྒཉྩ ཝུཏྟཾ, ན ཝུཏྟཾ ཏཏིཡངྒཾ། ཏཉྩ ཁོ ཝདྷཀཙིཏྟསྶ སཏྟམཝགྒེ པཋམསིཀྑཱཔདེན པཱཙིཏྟིཡཝཙནཏོ ཨེཏྠ ཏདབྷཱཝལཀྑཎཾ ཏཏིཡངྒཾ ཝུཏྟམེཝ ཧོཏཱིཏིཨདྷིཔྤཱཡེན ཨཊྛཀཐཱཡཾ ཝུཏྟནྟི ཨཱཧ ‘‘ཝིནཱ ཝདྷཀཙིཏྟེནཱ’’ཏི། ཏེནེཝཱཧ ‘‘ཙཏྟཱརེཝསྶ ཨངྒཱནི, ནིདྡིཊྛཱནི མཧེསིནཱ’’ཏི། ཨསྶཱཏི ཨིམསྶ སིཀྑཱཔདསྶ།

1121-2. Vadhakacitte sati sattame sappāṇakavagge paṭhamasikkhāpadassa visayabhāvato tato visesetumāha ‘‘vinā vadhakacittenā’’ti. Imasmiṃ sikkhāpade pāḷiyaṃ (pāci. 140) ‘‘sappāṇakaṃ udaka’’nti iminā aṭṭhakathāgataṃ paṭhamaṅgañca ‘‘jāna’’nti iminā dutiyaṅgañca ‘‘siñceyya vā siñcāpeyya vā’’ti iminā catutthaṅgañca vuttaṃ, na vuttaṃ tatiyaṅgaṃ. Tañca kho vadhakacittassa sattamavagge paṭhamasikkhāpadena pācittiyavacanato ettha tadabhāvalakkhaṇaṃ tatiyaṅgaṃ vuttameva hotītiadhippāyena aṭṭhakathāyaṃ vuttanti āha ‘‘vinā vadhakacittenā’’ti. Tenevāha ‘‘cattārevassa aṅgāni, niddiṭṭhāni mahesinā’’ti. Assāti imassa sikkhāpadassa.

༡༡༢༣. སཔྤཱཎཀསཉྙིསྶ ‘‘པརིབྷོགེན པཱཎཀཱ མརིསྶནྟཱི’’ཏི པུབྦབྷཱགེ ཛཱནནྟསྶཱཔི སིཉྩནསིཉྩཱཔནཾ ‘‘པདཱིཔེ ནིཔཏིཏྭཱ པཊངྒཱདིཔཱཎཀཱ མརིསྶནྟཱི’’ཏི ཛཱནནྟསྶ པདཱིཔུཛྫལནཾ ཝིཡ ཝིནཱཔི ཝདྷཀཙེཏནཱཡ ཧོཏཱིཏི ཨཱཧ ‘‘པཎྞཏྟིཝཛྫཾ ཏིཙིཏྟ’’ནྟི། ཨེཏྠ ཀིསྨིཉྩི ཀུཔིཏསྶ ཝཱ ཀཱིལཱ༹པསུཏསྶ ཝཱ སིཉྩཏོ ཨཀུསལཙིཏྟཾ, མཱལཱགཙྪཱདིཾ སིཉྩཏོ ཀུསལཙིཏྟཾ, པཎྞཏྟིཾ ཨཛཱནཏོ ཁཱིཎཱསཝསྶ ཨབྱཱཀཏཙིཏྟནྟི ཏིཙིཏྟཾ ཝེདིཏབྦཾ། ཏསྶཱཏི སཏྟམཝགྒེ པཋམསིཀྑཱཔདསྶ། ཨསྶ ཙཱཏི ཨིམསྶ སིཉྩནསིཀྑཱཔདསྶ ཙ། ཨིདཾ ཝིསེསནནྟི ཨིདཾ ནཱནཱཀརཎཾ། ཨེཏྠ ཨིམསྨིཾ པཀརཎེ ནིདྡིཊྛཾ པཀཱསིཏནྟི ཨཏྠོ། ཏཾ ལོཀཝཛྫཾ, ཨིདཾ པཎྞཏྟིཝཛྫཾ། ཏཾ ཨཀུསལཙིཏྟཾ, ཨིདཾ ཏིཙིཏྟཾ། ཏཾ དུཀྑཝེདནཾ, ཨིདཾ ཏིཝེདནནྟི ཝུཏྟཾ ཧོཏི།

1123. Sappāṇakasaññissa ‘‘paribhogena pāṇakā marissantī’’ti pubbabhāge jānantassāpi siñcanasiñcāpanaṃ ‘‘padīpe nipatitvā paṭaṅgādipāṇakā marissantī’’ti jānantassa padīpujjalanaṃ viya vināpi vadhakacetanāya hotīti āha ‘‘paṇṇattivajjaṃ ticitta’’nti. Ettha kismiñci kupitassa vā kīḷāpasutassa vā siñcato akusalacittaṃ, mālāgacchādiṃ siñcato kusalacittaṃ, paṇṇattiṃ ajānato khīṇāsavassa abyākatacittanti ticittaṃ veditabbaṃ. Tassāti sattamavagge paṭhamasikkhāpadassa. Assa cāti imassa siñcanasikkhāpadassa ca. Idaṃ visesananti idaṃ nānākaraṇaṃ. Ettha imasmiṃ pakaraṇe niddiṭṭhaṃ pakāsitanti attho. Taṃ lokavajjaṃ, idaṃ paṇṇattivajjaṃ. Taṃ akusalacittaṃ, idaṃ ticittaṃ. Taṃ dukkhavedanaṃ, idaṃ tivedananti vuttaṃ hoti.

སཏྟམཝགྒེ དུཏིཡསྶ ཨིམསྶ ཙ ཀོ ཝིསེསོཏི ཙེ? ཨིམསྶ སིཀྑཱཔདསྶ ‘‘སིཉྩེཡྻ ཝཱ སིཉྩཱཔེཡྻ ཝཱ’’ཏི བཱཧིརཔརིབྷོགཝསེན པཋམཾ པཉྙཏྟཏྟཱ ‘‘སཔྤཱཎཀཾ ཨུདཀཾ པརིབྷུཉྫེཡྻཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༨༨) སིཀྑཱཔདཾ ཨཏྟནོ ནཧཱནཔཱནཱདིཔརིབྷོགཝསེན པཉྙཏྟནྟི ཝེདིཏབྦཾ། ཏསྨིཾ ཝཱ པཋམཾ པཉྙཏྟེཔི ཨཏྟནོ པརིབྷོགཝསེནེཝ པཉྙཏྟཏྟཱ པུན ཨིདཾ སིཀྑཱཔདཾ བཱཧིརཔརིབྷོགཝསེན པཉྙཏྟནྟི གཧེཏབྦཾ།

Sattamavagge dutiyassa imassa ca ko visesoti ce? Imassa sikkhāpadassa ‘‘siñceyya vā siñcāpeyya vā’’ti bāhiraparibhogavasena paṭhamaṃ paññattattā ‘‘sappāṇakaṃ udakaṃ paribhuñjeyyā’’ti (pāci. 388) sikkhāpadaṃ attano nahānapānādiparibhogavasena paññattanti veditabbaṃ. Tasmiṃ vā paṭhamaṃ paññattepi attano paribhogavaseneva paññattattā puna idaṃ sikkhāpadaṃ bāhiraparibhogavasena paññattanti gahetabbaṃ.

སཔྤཱཎཀཀཐཱཝཎྞནཱ།

Sappāṇakakathāvaṇṇanā.

སེནཱསནཝགྒོ དུཏིཡོ།

Senāsanavaggo dutiyo.

༡༡༢༤-༦. ཨཊྛངྒཡུཏྟསྶཱཏི ཨེཏྠ ‘‘སཱིལཝཱ’’ཏིཨཱདི ཨེཀམངྒཾ, ‘‘བཧུསྶུཏོ’’ཏིཨཱདི དུཏིཡཾ, ‘‘ཨུབྷཡཱནི ཁོ པནསྶཱ’’ཏིཨཱདི ཏཏིཡཾ, ‘‘ཀལྱཱཎཝཱཙོ ཧོཏཱི’’ཏིཨཱདི ཙཏུཏྠཾ, ‘‘ཡེབྷུཡྻེན བྷིཀྑུནཱིནཾ པིཡོ ཧོཏི མནཱཔོ’’ཏི པཉྩམཾ, ‘‘པཊིབལོ ཧོཏི བྷིཀྑུནིཡོ ཨོཝདིཏུ’’ནྟི ཚཊྛཾ, ‘‘ན ཁོ པནེཏཾ བྷགཝནྟཾ ཨུདྡིསྶཱ’’ཏིཨཱདི སཏྟམཾ, ‘‘ཝཱིསཏིཝསྶོ ཝཱ ཧོཏི ཨཏིརེཀཝཱིསཏིཝསྶོ ཝཱ’’ཏི ཨཊྛམནྟི ཨེཏཱནི པཱཋཱགཏཱནི ཨཊྛ ཨངྒཱནི ནཱམ། བྷིཀྑུནཱིནཾ ཨོཝཱདོ, ཏདཏྠཱཡ སམྨུཏཱིཏི ཝིགྒཧོ། ཨིདྷཱཏི ཨིམསྨིཾ སིཀྑཱཔདེ། ཉཏྟི ཙཏུཏྠཱི ཡསྶ ཀམྨསྶཱཏི ཝིགྒཧོ། ‘‘ཀམྨེནཱ’’ཏི སེསོ།

1124-6.Aṭṭhaṅgayuttassāti ettha ‘‘sīlavā’’tiādi ekamaṅgaṃ, ‘‘bahussuto’’tiādi dutiyaṃ, ‘‘ubhayāni kho panassā’’tiādi tatiyaṃ, ‘‘kalyāṇavāco hotī’’tiādi catutthaṃ, ‘‘yebhuyyena bhikkhunīnaṃ piyo hoti manāpo’’ti pañcamaṃ, ‘‘paṭibalo hoti bhikkhuniyo ovaditu’’nti chaṭṭhaṃ, ‘‘na kho panetaṃ bhagavantaṃ uddissā’’tiādi sattamaṃ, ‘‘vīsativasso vā hoti atirekavīsativasso vā’’ti aṭṭhamanti etāni pāṭhāgatāni aṭṭha aṅgāni nāma. Bhikkhunīnaṃ ovādo, tadatthāya sammutīti viggaho. Idhāti imasmiṃ sikkhāpade. Ñatti catutthī yassa kammassāti viggaho. ‘‘Kammenā’’ti seso.

ཨཊྛངྒཡུཏྟསྶ བྷིཀྑུསྶ མཧེསིནཱ ཉཏྟིཙཏུཏྠེན ཀམྨེན ཡཱ བྷིཀྑུནོཝཱདཀསམྨུཏི ཨིདྷ ཨནུཉྙཱཏཱ, ཏཱཡ ཨསམྨཏོ ཡོ བྷིཀྑཱུཏི ཡོཛནཱ།

Aṭṭhaṅgayuttassa bhikkhussa mahesinā ñatticatutthena kammena yā bhikkhunovādakasammuti idha anuññātā, tāya asammato yo bhikkhūti yojanā.

གརུདྷམྨེཧི ཨཊྛཧཱིཏི ‘‘ཝསྶསཏཱུཔསམྤནྣཱཡ བྷིཀྑུནིཡཱ ཏདཧུཔསམྤནྣསྶ བྷིཀྑུནོ ཨབྷིཝཱདནཾ པཙྩུཔཊྛཱནཾ ཨཉྫལིཀམྨཾ སཱམཱིཙིཀམྨཾ ཀཱཏབྦ’’ནྟིཨཱདཱིཧི (པཱཙི॰ ༡༤༩) པཱལི༹ཡཾ ཨཱགཏེཧི ཨཊྛཧི གརུདྷམྨེཧི། ཨེཀཾ བྷིཀྑུནིཾ, སམྦཧུལཱ ཝཱ བྷིཀྑུནིཡོཏི ཨིདཾ པཀརཎཏོ ལབྦྷཏི། ཨོསཱརེནྟོཝཱཏི པཱལི༹ཾ ཨུཙྩཱརེནྟོཝ། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཨོསཱརེཏབྦཱཏི པཱལི༹ ཝཏྟབྦཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༤༩)། ཏེ དྷམྨེཏི པུབྦེ ཝུཏྟེ ཏེ ཨཊྛ གརུདྷམྨེ། ཨོཝདེཡྻཱཏི ཨཊྛགརུདྷམྨཔཱལི༹བྷཱསནསངྑཱཏཾ ཨོཝཱདཾ ཀརེཡྻ།

Garudhammehi aṭṭhahīti ‘‘vassasatūpasampannāya bhikkhuniyā tadahupasampannassa bhikkhuno abhivādanaṃ paccupaṭṭhānaṃ añjalikammaṃ sāmīcikammaṃ kātabba’’ntiādīhi (pāci. 149) pāḷiyaṃ āgatehi aṭṭhahi garudhammehi. Ekaṃ bhikkhuniṃ, sambahulā vā bhikkhuniyoti idaṃ pakaraṇato labbhati. Osārentovāti pāḷiṃ uccārentova. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘osāretabbāti pāḷi vattabbā’’ti (pāci. aṭṭha. 149). Te dhammeti pubbe vutte te aṭṭha garudhamme. Ovadeyyāti aṭṭhagarudhammapāḷibhāsanasaṅkhātaṃ ovādaṃ kareyya.

ཀིཾ ཝུཏྟཾ ཧོཏི? པཱཊིཔདེ ཨོཝཱདཏྠཱཡ ཨཱགནྟྭཱ ཝནྡིཏྭཱ ཨེཀམནྟཾ ནིསིནྣཱ བྷིཀྑུནིཡོ ‘‘ཏེན བྷིཀྑུནཱ’’ཏིཨཱདིནཱ པཱཋཱགཏནཡེན ‘‘སམགྒཏྠ བྷགིནིཡོ’’ཏི པུཙྪིཏྭཱ ‘‘སམགྒམྷཡྻཱ’’ཏི ཡདི ཝདེཡྻུཾ, ‘‘ཝཏྟནྟི བྷགིནིཡོ ཨཊྛ གརུདྷམྨཱ’’ཏི པུནཔི པུཙྪིཏྭཱ ‘‘ཝཏྟནྟཡྻཱ’’ཏི ཡདི ཝདེཡྻུཾ, ‘‘ཨེསོ བྷགིནིཡོ ཨོཝཱདོ’’ཏི ནིཡྻཱདེཡྻ། ‘‘ན ཝཏྟནྟཡྻཱ’’ཏི ཡདི ཝདེཡྻུཾ, ‘‘ཝསྶསཏཱུཔསམྤནྣཱཡཱ’’ཏིཨཱདིནཱ ཨཊྛགརུདྷམྨཔཱལི༹བྷཱསནཝསེན ཨོཝཱདཾ ཀརེཡྻཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཡཐཱཧ ‘‘ཨོསཱརེནྟོཝ ཏེ དྷམྨེ ཨོཝདེཡྻཱ’’ཏི།

Kiṃ vuttaṃ hoti? Pāṭipade ovādatthāya āgantvā vanditvā ekamantaṃ nisinnā bhikkhuniyo ‘‘tena bhikkhunā’’tiādinā pāṭhāgatanayena ‘‘samaggattha bhaginiyo’’ti pucchitvā ‘‘samaggamhayyā’’ti yadi vadeyyuṃ, ‘‘vattanti bhaginiyo aṭṭha garudhammā’’ti punapi pucchitvā ‘‘vattantayyā’’ti yadi vadeyyuṃ, ‘‘eso bhaginiyo ovādo’’ti niyyādeyya. ‘‘Na vattantayyā’’ti yadi vadeyyuṃ, ‘‘vassasatūpasampannāyā’’tiādinā aṭṭhagarudhammapāḷibhāsanavasena ovādaṃ kareyyāti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘osārentova te dhamme ovadeyyā’’ti.

༡༡༢༧. ཨཉྙེན དྷམྨེནཱཏི སུཏྟནྟེན ཝཱ ཨབྷིདྷམྨེན ཝཱ། ཨེཀཏོཨུཔསམྤནྣནྟི བྷིཀྑུནིསངྒྷེཡེཝ ཨུཔསམྤནྣཾ། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘བྷིཀྑུནཱིནཾ སནྟིཀེ ཨེཀཏོཨུཔསམྤནྣཱཡཱ’’ཏི། ཏཐཱཏི ཨོཝདནྟསྶ དུཀྐཊནྟི དསྶེཏི།

1127.Aññena dhammenāti suttantena vā abhidhammena vā. Ekatoupasampannanti bhikkhunisaṅgheyeva upasampannaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘bhikkhunīnaṃ santike ekatoupasampannāyā’’ti. Tathāti ovadantassa dukkaṭanti dasseti.

༡༡༢༨. བྷིཀྑཱུནཾ སནྟིཀེཡེཝ ཨུཔསམྤནྣནྟི མཧཱཔཛཱཔཏིཡཱ གོཏམིཡཱ སདྡྷིཾ པབྦཛིཏཱ པཉྩསཏཱ སཱཀིཡཱནིཡོ སངྒཎྷཱཏི། ལིངྒཝིཔལླཱསེ ཨུཔསམྤནྣབྷིཀྑུནོ ལིངྒཔརིཝཏྟནེ སཏི ཏཐཱ པཱཙིཏྟི ཨེཝ པཀཱསིཏཱཏི ཨཏྠོ།

1128.Bhikkhūnaṃ santikeyeva upasampannanti mahāpajāpatiyā gotamiyā saddhiṃ pabbajitā pañcasatā sākiyāniyo saṅgaṇhāti. Liṅgavipallāse upasampannabhikkhuno liṅgaparivattane sati tathā pācitti eva pakāsitāti attho.

༡༡༢༩. ཨོཝཱདཾ ཨནིཡྻཱདེཏྭཱཏི ‘‘ཝཏྟནྟི བྷགིནིཡོ ཨཊྛ གརུདྷམྨཱ’’ཏི པུཙྪིཏྭཱ ‘‘ཝཏྟནྟཡྻཱ’’ཏི ཝུཏྟེཏི ཨེཏྠཱཔི སོཡེཝཏྠོ།

1129.Ovādaṃaniyyādetvāti ‘‘vattanti bhaginiyo aṭṭha garudhammā’’ti pucchitvā ‘‘vattantayyā’’ti vutteti etthāpi soyevattho.

༡༡༣༠. གརུདྷམྨེཧི ཨོཝདཏོ དུཀྐཊནྟི ཡོཛནཱ།

1130. Garudhammehi ovadato dukkaṭanti yojanā.

༡༡༣༡. ཨགཎྷནྟསྶ ཨོཝཱདནྟི ཨེཏྠ ཨོཝཱདཏྠཾ ཡཱཙནསནྡེསོ ཏདཏྠཏཱཡ ཨོཝཱདོཏི གཧིཏོཏི ཨོཝཱདསཱསནཾ ཨསམྤཊིཙྪནྟསྶཱཏི ཨཏྠོ། ཨཔཙྩཱཧརཏོཔི ཏནྟི ཏཾ ཨཏྟནཱ གཧིཏཾ ཨོཝཱདསཱསནཾ ཨུཔོསཐགྒེ ཨཱརོཙེཏྭཱ པཱཏིམོཀྑུདྡེསཀེན དིནྣཾ པཊིསཱསནཾ བྷིཀྑུནིསངྒྷསྶ ནེཏྭཱ ཨཝདནྟསྶཱཔི། བཱལནྟི སཱསནསམྤཊིཙྪནཉྩ ཨུཔོསཐགྒཾ ནེཏྭཱ ཨཱརོཙནཉྩ པཊིསཱསནཾ ཧརིཏྭཱ པཱཊིཔདེ བྷིཀྑུནིསངྒྷགཎཔུགྒལཱནཾ ཡཐཱནུརཱུཔཾ པཙྩཱརོཙནཉྩ ཀཱཏུཾ ཨཛཱནནཏཱཡ བཱལཾ། གིལཱནནྟི ཨུཔོསཐགྒཾ གནྟྭཱཔི ཨཱརོཙནསྶ བཱདྷཀེན གེལཉྙེན སམནྣཱགཏཾ གིལཱནཾ། གམིཀནྟི པཱཊིཔདཾ ཨནིསཱིདིཏྭཱ གནྟབྦཾ ཨཙྩཱཡིཀགམནཾ གམིཀཉྩ ཋཔེཏྭཱ དུཀྐཊཾ སིཡཱཏི སམྦནྡྷོ།

1131.Agaṇhantassa ovādanti ettha ovādatthaṃ yācanasandeso tadatthatāya ovādoti gahitoti ovādasāsanaṃ asampaṭicchantassāti attho. Apaccāharatopi tanti taṃ attanā gahitaṃ ovādasāsanaṃ uposathagge ārocetvā pātimokkhuddesakena dinnaṃ paṭisāsanaṃ bhikkhunisaṅghassa netvā avadantassāpi. Bālanti sāsanasampaṭicchanañca uposathaggaṃ netvā ārocanañca paṭisāsanaṃ haritvā pāṭipade bhikkhunisaṅghagaṇapuggalānaṃ yathānurūpaṃ paccārocanañca kātuṃ ajānanatāya bālaṃ. Gilānanti uposathaggaṃ gantvāpi ārocanassa bādhakena gelaññena samannāgataṃ gilānaṃ. Gamikanti pāṭipadaṃ anisīditvā gantabbaṃ accāyikagamanaṃ gamikañca ṭhapetvā dukkaṭaṃ siyāti sambandho.

༡༡༣༢. ཀམྨསྨིནྟི ཨེཏྠ ཀམྨ-སདྡེན བྷིཀྑུནོཝཱདཀསྶ ཉཏྟིཙཏུཏྠེན ཀམྨེན དིནྣཾ སམྨུཏིཀམྨཾ ཨདྷིཔྤེཏནྟི ཨཊྛཀཐཱཡཾ ཝུཏྟཾ། ཉཏྟིཾ, ཀམྨཝཱཙཉྩ པརིཧཱཔེཏྭཱ, པརིཝཏྟེཏྭཱ ཝཱ ཀཏཾ ཙེ, ཨདྷམྨཀམྨཾ ནཱམ། ཝགྒེཏི ཚནྡཱརཧཱནཾ ཚནྡསྶ ཨནཱཧརཎེན ཝཱ སནྣིཔཏིཏཱནཾ ཨུཀྐོཊེན ཝཱ ཝགྒེ སཏི། ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ སིཡཱཏི ‘‘ཨདྷམྨཀམྨེ ཨདྷམྨཀམྨསཉྙཱི ཝགྒཾ བྷིཀྑུནིསངྒྷཾ ཝགྒསཉྙཱི ཨོཝདཏི, ཝེམཏིཀོ ཨོཝདཏི, སམགྒསཉྙཱི ཨོཝདཏི, ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༡༥༠) ཨདྷམྨཀམྨེ ཨདྷམྨཀམྨསཉྙིཔཀྑེ ཝུཏྟཔཱཙིཏྟིཡཏྟཡཾ ཧོཏི།

1132.Kammasminti ettha kamma-saddena bhikkhunovādakassa ñatticatutthena kammena dinnaṃ sammutikammaṃ adhippetanti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Ñattiṃ, kammavācañca parihāpetvā, parivattetvā vā kataṃ ce, adhammakammaṃ nāma. Vaggeti chandārahānaṃ chandassa anāharaṇena vā sannipatitānaṃ ukkoṭena vā vagge sati. Tikapācittiyaṃ siyāti ‘‘adhammakamme adhammakammasaññī vaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī ovadati, vematiko ovadati, samaggasaññī ovadati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 150) adhammakamme adhammakammasaññipakkhe vuttapācittiyattayaṃ hoti.

༡༡༣༣. ཨདྷམྨེ པན ཀམྨསྨིཾ ཝེམཏིཀསྶཱཔཱིཏི ཡོཛནཱ། ‘‘ཏཐཱ’’ཏི ཨིམིནཱ ‘‘ཝགྒེ བྷིཀྑུནིསངྒྷསྨིཾ, ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ སིཡཱ’’ཏི ཨིདཾ སངྒཎྷཱཏི། ཀིཾ ཝུཏྟཾ ཧོཏི? ཨདྷམྨཀམྨེ ཝེམཏིཀཔཀྑེ ‘‘ཝགྒཾ བྷིཀྑུནིསངྒྷཾ ཝགྒསཉྙཱི, ཝེམཏིཀོ, སམགྒསཉྙཱི ཨོཝདཏི, ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༡༥༠) ཨདྷམྨིཀཀམྨེཡེཝ ཝིམཏིཝཱརེ ཝུཏྟཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ ཧོཏཱིཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ‘‘དྷམྨཀམྨནྟི སཉྙིནོ’’ཏི ཨིམིནཱཔི ‘‘ཨདྷམྨེ པན ཀམྨསྨི’’ནྟི ཨིདཾ ཡོཛེཏབྦཾ, ‘‘ཏཐཱ’’ཏི སམྦནྡྷོ, ཏེན ‘‘ཝགྒེ’’ཏིཨཱདིཀཾ སངྒཎྷཱཏི། ‘‘ཨདྷམྨཀམྨེ དྷམྨཀམྨསཉྙཱི ཝགྒཾ བྷིཀྑུནིསངྒྷཾ ཝགྒསཉྙཱི ཨོཝདཏི, ཝེམཏིཀོ, སམགྒསཉྙཱི ཨོཝདཏི, ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༡༥༠) ཝུཏྟཾ ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ ཧོཏི། ཨེཝམེཏཱ པཱཙིཏྟིཡོ སནྡྷཱཡཱཧ ‘‘ནཝ པཱཙིཏྟིཡོ ཝུཏྟཱ’’ཏི།

1133. Adhamme pana kammasmiṃ vematikassāpīti yojanā. ‘‘Tathā’’ti iminā ‘‘vagge bhikkhunisaṅghasmiṃ, tikapācittiyaṃ siyā’’ti idaṃ saṅgaṇhāti. Kiṃ vuttaṃ hoti? Adhammakamme vematikapakkhe ‘‘vaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 150) adhammikakammeyeva vimativāre vuttatikapācittiyaṃ hotīti vuttaṃ hoti. ‘‘Dhammakammanti saññino’’ti imināpi ‘‘adhamme pana kammasmi’’nti idaṃ yojetabbaṃ, ‘‘tathā’’ti sambandho, tena ‘‘vagge’’tiādikaṃ saṅgaṇhāti. ‘‘Adhammakamme dhammakammasaññī vaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī ovadati, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 150) vuttaṃ tikapācittiyaṃ hoti. Evametā pācittiyo sandhāyāha ‘‘nava pācittiyo vuttā’’ti.

ཨིམསྨིཾ ཝིཡ ཨདྷམྨཀམྨཝཱརེ ‘‘སམགྒེ བྷིཀྑུནིསངྒྷསྨི’’ནྟི ཝིཀཔྤེ ཙ ཨེཝམེཝ ནཝ པཱཙིཏྟིཡོ ཧོནྟཱིཏི ཨཏིདིསནྟོ ‘‘སམགྒེཔི ཙ ཏཏྟཀཱ’’ཏི ཨཱཧ། ཡཐཱཧ ‘‘ཨདྷམྨཀམྨེ ཨདྷམྨཀམྨསཉྙཱི སམགྒཾ བྷིཀྑུནིསངྒྷཾ ཝགྒསཉྙཱི, ཝེམཏིཀོ, སམགྒསཉྙཱི ཨོཝདཏི, ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶ། ཨདྷམྨཀམྨེ ཝེམཏིཀོ སམགྒཾ བྷིཀྑུནིསངྒྷཾ ཝགྒསཉྙཱི, ཝེམཏིཀོ, སམགྒསཉྙཱི ཨོཝདཏི, ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶ། ཨདྷམྨཀམྨེ དྷམྨཀམྨསཉྙཱི སམགྒཾ བྷིཀྑུནིསངྒྷཾ ཝགྒསཉྙཱི, ཝེམཏིཀོ, སམགྒསཉྙཱི ཨོཝདཏི, ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༡༥༠)།

Imasmiṃ viya adhammakammavāre ‘‘samagge bhikkhunisaṅghasmi’’nti vikappe ca evameva nava pācittiyo hontīti atidisanto ‘‘samaggepi ca tattakā’’ti āha. Yathāha ‘‘adhammakamme adhammakammasaññī samaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti pācittiyassa. Adhammakamme vematiko samaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti pācittiyassa. Adhammakamme dhammakammasaññī samaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 150).

༡༡༣༤. དྭིནྣཾ ནཝཀཱནཾ ཝསཱཏི ཡཐཱདསྶིཏཾ ཝགྒནཝཀཾ, སམགྒནཝཀནྟི དྭིནྣཾ ནཝཀཱནཾ ཝསེན། ཏཱཏི པཱཙིཏྟིཡོ།

1134.Dvinnaṃ navakānaṃ vasāti yathādassitaṃ vagganavakaṃ, samagganavakanti dvinnaṃ navakānaṃ vasena. Tāti pācittiyo.

‘‘དྷམྨཀམྨེ ཨདྷམྨཀམྨསཉྙཱི ཝགྒཾ བྷིཀྑུནིསངྒྷཾ ཝགྒསཉྙཱི, ཝེམཏིཀོ, སམགྒསཉྙཱི ཨོཝདཏི, ཨཱཔཏྟི དུཀྐཊསྶ། དྷམྨཀམྨེ ཝེམཏིཀོ ཝགྒཾ བྷིཀྑུནིསངྒྷཾ ཝགྒསཉྙཱི, ཝེམཏིཀོ, སམགྒསཉྙཱི ཨོཝདཏི, ཨཱཔཏྟི དུཀྐཊསྶ། དྷམྨཀམྨེ དྷམྨཀམྨསཉྙཱི ཝགྒཾ བྷིཀྑུནིསངྒྷཾ ཝགྒསཉྙཱི, ཝེམཏིཀོ, སམགྒསཉྙཱི ཨོཝདཏི, ཨཱཔཏྟི དུཀྐཊསྶཱ’’ཏི ཝགྒཔཀྑེ ནཝ དུཀྐཊཱནི། ‘‘དྷམྨཀམྨེ ཨདྷམྨཀམྨསཉྙཱི སམགྒཾ བྷིཀྑུནིསངྒྷཾ ཝགྒསཉྙཱི, ཝེམཏིཀོ, སམགྒསཉྙཱི ཨོཝདཏི, ཨཱཔཏྟི དུཀྐཊསྶ། དྷམྨཀམྨེ ཝེམཏིཀོ སམགྒཾ བྷིཀྑུནིསངྒྷཾ ཝགྒསཉྙཱི, ཝེམཏིཀོ, སམགྒསཉྙཱི ཨོཝདཏི, ཨཱཔཏྟི དུཀྐཊསྶ། དྷམྨཀམྨེ དྷམྨཀམྨསཉྙཱི སམགྒཾ བྷིཀྑུནིསངྒྷཾ ཝགྒསཉྙཱི, ཝེམཏིཀོ ཨོཝདཏི, ཨཱཔཏྟི དུཀྐཊསྶ། དྷམྨཀམྨེ དྷམྨཀམྨསཉྙཱི སམགྒཾ བྷིཀྑུནིསངྒྷཾ སམགྒསཉྙཱི ཨོཝདཏི, ཨནཱཔཏྟཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༡༥༡) ཨེཏྠ ཨནྟེ ཝུཏྟཾ ཨནཱཔཏྟིཝཱརཾ ཝིནཱ ཨཝསེསེསུ ཨཊྛསུ ཝཱརེསུ སམགྒཔཀྑེ ཨཊྛ དུཀྐཊཱནི། ཨེཝཾ པུརིམཱནི ནཝ, ཨིམཱནི ཨཊྛཱཏི དྷམྨཀམྨཔཀྑེ སཏྟརས དུཀྐཊཱནི ཧོནྟཱིཏི ཨཱཧ ‘‘དུཀྐཊཾ དྷམྨཀམྨེཔི, སཏྟརསཝིདྷཾ སིཡཱ’’ཏི།

‘‘Dhammakamme adhammakammasaññī vaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti dukkaṭassa. Dhammakamme vematiko vaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti dukkaṭassa. Dhammakamme dhammakammasaññī vaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti dukkaṭassā’’ti vaggapakkhe nava dukkaṭāni. ‘‘Dhammakamme adhammakammasaññī samaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti dukkaṭassa. Dhammakamme vematiko samaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko, samaggasaññī ovadati, āpatti dukkaṭassa. Dhammakamme dhammakammasaññī samaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī, vematiko ovadati, āpatti dukkaṭassa. Dhammakamme dhammakammasaññī samaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ samaggasaññī ovadati, anāpattī’’ti (pāci. 151) ettha ante vuttaṃ anāpattivāraṃ vinā avasesesu aṭṭhasu vāresu samaggapakkhe aṭṭha dukkaṭāni. Evaṃ purimāni nava, imāni aṭṭhāti dhammakammapakkhe sattarasa dukkaṭāni hontīti āha ‘‘dukkaṭaṃ dhammakammepi, sattarasavidhaṃ siyā’’ti.

༡༡༣༥. ‘‘ཨོསཱརེཧཱི’’ཏི ཝུཏྟོ ཀཐེཏི ཝཱཏི ཡོཛནཱ། ‘‘ཨཊྛགརུདྷམྨཾ ཀཐེཧཱི’’ཏི ཝུཏྟོ ཏཾ ཀཐེཏི ཝཱ། པཉྷཾ པུཊྛོ ཀཐེཏི ཝཱཏི ཨཊྛགརུདྷམྨཝིསཡེ པཉྷཾ པུཊྛོ ཏམེཝ ཝདཏི ཝཱ། སིཀྑམཱནཱཡ ཀཐེཏི ཝཱཏི སམྦནྡྷོ། སིཀྑམཱནཱཡ ཨཊྛགརུདྷམྨེ ཀཐེཏི ཝཱ, ནེཝ དོསོཏི ཨཏྠོ། ཨུམྨཏྟཀཱདིནོ ཀཐཡཏོ ནེཝ དོསོཏི ཡོཛནཱ།

1135. ‘‘Osārehī’’ti vutto katheti vāti yojanā. ‘‘Aṭṭhagarudhammaṃ kathehī’’ti vutto taṃ katheti vā. Pañhaṃ puṭṭho katheti vāti aṭṭhagarudhammavisaye pañhaṃ puṭṭho tameva vadati vā. Sikkhamānāya katheti vāti sambandho. Sikkhamānāya aṭṭhagarudhamme katheti vā, neva dosoti attho. Ummattakādino kathayato neva dosoti yojanā.

༡༡༣༦. ཨིདཱནི ཏིཎྞམྤི བཧུསྶུཏཱནཾ ལཀྑཎེ ཨེཀཏྠ དསྶིཏེ བྷིཀྑུནོཝཱདཀསྶ ཝིསེསོ སུཝིཉྙེཡྻོ ཧོཏཱིཏི ཏཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཝཱཙུགྒཏཱཝ ཀཱཏབྦཱ’’ཏིཨཱདི། དྭེ མཱཏིཀཱ པགུཎཱ ཝཱཙུགྒཏཱ ཀཱཏབྦཱཏི ཡོཛནཱ། བྷིཀྑུབྷིཀྑུནིཝིབྷངྒེ མཱཏིཀཱ པགུཎཱ ཝཱཙུགྒཏཱཝ ཀཱཏབྦཱཏི ཡོཛནཱ, བྷིཀྑུབྷིཀྑུནིཝིབྷངྒམཱཏིཀཱ པགུཎཱ ཀཏྭཱ ཏཱསཾ ཨཊྛཀཐཾ ཨུགྒཧེཏྭཱ པཱལི༹ཏོ, ཨཏྠཏོ ཙ ཝཙནཔཐཱརུལ༹ྷཱ ཝོཧཱརཀྑམཱཡེཝ ཀཱཏབྦཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཙཏྟཱརོ བྷཱཎཝཱརཱ པགུཎཱ ཝཱཙུགྒཏཱཝ ཀཱཏབྦཱཏི པཀཱསིཏཱཏི ཡོཛནཱ། ‘‘པགུཎཱ’’ཏི ཨིམིནཱ པཱལི༹ཡཾ པགུཎཾ ཀཏྭཱ དྷཱརེཏྭཱ པརིཔུཙྪིཏབྦནྟི དསྶེཏི། ‘‘ཝཱཙུགྒཏཱཝ ཀཱཏབྦཱ’’ཏི ཨིམིནཱ ཏདཏྠཾ སུཏྭཱ དྷཱརེཏྭཱ པརིཔུཙྪིཏབྦམེཝཱཏི དསྶེཏི།

1136. Idāni tiṇṇampi bahussutānaṃ lakkhaṇe ekattha dassite bhikkhunovādakassa viseso suviññeyyo hotīti taṃ dassetumāha ‘‘vācuggatāva kātabbā’’tiādi. Dve mātikā paguṇā vācuggatā kātabbāti yojanā. Bhikkhubhikkhunivibhaṅge mātikā paguṇā vācuggatāva kātabbāti yojanā, bhikkhubhikkhunivibhaṅgamātikā paguṇā katvā tāsaṃ aṭṭhakathaṃ uggahetvā pāḷito, atthato ca vacanapathāruḷhā vohārakkhamāyeva kātabbāti vuttaṃ hoti. Cattāro bhāṇavārā paguṇā vācuggatāva kātabbāti pakāsitāti yojanā. ‘‘Paguṇā’’ti iminā pāḷiyaṃ paguṇaṃ katvā dhāretvā paripucchitabbanti dasseti. ‘‘Vācuggatāva kātabbā’’ti iminā tadatthaṃ sutvā dhāretvā paripucchitabbamevāti dasseti.

༡༡༣༧. པརིཀཐཏྠཱཡཱཏི སམྤཏྟཱནཾ དྷམྨཀཐནཏྠཱཡ། ཀཐཱམགྒོཏི མཧཱསུདསྶནཀཐཱམགྒོ། མངྒལ…པེ॰… ཨནུམོདནཱཏི ཨགྒསྶ དཱནཱདིམངྒལེསུ བྷཏྟཱནུམོདནཱསངྑཱཏཱ དཱནཀཐཱ ཙ, ཀུམཱརམངྒལཱདཱིསུ མཧཱམངྒལསུཏྟཱདིམངྒལཱནུམོདནཱ ཙ, ཨམངྒལཾ ནཱམ ཀཱལཀིརིཡཱ, ཏཏྠ མཏཀབྷཏྟཱདཱིསུ ཏིརོཀུཊྚཱདིཀཐཱ ཙཱཏི ཨེཝཾ ཏིསྶོཡེཝཱནུམོདནཱ།

1137.Parikathatthāyāti sampattānaṃ dhammakathanatthāya. Kathāmaggoti mahāsudassanakathāmaggo. Maṅgala…pe… anumodanāti aggassa dānādimaṅgalesu bhattānumodanāsaṅkhātā dānakathā ca, kumāramaṅgalādīsu mahāmaṅgalasuttādimaṅgalānumodanā ca, amaṅgalaṃ nāma kālakiriyā, tattha matakabhattādīsu tirokuṭṭādikathā cāti evaṃ tissoyevānumodanā.

༡༡༣༨. ཨུཔོསཐཱདིཨཏྠཱཡཱཏི ཨེཏྠ ཨཱདི-སདྡེན པཝཱརཎཱདཱིནཾ སངྒཧོ། ཀམྨཱཀམྨཝིནིཙྪཡོཏི ཀམྨཝགྒེ ཝུཏྟཝིནིཙྪཡོ, པརིཝཱརེ ཀམྨཝགྒེ ཨཱགཏཁུདྡཱནུཁུདྡཀཀམྨཝིནིཙྪཡོཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ‘‘ཀམྨཊྛཱན’’ནྟི ཨིམིནཱ ‘‘ཨུཏྟམཏྠསྶ པཱཔཀ’’ནྟི ཝཀྑམཱནཏྟཱ ཝིཔསྶནཱཀམྨཊྛཱནམཱཧ། ཝིཔསྶནཱཝསེན ཨུགྒཎྷནྟེན ཙ དྷཱཏུཝཝཏྠཱནམུཁེན ཨུགྒཧེཏབྦནྟི གཎྛིཔདེསུ ཝུཏྟཾ། ཨུཏྟམཏྠསྶཱཏི ཨརཧཏྟསྶ།

1138.Uposathādiatthāyāti ettha ādi-saddena pavāraṇādīnaṃ saṅgaho. Kammākammavinicchayoti kammavagge vuttavinicchayo, parivāre kammavagge āgatakhuddānukhuddakakammavinicchayoti vuttaṃ hoti. ‘‘Kammaṭṭhāna’’nti iminā ‘‘uttamatthassa pāpaka’’nti vakkhamānattā vipassanākammaṭṭhānamāha. Vipassanāvasena uggaṇhantena ca dhātuvavatthānamukhena uggahetabbanti gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Uttamatthassāti arahattassa.

༡༡༣༩. ཨེཏྟཀཾ ཨུགྒཧེཏྭཱན བཧུསྶུཏོཏི ཡཐཱཝུཏྟདྷམྨཱནཾ ཨུགྒཧིཏཏྟཱ བཧུསྶུཏོ། པཉྩཝསྶོཏི ཨུཔསམྤདཏོ པཊྛཱཡ པརིཔུཎྞཔཉྩསཾཝཙྪརོ། ‘‘དསཝསྶོ’’ཏི ཨེཏྠཱཔི ཨེསེཝ ནཡོ། སཾཝཙྪརཝསེན པཉྩཝསྶེསུ པརིཔུཎྞེསུ ཝུཏྠཝསྶཝསེན ཨཔརིཔུཎྞེསུཔི པཉྩཝསྶོཡེཝ། ཨིཏརཐཱ ཨཱུནཔཉྩཝསྶོཏི ཝེདིཏབྦོ། པརིཔུཎྞཝཱིསཏིཝསྶཱུཔསམྤདཱདཱིསུ ཝིཡ ཀེཙི སཾཝཙྪརགཎནཾ ཨཝིཙཱརེཏྭཱ ‘‘པཉྩཝསྶོ’’ཏིཝཙནསཱམཉྙེན ཝུཏྠཝསྶགཎནམེཝ གཎྷནྟི, ཏདཡུཏྟཾ། ཏཐཱ གཧཎེསུ ཡུཏྟི ཝཱ མགྒིཏབྦཱ། མུཉྩིཏྭཱ ནིསྶཡནྟི ནིསྶཡཝཱསཾ ཛཧིཏྭཱ། ཨིསྶརོཏི ནིསྶཡཱཙརིཡཝིརཧེན ཨིསྶརོ, ཨིམིནཱ ནིསྶཡམུཏྟལཀྑཎཾ དསྶིཏཾ།

1139.Ettakaṃ uggahetvāna bahussutoti yathāvuttadhammānaṃ uggahitattā bahussuto. Pañcavassoti upasampadato paṭṭhāya paripuṇṇapañcasaṃvaccharo. ‘‘Dasavasso’’ti etthāpi eseva nayo. Saṃvaccharavasena pañcavassesu paripuṇṇesu vutthavassavasena aparipuṇṇesupi pañcavassoyeva. Itarathā ūnapañcavassoti veditabbo. Paripuṇṇavīsativassūpasampadādīsu viya keci saṃvaccharagaṇanaṃ avicāretvā ‘‘pañcavasso’’tivacanasāmaññena vutthavassagaṇanameva gaṇhanti, tadayuttaṃ. Tathā gahaṇesu yutti vā maggitabbā. Muñcitvā nissayanti nissayavāsaṃ jahitvā. Issaroti nissayācariyavirahena issaro, iminā nissayamuttalakkhaṇaṃ dassitaṃ.

༡༡༤༠. དྭེ ཝིབྷངྒཱཏི བྷིཀྑུབྷིཀྑུནིཝིབྷངྒདྭཡཾ། ཨིདྷ ‘‘ཝཱཙུགྒཏཱ’’ཏི ཨིདཾ པརིཔུཙྪམྤི སནྡྷཱཡཱཧཱཏིཔི ཝུཏྟཾ། ཏེནཱཧ སཱརཏྠདཱིཔནིཡཾ ‘‘དྭེ ཝིབྷངྒཱ པགུཎཱ ཝཱཙུགྒཏཱ ཀཱཏབྦཱ’ཏིཨིདཾ པརིཔུཙྪཱཝསེན ཨུགྒཧཎམྤི སནྡྷཱཡ ཝུཏྟ’ནྟི ཝདནྟཱི’’ཏི (སཱརཏྠ॰ ཊཱི॰ པཱཙིཏྟིཡ ༣.༡༤༥-༡༤༧)། བྱཉྫནཱདིཏོཏི ཨེཏྠ བྱཉྫནཾ ནཱམ པདཾ, ཨཱདི-སདྡེན སངྒཧིཏཾ ཨནུབྱཉྫནཾ ནཱམ ཨཀྑརཾ, པདཀྑརཱནི ཨཔརིཧཱཔེཏྭཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཙཏཱུསྭཔི ནིཀཱཡེསཱུཏི དཱིགྷམཛ྄ཛྷིམསཾཡུཏྟ ཨངྒུཏྟརནིཀཱཡེསུ, ནིདྡྷཱརཎེ བྷུམྨཾ། ཨེཀོ ཝཱ ནིཀཱཡོ པོཏྠཀོཔི ཙ ཨེཀོཏི ཡོཛནཱ། ཨཔི-སདྡེན ཁུདྡཀནིཀཱཡསྶཱཔི སངྒཧོ ཝེདིཏབྦོ། ‘‘པི ཝཱ’’ཏི ཨིམིནཱ ཁུདྡཀནིཀཱཡེ ཛཱཏཀབྷཱཎཀེན སཱཊྛཀཐཾ ཛཱཏཀཾ ཨུགྒཧེཏྭཱཔི དྷམྨཔདཾ སཧ ཝཏྠུནཱ ཨུགྒཧེཏབྦམེཝཱཏི དསྶིཏེ དྭེ པོཏྠཀེ སམུཙྩིནོཏི, ཙཏྟཱརི ཁནྡྷཀཝཏྟཱནི ཝཱ།

1140.Dvevibhaṅgāti bhikkhubhikkhunivibhaṅgadvayaṃ. Idha ‘‘vācuggatā’’ti idaṃ paripucchampi sandhāyāhātipi vuttaṃ. Tenāha sāratthadīpaniyaṃ ‘‘dve vibhaṅgā paguṇā vācuggatā kātabbā’tiidaṃ paripucchāvasena uggahaṇampi sandhāya vutta’nti vadantī’’ti (sārattha. ṭī. pācittiya 3.145-147). Byañjanāditoti ettha byañjanaṃ nāma padaṃ, ādi-saddena saṅgahitaṃ anubyañjanaṃ nāma akkharaṃ, padakkharāni aparihāpetvāti vuttaṃ hoti. Catūsvapi nikāyesūti dīghamajjhimasaṃyutta aṅguttaranikāyesu, niddhāraṇe bhummaṃ. Eko vā nikāyo potthakopi ca ekoti yojanā. Api-saddena khuddakanikāyassāpi saṅgaho veditabbo. ‘‘Pi vā’’ti iminā khuddakanikāye jātakabhāṇakena sāṭṭhakathaṃ jātakaṃ uggahetvāpi dhammapadaṃ saha vatthunā uggahetabbamevāti dassite dve potthake samuccinoti, cattāri khandhakavattāni vā.

༡༡༤༢. དིསཱཔཱམོཀྑོ ཡཏྠ ཡཏྠ ཝསཏི, ཏསྶཱ ཏསྶཱདིསཱཡ པཱམོཀྑོ པདྷཱནོ། ཡེནཀཱམཾགམོཏི ཡཏྠ ཀཏྠཙི དིསཱབྷཱགེ ཡཐཱཀཱམཾ ཝུཏྟིཀོ ཧོཏཱིཏི ཨཏྠོ ། པརིསཾ ཨུཔཊྛཱཔེཏུཾ ཀཱམཾ ལབྷཏེ ཨིསྶརོཏི ཡོཛནཱ, ཨིསྶརོ ཧུཏྭཱ བྷིཀྑུཔརིསཱཡ ཨཏྟཱནཾ ཨུཔཊྛཱཔེཏུཾ ཡཐཱརུཙིཡཱ ལབྷཏཱིཏི ཨཏྠོ། ཨེཏྟཱཝཏཱ པརིསཱུཔཊྛཱཔཀལཀྑཎཾ ཝུཏྟཾ།

1142.Disāpāmokkho yattha yattha vasati, tassā tassādisāya pāmokkho padhāno. Yenakāmaṃgamoti yattha katthaci disābhāge yathākāmaṃ vuttiko hotīti attho . Parisaṃ upaṭṭhāpetuṃ kāmaṃ labhate issaroti yojanā, issaro hutvā bhikkhuparisāya attānaṃ upaṭṭhāpetuṃ yathāruciyā labhatīti attho. Ettāvatā parisūpaṭṭhāpakalakkhaṇaṃ vuttaṃ.

༡༡༤༣. ཝཱཙུགྒནྟི ཝཱཙུགྒཏཾ། ཨེཏྠ ཙ ‘‘ཨིདཱནི ཨཡཾ བྷཎྜཔཱཐཱཝིདྷི ན ཧོཏཱིཏི མིཧཀཔརིཔུཙྪནཀཐཱནུརཱུཔཏོ ཨཏྠཀརཎཾ ན ཝཱཙུགྒཏཀརཎཾ ནཱམཱཏི ཝིཉྙཱཡཏཱི’’ཏི ནིསྶནྡེཧེ ཝུཏྟཾ། ཨིམིནཱ ཡཐཱཝུཏྟཾ དུཏིཡངྒམེཝ སངྒཧིཏཾ།

1143.Vācugganti vācuggataṃ. Ettha ca ‘‘idāni ayaṃ bhaṇḍapāthāvidhi na hotīti mihakaparipucchanakathānurūpato atthakaraṇaṃ na vācuggatakaraṇaṃ nāmāti viññāyatī’’ti nissandehe vuttaṃ. Iminā yathāvuttaṃ dutiyaṅgameva saṅgahitaṃ.

༡༡༤༤. ཨསྶཱཏི ཨིམསྶ སིཀྑཱཔདསྶ། ཨསམྨཏཏཱདཱིནི ཏཱིཎི ཨངྒཱནཱིཏི ཨཏྟནོ ཨསམྨཏཏཱ, བྷིཀྑུནིཡཱ པརིཔུཎྞཱུཔསམྤནྣཏཱ, ཨོཝཱདཝསེན ཨཊྛགརུདྷམྨབྷཎནནྟི ཨིམཱནི ཏཱིཎི ཨངྒཱནི།

1144.Assāti imassa sikkhāpadassa. Asammatatādīni tīṇi aṅgānīti attano asammatatā, bhikkhuniyā paripuṇṇūpasampannatā, ovādavasena aṭṭhagarudhammabhaṇananti imāni tīṇi aṅgāni.

ཨོཝཱདཀཐཱཝཎྞནཱ།

Ovādakathāvaṇṇanā.

༡༡༤༦. ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡནྟི ‘‘ཨཏྠངྒཏེ སཱུརིཡེ ཨཏྠངྒཏསཉྙཱི, ཝེམཏིཀོ, ཨནཏྠངྒཏསཉྙཱི’’ཏི ཝིཀཔྤཏྟཡེ། ཨེཀཏོཨུཔསམྤནྣནྟི བྷིཀྑུནིསངྒྷེ ཨུཔསམྤནྣཾ། ‘‘བྷིཀྑུསངྒྷེ ཨུཔསམྤནྣཾ པན ཨོཝདཏོ པཱཙིཏྟིཡམེཝཱ’’ཏི ཨཊྛཀཐཱཡཾ ཝུཏྟཾ།

1146.Tikapācittiyanti ‘‘atthaṅgate sūriye atthaṅgatasaññī, vematiko, anatthaṅgatasaññī’’ti vikappattaye. Ekatoupasampannanti bhikkhunisaṅghe upasampannaṃ. ‘‘Bhikkhusaṅghe upasampannaṃ pana ovadato pācittiyamevā’’ti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ.

༡༡༤༨. ཨུདྡེསཱདིནཡེནཱཏི ‘‘ཨནཱཔཏྟི ཨུདྡེསཾ དེནྟོ, པརིཔུཙྪཾ དེནྟོ’’ཏིཨཱདིནཱ ཨནཱཔཏྟིཝཱརནཡེན། ཨསྶཱཏི བྷིཀྑུསྶ།

1148.Uddesādinayenāti ‘‘anāpatti uddesaṃ dento, paripucchaṃ dento’’tiādinā anāpattivāranayena. Assāti bhikkhussa.

ཨཏྠངྒཏསཱུརིཡཀཐཱཝཎྞནཱ།

Atthaṅgatasūriyakathāvaṇṇanā.

༡༡༤༩. ‘‘སཙེ ཨསམྨཏོ’’ཏི ཝཀྑམཱནཏྟཱ ཨོཝདནྟསྶཱཏི ཨེཏྠ ‘‘སམྨཏསྶཱ’’ཏི ལབྦྷཏི། བྷིཀྑུནུཔསྶཡནྟི བྷིཀྑུནིཝིཧཱརཾ། ཨཉྙཏྲ ཀཱལཱཏི ‘‘ཏཏྠཱཡཾ སམཡོ , གིལཱནཱ ཧོཏི བྷིཀྑུནཱི’’ཏི ཝུཏྟཀཱལཏོ ཨཉྙཏྲ། ‘‘གིལཱནཱ ནཱམ བྷིཀྑུནཱི ན སཀྐོཏི ཨོཝཱདཱཡ ཝཱ སཾཝཱསཱཡ ཝཱ གནྟུ’’ནྟི (པཱཙི॰ ༡༦༡) དསྶིཏེ གིལཱནཀཱལེ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི།

1149. ‘‘Sace asammato’’ti vakkhamānattā ovadantassāti ettha ‘‘sammatassā’’ti labbhati. Bhikkhunupassayanti bhikkhunivihāraṃ. Aññatra kālāti ‘‘tatthāyaṃ samayo , gilānā hoti bhikkhunī’’ti vuttakālato aññatra. ‘‘Gilānā nāma bhikkhunī na sakkoti ovādāya vā saṃvāsāya vā gantu’’nti (pāci. 161) dassite gilānakāle anāpattīti vuttaṃ hoti.

༡༡༥༠. པཱཙིཏྟིཡདྭཡཾ ཧོཏཱིཏི པཋམསིཀྑཱཔདེན, ཨིམིནཱ ཙ སིཀྑཱཔདེན དྭེ པཱཙིཏྟིཡཱནི ཧོནྟཱིཏི། ‘‘ཏཱིཎིཔི པཱཙིཏྟིཡཱནཱི’’ཏི ཡོཛེཏབྦཱ, པཋམདུཏིཡཏཏིཡེཧི སིཀྑཱཔདེཧི ཏཱིཎི པཱཙིཏྟིཡཱནི ཧོནྟཱིཏི ཨཏྠོ།

1150.Pācittiyadvayaṃ hotīti paṭhamasikkhāpadena, iminā ca sikkhāpadena dve pācittiyāni hontīti. ‘‘Tīṇipi pācittiyānī’’ti yojetabbā, paṭhamadutiyatatiyehi sikkhāpadehi tīṇi pācittiyāni hontīti attho.

༡༡༥༡. ཨཉྙེན དྷམྨེནཱཏི གརུདྷམྨཏོ ཨཉྙེན བུདྡྷཝཙནེན། དུཀྐཊདྭཡནྟི ཨསམྨཏབྷིཀྑུནུཔསྶཡགམནམཱུལཀཾ དུཀྐཊདྭཡཾ། བྷིཀྑུནོཏི ཨསམྨཏསྶ ‘‘སམྨཏསྶཱཔཱི’’ཏི ཝཀྑམཱནཏྟཱ། ‘‘ཨཊྛཧི ཝཱ གརུདྷམྨེཧི ཨཉྙེན ཝཱ དྷམྨེན ཨོཝདཏི, ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༡༥༥) ཨཏྠངྒཏསིཀྑཱཔདེ ཝུཏྟཏྟཱ ‘‘རཏྟིཧེཏུཀ’’ནྟི ཨཱཧ, རཏྟིཨོཝཱདནམཱུལནྟི ཨཏྠོ།

1151.Aññena dhammenāti garudhammato aññena buddhavacanena. Dukkaṭadvayanti asammatabhikkhunupassayagamanamūlakaṃ dukkaṭadvayaṃ. Bhikkhunoti asammatassa ‘‘sammatassāpī’’ti vakkhamānattā. ‘‘Aṭṭhahi vā garudhammehi aññena vā dhammena ovadati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 155) atthaṅgatasikkhāpade vuttattā ‘‘rattihetuka’’nti āha, rattiovādanamūlanti attho.

༡༡༥༢. པཱཙིཏྟིཡདྭཡནྟི དུཏིཡཏཏིཡམཱུལཀཾ། གརུདྷམྨེན ཨོཝཱདོ གརུདྷམྨོ, སོ ནིདཱནཾ ཡསྶ པཱཙིཏྟིཡསྶཱཏི ཝིགྒཧོ། སམྨཏཏྟཱ གརུདྷམྨནིདཱནསྶ པཱཙིཏྟིཡསྶ ཨབྷཱཝཏོཏི སམྦནྡྷོ། ཨིམིནཱ པཋམསིཀྑཱཔདེན ཨནཱཔཏྟིབྷཱཝཾ དསྶེཏི།

1152.Pācittiyadvayanti dutiyatatiyamūlakaṃ. Garudhammena ovādo garudhammo, so nidānaṃ yassa pācittiyassāti viggaho. Sammatattā garudhammanidānassa pācittiyassa abhāvatoti sambandho. Iminā paṭhamasikkhāpadena anāpattibhāvaṃ dasseti.

༡༡༥༣. ཏསྶེཝཱཏི སམྨཏསྶེཝ། དུཀྐཊཾ ཨིམིནཱ ཏཏིཡསིཀྑཱཔདེན། ཨནཱཔཏྟི པཋམསིཀྑཱཔདེན, ཏེནེཝཱཧ ‘‘སམྨཏཏྟཱ’’ཏི། པཱཙིཏྟི དུཏིཡསིཀྑཱཔདེན, ཏེནེཝཱཧ ‘‘རཏྟིཡ’’ནྟི།

1153.Tassevāti sammatasseva. Dukkaṭaṃ iminā tatiyasikkhāpadena. Anāpatti paṭhamasikkhāpadena, tenevāha ‘‘sammatattā’’ti. Pācitti dutiyasikkhāpadena, tenevāha ‘‘rattiya’’nti.

༡༡༥༤. ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ ཝུཏྟནྟི ‘‘ཨུཔསམྤནྣཱཡ ཨུཔསམྤནྣསཉྙཱི, ཝེམཏིཀོ, ཨནུཔསམྤནྣསཉྙཱི བྷིཀྑུནུཔསྶཡཾ ཨུཔསངྐམིཏྭཱ ཨཉྙཏྲ སམཡཱ ཨོཝདཏི, ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༡༦༢) ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ ཝུཏྟཾ། ཨིཏརདྭཡེཏི ‘‘ཨནུཔསམྤནྣཱཡ ཨུཔསམྤནྣསཉྙཱི, ཨཱཔཏྟི དུཀྐཊསྶ། ཨནུཔསམྤནྣཱཡ ཝེམཏིཀོ, ཨཱཔཏྟི དུཀྐཊསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༡༦༢) དསྶིཏེ ཨིཏརདྭཡེ། ཨོཝདནྟསྶཱཏི ཡེན ཀེནཙི ཨོཝདནྟསྶ།

1154.Tikapācittiyaṃvuttanti ‘‘upasampannāya upasampannasaññī, vematiko, anupasampannasaññī bhikkhunupassayaṃ upasaṅkamitvā aññatra samayā ovadati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 162) tikapācittiyaṃ vuttaṃ. Itaradvayeti ‘‘anupasampannāya upasampannasaññī, āpatti dukkaṭassa. Anupasampannāya vematiko, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 162) dassite itaradvaye. Ovadantassāti yena kenaci ovadantassa.

༡༡༥༥. ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ, དུཀྐཊཊྛཱནེ དུཀྐཊམེཝ ཧོཏཱིཏི དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཏཐཱ’’ཏི། བྷིཀྑུནུཔསྶཡཾ གནྟྭཱ ཨཉྙེན དྷམྨེན ཨོཝདནྟསྶ ཏཐཱཏི ཡོཛནཱ།

1155. Tikapācittiyaṃ, dukkaṭaṭṭhāne dukkaṭameva hotīti dassetumāha ‘‘tathā’’ti. Bhikkhunupassayaṃ gantvā aññena dhammena ovadantassa tathāti yojanā.

བྷིཀྑུནུཔསྶཡཀཐཱཝཎྞནཱ།

Bhikkhunupassayakathāvaṇṇanā.

༡༡༥༦. ཙཱིཝརཱདཱིནནྟི ཨཱདི-སདྡེན པིཎྜཔཱཏཱདིཨིཏརཔཙྩཡཏྟཡཉྩ སཀྐཱརགརུཀཱརམཱནནཝནྡནཔཱུཛནཱནི ཙ སངྒཧིཏཱནི། སམྨཏེཏི བྷིཀྑུནོཝཱདཀསམྨུཏིཡཱ སམྨཏེ།

1156.Cīvarādīnanti ādi-saddena piṇḍapātādiitarapaccayattayañca sakkāragarukāramānanavandanapūjanāni ca saṅgahitāni. Sammateti bhikkhunovādakasammutiyā sammate.

༡༡༥༧. ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ ཝུཏྟནྟི ‘‘དྷམྨཀམྨེ དྷམྨཀམྨསཉྙཱི, ཝེམཏིཀོ, ཨདྷམྨཀམྨསཉྙཱི ཨེཝཾ ཝདཏི, ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༡༦༧) ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ པཱལི༹ཡཾ དསྶིཏམེཝ། ཨིདྷ ཀམྨཾ ནཱམ ཡཐཱཝུཏྟཾ སམྨུཏིཀམྨཾ། ཨདྷམྨཀམྨེ དྷམྨཀམྨསཉྙིཝེམཏིཀཨདྷམྨཀམྨསཉྙཱིནཾ ཝསེན ཏིཀདུཀྐཊཾ། ཝཱིསཏིཝསྶོ ཝཱ ཨཏིརེཀཝཱིསཏིཝསྶོ ཝཱཏི སམྨུཏིཡཱ ཨངྒཱནི།

1157.Tikapācittiyaṃ vuttanti ‘‘dhammakamme dhammakammasaññī, vematiko, adhammakammasaññī evaṃ vadati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 167) tikapācittiyaṃ pāḷiyaṃ dassitameva. Idha kammaṃ nāma yathāvuttaṃ sammutikammaṃ. Adhammakamme dhammakammasaññivematikaadhammakammasaññīnaṃ vasena tikadukkaṭaṃ. Vīsativasso vā atirekavīsativasso vāti sammutiyā aṅgāni.

༡༡༥༨. ‘‘སམྨཏཾ ཨནུཔསམྤནྣ’’ནྟི ཀཾ སནྡྷཱཡཱཧཱཏི ཙེ? སམྨཏེན ཧུཏྭཱ སིཀྑཾ པཙྩཀྑཱཡ སཱམཎེརབྷཱཝམུཔགཏཾ སནྡྷཱཡ ཝུཏྟཾ། ཨཱམིསཏྠཱཡཱཏི ཙཱིཝརཱདཱིནམཏྠཱཡ།

1158. ‘‘Sammataṃ anupasampanna’’nti kaṃ sandhāyāhāti ce? Sammatena hutvā sikkhaṃ paccakkhāya sāmaṇerabhāvamupagataṃ sandhāya vuttaṃ. Āmisatthāyāti cīvarādīnamatthāya.

ཨཱམིསཀཐཱཝཎྞནཱ།

Āmisakathāvaṇṇanā.

༡༡༦༢. བྷིཀྑུནིཡཱ དིནྣནྟི ཨེཏྠ ‘‘བྷིཀྑུསྶཱ’’ཏི ཝཏྟབྦཾ། བྷིཀྑུནཱ དིནྣནྟི ཡོཛནཱ། ‘‘བྷིཀྑུནིཡཱ’’ཏི སེསོ ། ཏཏྠཱཏི ཙཱིཝརཔཊིགྒཧཎསིཀྑཱཔདེ། སཱུཙིཏཱཏི པཀཱསིཏཱ།

1162.Bhikkhuniyā dinnanti ettha ‘‘bhikkhussā’’ti vattabbaṃ. Bhikkhunā dinnanti yojanā. ‘‘Bhikkhuniyā’’ti seso . Tatthāti cīvarapaṭiggahaṇasikkhāpade. Sūcitāti pakāsitā.

ཙཱིཝརདཱནཀཐཱཝཎྞནཱ།

Cīvaradānakathāvaṇṇanā.

༡༡༦༣. ཨཉྙཱཏིཀཱཡ བྷིཀྑུནིཡཱ ཙཱིཝརནྟི ཡོཛནཱ།

1163. Aññātikāya bhikkhuniyā cīvaranti yojanā.

༡༡༦༤. ཨེཏྠཱཏི ཨིམསྨིཾ སིཀྑཱཔདེ།

1164.Etthāti imasmiṃ sikkhāpade.

༡༡༦༥. སཱུཙིཾ ཙཱིཝརཾ པཝེསེཏྭཱཏི སམྦནྡྷོ། སཱུཙིནཱིཧརཎེཏི ཙཱིཝརཏོ།

1165. Sūciṃ cīvaraṃ pavesetvāti sambandho. Sūcinīharaṇeti cīvarato.

༡༡༦༦. པཡོགསྶ ཝསཱཏི ཨེཀཀྑཎེ བཧཱུ ཨཱཝུཎིཏྭཱ སཱུཙིཡཱ ནཱིཧརཎཔཡོགགཎནཱཡ། བཧཱུ པཱཙིཏྟིཡོཏི ཡོཛནཱ, པཡོགཔྤམཱཎཱཔཏྟིཡོ ཧོནྟཱིཏི ཨཏྠོ།

1166.Payogassa vasāti ekakkhaṇe bahū āvuṇitvā sūciyā nīharaṇapayogagaṇanāya. Bahū pācittiyoti yojanā, payogappamāṇāpattiyo hontīti attho.

༡༡༦༩. ཨནེཀཱ པཱཙིཏྟིཡཱཔཏྟཱི ཧོནྟཱིཏི ཡོཛནཱ། ཨཱརཔཐེཏི སཱུཙིམགྒེ། དུཏིཡེ པཐེཏི ཨེཏྠ ཨཱར-སདྡོ གཱཐཱབནྡྷསུཁཏྠཾ ལུཏྟོཏི ཝེདིཏབྦོ།

1169. Anekā pācittiyāpattī hontīti yojanā. Ārapatheti sūcimagge. Dutiye patheti ettha āra-saddo gāthābandhasukhatthaṃ luttoti veditabbo.

༡༡༧༠. ཀཱ ཧི ནཱམ ཀཐཱཏི ‘‘ཨནེཀཱཔཏྟིཡོ ཧོནྟཱི’’ཏི ཨེཏྠ ཀིཾ ཝཏྟབྦནྟི ཨཏྠོ། ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡནྟི ‘‘ཨཉྙཱཏིཀཱཡ ཨཉྙཱཏིཀསཉྙཱི, ཝེམཏིཀོ, ཉཱཏིཀསཉྙཱི ཙཱིཝརཾ སིབྦཏི ཝཱ སིབྦཱཔེཏི ཝཱ, ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༡༧༨) ཝུཏྟཾ ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ།

1170.Kā hi nāma kathāti ‘‘anekāpattiyo hontī’’ti ettha kiṃ vattabbanti attho. Tikapācittiyanti ‘‘aññātikāya aññātikasaññī, vematiko, ñātikasaññī cīvaraṃ sibbati vā sibbāpeti vā, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 178) vuttaṃ tikapācittiyaṃ.

༡༡༧༢. ཨཉྙཾ པརིཀྑཱརནྟི ཨུཔཱཧནཏྠཝིཀཱདིཾ། སིབྦཏོཏི ཨེཏྠ ‘‘སིབྦཱཔཡཏོ’’ཏི ཨདྷིཀཱརཏོ ལབྦྷཏི། སིཀྑམཱནསཱམཎེརིཡོ སིཀྑམཱནཱདིཀཱ ནཱམ།

1172.Aññaṃ parikkhāranti upāhanatthavikādiṃ. Sibbatoti ettha ‘‘sibbāpayato’’ti adhikārato labbhati. Sikkhamānasāmaṇeriyo sikkhamānādikā nāma.

༡༡༧༣. སིབྦནཀིརིཡཱཡ ཨཱཔཛྫིཏབྦཏོ ཀྲིཡཾ།

1173. Sibbanakiriyāya āpajjitabbato kriyaṃ.

ཙཱིཝརསིབྦནཀཐཱཝཎྞནཱ།

Cīvarasibbanakathāvaṇṇanā.

༡༡༧༤-༥. སཾཝིདྷཱཡཱཏི ‘‘ཨཛྫ ཡཱམ, སྭེ ཡཱམཱ’’ཏིཨཱདིནཱ ནཡེན སཾཝིདཧིཏྭཱ། ཡཐཱཧ ‘‘ཨཛྫ ཝཱ ཧིཡྻོ ཝཱ པརེ ཝཱ གཙྪཱམཱཏི སཾཝིདཧཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༡༨༣)། མགྒནྟི ཨེཀདྡྷཱནམགྒཾ, ཨནྟམསོ གཱམནྟརམྤི། ཨཉྙཏྲ སམཡཱཏི ‘‘ཏཏྠཱཡཾ སམཡོ, སཏྠགམནཱིཡོ ཧོཏི མགྒོ སཱསངྐསམྨཏོ སཔྤཊིབྷཡོ’’ཏི (པཱཙི॰ ༡༨༢) ཝུཏྟཀཱལཝིསེསཱ ཨཉྙཏྲཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། སཏྠཝཱཧེཧི ཝིནཱ ཨགམནཱིཡོ མགྒོ སཏྠགམནཱིཡོ ནཱམ། ཙོརཱནཾ སཡིཏནིསིནྣཊྛིཏཁཱདིཏཔཱིཏཊྛཱནཱནི ཡཏྠ དིསྶནྟི, ཏཱདིསོ མགྒོ སཱསངྐོ ནཱམ། ཙོརེཧི ཧཏམཱརིཏགྷཱཏཝིལུཏྟམནུསྶཱ ཡཏྠ པཉྙཱཡནྟི, སོ སཔྤཊིབྷཡོ ནཱམ། ཨིདྷཱཏི ཨིམསྨིཾ བྷིཀྑུནིཡཱ སདྡྷིཾ ཀཏསཾཝིདྷཱནཾ ཨཝིརཱདྷེཏྭཱ ཏཱཡ ཨེཀདྡྷཱནམགྒཾ པཊིཔཛྫནཀཱལེཏི ཨཏྠོ།

1174-5.Saṃvidhāyāti ‘‘ajja yāma, sve yāmā’’tiādinā nayena saṃvidahitvā. Yathāha ‘‘ajja vā hiyyo vā pare vā gacchāmāti saṃvidahatī’’ti (pāci. 183). Magganti ekaddhānamaggaṃ, antamaso gāmantarampi. Aññatra samayāti ‘‘tatthāyaṃ samayo, satthagamanīyo hoti maggo sāsaṅkasammato sappaṭibhayo’’ti (pāci. 182) vuttakālavisesā aññatrāti vuttaṃ hoti. Satthavāhehi vinā agamanīyo maggo satthagamanīyo nāma. Corānaṃ sayitanisinnaṭṭhitakhāditapītaṭṭhānāni yattha dissanti, tādiso maggo sāsaṅko nāma. Corehi hatamāritaghātaviluttamanussā yattha paññāyanti, so sappaṭibhayo nāma. Idhāti imasmiṃ bhikkhuniyā saddhiṃ katasaṃvidhānaṃ avirādhetvā tāya ekaddhānamaggaṃ paṭipajjanakāleti attho.

ཨཉྙོ གཱམོ གཱམནྟརཾ, ཏཏྠ ཨོཀྐམནཾ ཨུཔགམནཾ གཱམནྟརོཀྐམོ, ཏསྨིཾ ཀཏེཏི ཨཏྠོ། ཨགཱམཀེ ཨརཉྙེ ཨདྡྷཡོཛནཱཏིཀྐམེ ཝཱཏི ཡོཛནཱ, གཱམརཧིཏཾ ཨརཉྙམགྒམྤི དྭིགཱཝུཏཾ ཨཏིཀྐནྟེ ཝཱཏི ཨཏྠོ།

Añño gāmo gāmantaraṃ, tattha okkamanaṃ upagamanaṃ gāmantarokkamo, tasmiṃ kateti attho. Agāmake araññe addhayojanātikkame vāti yojanā, gāmarahitaṃ araññamaggampi dvigāvutaṃ atikkante vāti attho.

༡༡༧༦. ‘‘ཨཱཔཏྟི ཧོཏཱི’’ཏི སཱམཉྙཏོ དསྶིཏཨཱཔཏྟིཡཱ བྷེདཱབྷེདཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཨེཏྠཱ’’ཏིཨཱདི། ཨེཏྠཱཏི ཨིམསྨིཾ སིཀྑཱཔདཝིནིཙྪཡེ, པཀརཎེ ཝཱ། དུཀྐཊཾ དཱིཔིཏནྟི སམྦནྡྷོ། ཨཀཔྤིཡབྷཱུམཊྛོཏི ཨེཏྠ ཨཀཔྤིཡཱ བྷཱུམི ནཱམ ཨནྟོགཱམེ བྷིཀྑུནུཔསྶཡདྭཱརཀོཊྛཀོཏི ཨེཝམཱདི། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘སཙེ པན ཨནྟོགཱམེ བྷིཀྑུནུཔསྶཡདྭཱརེ རཐིཀཱཡ, ཨཉྙེསུ ཝཱ ཙཏུཀྐསིངྒྷཱཊཀཧཏྠིསཱལཱདཱིསུ སཾཝིདཧནྟི, བྷིཀྑུནོ ཨཱཔཏྟི དུཀྐཊསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༨༢-༡༨༣)། ཨེཏྠ ཙ ཙཏུནྣཾ མགྒཱནཾ སམྦནྡྷཊྛཱནཾ ཙཏུཀྐཾ། ཏིཎྞཾ མགྒཱནཾ སམྦནྡྷཊྛཱནཾ སིངྒྷཱཊཀཾ།

1176. ‘‘Āpatti hotī’’ti sāmaññato dassitaāpattiyā bhedābhedaṃ dassetumāha ‘‘etthā’’tiādi. Etthāti imasmiṃ sikkhāpadavinicchaye, pakaraṇe vā. Dukkaṭaṃ dīpitanti sambandho. Akappiyabhūmaṭṭhoti ettha akappiyā bhūmi nāma antogāme bhikkhunupassayadvārakoṭṭhakoti evamādi. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sace pana antogāme bhikkhunupassayadvāre rathikāya, aññesu vā catukkasiṅghāṭakahatthisālādīsu saṃvidahanti, bhikkhuno āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. aṭṭha. 182-183). Ettha ca catunnaṃ maggānaṃ sambandhaṭṭhānaṃ catukkaṃ. Tiṇṇaṃ maggānaṃ sambandhaṭṭhānaṃ siṅghāṭakaṃ.

༡༡༧༧. ཀཔྤིཡབྷཱུམི ནཱམ བྷིཀྑུནུཔསྶཡཱདི། ཡཐཱཧ ‘‘སཙེ ཨུབྷོཔི བྷིཀྑུནུཔསྶཡེ ཝཱ ཨནྟརཱརཱམེ ཝཱ ཨཱསནསཱལཱཡ ཝཱ ཏིཏྠིཡསེཡྻཱཡ ཝཱ ཋཏྭཱ སཾཝིདཧནྟི, ཨནཱཔཏྟི། ཀཔྤིཡབྷཱུམི ཀིརཱཡཾ། ཏསྨཱ ཨེཏྠ སཾཝིདཧནཔཙྩཡཱ དུཀྐཊཱཔཏྟིཾ ན ཝདནྟཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༨༢-༡༨༣)། ཏེནེཝཱཧ ‘‘ན ཝདནྟསྶ དུཀྐཊ’’ནྟི། ‘‘ན ཝདནྟི ཨསྶཱ’’ཏི པདཙྪེདོ།

1177.Kappiyabhūmi nāma bhikkhunupassayādi. Yathāha ‘‘sace ubhopi bhikkhunupassaye vā antarārāme vā āsanasālāya vā titthiyaseyyāya vā ṭhatvā saṃvidahanti, anāpatti. Kappiyabhūmi kirāyaṃ. Tasmā ettha saṃvidahanapaccayā dukkaṭāpattiṃ na vadantī’’ti (pāci. aṭṭha. 182-183). Tenevāha ‘‘na vadantassa dukkaṭa’’nti. ‘‘Na vadanti assā’’ti padacchedo.

༡༡༧༨. ཨུབྷཡཏྠཱཏི ཨཀཔྤིཡབྷཱུམིཡཾ ཋཏྭཱ སཾཝིདྷཱཡ གམནེ, ཀཔྤིཡབྷཱུམིཡཾ ཋཏྭཱ སཾཝིདྷཱཡ གམནེ ཙཱཏི ཨུབྷཡཝིཀཔྤེ། གཙྪནྟསྶེཝཱཏི ཨེཝཀཱརེན ནིཀྑནྟསྶ ཛོཏཀཾ། ཡཐཱཧ ‘‘ནིཀྑམནེ ཨནཱཔཏྟཱི’’ཏི། ‘‘བྷིཀྑུནོ’’ཏི ཨིམིནཱ བྷིཀྑུནིཡཱ ཨནཱཔཏྟིབྷཱཝཾ དཱིཔེཏི། ཨཱཔཏྟིཁེཏྟནིཡམནཏྠམཱཧ ‘‘ཨནནྟརསྶཱ’’ཏིཨཱདི།

1178.Ubhayatthāti akappiyabhūmiyaṃ ṭhatvā saṃvidhāya gamane, kappiyabhūmiyaṃ ṭhatvā saṃvidhāya gamane cāti ubhayavikappe. Gacchantassevāti evakārena nikkhantassa jotakaṃ. Yathāha ‘‘nikkhamane anāpattī’’ti. ‘‘Bhikkhuno’’ti iminā bhikkhuniyā anāpattibhāvaṃ dīpeti. Āpattikhettaniyamanatthamāha ‘‘anantarassā’’tiādi.

༡༡༧༩. ཏཏྲཱཔཱིཏི ཀཔྤིཡབྷཱུམིཨུཔཙཱརོཀྐམནེཔི། ཨུདཱིརིཏནྟི མཧཱཔཙྩརིཡཾ། ཡཐཱཧ ‘‘མཧཱཔཙྩརིཡཾ ཝུཏྟ’’ནྟི།

1179.Tatrāpīti kappiyabhūmiupacārokkamanepi. Udīritanti mahāpaccariyaṃ. Yathāha ‘‘mahāpaccariyaṃ vutta’’nti.

༡༡༨༠. ཨནྟརཱཏི ཨཏྟནོ ནིཀྑནྟགཱམསྶ, ཨནནྟརགཱམསྶ ཙ ཝེམཛ྄ཛྷེ། ཡཐཱཧ ‘‘གཱམཏོ ནིཀྑམིཏྭཱ པན ཡཱཝ ཨནནྟརགཱམསྶ ཨུཔཙཱརཾ ན ཨོཀྐམཏི, ཨེཏྠནྟརེ སཾཝིདཧིཏེཔི བྷིཀྑུནོ དུཀྐཊ’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༨༢-༡༨༣)། ཨིམསྨིཾ སིཀྑཱཔདེ ཀཱལདྭཱརམགྒཱནཾ ཝསེན ཏཡོ སངྐེཏཝིསངྐེཏཱཏི ཏེསུ མགྒདྭཱརཝིསངྐེཏེཔི ཨཱཔཏྟི ཧོཏེཝཱཏི དསྶེཏུམཱཧ ‘‘དྭཱར…པེ॰… ཝུཙྩཏཱི’’ཏི། ཀཱལཝིསངྐེཏེ པན ཨནཱཔཏྟིཾ ཝཀྑཏི། ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟི།

1180.Antarāti attano nikkhantagāmassa, anantaragāmassa ca vemajjhe. Yathāha ‘‘gāmato nikkhamitvā pana yāva anantaragāmassa upacāraṃ na okkamati, etthantare saṃvidahitepi bhikkhuno dukkaṭa’’nti (pāci. aṭṭha. 182-183). Imasmiṃ sikkhāpade kāladvāramaggānaṃ vasena tayo saṅketavisaṅketāti tesu maggadvāravisaṅketepi āpatti hotevāti dassetumāha ‘‘dvāra…pe… vuccatī’’ti. Kālavisaṅkete pana anāpattiṃ vakkhati. Āpatti pācitti.

༡༡༨༡. ཨསཾཝིདཧིཏེ ཀཱལེཏི ‘‘པུརེབྷཏྟཾ གམིསྶཱམཱ’’ཏིཨཱདིནཱ ཀཏསཾཝིདྷཱནཱནཾ པཙྪཱབྷཏྟཱདི ཨསཾཝིདཧིཏཀཱལཾ ནཱམ, ཏསྨིཾ། བྷིཀྑུསྶེཝ ཝིདྷཱནསྨིནྟི བྷིཀྑུནིཡཱ སཾཝིདྷཱནཾ ཝིནཱ བྷིཀྑུསྶེཝ ཝིདྷཱནེ སཏི ཨཱཔཏྟི དུཀྐཊཾ།

1181.Asaṃvidahite kāleti ‘‘purebhattaṃ gamissāmā’’tiādinā katasaṃvidhānānaṃ pacchābhattādi asaṃvidahitakālaṃ nāma, tasmiṃ. Bhikkhusseva vidhānasminti bhikkhuniyā saṃvidhānaṃ vinā bhikkhusseva vidhāne sati āpatti dukkaṭaṃ.

༡༡༨༢. སམཡེ ཝིདཧིཏྭཱ གཙྪཏོ ཝཱ ཨསམཡེ ཝིདཧིཏྭཱ ཝིསངྐེཏེན གཙྪཏོ ཝཱ ཨཱཔདཱསུ ཝིདཧིཏྭཱ གཙྪཏོ ཝཱ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཡོཛནཱ། ཏཐཱཏི ‘‘ཝིདཧིཏྭཱ གཙྪཏོ ཨནཱཔཏྟཱི’’ཏི ཨིདཾ ཨཏིདིསཏི།

1182. Samaye vidahitvā gacchato vā asamaye vidahitvā visaṅketena gacchato vā āpadāsu vidahitvā gacchato vā anāpattīti yojanā. Tathāti ‘‘vidahitvā gacchato anāpattī’’ti idaṃ atidisati.

ཏཏྠ སམཡོ ནཱམ ཡཐཱཝུཏྟཀཱལཝིསེསོ། ཝིསངྐེཏོ ནཱམ ཀཱལཝིསངྐེཏོ, ‘‘ཨསུཀསྨིཾ དིཝསེ ཨསུཀཝེལཱཡ གམིསྶཱམཱ’’ཏི སཾཝིདཧིཏྭཱ གམནཀཱལེ ཏསྶ ཀཱལསངྐེཏསྶ ཝིབྷཝནནྟི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཡཐཱཧ ‘‘ཀཱལཝིསངྐེཏེཡེཝ ཨནཱཔཏྟཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༨༥)། ཨཱཔདཱ ནཱམ རཊྛབྷེདེ ཛནཔདཱནཾ པལཱཡནཀཱལོ། ཡཐཱཧ ‘‘རཊྛབྷེདེ ཙཀྐསམཱརུལ༹ྷཱ ཛནཔདཱ པརིཡཱཡནྟི, ཨེཝརཱུཔཱསུ ཨཱཔདཱསཱུ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༨༥)། ཨེཏྠ ཙ རཊྛབྷེདེཏི རཊྛཝིལོཔེ། ཙཀྐསམཱརུལ༹ྷཱཏི ཨིརིཡཱཔཐཙཀྐཾ, སཀཊཙཀྐཾ ཝཱ སམཱརུལ༹ྷཱ། ཨུམྨཏྟཀཱདིནོཏི ཨཱདི-སདྡེན ཁིཏྟཙིཏྟཱདཡོ གཧིཏཱ།

Tattha samayo nāma yathāvuttakālaviseso. Visaṅketo nāma kālavisaṅketo, ‘‘asukasmiṃ divase asukavelāya gamissāmā’’ti saṃvidahitvā gamanakāle tassa kālasaṅketassa vibhavananti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘kālavisaṅketeyeva anāpattī’’ti (pāci. aṭṭha. 185). Āpadā nāma raṭṭhabhede janapadānaṃ palāyanakālo. Yathāha ‘‘raṭṭhabhede cakkasamāruḷhā janapadā pariyāyanti, evarūpāsu āpadāsū’’ti (pāci. aṭṭha. 185). Ettha ca raṭṭhabhedeti raṭṭhavilope. Cakkasamāruḷhāti iriyāpathacakkaṃ, sakaṭacakkaṃ vā samāruḷhā. Ummattakādinoti ādi-saddena khittacittādayo gahitā.

༡༡༨༣. ཀཱཡཝཱཙཱདིཀཏྟཡཱཏི ཨེཏྠ ཨཱདི-སདྡེན ཙིཏྟཾ གཧིཏཾ, ཀཱཡཝཱཙཱཙིཏྟཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི།

1183.Kāyavācādikattayāti ettha ādi-saddena cittaṃ gahitaṃ, kāyavācācittāti vuttaṃ hoti.

སཾཝིདྷཱནཀཐཱཝཎྞནཱ།

Saṃvidhānakathāvaṇṇanā.

༡༡༨༤. ཨུདྡྷཾ ཛཝཏཱིཏི ཨུཛྫཝནཱི, པཊིསོཏགཱམིནཱི ནཱཝཱ, ཏཾ། ཨདྷོ ཛཝནཏོ ཨོཛཝནཱི, ཨནུསོཏགཱམིནཱི ནཱཝཱ, ཏཾ། ཨབྷིརུཧེཡྻཱཏི ཨེཏྠ ‘‘སཾཝིདྷཱཡཱ’’ཏི སེསོ། ཡཐཱཧ ‘‘ཡོ པན བྷིཀྑུ བྷིཀྑུནིཡཱ སདྡྷིཾ སཾཝིདྷཱཡ ཨེཀཾ ནཱཝཾ ཨབྷིརུཧེཡྻཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༡༨༦)། ལོཀསྶཱདསངྑཱཏམིཏྟསནྠཝེན ཏཾ ནཱཝཾ ཨཱརུཡ྄ཧ ཀཱིལ༹ནཙིཏྟཾ པུབྦངྒམཾ ཀཏྭཱ ཨཉྙམཉྙཾ སཾཝིདྷཱཡཱཏི ཨཏྠོ། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ལོཀསྶཱདམིཏྟསནྠཝཝསེན ཀཱིལཱ༹པུརེཀྑཱརོ སཾཝིདཧིཏྭཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༨༨)།

1184. Uddhaṃ javatīti ujjavanī, paṭisotagāminī nāvā, taṃ. Adho javanato ojavanī, anusotagāminī nāvā, taṃ. Abhiruheyyāti ettha ‘‘saṃvidhāyā’’ti seso. Yathāha ‘‘yo pana bhikkhu bhikkhuniyā saddhiṃ saṃvidhāya ekaṃ nāvaṃ abhiruheyyā’’ti (pāci. 186). Lokassādasaṅkhātamittasanthavena taṃ nāvaṃ āruyha kīḷanacittaṃ pubbaṅgamaṃ katvā aññamaññaṃ saṃvidhāyāti attho. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘lokassādamittasanthavavasena kīḷāpurekkhāro saṃvidahitvā’’ti (pāci. aṭṭha. 188).

༡༡༨༥. སགཱམཏཱིརཔསྶེན གམནེ གཱམནྟརཝསེན ཝཱ པཱཙིཏྟི, ཨགཱམཏཱིརཔསྶེན གམནེ ཨདྡྷཡོཛནེ པཱཙིཏྟི ཨདྡྷཡོཛནཱཏིརེཀེ ཋཱནེ གཱམེ ཝིཛྫམཱནེཔི ཨཝིཛྫམཱནེཔི།

1185. Sagāmatīrapassena gamane gāmantaravasena vā pācitti, agāmatīrapassena gamane addhayojane pācitti addhayojanātireke ṭhāne gāme vijjamānepi avijjamānepi.

༡༡༨༦. ཡོཛནཔུཐུལཱཡ ནདིཡཱ མཛ྄ཛྷེན གཙྪཏོ ཨདྡྷཡོཛནཝསེན ཨཱཔཏྟིདསྶནཏྠམཱཧ ‘‘ཏཐཱ’’ཏིཨཱདི། ‘‘ཨཱུནཡོཛནཔུཐུལཱཡ ནདིཡཱ མཛ྄ཛྷཾ ཨུབྷཡབྷཱགཾ བྷཛཏཱིཏི ཏཱདིསིཀཱཡ ནདིཡཱ མཛ྄ཛྷེན གཙྪནྟསྶ གཱམནྟརགཎནཱཡ, ཨདྡྷཡོཛནགཎནཱཡ ཙ ཨཱཔཏྟཱི’’ཏི ཝདནྟི།

1186. Yojanaputhulāya nadiyā majjhena gacchato addhayojanavasena āpattidassanatthamāha ‘‘tathā’’tiādi. ‘‘Ūnayojanaputhulāya nadiyā majjhaṃ ubhayabhāgaṃ bhajatīti tādisikāya nadiyā majjhena gacchantassa gāmantaragaṇanāya, addhayojanagaṇanāya ca āpattī’’ti vadanti.

༡༡༨༧. ཡཐཱསུཁཾ སམུདྡསྨིནྟི ཨེཏྠ ‘‘གནྟབྦ’’ནྟི སེསོ། ‘‘སབྦཨཊྛཀཐཱསཱུ’’ཏིཨཱདིནཱ ཡཐཱསུཁགམནཱནུཉྙཱཡ ཧེཏུཾ དསྶེཏི། ཨིམིནཱཝ ཨསནྡམཱནོདཀེསུ ཝཱཔིཏལཱ༹ཀཱདཱིསུ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཝིཉྙཱཡཏི།

1187.Yathāsukhaṃ samuddasminti ettha ‘‘gantabba’’nti seso. ‘‘Sabbaaṭṭhakathāsū’’tiādinā yathāsukhagamanānuññāya hetuṃ dasseti. Imināva asandamānodakesu vāpitaḷākādīsu anāpattīti viññāyati.

༡༡༨༨. ཏིཏྠསམྤཱདནཏྠཱཡཱཏི པརཏིཏྠཾ པཱཔེཏུཾ། ཏཾ ནཱཝཾ། ཡུཏྟཱཏི ནཱཝཱཔཱཛཀཱ།

1188.Titthasampādanatthāyāti paratitthaṃ pāpetuṃ. Taṃ nāvaṃ. Yuttāti nāvāpājakā.

༡༡༨༩. ‘‘ཏཐཱ’’ཏི ཨིམིནཱ ‘‘ཨནཱཔཏྟི པཀཱསིཏཱ’’ཏི ཨིམཾ སངྒཎྷཱཏི། ཨསཾཝིདཧིཏྭཱ བྷིཀྑུནིཡཱ སདྡྷིཾ ཨེཀཾ ནཱཝཾ ཨབྷིརུཧེཡྻ ཝཱ, ཏིརིཡཾ ཏརཎཱཡ བྷིཀྑུནིཡཱ སདྡྷིཾ སཾཝིདཧིཏྭཱཔི ཨེཀཾ ནཱཝཾ ཨབྷིརུཧེཡྻ ཝཱ, ཨཱཔདཱསུ བྷིཀྑུནིཡཱ སདྡྷིཾ སཾཝིདཧིཏྭཱཔི ཨེཀཾ ནཱཝཾ ཨབྷིརུཧེཡྻ ཝཱ, ཏཐཱ ཨནཱཔཏྟི པཀཱསིཏཱཏི ཡོཛནཱ།

1189.‘‘Tathā’’ti iminā ‘‘anāpatti pakāsitā’’ti imaṃ saṅgaṇhāti. Asaṃvidahitvā bhikkhuniyā saddhiṃ ekaṃ nāvaṃ abhiruheyya vā, tiriyaṃ taraṇāya bhikkhuniyā saddhiṃ saṃvidahitvāpi ekaṃ nāvaṃ abhiruheyya vā, āpadāsu bhikkhuniyā saddhiṃ saṃvidahitvāpi ekaṃ nāvaṃ abhiruheyya vā, tathā anāpatti pakāsitāti yojanā.

‘‘ཨནནྟརསམོ’’ཏི ཨིམིནཱ ‘‘ཨསཾཝིདཧིཏེ ཀཱལེ’’ཏིཨཱདིནཱ ཝུཏྟཝིནིཙྪཡཾ སངྒཎྷཱཏི། ཨིདྷཱཔི ཀཱལཝིསངྐེཏེ ཨནཱཔཏྟི, ཏིཏྠནཱཝཱཝིསངྐེཏེ ཨཱཔཏྟིཡེཝ། ཡཐཱཧ ‘‘ཨིདྷཱཔི ཀཱལཝིསངྐེཏེནེཝ ཨནཱཔཏྟཱི’’ཏིཨཱདི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༩༡)། ‘‘ལོཀསྶཱདམིཏྟསནྠཝཝསེན ཀཱིལཱ༹པུརེཀྑཱརོ སཾཝིདཧིཏྭཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༨༨) ཝཙནཏོ ཀེཙི ‘‘ཨིམཾ སིཀྑཱཔདཾ ཨཀུསལཙིཏྟཾ ལོཀཝཛྫ’’ནྟི ཝདནྟི, ཏཾ ན གཧེཏབྦཾ། ཀཱིལཱ༹པུརེཀྑཱརཏཱཡ ཧི ཨབྷིརུཧིཏྭཱ གཱམནྟརོཀྐམནེ, ཨདྡྷཡོཛནཱཏིཀྐམེ ཝཱ ཀུསལཱབྱཱཀཏཙིཏྟསམངྒཱིཔི ཧུཏྭཱ ཨཱཔཏྟིཾ ཨཱཔཛྫཏི། ཡདི ཧི སོ སཾཝེགཾ པཊིལབྷིཏྭཱ ཨརཧཏྟཾ ཝཱ སཙྪིཀརེཡྻ, ནིདྡཾ ཝཱ ཨོཀྐམེཡྻ, ཀམྨཊྛཱནཾ ཝཱ མནསི ཀརོནྟོ གཙྪེཡྻ, ཀུཏོ ཏསྶ ཨཀུསལཙིཏྟསམངྒིཏཱ, ཡེནིདཾ སིཀྑཱཔདཾ ‘‘ཨཀུསལཙིཏྟཾ, ལོཀཝཛྫ’’ནྟི ཝུཙྩཏི, ཏསྨཱ པཎྞཏྟིཝཛྫཾ, ཏིཙིཏྟནྟི སིདྡྷཾ།

‘‘Anantarasamo’’ti iminā ‘‘asaṃvidahite kāle’’tiādinā vuttavinicchayaṃ saṅgaṇhāti. Idhāpi kālavisaṅkete anāpatti, titthanāvāvisaṅkete āpattiyeva. Yathāha ‘‘idhāpi kālavisaṅketeneva anāpattī’’tiādi (pāci. aṭṭha. 191). ‘‘Lokassādamittasanthavavasena kīḷāpurekkhāro saṃvidahitvā’’ti (pāci. aṭṭha. 188) vacanato keci ‘‘imaṃ sikkhāpadaṃ akusalacittaṃ lokavajja’’nti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ. Kīḷāpurekkhāratāya hi abhiruhitvā gāmantarokkamane, addhayojanātikkame vā kusalābyākatacittasamaṅgīpi hutvā āpattiṃ āpajjati. Yadi hi so saṃvegaṃ paṭilabhitvā arahattaṃ vā sacchikareyya, niddaṃ vā okkameyya, kammaṭṭhānaṃ vā manasi karonto gaccheyya, kuto tassa akusalacittasamaṅgitā, yenidaṃ sikkhāpadaṃ ‘‘akusalacittaṃ, lokavajja’’nti vuccati, tasmā paṇṇattivajjaṃ, ticittanti siddhaṃ.

ནཱཝཱབྷིརུཧནཀཐཱཝཎྞནཱ།

Nāvābhiruhanakathāvaṇṇanā.

༡༡༩༠. གིཧིསམཱརམྦྷཾ ཧིཏྭཱ བྷིཀྑུནིཡཱ པརིཔཱཙིཏཾ བྷཏྟཾ ཉཏྭཱ བྷུཉྫཏོ བྷིཀྑུནོ པཱཙིཏྟི ཧོཏཱིཏི ཡོཛནཱ། པརིཔཱཙིཏཾ ནཱམ བྷིཀྑུནོ སཱིལསུཏཱདིགུཎཾ ཀུལཱནཾ ཝཏྭཱ ནིཔྥཱདིཏཾ། ཡཐཱཧ ‘‘བྷིཀྑུནིཡཱ པརིཔཱཙིཏཾ, གུཎཔྤཀཱསནེན ནིཔྥཱདིཏཾ ལདྡྷབྦཾ ཀཏནྟི ཨཏྠོ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༩༤)། གིཧིསམཱརམྦྷནྟི བྷིཀྑུནིཡཱ པརིཔཱཙནཏོ པུབྦེཡེཝ གིཧིཔཊིཡཏྟཾ། ཡཐཱཧ ‘‘བྷིཀྑུནིཡཱ པརིཔཱཙནཏོ པཋམམེཝ ཡཾ གིཧཱིནཾ པཊིཡཱདིཏཾ བྷཏྟ’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༡༩༤)། ཝཀྑཏི ཧི ‘‘གིཧིསམྤཱདིཏམྤི ཝཱ ཝིནཱ’’ཏི།

1190. Gihisamārambhaṃ hitvā bhikkhuniyā paripācitaṃ bhattaṃ ñatvā bhuñjato bhikkhuno pācitti hotīti yojanā. Paripācitaṃ nāma bhikkhuno sīlasutādiguṇaṃ kulānaṃ vatvā nipphāditaṃ. Yathāha ‘‘bhikkhuniyā paripācitaṃ, guṇappakāsanena nipphāditaṃ laddhabbaṃ katanti attho’’ti (pāci. aṭṭha. 194). Gihisamārambhanti bhikkhuniyā paripācanato pubbeyeva gihipaṭiyattaṃ. Yathāha ‘‘bhikkhuniyā paripācanato paṭhamameva yaṃ gihīnaṃ paṭiyāditaṃ bhatta’’nti (pāci. aṭṭha. 194). Vakkhati hi ‘‘gihisampāditampi vā vinā’’ti.

༡༡༩༡. ‘‘ཏསྶཱ’’ཏི ཝཀྑམཱནཏྟཱ ‘‘ཡཾ བྷོཛན’’ནྟི ཡོཛེཏབྦཾ། ཏསྶཱཏི པཉྩདྷཱ ཝུཏྟསྶ བྷོཛནསྶ། སབྦེསུ ཨཛ྄ཛྷོཧཱརེསཱུཏི སབྦེསུ པརགལཀརཎཔྤཡོགེསུ།

1191. ‘‘Tassā’’ti vakkhamānattā ‘‘yaṃ bhojana’’nti yojetabbaṃ. Tassāti pañcadhā vuttassa bhojanassa. Sabbesuajjhohāresūti sabbesu paragalakaraṇappayogesu.

༡༡༩༢. བྷིཀྑུནིཡཱ པརིཔཱཙིཏཾ བྷུཉྫཏོ དོསོཏི ཡོཛནཱ།

1192. Bhikkhuniyā paripācitaṃ bhuñjato dosoti yojanā.

༡༡༩༣. ཨུབྷོསཱུཏི པརིཔཱཙིཏེཔི ཨཔརིཔཱཙིཏེཔི། སབྦཏྠཱཏི ཨིམེསུ དྭཱིསུ པརིབྷུཉྫཏོ ཨཛ྄ཛྷོཧཱརཝསེནེཝ དུཀྐཊནྟི ཡོཛནཱ།

1193.Ubhosūti paripācitepi aparipācitepi. Sabbatthāti imesu dvīsu paribhuñjato ajjhohāravaseneva dukkaṭanti yojanā.

༡༡༩༥. པཉྩབྷོཛནཾ ཋཔེཏྭཱ ཨཉྙཾ པན ཡཾ ཀིཉྩི ཡཱགུཁཛྫཕལཱདིཀཾ བྷུཉྫནྟསྶ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཡོཛནཱ།

1195. Pañcabhojanaṃ ṭhapetvā aññaṃ pana yaṃ kiñci yāgukhajjaphalādikaṃ bhuñjantassa anāpattīti yojanā.

པརིཔཱཙིཏཀཐཱཝཎྞནཱ།

Paripācitakathāvaṇṇanā.

༡༡༩༧. ཨིདཾ སབྦཾ དསམཾ སིཀྑཱཔདཾ སམུཊྛཱནནཡཱདིནཱ དུཏིཡཱནིཡཏེནེཝ སདིསཾ མཏནྟི ཡོཛནཱ། ཨིདཾ སིཀྑཱཔདནྟི ‘‘ཡོ པན བྷིཀྑུ བྷིཀྑུནིཡཱ སདྡྷིཾ ཨེཀོ ཨེཀཱཡ རཧོ ནིསཛྫཾ ཀཔྤེཡྻ, པཱཙིཏྟིཡ’’ནྟི (པཱཙི॰ ༡༩༩) ཝུཏྟཾ རཧོནིསཛྫསིཀྑཱཔདཾ།

1197. Idaṃ sabbaṃ dasamaṃ sikkhāpadaṃ samuṭṭhānanayādinā dutiyāniyateneva sadisaṃ matanti yojanā. Idaṃ sikkhāpadanti ‘‘yo pana bhikkhu bhikkhuniyā saddhiṃ eko ekāya raho nisajjaṃ kappeyya, pācittiya’’nti (pāci. 199) vuttaṃ rahonisajjasikkhāpadaṃ.

རཧོནིསཛྫཀཐཱཝཎྞནཱ།

Rahonisajjakathāvaṇṇanā.

བྷིཀྑུནིཝགྒོ ཏཏིཡོ།

Bhikkhunivaggo tatiyo.

༡༡༩༨. ཨེཀོཏི ཨེཀདིཝསིཀོ། ཨཱཝསཐོ པིཎྜོཏི པུཉྙཏྠིཀེཧི ཨེཀཾ པཱསཎྜཾ ཨནུདྡིསྶ ཡཱཝདཏྠཾ དཱཏུཾ སཱལཱདཱིསུ པཉྙཏྟཾ པཉྩསུ བྷོཛནེསུ ཨཉྙཏརཾ བྷོཛནཾ། ཡཐཱཧ ‘‘ཨཱཝསཐཔིཎྜོ ནཱམ པཉྩནྣཾ བྷོཛནཱནཾ ཨཉྙཏརཾ བྷོཛནཾ སཱལཱཡ ཝཱ མཎྜཔེ ཝཱ རུཀྑམཱུལེ ཝཱ ཨཛ྄ཛྷོཀཱསེ ཝཱ ཨནོདིསྶ ཡཱཝདཏྠོ པཉྙཏྟོ ཧོཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༢༠༦)། ཨགིལཱནེནཱཏི ཨེཏྠ ‘‘ཨགིལཱནོ ནཱམ སཀྐོཏི ཏམྷཱ ཨཱཝསཐཱ པཀྐམིཏུ’’ནྟི ཝུཏྟ པདབྷཱཛནིཡཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཨདྡྷཡོཛནཾ ཝཱ ཡོཛནཾ ཝཱ གནྟུཾ སཀྐོཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༠༦) ཝུཏྟཏྟཱ ཏམྷཱ ཨཱཝསཐཱ ཨདྡྷཡོཛནཾ ཝཱ ཡོཛནཾ ཝཱ གནྟུཾ སམཏྠེན ཨགིལཱནེནཱཏི ཨཏྠོ། ཏཏོ ཨུདྡྷནྟི དུཏིཡདིཝསཏོ ཨུཏྟརི།

1198.Ekoti ekadivasiko. Āvasatho piṇḍoti puññatthikehi ekaṃ pāsaṇḍaṃ anuddissa yāvadatthaṃ dātuṃ sālādīsu paññattaṃ pañcasu bhojanesu aññataraṃ bhojanaṃ. Yathāha ‘‘āvasathapiṇḍo nāma pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojanaṃ sālāya vā maṇḍape vā rukkhamūle vā ajjhokāse vā anodissa yāvadattho paññatto hotī’’ti (pāci. 206). Agilānenāti ettha ‘‘agilāno nāma sakkoti tamhā āvasathā pakkamitu’’nti vutta padabhājaniyaaṭṭhakathāyaṃ ‘‘addhayojanaṃ vā yojanaṃ vā gantuṃ sakkotī’’ti (pāci. aṭṭha. 206) vuttattā tamhā āvasathā addhayojanaṃ vā yojanaṃ vā gantuṃ samatthena agilānenāti attho. Tato uddhanti dutiyadivasato uttari.

༡༡༩༩. ཨནོདིསྶེཝ པཉྙཏྟེ པིཎྜེཏི ཡོཛནཱ, ‘‘ཨིམེསཾཡེཝ ཝཱ’’ཏི ཨཉྙཏརཾ པཱསཎྜཾ ཝཱ ‘‘ཨེཏྟཀཱནཾཡེཝ ཝཱ’’ཏི ཏཏྠ པུགྒལཔརིཙྪེདཾ ཝཱ ཨཀཏྭཱ སབྦསཱདྷཱརཎཾ ཀཏྭཱ པཉྙཏྟེ ཨཱཝསཐཔིཎྜེཏི ཨཏྠོ། ཡཱཝདཏྠེ ཨེཝ པིཎྜེ པཉྙཏྟེཏི ཡོཛནཱ, ཡཱཝཏཱ ཨཏྠོ ཀུཙྪིཔཱུརཎཱདིཀཾ པཡོཛནམེཏྠ པིཎྜེཏི ཝིགྒཧོ, ‘‘ཨེཏྟཀཾ དཱཏབྦ’’ནྟི ཨཔརིཙྪིནྡིཏྭཱ ‘‘བྷུཉྫནྟཱནཾ ཡཱཝདཏྠཾ དཱཏབྦ’’ནྟི པཉྙཏྟེ པིཎྜེ ཨེཝཱཏི ཨཏྠོ། བྷུཉྫིཏབྦནྟི ཀམྨསཱདྷནཾ ཝཱ བྷཱཝསཱདྷནཾ ཝཱ། ‘‘བྷོཛན’’ནྟི ཨཛ྄ཛྷཱཧརཎཱིཡཾ། སཀིནྟི ཨེཀཝཱརཾ། ཏཏྠཱཏི ཨཱཝསཐེ།

1199. Anodisseva paññatte piṇḍeti yojanā, ‘‘imesaṃyeva vā’’ti aññataraṃ pāsaṇḍaṃ vā ‘‘ettakānaṃyeva vā’’ti tattha puggalaparicchedaṃ vā akatvā sabbasādhāraṇaṃ katvā paññatte āvasathapiṇḍeti attho. Yāvadatthe eva piṇḍe paññatteti yojanā, yāvatā attho kucchipūraṇādikaṃ payojanamettha piṇḍeti viggaho, ‘‘ettakaṃ dātabba’’nti aparicchinditvā ‘‘bhuñjantānaṃ yāvadatthaṃ dātabba’’nti paññatte piṇḍe evāti attho. Bhuñjitabbanti kammasādhanaṃ vā bhāvasādhanaṃ vā. ‘‘Bhojana’’nti ajjhāharaṇīyaṃ. Sakinti ekavāraṃ. Tatthāti āvasathe.

༡༢༠༠. ཏསྶ པིཎྜསྶ། ཨཛ྄ཛྷོཧཱརེསུ སབྦེསཱུཏི སབྦེསུ ཨཛ྄ཛྷོཧཱརཔྤཡོགེསུ ཀཏེསུ། ཏསྶ ཨཛ྄ཛྷོཧཱརཀསྶ། པཱཙིཏྟིཡོ པཡོགགཎནཱཡ།

1200.Tassa piṇḍassa. Ajjhohāresu sabbesūti sabbesu ajjhohārappayogesu katesu. Tassa ajjhohārakassa. Pācittiyo payogagaṇanāya.

༡༢༠༡. ‘‘ཨེཀེན ཀུལེན ནཱནེཀཊྛཱནབྷེདེསུ པཉྙཏྟེ’’ཏི, ‘‘ནཱནཱཀུལེཧི ཝཱ ནཱནེཀཊྛཱནབྷེདེསུ པཉྙཏྟེ’’ཏི ཙཱཏི ཡོཛནཱ། ‘‘པིཎྜེ’’ཏི ཨདྷིཀཱརོ། ནཱནཱ ཙ ཨེཀོ ཙ ནཱནེཀཱ, ཋཱནཱནཾ བྷེདཱ ཋཱནབྷེདཱ, ནཱནེཀཱ ཙ ཏེ ཋཱནབྷེདཱ ཙཱཏི ཝིགྒཧོ, ཏེསུ། ཨེཀབྷོགོཏི ཨེཀཔིཎྜཔརིབྷོགོ། ཨེཝཀཱརེན དུཏིཡདིཝསཱདིཔརིབྷོགཾ ནིཝཏྟེཏི།

1201. ‘‘Ekena kulena nānekaṭṭhānabhedesu paññatte’’ti, ‘‘nānākulehi vā nānekaṭṭhānabhedesu paññatte’’ti cāti yojanā. ‘‘Piṇḍe’’ti adhikāro. Nānā ca eko ca nānekā, ṭhānānaṃ bhedā ṭhānabhedā, nānekā ca te ṭhānabhedā cāti viggaho, tesu. Ekabhogoti ekapiṇḍaparibhogo. Evakārena dutiyadivasādiparibhogaṃ nivatteti.

༡༢༠༤. གིལཱནསྶཱཏི ཝུཏྟལཀྑཎེན གིལཱནོ ཧུཏྭཱ པུནཔྤུནཾ བྷུཉྫནྟསྶ གཙྪཏོ ཝཱ ཨཱགཙྪནྟསྶ ཝཱ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཡོཛནཱ, ཨནྟམསོ ཨདྡྷཡོཛནམྤི གཙྪཏོ, གནྟྭཱ ཨཱགཙྪཏོ ཝཱ ཨནྟརཱམགྒེ ཙ གཏཊྛཱནེ ཙ ཨེཀསྨིཾ དིཝསེ བྷུཉྫནྟསྶ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཡཐཱཧ ‘‘ཡོ གཙྪནྟོ ཨནྟརཱམགྒེ ཨེཀདིཝསཾ, གཏཊྛཱནེ ཙ ཨེཀདིཝསཾ བྷུཉྫཏི, ཏསྶཱཔི ཨནཱཔཏྟི། ཨཱགཙྪནྟེཔི ཨེསེཝ ནཡོ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༠༨)། ཨོདིསྶ པཉྙཏྟེཏི ཨེཏྠ ‘‘བྷིཀྑཱུ’’ཏི སེསོ། ཡཐཱཧ ‘‘བྷིཀྑཱུནཾཡེཝ ཨཏྠཱཡ ཨུདྡིསིཏྭཱ པཉྙཏྟོ ཧོཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༠༨)། པརིཏྟེཏི ཨུདརཔཱུརཎཱཡ ཨཔྤཧོནཀེ ཐོཀེ བྷོཛནེ། ཡཐཱཧ ‘‘ཡཱཝདཏྠཾ པཉྙཏྟོ ན ཧོཏི, ཐོཀཾ ཐོཀཾ ལབྦྷཏི, ཏཱདིསཾ ནིཙྩམྤི པརིབྷུཉྫིཏུཾ ཝཊྚཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༠༨)། སཀིནྟི ཡཱཝདཏྠཾ པཉྙཏྟཾ ཝུཏྟནཡེན ཨེཀཝཱརཾ བྷུཉྫཏོ ཨནཱཔཏྟི།

1204.Gilānassāti vuttalakkhaṇena gilāno hutvā punappunaṃ bhuñjantassa gacchato vā āgacchantassa vā anāpattīti yojanā, antamaso addhayojanampi gacchato, gantvā āgacchato vā antarāmagge ca gataṭṭhāne ca ekasmiṃ divase bhuñjantassa anāpattīti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘yo gacchanto antarāmagge ekadivasaṃ, gataṭṭhāne ca ekadivasaṃ bhuñjati, tassāpi anāpatti. Āgacchantepi eseva nayo’’ti (pāci. aṭṭha. 208). Odissa paññatteti ettha ‘‘bhikkhū’’ti seso. Yathāha ‘‘bhikkhūnaṃyeva atthāya uddisitvā paññatto hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 208). Paritteti udarapūraṇāya appahonake thoke bhojane. Yathāha ‘‘yāvadatthaṃ paññatto na hoti, thokaṃ thokaṃ labbhati, tādisaṃ niccampi paribhuñjituṃ vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 208). Sakinti yāvadatthaṃ paññattaṃ vuttanayena ekavāraṃ bhuñjato anāpatti.

༡༢༠༥. ཡཱགུཨཱདཱིནཱིཏི ཨཱདི-སདྡེན པཉྩབྷོཛནཏོ ཨཉྙེསཾ ཨཛ྄ཛྷོཧརཎཱིཡཱནཾ གཧཎཾ།

1205.Yāguādīnīti ādi-saddena pañcabhojanato aññesaṃ ajjhoharaṇīyānaṃ gahaṇaṃ.

ཨཱཝསཐཀཐཱཝཎྞནཱ།

Āvasathakathāvaṇṇanā.

༡༢༠༦. ཝུཏྟཱ སམཡཱ ཨཉྙཏྲཱཏི ཡོཛནཱ, ‘‘ཏཏྠཱཡཾ སམཡོ, གིལཱནསམཡོ ཙཱིཝརདཱནསམཡོ ཙཱིཝརཀཱརསམཡོ ཨདྡྷཱནགམནསམཡོ ནཱཝཱབྷིརུཧནསམཡོ མཧཱསམཡོ སམཎབྷཏྟསམཡོ’’ཏི (པཱཙི॰ ༢༡༧) ཝུཏྟཱ སཏྟཝིདྷཀཱལཱ ཨཉྙཏྲ།

1206. Vuttā samayā aññatrāti yojanā, ‘‘tatthāyaṃ samayo, gilānasamayo cīvaradānasamayo cīvarakārasamayo addhānagamanasamayo nāvābhiruhanasamayo mahāsamayo samaṇabhattasamayo’’ti (pāci. 217) vuttā sattavidhakālā aññatra.

ཏཏྠ ཡདཱ པཱདཱནཾ ཕལིཏཏྟཱ ན སཀྐོཏི པིཎྜཱཡ ཙརིཏུཾ, ཨཡཾ གིལཱནསམཡོ། ཨཏྠཏཀཐིནཱནཾ པཉྩ མཱསཱ, ཨིཏརེསཾ ཀཏྟིཀམཱསོཏི ཨཡཾ ཙཱིཝརདཱནསམཡོ། ཡདཱ ཙཱིཝརེ ཀརིཡམཱནེ ཀིཉྩིདེཝ ཙཱིཝརེ ཀཏྟབྦཾ ཀརོཏི, ཨཡཾ ཙཱིཝརཀཱརསམཡོ། ཡདཱ ཨདྡྷཡོཛནམྤི གནྟུཀཱམོ ཝཱ ཧོཏི, གཙྪཏི ཝཱ, གཏོ ཝཱ, ཨཡཾ ཨདྡྷཱནགམནསམཡོ། ནཱཝཱབྷིརུཧནསམཡེཔི ཨེསེཝ ནཡོ། ཡདཱ གོཙརགཱམེ ཙཏྟཱརོ བྷིཀྑཱུ པིཎྜཱཡ ཙརིཏྭཱ ན ཡཱཔེནྟི, ཨཡཾ མཧཱསམཡོ། ཡདཱ ཡོ ཀོཙི པབྦཛིཏོ བྷཏྟེན ནིམནྟེཏི, ཨཡཾ སམཎབྷཏྟསམཡོ། གཎོ ཀཏམོཏི ཨཱཧ ‘‘གཎོ’’ཏིཨཱདི།

Tattha yadā pādānaṃ phalitattā na sakkoti piṇḍāya carituṃ, ayaṃ gilānasamayo. Atthatakathinānaṃ pañca māsā, itaresaṃ kattikamāsoti ayaṃ cīvaradānasamayo. Yadā cīvare kariyamāne kiñcideva cīvare kattabbaṃ karoti, ayaṃ cīvarakārasamayo. Yadā addhayojanampi gantukāmo vā hoti, gacchati vā, gato vā, ayaṃ addhānagamanasamayo. Nāvābhiruhanasamayepi eseva nayo. Yadā gocaragāme cattāro bhikkhū piṇḍāya caritvā na yāpenti, ayaṃ mahāsamayo. Yadā yo koci pabbajito bhattena nimanteti, ayaṃ samaṇabhattasamayo. Gaṇo katamoti āha ‘‘gaṇo’’tiādi.

༡༢༠༧. གཎབྷོཛནཾ ནཱམ ཀིནྟི ཨཱཧ ‘‘ཡ’’ནྟིཨཱདི། ཡཾ པཉྩནྣཾ ཨཉྙཏརཾ ནིམནྟནཏོ, ཝིཉྙཏྟིཏོ ཝཱ ལདྡྷཾ, ཏཾ ཨིདྷ བྷོཛནནྟི ཨདྷིཔྤེཏཾ ཧོཏཱིཏི ཡོཛནཱ། ནིམནྟནཏོཏི ‘‘བྷོཛནཱན’’ནྟིཨཱདིནཱ ཝཀྑམཱནཔྤཀཱརེན ཀཏཾ ཨཀཔྤིཡནིམནྟནམཱཧ། ཝིཉྙཏྟིཏོཔི ཝཱཏི ‘‘སཙེཔཱི’’ཏིཨཱདིནཱ ཝཀྑམཱནནཡེན ཀཏམཀཔྤིཡཝིཉྙཏྟིམཱཧ།

1207. Gaṇabhojanaṃ nāma kinti āha ‘‘ya’’ntiādi. Yaṃ pañcannaṃ aññataraṃ nimantanato, viññattito vā laddhaṃ, taṃ idha bhojananti adhippetaṃ hotīti yojanā. Nimantanatoti ‘‘bhojanāna’’ntiādinā vakkhamānappakārena kataṃ akappiyanimantanamāha. Viññattitopi vāti ‘‘sacepī’’tiādinā vakkhamānanayena katamakappiyaviññattimāha.

༡༢༠༨-༡༡. བྷོཛནཱནནྟི ནིདྡྷཱརཎེ སཱམིཝཙནཾ, ‘‘ཨཉྙཏརསྶཱ’’ཏི སེསོ, ‘‘ཨོདནོ སཏྟུ ཀུམྨཱསོ, མཙྪོ མཾསཉྩ བྷོཛན’’ནྟི སངྒཧིཏཱནཾ པཉྩནྣཾ བྷོཛནཱནཾ ཨཉྙཏརསྶ། ནཱམནྟི ཝཀྑམཱནཾ ཨོདནཱདིནཱམཾ། བྷིཀྑཱུ ནིམནྟེཏཱིཏི ཨེཏྠ ‘‘ཨེཀཏོ, ནཱནཏོ ཝཱ’’ཏི སེསོ། ཡཐཱཧ ‘‘ཨེཀཏོ ནིམནྟིཏཱ། ནཱནཏོ ནིམནྟིཏཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༡༧-༢༡༨)། ཨེཀཏོ ནིམནྟནཾ ནཱམ སབྦེསཾ བྷིཀྑཱུནཾ ཨེཀཏོ ཋིཏཱནཾ ནིམནྟནཾ། ནཱནཏོ ནིམནྟནཾ ནཱམ བྷིཀྑཱུནཾ ཝིསུཾ ཝིསུཾ ཝསནཊྛཱནཾ གནྟྭཱ ཝཱ ཨེཀཏོ ཋིཏཊྛཱནཾ གནྟྭཱ ཝཱ ཨནེཀེཧི ནིམནྟནཾ། ཡཐཱཧ ‘‘ཙཏྟཱརི པརིཝེཎཱནི ཝཱ ཝིཧཱརེ ཝཱ གནྟྭཱ ནཱནཏོ ནིམནྟིཏཱ, ཨེཀཊྛཱནེ ཋིཏེསུཡེཝ ཝཱ ཨེཀོ པུཏྟེན, ཨེཀོ པིཏརཱཏི ཨེཝམྤི ནཱནཏོ ནིམནྟིཏཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༡༧-༢༡༨)།

1208-11.Bhojanānanti niddhāraṇe sāmivacanaṃ, ‘‘aññatarassā’’ti seso, ‘‘odano sattu kummāso, maccho maṃsañca bhojana’’nti saṅgahitānaṃ pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarassa. Nāmanti vakkhamānaṃ odanādināmaṃ. Bhikkhū nimantetīti ettha ‘‘ekato, nānato vā’’ti seso. Yathāha ‘‘ekato nimantitā. Nānato nimantitā’’ti (pāci. aṭṭha. 217-218). Ekato nimantanaṃ nāma sabbesaṃ bhikkhūnaṃ ekato ṭhitānaṃ nimantanaṃ. Nānato nimantanaṃ nāma bhikkhūnaṃ visuṃ visuṃ vasanaṭṭhānaṃ gantvā vā ekato ṭhitaṭṭhānaṃ gantvā vā anekehi nimantanaṃ. Yathāha ‘‘cattāri pariveṇāni vā vihāre vā gantvā nānato nimantitā, ekaṭṭhāne ṭhitesuyeva vā eko puttena, eko pitarāti evampi nānato nimantitā’’ti (pāci. aṭṭha. 217-218).

ཝེཝཙནཾ ནཱམ ཨོདནཱདིསབྦཔདཱནཾ, སམྤཊིཙྪཐཱཏིཨཱདིཀིརིཡཱཔདཱནཉྩ པརིཡཱཡཝཙནཾ། བྷཱསནྟརཾ ནཱམ མཱགདྷཝཙནཏོ ཨཉྙཾ སཱིཧལ༹དམིལཱ༹དིཝོཧཱརནྟརཾ། ཝེཝཙནེཧི ཨེཝ ཝཱ བྷཱསནྟརེན ཝཱ ནིམནྟེཏཱིཏི སམྦནྡྷོ།

Vevacanaṃ nāma odanādisabbapadānaṃ, sampaṭicchathātiādikiriyāpadānañca pariyāyavacanaṃ. Bhāsantaraṃ nāma māgadhavacanato aññaṃ sīhaḷadamiḷādivohārantaraṃ. Vevacanehi eva vā bhāsantarena vā nimantetīti sambandho.

ཏཏོ ནིམནྟནཱནནྟརཾ། ནིམནྟནནྟི ཡཐཱཝུཏྟཾ ཨཀཔྤིཡནིམནྟནཾ། ཨེཀཏོ གཎྷནྟཱིཏི ཨཉྙམཉྙསྶ དྭཱདསཧཏྠཾ ཨམུཉྩིཏྭཱ ཋིཏཱ ཝཱ ནིསིནྣཱ ཝཱ ཨེཀཏོ གཎྷནྟི།

Tato nimantanānantaraṃ. Nimantananti yathāvuttaṃ akappiyanimantanaṃ. Ekato gaṇhantīti aññamaññassa dvādasahatthaṃ amuñcitvā ṭhitā vā nisinnā vā ekato gaṇhanti.

‘‘གཎབྷོཛནཀཱརཎ’’ནྟི ཨིདཾ བྷོཛནཔཙྩཡཱ པཱཙིཏྟིཡཾ ཨེཝཾ གཧཎམནྟརེན ན ཧོཏཱིཏི ཝུཏྟཾ།

‘‘Gaṇabhojanakāraṇa’’nti idaṃ bhojanapaccayā pācittiyaṃ evaṃ gahaṇamantarena na hotīti vuttaṃ.

༡༢༡༢. ཨེཀཏོ, ནཱནཏོ ཝཱཔི ཡཾ གམནཾ, བྷོཛནམྤི ཝཱ, ཏཾ གཎབྷོཛནེ ན ཀཱརཎནྟིཔི ཝིཉྙཱུ བྷཎནྟཱིཏི ཡོཛནཱ། ཨེཀཏོ ནཱནཏོ ཝཱཔཱིཏི ཨེཏྠ ‘‘ཋིཏཱ ཝཱ ནིསིནྣཱ ཝཱ’’ཏི སེསོ།

1212. Ekato, nānato vāpi yaṃ gamanaṃ, bhojanampi vā, taṃ gaṇabhojane na kāraṇantipi viññū bhaṇantīti yojanā. Ekato nānato vāpīti ettha ‘‘ṭhitā vā nisinnā vā’’ti seso.

༡༢༡༣-༤. ཝིཉྙཱཔེཏྭཱཏི ‘‘ཨམྷཱཀཾ ཙཏུནྣམྤི བྷཏྟཾ དེཧཱི’’ཏིཨཱདིནཱ ཨེཀཏོ ཝཱ ‘‘མཡ྄ཧཾ དེཧི, མཡ྄ཧཾ དེཧཱི’’ཏི པཱཊེཀྐཾ ཝཱ ཝིཉྙཱཔེཏྭཱ། ཨེཝམྤཱིཏི ཝིཉྙཏྟིཏོཔི།

1213-4.Viññāpetvāti ‘‘amhākaṃ catunnampi bhattaṃ dehī’’tiādinā ekato vā ‘‘mayhaṃ dehi, mayhaṃ dehī’’ti pāṭekkaṃ vā viññāpetvā. Evampīti viññattitopi.

༡༢༡༥. དུཝིདྷསྶཱཏི ནིམནྟཀསྶ, ཝིཉྙཱཔཀསྶ ཙ།

1215.Duvidhassāti nimantakassa, viññāpakassa ca.

༡༢༡༦. སཏྟསུཔི སམཡེསུ བྷུཉྫཏཾ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཡོཛནཱ, ‘‘གཎབྷོཛན’’ནྟི པཀརཎཏོ ལབྦྷཏི, ཡཐཱཝུཏྟེསུ གིལཱནཱདཱིསུ སཏྟསུ ཀཱལེསུ ལེསཾ ཝིནཱ བྷུཉྫནྟཱནནྟི ཨཏྠོ། ‘‘ཨེཀཏོ’’ཏི ཨིདཾ ‘‘གཧེཏྭཱ’’ཏི ཨིམིནཱ ཡོཛེཏབྦཾ། བྷུཉྫཏནྟི བྷུཉྫནྟཱནཾ། ཏཐཱཏི ‘‘ཨནཱཔཏྟཱི’’ཏི ཨིདཾ པཙྩཱམསཏི།

1216. Sattasupi samayesu bhuñjataṃ anāpattīti yojanā, ‘‘gaṇabhojana’’nti pakaraṇato labbhati, yathāvuttesu gilānādīsu sattasu kālesu lesaṃ vinā bhuñjantānanti attho. ‘‘Ekato’’ti idaṃ ‘‘gahetvā’’ti iminā yojetabbaṃ. Bhuñjatanti bhuñjantānaṃ. Tathāti ‘‘anāpattī’’ti idaṃ paccāmasati.

༡༢༡༧. ཨནུཔསམྤནྣོ ཙ ཙཱརཱི ཙ པཏྟོ ཙ ཨནིམནྟིཏོ ཙ ཨནུཔསམྤནྣ…པེ॰… ནིམནྟིཏཱ, ཏེ ཙཏུཏྠེ ཀཏྭཱཏི ཨཏྠོ , ཨནུཔསམྤནྣཾ ཝཱ པིཎྜཙཱརིཾ ཝཱ ཙཏུཏྠསྶ པཏྟཾ ཝཱ ཨནིམནྟིཏཾ ཝཱ ཙཏུཏྠཾ ཀཏྭཱ ཨེཀཏོ གཧེཏྭཱ བྷུཉྫནྟཱནཾ གཎབྷེདོ མུནིནཱ པཀཱསིཏོ, གཎསྶ ཨཔརིཔུཎྞཏཱ དཱིཔིཏཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། པིཎྜཱཡ ཙརཏི སཱིལེནཱཏི པིཎྜཙཱརཱི, སོ ཨིདྷ པུབྦཔདལོཔེན ‘‘ཙཱརཱི’’ཏི ཝུཏྟོ, པིཎྜཔཱཏིཀོ། སོ ཧི ནིམནྟནཾ ཨསཱདིཡནྟོ གཎབྷོཛནཀོ གཎཁཱདཀོ ན ཧོཏཱིཏི ཨདྷིཔྤཱཡོ། པཏྟོ ནཱམ ཝིཧཱརེ ནིསཱིདིཏྭཱ ཙཏུཏྠེན ཨཏྟནཱ ལདྡྷབྦབྷོཛནཏྠཱཡ པེསིཏོ པཏྟོ། ཨནིམནྟིཏོ ནཱམ པཋམཾ ཨཀཔྤིཡནིམནྟནཱཡ ནིམནྟིཏེ ཨནནྟོགདྷོ ཨུཔསམྤནྣོ། ཨེཏྠཱཏི ཨིམསྨིཾ སིཀྑཱཔདེ། ཨཔི-སདྡོ ཧེཊྛཱ དསྶིཏཾ དྭིནྣཾ, ཏིཎྞཾ ཝཱ ཝསེན ཝུཏྟཝིནིཙྪཡཾ ཨཔེཀྑཏི།

1217. Anupasampanno ca cārī ca patto ca animantito ca anupasampanna…pe… nimantitā, te catutthe katvāti attho , anupasampannaṃ vā piṇḍacāriṃ vā catutthassa pattaṃ vā animantitaṃ vā catutthaṃ katvā ekato gahetvā bhuñjantānaṃ gaṇabhedo muninā pakāsito, gaṇassa aparipuṇṇatā dīpitāti vuttaṃ hoti. Piṇḍāya carati sīlenāti piṇḍacārī, so idha pubbapadalopena ‘‘cārī’’ti vutto, piṇḍapātiko. So hi nimantanaṃ asādiyanto gaṇabhojanako gaṇakhādako na hotīti adhippāyo. Patto nāma vihāre nisīditvā catutthena attanā laddhabbabhojanatthāya pesito patto. Animantito nāma paṭhamaṃ akappiyanimantanāya nimantite anantogadho upasampanno. Etthāti imasmiṃ sikkhāpade. Api-saddo heṭṭhā dassitaṃ dvinnaṃ, tiṇṇaṃ vā vasena vuttavinicchayaṃ apekkhati.

༡༢༡༨. སམཡལདྡྷཱནནྟི གིལཱནཱདཡོ སཏྟསམཡཱ ལདྡྷཱ ཡེཧི ཏེ སམཡལདྡྷཱ, ཏེསཾ, ནིདྡྷཱརཎེ སཱམིཝཙནཾ། ‘‘ཨཉྙཏརསྶཱ’’ཏི སེསོ, ‘‘ཝསེནཱ’’ཏི ཨིམིནཱ སམྦནྡྷོ། ནེཝ གཎབྷེདོཏི ཡོཛནཱ། སམཡལདྡྷཀསྶ ཨཏྟནོ ཨནཱཔཏྟིབྷཱཝམནྟརེན ཏཾ ཙཏུཏྠཾ ཀཏྭཱ གཎབྷོཛནཾ གཎྷནྟཱནཾ པན ཨཱཔཏྟིསམྦྷཝཏོ ཨཱཧ ‘‘ཨཱཔཏྟི པན ཝེདིཏབྦཱ’’ཏི། ཡཐཱཧ མཧཱཔཙྩརིཡཾ ‘‘སམཡལདྡྷཀོ སཡམེཝ མུཙྩཏི, སེསཱནཾ གཎཔཱུརཀཏྟཱ ཨཱཔཏྟིཀརོ ཧོཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༢༠)།

1218.Samayaladdhānanti gilānādayo sattasamayā laddhā yehi te samayaladdhā, tesaṃ, niddhāraṇe sāmivacanaṃ. ‘‘Aññatarassā’’ti seso, ‘‘vasenā’’ti iminā sambandho. Neva gaṇabhedoti yojanā. Samayaladdhakassa attano anāpattibhāvamantarena taṃ catutthaṃ katvā gaṇabhojanaṃ gaṇhantānaṃ pana āpattisambhavato āha ‘‘āpatti pana veditabbā’’ti. Yathāha mahāpaccariyaṃ ‘‘samayaladdhako sayameva muccati, sesānaṃ gaṇapūrakattā āpattikaro hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 220).

༡༢༡༩. པཉྩབྷོཛནེསུ ཨཉྙཏརསྶ ནཱམཾ གཧེཏྭཱ ནིམནྟེཏྭཱ ཏེསུཡེཝ ཨཉྙཾ དིཡྻམཱནཾ གཎྷནྟསྶ ཝིསངྐེཏཱབྷཱཝཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘བྷོཛནཱནཉྩཱ’’ཏིཨཱདི། བྷོཛནཱནནྟི ནིདྡྷཱརཎེ སཱམིཝཙནཾ, ཨཉྙཏརསྶ ཝསེནཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཏཾ ཝིསངྐེཏཾ, ཨོདནཱདཱིནཾ ནཱམེན ནིམནྟེཏྭཱ དིཡྻམཱནཾ ཡཱགུཨཱདིཾ གཎྷནྟསྶ གཎབྷོཛནཾ ན ཧོཏཱིཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི།

1219. Pañcabhojanesu aññatarassa nāmaṃ gahetvā nimantetvā tesuyeva aññaṃ diyyamānaṃ gaṇhantassa visaṅketābhāvaṃ dassetumāha ‘‘bhojanānañcā’’tiādi. Bhojanānanti niddhāraṇe sāmivacanaṃ, aññatarassa vasenāti vuttaṃ hoti. Taṃ visaṅketaṃ, odanādīnaṃ nāmena nimantetvā diyyamānaṃ yāguādiṃ gaṇhantassa gaṇabhojanaṃ na hotīti vuttaṃ hoti.

༡༢༢༡. ‘‘ནིཙྩབྷཏྟ’’ནྟི དྷུཝབྷཏྟཾ ཝུཙྩཏི། ‘‘ནིཙྩབྷཏྟཾ གཎྷཐཱ’’ཏི ཝདནྟི, བཧཱུནམྤི ཨེཀཏོ གཧེཏུཾ ཝཊྚཏི། སལཱཀབྷཏྟཱདཱིསུཔི ཨེསེཝ ནཡོ།

1221.‘‘Niccabhatta’’nti dhuvabhattaṃ vuccati. ‘‘Niccabhattaṃ gaṇhathā’’ti vadanti, bahūnampi ekato gahetuṃ vaṭṭati. Salākabhattādīsupi eseva nayo.

གཎབྷོཛནཀཐཱཝཎྞནཱ།

Gaṇabhojanakathāvaṇṇanā.

༡༢༢༣-༤. བཧཱུཧི མནུསྶཀེཧཱིཏི ཝིསུཾ ཝིསུཾ ནིམནྟིཏེཧི ཨནེཀེཧི མནུསྶེཧི། པཉྩསུ ཡསྶ ཀསྶཱཏི ཨེཏྠ ‘‘སཧདྷམྨིཀེསཱུ’’ཏི སེསོ, ནིདྡྷཱརཎེ བྷུམྨཾ, པཉྩསུ སཧདྷམྨིཀེསུ ཡསྶ ཀསྶཙཱིཏི ཨཏྠོ། ‘‘ཧིཏྭཱ’’ཏིཨཱདིནཱ ཀིམཱཧཱཏི? ཡསྶ ཝིཀཔྤེཏི, ཏསྨིཾ སནྣིཧིཏེ ‘‘མཡ྄ཧཾ བྷཏྟཔཙྩཱསཾ ཏུཡ྄ཧཾ དམྨཱི’’ཏི སམྨུཁཱ ཝིཀཔྤནཝསེན ཝཱ ཏསྨིཾ ཨསནྣིཧིཏེ ཏསྶ ནཱམཾ གཧེཏྭཱ ‘‘མཡ྄ཧཾ བྷཏྟཔཙྩཱསཾ ཨིཏྠནྣཱམསྶ དམྨཱི’’ཏི ཨསམྨུཁཱ ཝིཀཔྤནཝསེན ཝཱ པཋམནིམནྟནཱཡ ཝིཀཔྤནཾ ཧིཏྭཱ, ཏཾ ཨཝིཀཔྤེཏྭཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི།

1223-4.Bahūhi manussakehīti visuṃ visuṃ nimantitehi anekehi manussehi. Pañcasu yassa kassāti ettha ‘‘sahadhammikesū’’ti seso, niddhāraṇe bhummaṃ, pañcasu sahadhammikesu yassa kassacīti attho. ‘‘Hitvā’’tiādinā kimāhāti? Yassa vikappeti, tasmiṃ sannihite ‘‘mayhaṃ bhattapaccāsaṃ tuyhaṃ dammī’’ti sammukhā vikappanavasena vā tasmiṃ asannihite tassa nāmaṃ gahetvā ‘‘mayhaṃ bhattapaccāsaṃ itthannāmassa dammī’’ti asammukhā vikappanavasena vā paṭhamanimantanāya vikappanaṃ hitvā, taṃ avikappetvāti vuttaṃ hoti.

བྷཏྟནྟི ཨེཏྠ ‘‘ཡོ བྷུཉྫཏཱི’’ཏི སེསོ། ནིམནྟིཏོ ཡོ པཙྪཱ ནིམནྟིཏཾ བྷཏྟཾ བྷུཉྫཏི, ཏསྶ པཱཙིཏྟིཡནྟི ཡོཛནཱ། ཨུཔྤཊིཔཱཊིཡཱ ཨེཀསིཏྠམྤི བྷུཉྫཏོ ཏསྶ པཱཙིཏྟིཡཾ སིཡཱཏི ཡོཛནཱཏི། ཀིཾ ཝུཏྟཾ ཧོཏི? པཙྪཱ ནིམནྟིཏཱནཾ བྷོཛནཾ པཋམཾ བྷུཉྫིཏྭཱ པཋམཾ ནིམནྟིཏཱནཾ བྷོཛནཾ པཙྪཱ བྷུཉྫནྟསྶ ཙ ཨེཀཔཏྟེཡེཝ ཧེཊྛཱ པཋམཾ ནིམནྟིཏཱནཾ བྷོཛནཾ པཀྑིཔིཏྭཱ ཨིཏརཾ ཨུཔརི པཀྑིཔིཏྭཱ ཧེཊྛཱ ཧཏྠཾ ཨོཏཱརེཏྭཱ ཧེཊྛཱ ཋིཏབྷོཛནེ ཨེཀསིཏྠམྤི པཋམཾ ཨབྷུཉྫིཏྭཱ ཨུཔརི ཋིཏཾ པཋམཾ བྷུཉྫནྟསྶ ཙཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཏེནེཝ ཡཐཱ ཨུཔྤཊིཔཱཊི ན ཧོཏི, ཏཐཱ མིསྶཱིཀཏཾ བྷོཛནཾ བྷུཉྫནྟསྶ ན དོསོཏི མཧཱཔཙྩརིཡཾ ཝིནིཙྪཡོ བྱཏིརེཀཏོ དསྶིཏོ ཧོཏི། ཡཐཱཧ ‘‘དྭེ ཏཱིཎི ཀུལཱནི ནིམནྟེཏྭཱ ཨེཀསྨིཾ ཋཱནེ ནིསཱིདཱཔེཏྭཱ ཨིཏོ ཙིཏོ ཙ ཨཱཧརིཏྭཱ བྷཏྟཾ ཨཱཀིརནྟི, སཱུཔབྱཉྫནཾ ཨཱཀིརནྟི, ཨེཀམིསྶཀཾ ཧོཏི, ཨེཏྠ ཨནཱཔཏྟཱིཏི མཧཱཔཙྩརིཡཾ ཝུཏྟ’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༢༩)།

Bhattanti ettha ‘‘yo bhuñjatī’’ti seso. Nimantito yo pacchā nimantitaṃ bhattaṃ bhuñjati, tassa pācittiyanti yojanā. Uppaṭipāṭiyā ekasitthampi bhuñjato tassa pācittiyaṃ siyāti yojanāti. Kiṃ vuttaṃ hoti? Pacchā nimantitānaṃ bhojanaṃ paṭhamaṃ bhuñjitvā paṭhamaṃ nimantitānaṃ bhojanaṃ pacchā bhuñjantassa ca ekapatteyeva heṭṭhā paṭhamaṃ nimantitānaṃ bhojanaṃ pakkhipitvā itaraṃ upari pakkhipitvā heṭṭhā hatthaṃ otāretvā heṭṭhā ṭhitabhojane ekasitthampi paṭhamaṃ abhuñjitvā upari ṭhitaṃ paṭhamaṃ bhuñjantassa cāti vuttaṃ hoti. Teneva yathā uppaṭipāṭi na hoti, tathā missīkataṃ bhojanaṃ bhuñjantassa na dosoti mahāpaccariyaṃ vinicchayo byatirekato dassito hoti. Yathāha ‘‘dve tīṇi kulāni nimantetvā ekasmiṃ ṭhāne nisīdāpetvā ito cito ca āharitvā bhattaṃ ākiranti, sūpabyañjanaṃ ākiranti, ekamissakaṃ hoti, ettha anāpattīti mahāpaccariyaṃ vutta’’nti (pāci. aṭṭha. 229).

༡༢༢༥-༦. པརམྤརབྷོཛནསྶ སརཱུཔཾ པདབྷཱཛནེ ཝུཏྟནཡེན དསྶེཏུམཱཧ ‘‘བྷོཛནཱནམྤཱི’’ཏིཨཱདི། ཏེསམེཝ པཉྩནྣཾ བྷོཛནཱནཾ ཨཉྙཏརཾ བྷོཛནཾ པརིབྷུཉྫཏཱིཏི ཡོཛནཱ། མཧེསིནཱ པརིདཱིཔིཏནྟི པདབྷཱཛནེ ‘‘པརམྤརབྷོཛནཾ ནཱམ པཉྩནྣཾ བྷོཛནཱན’’ནྟིཨཱདིནཱ (པཱཙི॰ ༢༢༧) ནཡེན ཝུཏྟཾ།

1225-6. Paramparabhojanassa sarūpaṃ padabhājane vuttanayena dassetumāha ‘‘bhojanānampī’’tiādi. Tesameva pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojanaṃ paribhuñjatīti yojanā. Mahesinā paridīpitanti padabhājane ‘‘paramparabhojanaṃ nāma pañcannaṃ bhojanāna’’ntiādinā (pāci. 227) nayena vuttaṃ.

༡༢༢༧. ཡཏྠཱཏི ཨནེཀེཧི ཨེཀབྷཱཛནེ པཀྑིཏྟེ ཡསྨིཾ བྷོཛནེཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི ཨེཀེནེཝ དིནྣེ ཝིཙཱརཎཱབྷཱཝཱ། སབྦམེཀརསཾ སིཡཱཏི ཝིསུཾ ཝིསུཾ ཝིཉྙཱཡམཱནརསཾ ཨཧུཏྭཱ ཨེཀརསམེཝ ཧོཏི།

1227.Yatthāti anekehi ekabhājane pakkhitte yasmiṃ bhojaneti vuttaṃ hoti ekeneva dinne vicāraṇābhāvā. Sabbamekarasaṃ siyāti visuṃ visuṃ viññāyamānarasaṃ ahutvā ekarasameva hoti.

༡༢༣༠. ‘‘གཱམེནཱ’’ཏི ཨིམིནཱ གཱམཊྛཱཡེཝ ཝུཏྟཱ། ‘‘ནིམནྟིཏསྶ དོསོ ན ཝིཛྫཏཱི’’ཏི ཨིདཾ གཱམཔཱུགནིགམེཧི པཙྩེཀཾ ཡོཛེཏབྦཾ། གཱམ-སདྡེན ‘‘གཱམཱ ཝཱ ཨརཉྙཱ ཝཱ’’ཏི (པཱརཱ॰ ༩༡) ཨེཏྠ ཝིཡ ནགརམྤི སངྒཧིཏཾ། པཱུགོ ནཱམ ཝིསུཾ ཝིསུཾ སམཱུཧཱ ཧུཏྭཱ པུཉྙཀཱརིནོ དྷམྨིཀམནུསྶཱ། ནིགམོ ནཱམ སཱཔཎོ མཧཱགཱམོ། སཀལགཱམེན ནིམནྟིཏོ ཧུཏྭཱ སམྤཏྟེ ཡཏྠ ཀཏྠཙི གེཧེ བྷུཉྫནྟསྶ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཨཏྠོ། པཱུགཱདཱིསུཔི ཨེསེཝ ནཡོ། ཡཐཱཧ ‘‘སཀལེན གཱམེན ཨེཀཏོ ཧུཏྭཱ ནིམནྟིཏསྶེཝ ཡཏྠ ཀཏྠཙི བྷུཉྫཏོ ཨནཱཔཏྟི། པཱུགེཔི ཨེསེཝ ནཡོ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༢༩)། ནིཙྩབྷཏྟེ དོསོ ན ཝིཛྫཏཱིཏི ཨནེཀཊྛཱནཏོ དིཡྻམཱནཾ ནིཙྩབྷཏྟམྤི ཨུཔྤཊིཔཱཊིཡཱ བྷུཉྫནྟསྶ ན དོསོཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི།

1230.‘‘Gāmenā’’ti iminā gāmaṭṭhāyeva vuttā. ‘‘Nimantitassa doso na vijjatī’’ti idaṃ gāmapūganigamehi paccekaṃ yojetabbaṃ. Gāma-saddena ‘‘gāmā vā araññā vā’’ti (pārā. 91) ettha viya nagarampi saṅgahitaṃ. Pūgo nāma visuṃ visuṃ samūhā hutvā puññakārino dhammikamanussā. Nigamo nāma sāpaṇo mahāgāmo. Sakalagāmena nimantito hutvā sampatte yattha katthaci gehe bhuñjantassa anāpattīti attho. Pūgādīsupi eseva nayo. Yathāha ‘‘sakalena gāmena ekato hutvā nimantitasseva yattha katthaci bhuñjato anāpatti. Pūgepi eseva nayo’’ti (pāci. aṭṭha. 229). Niccabhatte doso na vijjatīti anekaṭṭhānato diyyamānaṃ niccabhattampi uppaṭipāṭiyā bhuñjantassa na dosoti vuttaṃ hoti.

༡༢༣༡. ཀཱཡོ ཝཱཙཱ ཀཱཡཝཱཙཱཙིཏྟནྟི ཨིམེཧི ཨཱཔཛྫནཾ ཀཐིནསམུཊྛཱནཾ ནཱམ། ཨིདྷ ཀྲིཡཾ ནཱམ བྷོཛནཾ, ཨཀྲིཡཾ ནཱམ པཋམནིམནྟནསྶ ཨཝིཀཔྤནཾ, ཨིདཾ དྭཡམེཝཱཧ ‘‘བྷོཛནཉྩཱཝིཀཔྤན’’ནྟི།

1231. Kāyo vācā kāyavācācittanti imehi āpajjanaṃ kathinasamuṭṭhānaṃ nāma. Idha kriyaṃ nāma bhojanaṃ, akriyaṃ nāma paṭhamanimantanassa avikappanaṃ, idaṃ dvayamevāha ‘‘bhojanañcāvikappana’’nti.

པརམྤརབྷོཛནཀཐཱཝཎྞནཱ།

Paramparabhojanakathāvaṇṇanā.

༡༢༣༢-༣. པཱུཝཱཏི ཨཏིརསཱདཡོ རསཱ། པཧེཎཀཏྠཱཡཱཏི པཎྞཱཀཱརཏྠཱཡ། པཊིཡཏྟཱཏི སམྤཱདིཏཱ། པཱཐེཡྻཏྠཱཡཱཏི གམིཀསྶ སམྦལཏྠཱཡ། པཊིཡཏྟཱ མནྠཱ ཝཱཏི སམྦནྡྷོ། མནྠཱ ནཱམ བདྡྷསཏྟུཨབདྡྷསཏྟུཏིལཏཎྜུལཱདཡོ། ཡཐཱཧ ‘‘བདྡྷསཏྟུཨབདྡྷསཏྟུཏིལཏཎྜུལཱདི སབྦཾ ཨིདྷ མནྠོཏྭེཝ སངྑཾ གཙྪཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༣༣)། ཡེ པཱུཝཱ, མནྠཱ ཝཱཏི ཡོཛནཱ། ཧཱིཏི ནིཔཱཏམཏྟཾ། ཏཏྠ པཊིཡཏྟེསུ ཏེསུ པཱུཝེསུ ཝཱ མནྠེསུ ཝཱ། བྷིཀྑུནཱཏི ཨེཏྠ ‘‘ཨཱཀངྑམཱནེནཱ’’ཏི སེསོ།

1232-3.Pūvāti atirasādayo rasā. Paheṇakatthāyāti paṇṇākāratthāya. Paṭiyattāti sampāditā. Pātheyyatthāyāti gamikassa sambalatthāya. Paṭiyattā manthā vāti sambandho. Manthā nāma baddhasattuabaddhasattutilataṇḍulādayo. Yathāha ‘‘baddhasattuabaddhasattutilataṇḍulādi sabbaṃ idha manthotveva saṅkhaṃ gacchatī’’ti (pāci. aṭṭha. 233). Ye pūvā, manthā vāti yojanā. Hīti nipātamattaṃ. Tattha paṭiyattesu tesu pūvesu vā manthesu vā. Bhikkhunāti ettha ‘‘ākaṅkhamānenā’’ti seso.

དྭཏྟིཔཏྟཱཏི དྭེ ཝཱ ཏཡོ ཝཱ པཏྟཱཏི ཝིགྒཧོ། པཱུརཱཏི མུཁཝཊྚིཡཱ ཧེཊྛིམརཱཛིསམཾ པུཎྞཱ། ཡཐཱཧ ‘‘མུཁཝཊྚིཡཱ ཧེཊྛིམལེཁཱཡ སམཔཱུརེ པཏྟེ གཧེཏྭཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༣༣)། ‘‘དྭཏྟིཔཏྟཱ པཱུརཱ’’ཏི ཙེཏྠ པརིམཱཎཾ དསྶིཏཾ, པརིམཱཎཔརིམེཡྻཱནཾ ཨབྷེདོཔཙཱརེན པཱུཝམནྠཱ གཧེཏབྦཱ ཡཐཱ ‘‘དྭེ ཏིསྶོ ཏཎྜུལནཱལི༹ཡོ’’ཏི། པཱུཝེཧི ཝཱ སཏྟཱུཧི ཝཱཏི ཡོཛནཱ། སཏྟཱུཏི བདྡྷསཏྟུཨབདྡྷསཏྟཱུནཾ གཧཎཾ, ཨིམིནཱཝ ཏིལཱདཱིནི ཨུཔལཀྑིཏཱནི། ཏཏིཡཔཏྟསྶ མུཁཝཊྚིཡཱ ཧེཊྛཱརཱཛིཡཱ ཨུདྡྷཾ ཀཏྭཱ པཀྑིཏྟཉྩེཏཾ ‘‘ཏཏོ ཨུཏྟརི’’ནྟི ཨིམིནཱ ཙ གཡ྄ཧཏི། ཡཐཱཧ ‘‘སཙེ ཏཏིཡཾ པཏྟཾ ཐཱུཔཱིཀཏཾ གཎྷཱཏི, པཱུཝགཎནཱཡ པཱཙིཏྟིཡ’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༣༣)།

Dvattipattāti dve vā tayo vā pattāti viggaho. Pūrāti mukhavaṭṭiyā heṭṭhimarājisamaṃ puṇṇā. Yathāha ‘‘mukhavaṭṭiyā heṭṭhimalekhāya samapūre patte gahetvā’’ti (pāci. aṭṭha. 233). ‘‘Dvattipattā pūrā’’ti cettha parimāṇaṃ dassitaṃ, parimāṇaparimeyyānaṃ abhedopacārena pūvamanthā gahetabbā yathā ‘‘dve tisso taṇḍulanāḷiyo’’ti. Pūvehi vā sattūhi vāti yojanā. Sattūti baddhasattuabaddhasattūnaṃ gahaṇaṃ, imināva tilādīni upalakkhitāni. Tatiyapattassa mukhavaṭṭiyā heṭṭhārājiyā uddhaṃ katvā pakkhittañcetaṃ ‘‘tato uttari’’nti iminā ca gayhati. Yathāha ‘‘sace tatiyaṃ pattaṃ thūpīkataṃ gaṇhāti, pūvagaṇanāya pācittiya’’nti (pāci. aṭṭha. 233).

༡༢༣༧. ཏཏྠ ཏེསུ པཱུཝེསུ ཝཱ མནྠེསུ ཝཱ དྭེ ཙེ པཏྟཔཱུརཱ ལདྡྷཱཏི ཡོཛནཱ། ཨེཀོ པཏྟཔཱུརོ པདཱཏབྦོཏི ཡོཛནཱ། ཨེཀཏོཏི ཨེཀཔཏྟཔཱུརཏོ ན པདཱཏབྦོཏི ཡོཛནཱ, ཀིཉྩིཔི ཨཀཱམཱ ན དཱཏབྦནྟི ཨཏྠོ། ཡཐཱཧ ‘‘ཡེན ཨེཀོ གཧིཏོ, ན ཏེན ཀིཉྩི ཨཀཱམཱ དཱཏབྦཾ། ཡཐཱརུཙི ཀཱཏབྦ’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༣༣)། ཨེཝཾ དདནྟེན ཨཱསནསཱལཱཡ ཝཱ ཨཏྟནོ ནིབདྡྷཝཱསཊྛཱནེ ཝཱ དིཊྛསྶ བྷིཀྑུསངྒྷསྶ སཱདྷཱརཎཾ ཀཏྭཱ དཱནམནྟརེན ན མིཏྟཱནམེཝ དཱཏབྦཾ། ཡཐཱཧ ‘‘ཡཐཱམིཏྟཾ པན དཱཏུཾ ན ལབྦྷཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༣༣)།

1237.Tattha tesu pūvesu vā manthesu vā dve ce pattapūrā laddhāti yojanā. Eko pattapūro padātabboti yojanā. Ekatoti ekapattapūrato na padātabboti yojanā, kiñcipi akāmā na dātabbanti attho. Yathāha ‘‘yena eko gahito, na tena kiñci akāmā dātabbaṃ. Yathāruci kātabba’’nti (pāci. aṭṭha. 233). Evaṃ dadantena āsanasālāya vā attano nibaddhavāsaṭṭhāne vā diṭṭhassa bhikkhusaṅghassa sādhāraṇaṃ katvā dānamantarena na mittānameva dātabbaṃ. Yathāha ‘‘yathāmittaṃ pana dātuṃ na labbhatī’’ti (pāci. aṭṭha. 233).

༡༢༣༨-༩. ཨཔཧེཎཀཾ ཨཔཱཐེཡྻཾ དེནྟཱནནྟི སམྦནྡྷོ། ཡཐཱཧ ‘‘ན པཧེཎཀཏྠཱཡ ན པཱཐེཡྻཏྠཱཡ པཊིཡཏྟཾ དེནྟཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༢༣༥)། ཏཏོཏི པཧེཎཀཔཱཐེཡྻཏོ། ཝཱ-སདྡེན ཨིདྷ ཨཝུཏྟཾ ‘‘གམནེ པཊིཔྤསྶདྡྷེ དེནྟཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༢༣༥) ཨནཱཔཏྟིཝཱརེ ཝུཏྟཾ སངྒཎྷཱཏི། ཏདཱུནཀནྟི ཏཏོ དྭཏྟིཔཏྟཏོ ཨཱུནཀཾ། ཡཐཱཧ ‘‘ཨཱུནཀདྭཏྟིཔཏྟཔཱུརེ པཊིགྒཎྷཱཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༢༣༥)། ཨཔཱཐེཡྻཱདིཨཏྠཱཡ པཊིཡཱདིཏནྟི སཉྙཱཡ པཱཐེཡྻཱདིཾ གཎྷནྟསྶཱཔི ཨཱཔཏྟིཡེཝ ཨཙིཏྟཀཏྟཱ སིཀྑཱཔདསྶ། ཨཏྟནོཡེཝ གཧཎཏྠཾ ‘‘ཨིམསྶ ཧཏྠེ དེཧཱི’’ཏི ཝཙནེནཱཔི ཨཱཔཛྫནཏོ ཝཙཱིཀམྨཾ།

1238-9. Apaheṇakaṃ apātheyyaṃ dentānanti sambandho. Yathāha ‘‘na paheṇakatthāya na pātheyyatthāya paṭiyattaṃ dentī’’ti (pāci. 235). Tatoti paheṇakapātheyyato. Vā-saddena idha avuttaṃ ‘‘gamane paṭippassaddhe dentī’’ti (pāci. 235) anāpattivāre vuttaṃ saṅgaṇhāti. Tadūnakanti tato dvattipattato ūnakaṃ. Yathāha ‘‘ūnakadvattipattapūre paṭiggaṇhātī’’ti (pāci. 235). Apātheyyādiatthāya paṭiyāditanti saññāya pātheyyādiṃ gaṇhantassāpi āpattiyeva acittakattā sikkhāpadassa. Attanoyeva gahaṇatthaṃ ‘‘imassa hatthe dehī’’ti vacanenāpi āpajjanato vacīkammaṃ.

ཀཱཎམཱཏུཀཐཱཝཎྞནཱ།

Kāṇamātukathāvaṇṇanā.

༡༢༤༠. ཨཉྙེནཱཏི ཏདྡྷིཏལོཔེན ནིདྡེསོ, ཨཉྙཏརེནཱཏི ཨཏྠོ, པཝཱརིཏོཏི སམྦནྡྷོ། བྷོཛནཱནནྟི ནིདྡྷཱརཎེ བྷུམྨཾ། པཝཱརིཏོཏི ‘‘གཎྷཐ བྷནྟེ ཡཱཝ ཨིཙྪཐཱ’ཏི ཨེཝཾ ཡཱཝདཏྠཔཝཱརཎཱཡ, སཡཉྩ ‘ཨལཾ ཨཱཝུསོ ཐོཀཾ ཐོཀཾ དེཧཱི’ཏི ཨེཝཾ པཊིཀྑེཔཔཝཱརཎཱཡཱ’’ཏི ཨཊྛཀཐཱཡ ཝུཏྟཔྤཀཱརདྭཡེན པཝཱརིཏོཏི ཨཏྠོ ། ཝིཀཔྤདྭཡེ པཀཱརདྭཡེ པཝཱརིཏ-སདྡེ ཝར-དྷཱཏུསྶ པཏྠནཝཱརཎཏྠཝསེནཱཡམཏྠོ ཝེདིཏབྦོ, ‘‘པཱཙིཏྟི ཨནཏིརིཏྟ’’ནྟི པདཙྪེདོ། ‘‘ཨནཏིརིཏྟཾ བྷོཛན’’ནྟི ཝིསེསིཏབྦམཔེཀྑིཏྭཱ ‘‘ཨཉྙེནཱ’’ཏི ཨེཏྠ ཝིབྷཏྟིཾ ཝིཔརིཎཱམེཏྭཱ ‘‘པཉྩནྣཾ བྷོཛནཱནཾ ཨཉྙཏརཾ བྷོཛན’’ནྟི ཡོཛེཏབྦཾ, ཝཀྑམཱནེ ཨནཏིརིཏྟཀཏབྷོཛནནིདྡེསེ ཝུཏྟེསུ པཉྩསུ བྷོཛནེསུ ཨཉྙཏརཾ བྷོཛནནྟི ཨཏྠོ། ‘‘ཁཱདནཱིཡཾ ཝཱ བྷོཛནཱིཡཾ ཝཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༢༣༦, ༢༣༨) སཧ དེསིཏཏྟཱ ཨེཀཡོགཉཱཡེན ‘‘ཁཱདནཱིཡཾ ཝཱ’’ཏི ཙ གཧེཏབྦཾ། པཉྩ བྷོཛནཱནི, ཀཱལིཀཏྟཡཉྩ ཋཔེཏྭཱ སབྦཾ ཡཱཝཀཱལིཀཾ ཁཱདནཱིཡནྟི ཝུཏྟཾ།

1240.Aññenāti taddhitalopena niddeso, aññatarenāti attho, pavāritoti sambandho. Bhojanānanti niddhāraṇe bhummaṃ. Pavāritoti ‘‘gaṇhatha bhante yāva icchathā’ti evaṃ yāvadatthapavāraṇāya, sayañca ‘alaṃ āvuso thokaṃ thokaṃ dehī’ti evaṃ paṭikkhepapavāraṇāyā’’ti aṭṭhakathāya vuttappakāradvayena pavāritoti attho . Vikappadvaye pakāradvaye pavārita-sadde vara-dhātussa patthanavāraṇatthavasenāyamattho veditabbo, ‘‘pācitti anatiritta’’nti padacchedo. ‘‘Anatirittaṃ bhojana’’nti visesitabbamapekkhitvā ‘‘aññenā’’ti ettha vibhattiṃ vipariṇāmetvā ‘‘pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojana’’nti yojetabbaṃ, vakkhamāne anatirittakatabhojananiddese vuttesu pañcasu bhojanesu aññataraṃ bhojananti attho. ‘‘Khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā’’ti (pāci. 236, 238) saha desitattā ekayogañāyena ‘‘khādanīyaṃ vā’’ti ca gahetabbaṃ. Pañca bhojanāni, kālikattayañca ṭhapetvā sabbaṃ yāvakālikaṃ khādanīyanti vuttaṃ.

༡༢༤༡. ཨསནནྟི ཨེཏྠ ཝིཔྤཀཏབྷོཛནཾ དིསྶཏི, བྷུཉྫམཱནོ ཙེ པུགྒལོ ཧོཏི, བྷོཛནཀིརིཡཱནུཔཙྪིནྣཱ ཝཏྟཏཱིཏི ཨཏྠོ། བྷོཛནནྟི པཝཱརཎཔཧོནཀཨོདནཱདི ཧཏྠཱདཱིསུ དིསྶཏི། ཧཏྠཔཱསོཏི པཝཱརཎཔཧོནཀཾ བྷོཛནཾ དཱཏུཾ ཨབྷིཧརིཏྭཱ ཋིཏོཀཱསོ ཨཌྜྷཏེཡྻཧཏྠཔྤམཱཎོ ཧོཏཱིཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཨབྷིཧརཎཾ ཨབྷིཧཱརོ, སོ ཨེཝ ཨབྷིཧཱརཏཱ, ཏཐཱ དཱཏུཾ ཋིཏསྶ ཀཱཡེན ཀཏོ ཨབྷིཧཱརོ དིསྶཏཱིཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཀཱཡཝཱཙཱཔཊིཀྑེཔོཏི ཏཐཱ ཨབྷིཧཊེ བྷོཛནེ པཊིགྒཱཧཀསྶ ཧཏྠཝིཀཱརཱདིཀོ ཀཱཡིཀོ ཝཱ ‘‘ཨལ’’ནྟིཨཱདིཀོ ཝཱཙསིཀོ ཝཱ པཊིཀྑེཔོ པཉྙཱཡཏཱིཏི ཨཏྠོ།

1241.Asananti ettha vippakatabhojanaṃ dissati, bhuñjamāno ce puggalo hoti, bhojanakiriyānupacchinnā vattatīti attho. Bhojananti pavāraṇapahonakaodanādi hatthādīsu dissati. Hatthapāsoti pavāraṇapahonakaṃ bhojanaṃ dātuṃ abhiharitvā ṭhitokāso aḍḍhateyyahatthappamāṇo hotīti vuttaṃ hoti. Abhiharaṇaṃ abhihāro, so eva abhihāratā, tathā dātuṃ ṭhitassa kāyena kato abhihāro dissatīti vuttaṃ hoti. Kāyavācāpaṭikkhepoti tathā abhihaṭe bhojane paṭiggāhakassa hatthavikārādiko kāyiko vā ‘‘ala’’ntiādiko vācasiko vā paṭikkhepo paññāyatīti attho.

༡༢༤༢. ནིཔྤཔཉྩེནཱཏི སཧ ཝཱསནཱཡ པཧཱིནཏཎྷཱདིཔཔཉྩཏྟཡརཧིཏེན ཏཐཱགཏེན།

1242.Nippapañcenāti saha vāsanāya pahīnataṇhādipapañcattayarahitena tathāgatena.

༡༢༤༣. ཏཏྠཱཏི ཨོདནཱདཱིསུ། སཏྟནྣནྟི ‘‘སཱལཱི’’ཏིཨཱདིནཱ ཝཀྑམཱནཱནུརཱུཔཱནཾ།

1243.Tatthāti odanādīsu. Sattannanti ‘‘sālī’’tiādinā vakkhamānānurūpānaṃ.

༡༢༤༤. ཨོདཀོཏི ཨུདཀེ བྷཝོ། ཨེཏྠཱཏི པཉྩངྒཔཝཱརཎཱཡ། ཨཡཾནིཙྪཡོཏི ཝཀྑམཱནཝིདྷིཔྤཀཱརཾ ཝིནིཙྪཡཾ དསྶེཏི།

1244.Odakoti udake bhavo. Etthāti pañcaṅgapavāraṇāya. Ayaṃnicchayoti vakkhamānavidhippakāraṃ vinicchayaṃ dasseti.

༡༢༤༥. སཱལཱིཏི སབྦསཱལིཛཱཏི། ཝཱིཧཱིཏི སབྦཝཱིཧིཛཱཏི། ཀངྒཱུཏི སེཏརཏྟཀཱལ༹བྷེདཱ སབྦཱ ཀངྒུཛཱཏི། ཝརཀོ སེཏཝརཀོ། དྷཉྙེན སམྦྷཏཔུཉྙསམྦྷཱརེན བྷགཝཏཱ།

1245.Sālīti sabbasālijāti. Vīhīti sabbavīhijāti. Kaṅgūti setarattakāḷabhedā sabbā kaṅgujāti. Varako setavarako. Dhaññena sambhatapuññasambhārena bhagavatā.

༡༢༤༦. ཏིཎནྟི ཏིཎབཱིཛམེཝ ཝུཏྟཾ། དཱིཔིཏཾ སངྒཧིཏཾ། ཝརཀཙོརཀོཏི སུཁུམཝརཀོ།

1246.Tiṇanti tiṇabījameva vuttaṃ. Dīpitaṃ saṅgahitaṃ. Varakacorakoti sukhumavarako.

༡༢༤༨. ཨངྒསམྤཏྟིཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཧཏྠེནཱ’’ཏིཨཱདི།

1248. Aṅgasampattiṃ dassetumāha ‘‘hatthenā’’tiādi.

༡༢༤༩. ཏནཱུཏི ཏནུཀཱ།

1249.Tanūti tanukā.

༡༢༥༠. ན རཀྑཏི པཝཱརཎཾ།

1250.Na rakkhati pavāraṇaṃ.

༡༢༥༡-༢. དྷཉྙརསཱདཱིནཱིཏི ཨཱདི-སདྡེན དདྷིཨཱདཡོ གཧིཏཱ། ཨཱརོཔེཏྭཱཏི ཨུདྡྷནཾ ཨཱརོཔེཏྭཱ། ཕལནྟི ཨེལཱལུ༹ཀཱདིཕལཾ། པཎྞནྟི སཱུཔསཱཀཾ། ཀལཱི༹རནྟི ཝེལུ༹ཨཱདཱིནཾ ཀལཱི༹རཾ། བཧཱུནཱིཏི ཏེསམེཝ ཝིསེསནཾ། ཏཏྠ ཙཱཏི པཀྑིཏྟཔཎྞཱདིམྷི ཏཀྐཱདིཀེ། ཨོདྷིཾ དསྶེཏཱིཏི ཨེཏྠ ‘‘པརིབྷོགཀཱལེ’’ཏི སེསོ། སཉྫནེཏཱིཏི ཨེཏྠ ‘‘ཕལཱདིཡཱགཱུ’’ཏི ལབྦྷཏི།

1251-2.Dhaññarasādīnīti ādi-saddena dadhiādayo gahitā. Āropetvāti uddhanaṃ āropetvā. Phalanti elāḷukādiphalaṃ. Paṇṇanti sūpasākaṃ. Kaḷīranti veḷuādīnaṃ kaḷīraṃ. Bahūnīti tesameva visesanaṃ. Tattha cāti pakkhittapaṇṇādimhi takkādike. Odhiṃ dassetīti ettha ‘‘paribhogakāle’’ti seso. Sañjanetīti ettha ‘‘phalādiyāgū’’ti labbhati.

༡༢༥༣-༤. རསེཏི མཾསཱདིརསེ། ‘‘ཡཱགུཾ གཎྷཐཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཡཱགུ’’ནྟི ཝཱ ཝཏྭཱཏི ཡོཛེཏབྦཱ། ཡཱགུ སངྒཧིཏཱཏི ཨེཏྠ ཨོདྷིཔཉྙཱཡནཨཔཉྙཱཡནཝིཀཔྤདྭཡེ ཡཱགུཡཱ སམོ ཝིནིཙྪཡོཏི ཨདྷིཔྤཱཡོ།

1253-4.Raseti maṃsādirase. ‘‘Yāguṃ gaṇhathā’’ti vā ‘‘yāgu’’nti vā vatvāti yojetabbā. Yāgu saṅgahitāti ettha odhipaññāyanaapaññāyanavikappadvaye yāguyā samo vinicchayoti adhippāyo.

༡༢༥༥. ཚུཔནྟཱིཏི སམྥུསནྟི། ཚུཔ སམྥསྶེཏི དྷཱཏུ, པཀྑིཔནྟཱིཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཡཐཱཧ ‘‘ཡཏྠ མཙྪམཾསཾ པཀྑིཔནྟཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༣༨-༢༣༩)། སཱསཔམཏྟམྤི མཙྪམཾསཾ ཝཱ སཙེ པཉྙཱཡཏཱིཏི ཡོཛནཱ། པཝཱརཎནྟི ཨེཏྠ ‘‘ཛནེཏཱི’’ཏི སེསོ། ཡཱགུཡཱཏི པདཾ པཙྩཏྟཝསེན ཝིཔརིཎཱམེཏྭཱ ཡཱགུ ཛནེཏཱིཏི ཡོཛེཏབྦཾ།

1255.Chupantīti samphusanti. Chupa samphasseti dhātu, pakkhipantīti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘yattha macchamaṃsaṃ pakkhipantī’’ti (pāci. aṭṭha. 238-239). Sāsapamattampi macchamaṃsaṃ vā sace paññāyatīti yojanā. Pavāraṇanti ettha ‘‘janetī’’ti seso. Yāguyāti padaṃ paccattavasena vipariṇāmetvā yāgu janetīti yojetabbaṃ.

༡༢༥༦. སཾསཊྛོཏི པརིསྶཱཝིཏོ ན སཉྫནེཏཱིཏི ཡོཛནཱ།

1256.Saṃsaṭṭhoti parissāvito na sañjanetīti yojanā.

༡༢༥༧. སབྦསོ ཋཔེཏྭཱཏི སམྦནྡྷོ། མཾསཱདིཔཀྑིཏྟཨོདནཱདིཔྤཀརཎཱཝསེསཏོ ཨངྒཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘སབྦསོ’’ཏི། སབྦསོ ན པཝཱརེཏཱིཏི ཡོཛནཱ། ཝེལུ༹ཏཎྜུལནྟི ཝེལུ༹ཝཱིཧཱིནཾ ཏཎྜུལཾ། ཨཱདི-སདྡེན ཀནྡམཱུལཾ སངྒཧིཏཾ། ཡཐཱཧ ‘‘ཝེཎུཏཎྜུལཱདཱིཧི ཝཱ ཀནྡམཱུལཕལེཧི ཝཱ ཡེཧི ཀེཧིཙི ཀཏབྷཏྟ’’ནྟི།

1257. Sabbaso ṭhapetvāti sambandho. Maṃsādipakkhittaodanādippakaraṇāvasesato aṅgaṃ dassetumāha ‘‘sabbaso’’ti. Sabbaso na pavāretīti yojanā. Veḷutaṇḍulanti veḷuvīhīnaṃ taṇḍulaṃ. Ādi-saddena kandamūlaṃ saṅgahitaṃ. Yathāha ‘‘veṇutaṇḍulādīhi vā kandamūlaphalehi vā yehi kehici katabhatta’’nti.

༡༢༥༨. ཏཏོཏི སཱལིཨཱདིཏོ, ཝེལུ༹ཨཱདིཏོ ཙ, ཏཏོ ནིབྦཏྟཱ པུཐུཀཱ ཝཱཏི ཨཏྠོ། ཏཱཧཱིཏི པུཐུཀཱཧི། སུདྡྷཱཏི པུཐུཀཱདཱིཧི ཨམིསྶཱ ན པཝཱརེནྟཱིཏི སམྦནྡྷོ།

1258.Tatoti sāliādito, veḷuādito ca, tato nibbattā puthukā vāti attho. Tāhīti puthukāhi. Suddhāti puthukādīhi amissā na pavārentīti sambandho.

༡༢༥༩. བྷཊྛཱནནྟི བྷཛྫིཏཱནཾ། སཏྟཱུཧི སངྒཧིཏཾ སཏྟུསངྒཧིཏཾ།

1259.Bhaṭṭhānanti bhajjitānaṃ. Sattūhi saṅgahitaṃ sattusaṅgahitaṃ.

༡༢༦༡. སཏྟཱུནཾ མོདཀོཏི སཏྟུབདྡྷཾ, བདྡྷསཏྟཱུཏི ཨཏྠོ།

1261.Sattūnaṃ modakoti sattubaddhaṃ, baddhasattūti attho.

༡༢༦༣. ཏེཧེཝཱཏི ལཱཛེཧི ཨེཝ། སུདྡྷཾ ཁཛྫཀཾ ཝཱཏི ཝཀྑམཱནནཡེན མཙྪཱདཱིཧི ཨསམྨིསྶཾ ཁཛྫཀཾ།

1263.Tehevāti lājehi eva. Suddhaṃ khajjakaṃ vāti vakkhamānanayena macchādīhi asammissaṃ khajjakaṃ.

༡༢༦༤. ‘‘པཱུརིཏ’’ནྟིཨཱདིནཱ ཏབྦིཔརིཡཱཡཾ དསྶེཏི། ཏནྟི ཀུཎྜཀཱདི།

1264.‘‘Pūrita’’ntiādinā tabbipariyāyaṃ dasseti. Tanti kuṇḍakādi.

༡༢༦༦. ཨཀཔྤིཡཾ མཾསཾ། ཨཝཏྠུཏྟཱཏི ཨཀཔྤིཡམཾསཱནཾ ཝཱརེཏབྦཏྟཱ པཝཱརཎཱཡ ཨཝཏྠུཏྟཱ།

1266.Akappiyaṃ maṃsaṃ. Avatthuttāti akappiyamaṃsānaṃ vāretabbattā pavāraṇāya avatthuttā.

༡༢༦༧. ཝཏྠུཀཏྟཱཏི ཀཔྤིཡམཾསསྶ པཝཱརཎཱཡ ཝཏྠུབྷཱུཏཏྟཱ། པཝཱརེཏཱིཏི ཨེཏྠ ‘‘ཁཱདིཡམཱནསྶ ཙ མཾསཏྟཱ’’ཏི སེསོ དཊྛབྦོ། ཡཐཱཧ ‘‘ཡཾ པན ཁཱདཏི, ཏཾ ཀིཉྩཱཔི པཊིཀྑིཔིཏབྦཊྛཱནེ ཋིཏཾ, ཁཱདིཡམཱནཾ པན མཾསབྷཱཝཾ ན ཛཧཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༣༨-༢༣༩)།

1267.Vatthukattāti kappiyamaṃsassa pavāraṇāya vatthubhūtattā. Pavāretīti ettha ‘‘khādiyamānassa ca maṃsattā’’ti seso daṭṭhabbo. Yathāha ‘‘yaṃ pana khādati, taṃ kiñcāpi paṭikkhipitabbaṭṭhāne ṭhitaṃ, khādiyamānaṃ pana maṃsabhāvaṃ na jahatī’’ti (pāci. aṭṭha. 238-239).

༡༢༦༨. ཀིཉྩི ཀཔྤིཡབྷོཛནནྟི པཉྩསུ བྷོཛནེསུ ཡཾ ཀིཉྩི ཀཔྤིཡབྷོཛནཾ།

1268.Kiñci kappiyabhojananti pañcasu bhojanesu yaṃ kiñci kappiyabhojanaṃ.

༡༢༦༩. ཨཀཔྤིཡཾ མཾསཾ ཨཉྙནྟི ཨཀཔྤིཡམཾསཏོ ཨཝསེསཾ ཀུལདཱུསནཱདིཝསེན ཨུཔྤནྣབྷོཛནཾ གཧིཏཾ། ཡཐཱཧ ‘‘ཀུལདཱུསནཝེཛྫཀམྨཨུཏྟརིམནུསྶདྷམྨཱརོཙནསཱདིཏརཱུཔིཡཱདཱིཧི ནིབྦཏྟཾ བུདྡྷཔཊིཀུཊྛཾ ཨནེསནཱཡ ཨུཔྤནྣཾ ཨཀཔྤིཡབྷོཛནཾ པཊིཀྑིཔཏི, ན པཝཱརེཏཱི’’ཏི།

1269.Akappiyaṃ maṃsaṃ aññanti akappiyamaṃsato avasesaṃ kuladūsanādivasena uppannabhojanaṃ gahitaṃ. Yathāha ‘‘kuladūsanavejjakammauttarimanussadhammārocanasāditarūpiyādīhi nibbattaṃ buddhapaṭikuṭṭhaṃ anesanāya uppannaṃ akappiyabhojanaṃ paṭikkhipati, na pavāretī’’ti.

༡༢༧༠-༡. ཨསནཾ བྷོཛནནྟི ཨངྒདྭཡེ ཝིནིཙྪཡཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘སཙེ ཨཛ྄ཛྷོཧཊ’’ནྟིཨཱདི། ཨཛ྄ཛྷོཧཊནྟི པརགལགཏཾ ཧོཏི། ‘‘པཏྟེ’’ཏི ཨིམིནཱ ཐཱལཀཱདིབྷཱཛནཉྩ གཧིཏཾ། ཀཏྠཙི བྷོཛནཾ ནཏྠཱིཏི ཡོཛནཱ། པཏྟེ, ཧཏྠེ, མུཁེ ཝཱ ཡཏྠ ཀཏྠཙི པཉྩནྣཾ བྷོཛནཱནཾ ཀིཉྩི ན ཝིཛྫཏི, གནྡྷམཏྟཾ པཉྙཱཡཏཱིཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི།

1270-1. Asanaṃ bhojananti aṅgadvaye vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘sace ajjhohaṭa’’ntiādi. Ajjhohaṭanti paragalagataṃ hoti. ‘‘Patte’’ti iminā thālakādibhājanañca gahitaṃ. Katthaci bhojanaṃ natthīti yojanā. Patte, hatthe, mukhe vā yattha katthaci pañcannaṃ bhojanānaṃ kiñci na vijjati, gandhamattaṃ paññāyatīti vuttaṃ hoti.

༡༢༧༢. ཨཱདཱཡཱཏི ཨེཏྠ ‘‘ཨཉྙཏྲ བྷུཉྫིཏུ’’ནྟི སེསོ། ‘‘ཡོཔི ཨཉྙཏྲ གནྟྭཱ བྷུཉྫིཏུཀཱམོ མུཁེ བྷཏྟཾ གིལིཏྭཱ སེསཾ ཨཱདཱཡཱ’’ཏིཨཱདིནཱ (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༣༨-༢༣༩) མཧཱཔཙྩརིཡཊྛཀཐཱཡཾ ཝུཏྟཝཙནསྶ པམཱཎཏྟཱ ཨཱཧ ‘‘ན པཝཱརེཏཱི’’ཏི།

1272.Ādāyāti ettha ‘‘aññatra bhuñjitu’’nti seso. ‘‘Yopi aññatra gantvā bhuñjitukāmo mukhe bhattaṃ gilitvā sesaṃ ādāyā’’tiādinā (pāci. aṭṭha. 238-239) mahāpaccariyaṭṭhakathāyaṃ vuttavacanassa pamāṇattā āha ‘‘na pavāretī’’ti.

༡༢༧༣. ‘‘མུཁེ བྷཏྟཾ གིལིཏཾ, ཧཏྠེ བྷཏྟཾ ཝིགྷཱསཱདསྶ དཱཏུཀཱམོ, པཏྟེ བྷཏྟཾ བྷིཀྑུསྶ དཱཏུཀཱམོ, སཙེ ཏསྨིཾ ཁཎེ པཊིཀྑིཔཏི, ན པཝཱརེཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༣༨-༢༣༩) ཨེཝམཱགཏཾ ཀུརུནྡཊྛཀཐཾ སངྒཧེཏུཾ ‘‘མུཁེ ཙ བྷཏྟ’’ནྟིཨཱདིཝཙནཏོ ཙ ‘‘ཨསནསྶ ཨུཔཙྪེདཱ’’ཏིཨཱདིནཱ ཝཀྑམཱནཱཡ ཡུཏྟིཡཱ ཨསནཱཝསཱནེ ཡུཛྫམཱནཏྟཱ ཙ ཨིམིསྶཱ གཱཐཱཡ ‘‘བྷོཏྟུཀཱམོ’’ཏི པཱཋཾ ཨགྒཧེཏྭཱ ‘‘དཱཏུཀཱམོ’’ཏི པཱཋོ གཧེཏབྦོ།

1273. ‘‘Mukhe bhattaṃ gilitaṃ, hatthe bhattaṃ vighāsādassa dātukāmo, patte bhattaṃ bhikkhussa dātukāmo, sace tasmiṃ khaṇe paṭikkhipati, na pavāretī’’ti (pāci. aṭṭha. 238-239) evamāgataṃ kurundaṭṭhakathaṃ saṅgahetuṃ ‘‘mukhe ca bhatta’’ntiādivacanato ca ‘‘asanassa upacchedā’’tiādinā vakkhamānāya yuttiyā asanāvasāne yujjamānattā ca imissā gāthāya ‘‘bhottukāmo’’ti pāṭhaṃ aggahetvā ‘‘dātukāmo’’ti pāṭho gahetabbo.

༡༢༧༤. ‘‘ཨསནསྶ ཨུཔཙྪེདཱ’’ཏི ཨིམིནཱ ཏསྨིཾཡེཝ ཨཱསནེ ཡཐཱནིསིནྣེནེཝ ཀཱཏབྦེ ཨསནེ ཨཱསཱཝཙྪེདོ དཱིཔིཏོ། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཏསྨིཾ པན ཨཱསནེ ན བྷུཉྫིཏུཀཱམོ, ཝིཧཱརཾ པཝིསིཏྭཱ བྷུཉྫིཏུཀཱམོ, ཨཉྙསྶ ཝཱ དཱཏུཀཱམོ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༣༨-༢༣༩)། ཀུརུནྡཊྛཀཐཱཡཾ ཏསྶ ཝིནིཙྪཡསྶ དསྶིཏཏྟཱ ‘‘མཧཱཔཉྙཱ’’ཏི ཀུརུནྡཊྛཀཐཱཙརིཡཾ སནྡྷཱཡཱཧ། ཀཱརཎཱཀཱརཎཉྙུནོཏི ‘‘པཝཱརཎསྶ ཨིདཾ ཀཱརཎཾ, ཨིདཾ ཨཀཱརཎ’’ནྟི ཛཱནནྟཱ། ‘‘ཀཱརཎཱཀཱརཎཉྙུནཱ’’ཏི ཀཏྠཙི པོཏྠཀེ ལིཁནྟི། ཏཏྠ མཧཱཔཉྙཱ ཀཱརཎཱཀཱརཎཉྙུནོ ཨཱཙརིཡཱ ཨསནསྶ…པེ॰… སོཏི ཧི ཀཱརཎཾ ཀཐཡནྟཱིཏི ཡོཛནཱ།

1274.‘‘Asanassa upacchedā’’ti iminā tasmiṃyeva āsane yathānisinneneva kātabbe asane āsāvacchedo dīpito. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tasmiṃ pana āsane na bhuñjitukāmo, vihāraṃ pavisitvā bhuñjitukāmo, aññassa vā dātukāmo’’ti (pāci. aṭṭha. 238-239). Kurundaṭṭhakathāyaṃ tassa vinicchayassa dassitattā ‘‘mahāpaññā’’ti kurundaṭṭhakathācariyaṃ sandhāyāha. Kāraṇākāraṇaññunoti ‘‘pavāraṇassa idaṃ kāraṇaṃ, idaṃ akāraṇa’’nti jānantā. ‘‘Kāraṇākāraṇaññunā’’ti katthaci potthake likhanti. Tattha mahāpaññā kāraṇākāraṇaññuno ācariyā asanassa…pe… soti hi kāraṇaṃ kathayantīti yojanā.

༡༢༧༥. ཧཏྠཔཱསངྒེ ཝིནིཙྪཡཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘གཎྷཏོ…པེ॰… པསཱརིཏ’’ནྟི། གཎྷཏོཏི ཡེན ཨིརིཡཱཔཐེན སམནྣཱགཏོ ཧུཏྭཱ གཎྷཱཏི, ཨེཝཾ གཎྷཏོ། པཙྪིམཾ ཨངྒནྟི དཱཡཀེན དིནྣསྶ པཊིགྒཱཧཀསྶ ཡོ ཨཝཡཝོ པརབྷཱགེ ཧོཏི , ཏཾ ཋཱནཱདིཨིརིཡཱཔཐསམནྣཱགཏསྶ པཊིགྒཱཧཀསྶ པཎྷིཨཱདིཾ པཙྪིམཾ ཨངྒཾ། དདཏོ པསཱརིཏཾ ཧཏྠཾ ཝིནཱ པུརིམཾ ཨངྒནྟི ཡོཛནཱ། པསཱརིཏཾ ཧཏྠནྟི ཨེཏྠ ‘‘དཱཏུ’’ནྟི སེསོ། ཨུབྷིནྣནྟི ཨེཏྠ ‘‘ཨནྟརེ’’ཏི སེསོ། པཊིགྒཱཧཀདཱཡཀཱནཾ པཙྪིམཔུརིམཱནཾ ཨུབྷིནྣཾ ཨངྒཱནཾ ཨནྟརེ ཨོཀཱསེ། ཨཌྜྷཾ ཨུཔཌྜྷཾ ཧཏྠཾ ཏེཡྻཾ ཏཏིཡཾ ཡསྶཱཏི ཝིགྒཧོ, ཨཏིརེཀཝིདཏྠིདྭིརཏནཔྤམཱཎནྟི ཨཏྠོ།

1275. Hatthapāsaṅge vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘gaṇhato…pe… pasārita’’nti. Gaṇhatoti yena iriyāpathena samannāgato hutvā gaṇhāti, evaṃ gaṇhato. Pacchimaṃ aṅganti dāyakena dinnassa paṭiggāhakassa yo avayavo parabhāge hoti , taṃ ṭhānādiiriyāpathasamannāgatassa paṭiggāhakassa paṇhiādiṃ pacchimaṃ aṅgaṃ. Dadato pasāritaṃ hatthaṃ vinā purimaṃ aṅganti yojanā. Pasāritaṃ hatthanti ettha ‘‘dātu’’nti seso. Ubhinnanti ettha ‘‘antare’’ti seso. Paṭiggāhakadāyakānaṃ pacchimapurimānaṃ ubhinnaṃ aṅgānaṃ antare okāse. Aḍḍhaṃ upaḍḍhaṃ hatthaṃ teyyaṃ tatiyaṃ yassāti viggaho, atirekavidatthidviratanappamāṇanti attho.

༡༢༧༦. ཨབྷིཧཱརངྒེ ཝིནིཙྪཡཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཏསྨི’’ནྟིཨཱདི། ཨཌྜྷཏེཡྻེ ཏསྨིཾ ཋཱནེ ཋཏྭཱཏི ཡོཛནཱ, དྭིརཏནཝིདཏྠིཔམཱཎེ ཏསྨིཾ ཋཱནེ ཋཏྭཱཏི ཨཏྠོ། ཨབྷིཧཊནྟི ཨུཔནཱིཏཾ། ཏཱདིསནྟི ཨབྷིཧཊསདིསཾ, པཝཱརཎཔཧོནཀཱནཾ པཉྩནྣཾ བྷོཛནཱནཾ ཨཉྙཏརནྟི ཨཏྠོ།

1276. Abhihāraṅge vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘tasmi’’ntiādi. Aḍḍhateyye tasmiṃ ṭhāne ṭhatvāti yojanā, dviratanavidatthipamāṇe tasmiṃ ṭhāne ṭhatvāti attho. Abhihaṭanti upanītaṃ. Tādisanti abhihaṭasadisaṃ, pavāraṇapahonakānaṃ pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataranti attho.

༡༢༧༧-༨. ཨཱདྷཱརཀེ ཝཱཔཱིཏི ཝལཡཱདིཔཏྟཱདྷཱརཀེཔི། ཨཱུརཱུསཱུཏི དྭིནྣཾ ཨཱུརཱུནཾ མཛ྄ཛྷེ, ཨངྐེཏི ཨཏྠོ། ཨཱཧརིཏྭཱཏི ཨབྷིཧརིཏྭཱ། བྷཏྟཾ གཎྷཱཏཱིཏི ཨེཏྠ ‘‘ཨིཏོ’’ཏི སེསོ, ‘‘ཨིཏོ བྷཏྟཾ གཎྷཱ’’ཏི ཨནནྟརེ ནིསིནྣོ ཙ བྷཱསཏཱིཏི ཡོཛནཱ། བྷཏྟནྟི ཨུཔལཀྑཎཾ, པཉྩསུ བྷོཛནེསུ ཡཾ ཀིཉྩཱིཏི ཨཏྠོ། ཏནྟི ཏཐཱ གཎྷིཏུཾ ཝུཏྟབྷཏྟཱདིབྷོཛནཾ། ཨབྷིཧཱརསྶ ཙཱཏི ཨེཏྠ ཙ-སདྡོ པདཔཱུརཎཏྠོ, ཨེཝཀཱརཏྠོ ཝཱ, ཨབྷཱཝཱ ཨེཝཱཏི ཡོཛནཱ།

1277-8.Ādhārake vāpīti valayādipattādhārakepi. Ūrūsūti dvinnaṃ ūrūnaṃ majjhe, aṅketi attho. Āharitvāti abhiharitvā. Bhattaṃ gaṇhātīti ettha ‘‘ito’’ti seso, ‘‘ito bhattaṃ gaṇhā’’ti anantare nisinno ca bhāsatīti yojanā. Bhattanti upalakkhaṇaṃ, pañcasu bhojanesu yaṃ kiñcīti attho. Tanti tathā gaṇhituṃ vuttabhattādibhojanaṃ. Abhihārassa cāti ettha ca-saddo padapūraṇattho, evakārattho vā, abhāvā evāti yojanā.

༡༢༧༩. ‘‘བྷཏྟཔཙྪི’’ནྟི ཨིདཾ ཨུཔལཀྑཎཾ།

1279.‘‘Bhattapacchi’’nti idaṃ upalakkhaṇaṃ.

༡༢༨༠. དཱིཡམཱནེཏི ཨེཏྠ ‘‘བྷོཛནེ’’ཏི སེསོ། ཨིཏརོཏི ཧཏྠཔཱསེ ནིསིནྣོ། ཨབྷིཧཱརངྒསྶ ཨབྷཱཝཱ སོ ན པཝཱརིཏོཏི།

1280.Dīyamāneti ettha ‘‘bhojane’’ti seso. Itaroti hatthapāse nisinno. Abhihāraṅgassa abhāvā so na pavāritoti.

༡༢༨༡. པཊིཀྑེཔངྒེ ཝིནིཙྪཡཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཀཱཡེནཱ’’ཏིཨཱདི། ཝཱཙཱབྷིཧཱརསྶ ཨནངྒཏྟཱ ཨཱཧ ‘‘ཀཱཡེནཱབྷིཧཊ’’ནྟི། ཡཐཱཧ ‘‘ཝཱཙཱཡ ཨབྷིཧཊཾ པཊིཀྑིཔཏོ པཝཱརཎཱ ནཏྠཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༣༨-༢༣༩)། ཨབྷིཧཊབྷོཛནཾ པཊིཀྑིཔིཏུཾ ཨངྒུལིཡོ ཝཱ ཧཏྠཾ ཝཱ ཧཏྠགཏསྶ ཀསྶཙི ཙལནཱདིཾ ཡཾ ཀཉྩི ཀཱཡཝིཀཱརཾ ཀརོནྟོ, བྷམུཾ ཨུཀྑིཔནྟོ, ཀུཛ྄ཛྷིཏྭཱ ཨོལོཀེནྟོ ཝཱ ཀཱཡེན པཊིཀྑིཔཏཱིཏི ཝུཙྩཏི། ‘‘ཨལ’’ནྟི ཝཱ ‘‘ན གཎྷཱམཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨཱགམེཧཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨདྷིཝཱསེཧཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘མཱ ཨཱཀིརཱ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨཔགཙྪཱཧཱི’’ཏི ཝཱ ཨེཝམཱདིཀཾ ཝདནྟོ ཝཱཙཱཡ པཊིཀྑིཔཏཱིཏི ཝུཙྩཏི།

1281. Paṭikkhepaṅge vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘kāyenā’’tiādi. Vācābhihārassa anaṅgattā āha ‘‘kāyenābhihaṭa’’nti. Yathāha ‘‘vācāya abhihaṭaṃ paṭikkhipato pavāraṇā natthī’’ti (pāci. aṭṭha. 238-239). Abhihaṭabhojanaṃ paṭikkhipituṃ aṅguliyo vā hatthaṃ vā hatthagatassa kassaci calanādiṃ yaṃ kañci kāyavikāraṃ karonto, bhamuṃ ukkhipanto, kujjhitvā olokento vā kāyena paṭikkhipatīti vuccati. ‘‘Ala’’nti vā ‘‘na gaṇhāmī’’ti vā ‘‘āgamehī’’ti vā ‘‘adhivāsehī’’ti vā ‘‘mā ākirā’’ti vā ‘‘apagacchāhī’’ti vā evamādikaṃ vadanto vācāya paṭikkhipatīti vuccati.

༡༢༨༢-༣. ཨཱཀིརཱཏི ཨེཏྠཱཔི ‘‘ཨིཏི ཙཱ’’ཏི ཡོཛེཏབྦཾ། ཨེཝཾ ཝདནྟསྶ ནིཝཱརེཏུཀཱམཏཱཙིཏྟེ སཏིཔི ནིཝཱརཎཝཙནེན ཧོནྟཾ པཝཱརཎཾ ཨཱཀིརཱཏིཨཱདིཝིདྷིཝཙནེ ན ཧོཏཱིཏི ཨཱཧ ‘‘ན པན’ནྟི པཝཱརཎཱ’’ཏི། པཝཱརཎཱ པན ན ཨཏྠཱིཏི ཡོཛནཱ།

1282-3.Ākirāti etthāpi ‘‘iti cā’’ti yojetabbaṃ. Evaṃ vadantassa nivāretukāmatācitte satipi nivāraṇavacanena hontaṃ pavāraṇaṃ ākirātiādividhivacane na hotīti āha ‘‘na pana’nti pavāraṇā’’ti. Pavāraṇā pana na atthīti yojanā.

༡༢༨༤. ‘‘རསཾ གཎྷཐཱ’’ཏི ཝདེཏི སམྦནྡྷོ། ཏཾ སུཏྭཱཏི ཏཾ ཝཙནཾ སུཏྭཱ།

1284. ‘‘Rasaṃ gaṇhathā’’ti vadeti sambandho. Taṃ sutvāti taṃ vacanaṃ sutvā.

༡༢༨༥. ‘‘སཱར’’ནྟི ཨིདཾ ཝཎྞབྷཎནམཏྟཾ། ‘‘ཨིད’’ནྟི སཱམཉྙེན མཙྪམཾསཾ ཝདཏི, པཝཱརཎངྒཾ ཧོཏི། མཙྪརསཾ མཾསརསནྟི ཨེཏྠ དྭནྡསམཱསསྶཔི སམྦྷཝཏོ ‘‘མཙྪཾ, མཾསཾ གཎྷཱ’’ཏི ཙ ཝུཏྟཾ ཧོཏི, ཏཉྩ ཨངྒཾ ཧོཏི།

1285.‘‘Sāra’’nti idaṃ vaṇṇabhaṇanamattaṃ. ‘‘Ida’’nti sāmaññena macchamaṃsaṃ vadati, pavāraṇaṅgaṃ hoti. Maccharasaṃ maṃsarasanti ettha dvandasamāsassapi sambhavato ‘‘macchaṃ, maṃsaṃ gaṇhā’’ti ca vuttaṃ hoti, tañca aṅgaṃ hoti.

༡༢༨༦. ‘‘རསཾ གཎྷཱ’’ཏི ཝུཏྟེ པནསྶ ཝིཀཔྤསྶ ཨབྷཱཝཱ པཝཱརཎསྶ ཨངྒཾ ན ཧོཏི། ཏེནེཝཱཧ ‘‘ཨཏྠི ཙ མཾསཾ ཙེ’’ཏི།

1286. ‘‘Rasaṃ gaṇhā’’ti vutte panassa vikappassa abhāvā pavāraṇassa aṅgaṃ na hoti. Tenevāha ‘‘atthi ca maṃsaṃ ce’’ti.

༡༢༨༧. མུཧུཏྟཾ ཨཱགམེཧཱིཏི ཀཉྩི ཀཱལཾ ཨོལོཀེཧི།

1287.Muhuttaṃāgamehīti kañci kālaṃ olokehi.

༡༢༨༨. པནསཱདཱིཧཱིཏི ཨཱདི-སདྡེན ཝེཏྟངྒཱདཱིནཾ གཧཎཾ།

1288.Panasādīhīti ādi-saddena vettaṅgādīnaṃ gahaṇaṃ.

༡༢༩༠. མཙྪསཱུཔཾ མཾསསཱུཔནྟི ཨེཏྠ སམཱསཝིཀཔྤཱ ‘‘མཙྪརསཾ མཾསརས’’ནྟི ཨེཏྠ ཝིཡ དཊྛབྦཱ།

1290.Macchasūpaṃ maṃsasūpanti ettha samāsavikappā ‘‘maccharasaṃ maṃsarasa’’nti ettha viya daṭṭhabbā.

༡༢༩༡. ཀརམྦཀནྟི མཙྪམཾསེན ཝཱ ཨཉྙེན ཝཱ མིསྶསྶེཝ སཱུཔཝིསེསསྶ ནཱམཾ། ཏེནེཝ ཙ ‘‘མཾསཀརམྦཀཾ གཎྷཐ, མཙྪཀརམྦཀཾ གཎྷཐཱ’’ཏི ཝུཏྟེ ནིསེདྷེན པཝཱརཎཱ ཧོཏི, ‘‘ཀརམྦཀཾ གཎྷཐཱ’’ཏི ཝུཏྟེ ཨནིཡཏཝཙནཏྟཱ ན ཧོཏི། ཀལཱི༹རསཱུཔཱདཱིཧི སམཱནཝིནིཙྪཡབྷཱཝཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཨེསེཝ ནཡོ ཝུཏྟོ’’ཏི།

1291.Karambakanti macchamaṃsena vā aññena vā missasseva sūpavisesassa nāmaṃ. Teneva ca ‘‘maṃsakarambakaṃ gaṇhatha, macchakarambakaṃ gaṇhathā’’ti vutte nisedhena pavāraṇā hoti, ‘‘karambakaṃ gaṇhathā’’ti vutte aniyatavacanattā na hoti. Kaḷīrasūpādīhi samānavinicchayabhāvaṃ dassetumāha ‘‘eseva nayo vutto’’ti.

༡༢༩༢. ཝུཏྟསྨིནྟི ཝུཏྟེ།

1292.Vuttasminti vutte.

༡༢༩༣. ཡེནཱཏི བྷཏྟེན། ཨཱཔུཙྪིཏོཏི ‘‘གཎྷཐཱ’’ཏི ཝུཏྟོ། ཏསྶ བྷཏྟསྶ། ཨཏྠིཏཱཡ ཡཱགུཡཱ ཝིཛྫམཱནཏྟཱ། ཨིཏི ཀཱརཎནྟི ཨིདཾ པཝཱརཎཀཱརཎཾ།

1293.Yenāti bhattena. Āpucchitoti ‘‘gaṇhathā’’ti vutto. Tassa bhattassa. Atthitāya yāguyā vijjamānattā. Iti kāraṇanti idaṃ pavāraṇakāraṇaṃ.

༡༢༩༤. ‘‘ཡཱགུམིསྶཀཾ གཎྷཱ’’ཏི ཝུཏྟེ སཱ ཡཱགུ ཏཏྠ ཏསྨིཾ ཨབྷིཧཊེ བྷཱཛནེ པཀྑིཏྟབྷཏྟེན སམཱ ཝཱ བཧུཏརཱ ཝཱ ཙེ ཧོཏི, སོ ཨེཝཾ ཝཏྭཱ ཨབྷིཧཊཾ པཊིཀྑེཔཾ བྷིཀྑུ ན པཝཱརེཏི ཀིརཱཏི ཡོཛནཱ། ཀིརཱཏི ཨརུཙིཾ སཱུཙེཏི། ཏེནེཝ ཝཀྑཏི ‘‘ཀཱརཎཾ པན དུདྡས’’ནྟི།

1294. ‘‘Yāgumissakaṃ gaṇhā’’ti vutte sā yāgu tattha tasmiṃ abhihaṭe bhājane pakkhittabhattena samā vā bahutarā vā ce hoti, so evaṃ vatvā abhihaṭaṃ paṭikkhepaṃ bhikkhu na pavāreti kirāti yojanā. Kirāti aruciṃ sūceti. Teneva vakkhati ‘‘kāraṇaṃ pana duddasa’’nti.

༡༢༩༥. སབྦཏྠཱཏི སབྦཨཊྛཀཐཱསུ།

1295.Sabbatthāti sabbaaṭṭhakathāsu.

༡༢༩༦. ཝིསུཾ ཀཏྭཱཏི ཨེཀསིཏྠམྤི ཡཐཱ ན ཧོཏི, ཏཐཱ རསཾ ཝཱ ཁཱིརཾ ཝཱ བྷཏྟཏོ ཝིཡོཛེཏྭཱ།

1296.Visuṃ katvāti ekasitthampi yathā na hoti, tathā rasaṃ vā khīraṃ vā bhattato viyojetvā.

༡༢༩༧. གཙྪནྟེནེཝཱཏི ཡཱཝ བྷོཛནནིཊྛཱནཾ, ཏཱཝ གཙྪནྟེནེཝ། ཡཐཱཧ ‘‘གཙྪནྟེན ནདིཔཱུརཾ པཏྟེནཔི ཨཊྛཏྭཱ ནདིཏཱིརེ གུམྦཾ པརིཀྑིཔིཏྭཱ ཝིཙརནྟེན ནཱཝཾ ཝཱ སེཏུཾ ཝཱ ཨཱརུལ༹ྷེན ཨཊྛཏྭཱ ཝཊྚེཏྭཱ ཝིཙརནྟེནཱ’’ཏི།

1297.Gacchantenevāti yāva bhojananiṭṭhānaṃ, tāva gacchanteneva. Yathāha ‘‘gacchantena nadipūraṃ pattenapi aṭṭhatvā naditīre gumbaṃ parikkhipitvā vicarantena nāvaṃ vā setuṃ vā āruḷhena aṭṭhatvā vaṭṭetvā vicarantenā’’ti.

༡༢༩༨. སོཏི གཙྪནྟོ། ཏཏོཏི ཋཱནཏོ, གམནཨིརིཡཱཔཐསྶ ཝིཀོཔིཏཏྟཱཏི ཨདྷིཔྤཱཡོ།

1298.Soti gacchanto. Tatoti ṭhānato, gamanairiyāpathassa vikopitattāti adhippāyo.

༡༢༩༩. ཨཱསནཾ ཨཝིཙཱལེཏྭཱཏི ནིསཛྫཱཝསེན ཕུཊྛཊྛཱནཾ ཨཙཱལེཏྭཱ, ཨནུཊྛཧིཏྭཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ‘‘ཨདིནྣཱདཱནེ ཝིཡ ཋཱནཱཙཱཝནཾ གཧེཏབྦ’’ནྟི གཎྛིཔདེ ཝུཏྟཾ།

1299.Āsanaṃavicāletvāti nisajjāvasena phuṭṭhaṭṭhānaṃ acāletvā, anuṭṭhahitvāti vuttaṃ hoti. ‘‘Adinnādāne viya ṭhānācāvanaṃ gahetabba’’nti gaṇṭhipade vuttaṃ.

༡༣༠༠. ཏཏོཏི པཝཱརིཏཀཱལཏོ ཨུདྡྷཾ, ཏཏོ ནིསིནྣཊྛཱནཏོ ཝཱ། ཨིཏོ, ཨེཏྟོ ཝཱ། ཨཱིསཀམྤི སཾསརིཏུནྟི ནིསིནྣཊྛཱནཏོ ཨིཏོ ཙིཏོ ཙ ཐོཀམྤི སཾསརིཏུཾ, ཨཔགནྟུནྟི ཨཏྠོ།

1300.Tatoti pavāritakālato uddhaṃ, tato nisinnaṭṭhānato vā. Ito, etto vā. Īsakampi saṃsaritunti nisinnaṭṭhānato ito cito ca thokampi saṃsarituṃ, apagantunti attho.

༡༣༠༡. སབྦཏྠཱཏི པཱིཋཀཱདིསཾཧཱརིམེ སབྦསྨིཾ ཨཱསནེ། ‘‘ཝིནཡཉྙུནཱ’’ཏི ཨིམིནཱ ‘‘སཙེ པན ནཾ སཧ མཉྩེན ཨུཀྑིཔིཏྭཱ ཨཉྙཏྲ ནེནྟི, ཝཊྚཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༣༨-༢༣༩) ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘པཱིཋཀཱདཱིསུཔི ཨཡམེཝ ཝིནིཙྪཡོ’’ཏི ཝུཏྟབྷཱཝཾ ཛཱནནྟེནཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི།

1301.Sabbatthāti pīṭhakādisaṃhārime sabbasmiṃ āsane. ‘‘Vinayaññunā’’ti iminā ‘‘sace pana naṃ saha mañcena ukkhipitvā aññatra nenti, vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 238-239) aṭṭhakathāyaṃ ‘‘pīṭhakādīsupi ayameva vinicchayo’’ti vuttabhāvaṃ jānantenāti vuttaṃ hoti.

༡༣༠༢. ནིཔཛྫིཏྭཱཏི ཨེཏྠ ‘‘པརིཝཏྟནྟེན ཡེན པསྶེན ནིཔནྣོ, ཏསྶ ཋཱནཾ ནཱཏིཀྐམེཏབྦ’’ནྟི ཝཙནཏོ པུབྦསཡིཏཊྛཱནཾ ཨཝིཛཧིཏྭཱ སཡིཏྭཱཡེཝཱཏི ཨཏྠོ། ཏཐེཝཱཏི ཨུཀྐུཊིཀོ ཧུཏྭཱཝཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ‘‘ཏསྶ པན ཧེཊྛཱ པལཱལཔཱིཋཾ ཝཱ ཀིཉྩི ཝཱ ནིསཱིདནཀཾ དཱཏབྦ’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༣༨-༢༣༩) ཨཊྛཀཐཱཡཾ ཝུཏྟཾ།

1302.Nipajjitvāti ettha ‘‘parivattantena yena passena nipanno, tassa ṭhānaṃ nātikkametabba’’nti vacanato pubbasayitaṭṭhānaṃ avijahitvā sayitvāyevāti attho. Tathevāti ukkuṭiko hutvāvāti vuttaṃ hoti. ‘‘Tassa pana heṭṭhā palālapīṭhaṃ vā kiñci vā nisīdanakaṃ dātabba’’nti (pāci. aṭṭha. 238-239) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ.

༡༣༠༣. ཨཏིརིཏྟཾ ཀརོནྟེན སིཀྑུནཱ བྷཱཛནཾ ཨོནམེཏྭཱན བྷོཛནེ དསྶིཏེ ཨཐ ‘‘ཨལམེཏཾ སབྦ’’ནྟི ཝཏྟབྦནྟི ཡོཛནཱ། ཏཏྠ ཨཏིརིཏྟཾ ཀརོནྟེནཱཏི ‘‘ཨཏིརིཏྟཾ ནཱམ ཀཔྤིཡཀཏཾ ཧོཏི, པཊིགྒཧིཏཀཏཾ ཧོཏི, ཨུཙྩཱརིཏཀཏཾ ཧོཏི, ཧཏྠཔཱསེ ཀཏཾ ཧོཏི, བྷུཏྟཱཝིནཱ ཀཏཾ ཧོཏི, བྷུཏྟཱཝིནཱ པཝཱརིཏེན ཨཱསནཱ ཨཝུཊྛིཏེན ཀཏཾ ཧོཏི, ‘ཨལམེཏཾ སབྦ’ནྟི ཝུཏྟཾ ཧོཏི, གིལཱནཱཏིརིཏྟཾ ཧོཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༢༣༩) ཝུཏྟེསུ ཨཊྛསུ ཨཱཀཱརེསུ ཨནྟཾ ཝིནཱ པུརིམེཧི སཏྟཧི ཝིནཡཀམྨཱཀཱརེཧི ཨཏིརིཏྟཾ ཀརོནྟེནཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཡཐཱཧ ‘‘ཨིམེཧི སཏྟཧི ཝིནཡཀམྨཱཀཱརེཧི ཡཾ ཨཏིརིཏྟ’’ནྟིཨཱདི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༣༨-༢༣༩)།

1303. Atirittaṃ karontena sikkhunā bhājanaṃ onametvāna bhojane dassite atha ‘‘alametaṃ sabba’’nti vattabbanti yojanā. Tattha atirittaṃ karontenāti ‘‘atirittaṃ nāma kappiyakataṃ hoti, paṭiggahitakataṃ hoti, uccāritakataṃ hoti, hatthapāse kataṃ hoti, bhuttāvinā kataṃ hoti, bhuttāvinā pavāritena āsanā avuṭṭhitena kataṃ hoti, ‘alametaṃ sabba’nti vuttaṃ hoti, gilānātirittaṃ hotī’’ti (pāci. 239) vuttesu aṭṭhasu ākāresu antaṃ vinā purimehi sattahi vinayakammākārehi atirittaṃ karontenāti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘imehi sattahi vinayakammākārehi yaṃ atiritta’’ntiādi (pāci. aṭṭha. 238-239).

ཨིདྷ ཨཏིརིཏྟཾ ཀཱཏུཾ ཨབྷིཧཊབྷོཛནཾ ཀཔྤིཡཉྩ ནཱམ ཧོཏི, ཀཔྤིཡཀཏེན སིངྒིཝེརལསུཎཱདིཝཏྠུནཱ ཡུཏྟཏཱཡ ཙ ཨཀཔྤིཡམཾསཱབྷཱཝེན ཙ ཀུལདཱུསནཱདཱིཧི ཨནུཔྤནྣབྷཱཝེན ཙ ཀཏཉྩ ནཱམ ཧོཏི། ‘‘ཨལམེཏཾ སབྦ’’ནྟི ཨཏིརིཏྟཀཏབྷཱཝཏོ ཨེཝཾ ཀཔྤིཡཉྩ ཏཾ ཀཏཾ ཙཱཏི ཀཔྤིཡཀཏནྟི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཨེཝམུཔརིཔི ཀཏ-སདྡསྶ ཨཏྠོ ཙ སམཱསཝིགྒཧོ ཙ ཝེདིཏབྦོ ། ཨཝསིཊྛཔདེསུ བྷིཀྑུནཱ པཊིགྒཧིཏཾ པཊིགྒཧིཏཾ ནཱམ། ཏཾ ཀཱརཱཔེཏྭཱ ཨཱགཏེན བྷིཀྑུནཱ ཐོཀཾ ཨུཙྩཱརེཏྭཱ, ཨོཏཱརེཏྭཱ ཝཱ དསྶིཏཾ ཨུཙྩཱརིཏཀཏཾ ནཱམ། ཀཔྤིཡཾ ཀཱརཱཔེཏུམཱགཏསྶ ཨཌྜྷཏེཡྻཧཏྠཔྤམཱཎཧཏྠཔཱསབྦྷནྟརགཏེན ཨཏིརིཏྟཀཏཾ ‘‘ཧཏྠཔཱསེ ཀཏ’’ནྟི ཝུཙྩཏི། ཨནྟམསོ པཝཱརཎཛནཀཾ ཡཾ ཀིཉྩི བྷོཛནཾ ཀུསགྒེནཱཔི གཧེཏྭཱ བྷུཏྟཏྟཱ བྷུཏྟཱཝིནཱ། ཡཐཱཧ ‘‘པཉྩནྣཾ བྷོཛནཱནཾ ཨཉྙཏརཾ བྷོཛནཾ ཨནྟམསོ ཀུསགྒེནཱཔི བྷུཏྟཾ ཧོཏཱི’’ཏི། བྷུཉྫནྟོ པཝཱརིཏོ ཧུཏྭཱ ཡོ ཨཱསནཾ ན ཀོཔེཏི, སོ བྷུཏྟཱཝཱི པཝཱརིཏོ ‘‘ཨཱསནཱ ཨཝུཊྛིཏོ’’ཏི ཝུཙྩཏི, ཏེན ཀཏཾ ‘‘བྷུཏྟཱཝིནཱ…པེ॰… ཨཝུཊྛིཏེན ཀཏ’’ནྟི ཝུཏྟཾ། ‘‘ཨལམེཏཾ སབྦ’’ནྟི ཝཙཱིབྷེདཾ ཀཏྭཱ ཝུཏྟཾ ‘‘ཨལམེཏཾ སབྦནྟི ཝུཏྟཾ ཧོཏཱི’’ཏི དསྶིཏཾ། ཨཡཾ སཏྟཝིདྷོ ཝིནཡཀམྨཱཀཱརོ ནཱམ།

Idha atirittaṃ kātuṃ abhihaṭabhojanaṃ kappiyañca nāma hoti, kappiyakatena siṅgiveralasuṇādivatthunā yuttatāya ca akappiyamaṃsābhāvena ca kuladūsanādīhi anuppannabhāvena ca katañca nāma hoti. ‘‘Alametaṃ sabba’’nti atirittakatabhāvato evaṃ kappiyañca taṃ kataṃ cāti kappiyakatanti vuttaṃ hoti. Evamuparipi kata-saddassa attho ca samāsaviggaho ca veditabbo . Avasiṭṭhapadesu bhikkhunā paṭiggahitaṃ paṭiggahitaṃ nāma. Taṃ kārāpetvā āgatena bhikkhunā thokaṃ uccāretvā, otāretvā vā dassitaṃ uccāritakataṃ nāma. Kappiyaṃ kārāpetumāgatassa aḍḍhateyyahatthappamāṇahatthapāsabbhantaragatena atirittakataṃ ‘‘hatthapāse kata’’nti vuccati. Antamaso pavāraṇajanakaṃ yaṃ kiñci bhojanaṃ kusaggenāpi gahetvā bhuttattā bhuttāvinā. Yathāha ‘‘pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojanaṃ antamaso kusaggenāpi bhuttaṃ hotī’’ti. Bhuñjanto pavārito hutvā yo āsanaṃ na kopeti, so bhuttāvī pavārito ‘‘āsanā avuṭṭhito’’ti vuccati, tena kataṃ ‘‘bhuttāvinā…pe… avuṭṭhitena kata’’nti vuttaṃ. ‘‘Alametaṃ sabba’’nti vacībhedaṃ katvā vuttaṃ ‘‘alametaṃ sabbanti vuttaṃ hotī’’ti dassitaṃ. Ayaṃ sattavidho vinayakammākāro nāma.

གིལཱནཱཏིརིཏྟཀཾ པན ཨིམིསྶཱ གཱཐཱཡ ཨཝུཏྟམྤི ཨནཏིརིཏྟསནྡསྶནཏྠཾ ཝཀྑམཱནཱཡ ‘‘ཀཏ’’ནྟིཨཱདིགཱཐཱཡ ‘‘ན གིལཱནཱཏིརིཏྟཉྩཱ’’ཏི ཨིམསྶ ཝིཔརིཡཱཡཏོ ཝེདིཏབྦཾ། གིལཱནཏོ ཨཏིརིཏྟཾ, ཏསྶ ཨཉྙདིནེསུ བྷུཉྫནཏྠཱཡ ཨུཔཊྛཱཔིཏམྤི གིལཱནཱཏིརིཏྟཾ ནཱམ།

Gilānātirittakaṃ pana imissā gāthāya avuttampi anatirittasandassanatthaṃ vakkhamānāya ‘‘kata’’ntiādigāthāya ‘‘na gilānātirittañcā’’ti imassa vipariyāyato veditabbaṃ. Gilānato atirittaṃ, tassa aññadinesu bhuñjanatthāya upaṭṭhāpitampi gilānātirittaṃ nāma.

‘‘ཏེན བྷིཀྑུནཱ’’ཏི ཨིམིནཱ ‘‘བྷུཏྟཱཝིནཱ’’ཏི ཙ ‘‘བྷུཏྟཱཝིནཱ པཝཱརིཏེན ཨཱསནཱ ཝུཊྛིཏེནཱ’’ཏི ཙ ཝུཏྟཔྤཀཱརེན ཝིསིཊྛཾ ཏེནེཝ པཱཀཊཾ བྷིཀྑུཾ པརཱམསཏི, པཝཱརཎཛནཀཱནཾ པཉྩནྣཾ བྷོཛནཱནཾ ཨཉྙཏརཾ ཨཔྤམཏྟཀམྤི བྷུཏྟཱཝིནཱ, བྷུཏྟཱཝཱི པཝཱརིཏོཔི ཧུཏྭཱ ཨཱསནཱ ཨཝུཊྛིཏེན ཝཱ བྷིཀྑུནཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཨོནམིཏྭཱན བྷཱཛནེཏི ཨེཏྠ ‘‘དསྶིཏེ བྷོཛནེ’’ཏི སེསོ, ‘‘ཨཐཱ’’ཏི ཨིམིནཱ སམྦནྡྷོ། ཀཔྤིཡཀརཎཱརཧཱནི སིངྒིཝེརཱདཱིནི ཀཔྤིཡཾ ཀཱརེཏྭཱ པཊིགྒཧཱཔེཏྭཱ ཨཱགནྟྭཱ ཧཏྠཔཱསབྦྷནྟརེ པཏྭཱ ཨཏིརིཏྟཾ ཀཱརཱཔེནྟེན བྷིཀྑུནཱ བྷཱཛནཾ ཐོཀཾ ཨོནཱམེཏྭཱ ཨུཙྩཱརེཏྭཱ དསྶིཏཀཱལཱནནྟརཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཨུཏྟརི ཀཱཏབྦཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཨལ’’ནྟིཨཱདི།

‘‘Tena bhikkhunā’’ti iminā ‘‘bhuttāvinā’’ti ca ‘‘bhuttāvinā pavāritena āsanā vuṭṭhitenā’’ti ca vuttappakārena visiṭṭhaṃ teneva pākaṭaṃ bhikkhuṃ parāmasati, pavāraṇajanakānaṃ pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ appamattakampi bhuttāvinā, bhuttāvī pavāritopi hutvā āsanā avuṭṭhitena vā bhikkhunāti vuttaṃ hoti. Onamitvāna bhājaneti ettha ‘‘dassite bhojane’’ti seso, ‘‘athā’’ti iminā sambandho. Kappiyakaraṇārahāni siṅgiverādīni kappiyaṃ kāretvā paṭiggahāpetvā āgantvā hatthapāsabbhantare patvā atirittaṃ kārāpentena bhikkhunā bhājanaṃ thokaṃ onāmetvā uccāretvā dassitakālānantarāti vuttaṃ hoti. Uttari kātabbaṃ dassetumāha ‘‘ala’’ntiādi.

ཨེཏྟཱཝཏཱ ‘‘ཏེན བྷིཀྑུནཱ’’ཏི ཨིམིནཱ ‘‘བྷུཏྟཱཝིནཱ ཀཏཾ, བྷུཏྟཱཝིནཱ པཝཱརིཏེན ཨཱསནཱ ཨཝུཊྛིཏེན ཀཏ’’ནྟི ཨངྒདྭཡཾ སངྒཧིཏཾ། ‘‘ཨོནམེཏྭཱན བྷཱཛན’’ནྟི ཨིམིནཱ ‘‘ཨུཙྩཱརིཏཀཏཾ ཧོཏཱི’’ཏི ཨིདཾ སངྒཧིཏཾ། ‘‘ཀཔྤིཡཀཏཾ, པཊིགྒཧིཏཀཏཾ, ཧཏྠཔཱསེཀཏ’’ནྟི ཨིདཾ ཏཡཾ ཨནནྟརིཡཝཱཙིནཱ ཨཐ-སདྡེན སངྒཧིཏཾ། ‘‘ཨལམེཏཾ སབྦ’’ནྟི ཨིདཾ པནེཏྠ སརཱུཔེནེཝ དསྶིཏནྟི དཊྛབྦཾ།

Ettāvatā ‘‘tena bhikkhunā’’ti iminā ‘‘bhuttāvinā kataṃ, bhuttāvinā pavāritena āsanā avuṭṭhitena kata’’nti aṅgadvayaṃ saṅgahitaṃ. ‘‘Onametvāna bhājana’’nti iminā ‘‘uccāritakataṃ hotī’’ti idaṃ saṅgahitaṃ. ‘‘Kappiyakataṃ, paṭiggahitakataṃ, hatthapāsekata’’nti idaṃ tayaṃ anantariyavācinā atha-saddena saṅgahitaṃ. ‘‘Alametaṃ sabba’’nti idaṃ panettha sarūpeneva dassitanti daṭṭhabbaṃ.

༡༣༠༤. པཏྟེ ཋིཏབྷོཛནམེཝ ཨཏིརིཏྟཾ ཀཱཏབྦནྟི ནཏྠི, པཙྪིཨཱདཱིསུ ཡཏྠ ཀཏྠཙི བྷཱཛནེ ཋིཏམྤི ཀཱཏབྦནྟི དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཀཔྤིཡཾ པནཱ’’ཏི། ཀུཎྜེཏི བྷཎྜུཀྑལིཡཾ། བྷཱཛནེཏི ཡཾ ཀིཉྩི བྷཱཛནཾ གཧིཏཾ།

1304. Patte ṭhitabhojanameva atirittaṃ kātabbanti natthi, pacchiādīsu yattha katthaci bhājane ṭhitampi kātabbanti dassetumāha ‘‘kappiyaṃ panā’’ti. Kuṇḍeti bhaṇḍukkhaliyaṃ. Bhājaneti yaṃ kiñci bhājanaṃ gahitaṃ.

༡༣༠༥. ཨེཏནྟི ཨཏིརིཏྟཀཏཾ ཨེཏཾ བྷོཛནཾ། ཏཾ ཨེཀམེཝ ཋཔེཏྭཱཏི ཡོཛནཱ། ‘‘ཝཊྚཏེཝཱ’’ཏི ཝུཏྟེཔི ཨབྦྷངྒཱདཱིནམཏྠཱཡཱཏི གཎྷེཡྻུནྟི ཨཱཧ ‘‘བྷུཉྫིཏབྦ’’ནྟི, ཏམེཀཾ ཝིནཱ པརེཧི པརིབྷུཉྫིཏབྦནྟི ཨཏྠོ།

1305.Etanti atirittakataṃ etaṃ bhojanaṃ. Taṃ ekameva ṭhapetvāti yojanā. ‘‘Vaṭṭatevā’’ti vuttepi abbhaṅgādīnamatthāyāti gaṇheyyunti āha ‘‘bhuñjitabba’’nti, tamekaṃ vinā parehi paribhuñjitabbanti attho.

༡༣༠༦-༧. ཀཔྤིཡཾ ཀཱརེཏྭཱཏི ཨཏིརིཏྟཾ ཀཱརེཏྭཱ། ཨཱཀིརནྟི ཙེཏི ཡདི པཀྑིཔནྟི། པུན ཏཐཱ ཨཏིརིཏྟཾ ཀཱརེཏྭཱ བྷུཉྫིཏབྦནྟི ཡོཛནཱ།

1306-7.Kappiyaṃ kāretvāti atirittaṃ kāretvā. Ākiranti ceti yadi pakkhipanti. Puna tathā atirittaṃ kāretvā bhuñjitabbanti yojanā.

ཏཾ ཀེན ཨཏིརིཏྟཾ ཀཱཏབྦནྟི ཨཱཧ ‘‘ཡེནཱ’’ཏིཨཱདི། ཏནྟི ཨཏིརིཏྟཀཏཾ བྷོཛནཾ། ཡེན ཨཀཏནྟི ཡེན བྷིཀྑུནཱ པཋམཾ ཨཏིརིཏྟཾ ན ཀཏཾ, ཏེན ཀཱཏབྦནྟི སམྦནྡྷོ། ཡཐཱཧ ‘‘ཡེན ཨཀཏནྟི ཨཉྙེན བྷིཀྑུནཱ ཡེན པཋམཾ ན ཀཏཾ, ཏེན ཀཱཏབྦ’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༣༨-༢༣༩)། ཡཾ ཝཱ ཨཀཏཾ, ཏཾ ཝིསུཾ ཏེན ཝཱ ཀཱཏབྦནྟི ཡོཛནཱ། ཡཾ ཝཱ ཨཀཏནྟི ཏསྨིཾ ཨཏིརིཏྟཀཏབྷོཛནེ ཨཔཀྑིཏྟཾ ཡཾ བྷོཛནཾ ཨཏིརིཏྟཾ ན ཀཏཾ། ཏཾ ཝིསུཾ ཏེན ཝཱ ཀཱཏབྦནྟི པཙྪཱ པཀྑིཏྟཾ བྷོཛནཾ ཨཏིརིཏྟཾ ཀཏེན ཡཐཱ ཨམིསྶཾ ཧོཏི, ཏཐཱ ཨཉྙསྶ བྷཱཛནསྶ གཧཎཝསེན ཝིསུཾ ཀཱརེཏྭཱ ཏེན པཋམཾ ཀཏཱཏིརིཏྟེནཱཔི ཨཏིརིཏྟཾ ཀཱཏབྦཾ། ཡཐཱཧ – ‘‘ཡཉྩ ཨཀཏནྟི ཡེན པཋམཾ ཀཔྤིཡཾ ཀཏཾ, ཏེནཱཔི ཡཾ ཨཀཏཾ, ཏཾ ཀཱཏབྦཾ། པཋམབྷཱཛནེ པན ཀཱཏུཾ ན ལབྦྷཏི། ཏཏྠ ཧི ཀརིཡམཱནཾ པཋམཾ ཀཏེན སདྡྷིཾ ཀཏཾ ཧོཏི, ཏསྨཱ ཨཉྙསྨིཾ བྷཱཛནེ ཀཱཏུཾ ཝཊྚཏཱིཏི ཨདྷིཔྤཱཡོ’’ཏི།

Taṃ kena atirittaṃ kātabbanti āha ‘‘yenā’’tiādi. Tanti atirittakataṃ bhojanaṃ. Yena akatanti yena bhikkhunā paṭhamaṃ atirittaṃ na kataṃ, tena kātabbanti sambandho. Yathāha ‘‘yena akatanti aññena bhikkhunā yena paṭhamaṃ na kataṃ, tena kātabba’’nti (pāci. aṭṭha. 238-239). Yaṃ vā akataṃ, taṃ visuṃ tena vā kātabbanti yojanā. Yaṃ vā akatanti tasmiṃ atirittakatabhojane apakkhittaṃ yaṃ bhojanaṃ atirittaṃ na kataṃ. Taṃ visuṃ tena vā kātabbanti pacchā pakkhittaṃ bhojanaṃ atirittaṃ katena yathā amissaṃ hoti, tathā aññassa bhājanassa gahaṇavasena visuṃ kāretvā tena paṭhamaṃ katātirittenāpi atirittaṃ kātabbaṃ. Yathāha – ‘‘yañca akatanti yena paṭhamaṃ kappiyaṃ kataṃ, tenāpi yaṃ akataṃ, taṃ kātabbaṃ. Paṭhamabhājane pana kātuṃ na labbhati. Tattha hi kariyamānaṃ paṭhamaṃ katena saddhiṃ kataṃ hoti, tasmā aññasmiṃ bhājane kātuṃ vaṭṭatīti adhippāyo’’ti.

༡༣༠༨. ཨཀཔྤིཡཱདཱིཧི སཏྟཧཱིཏི ‘‘ཨནཏིརིཏྟཾ ནཱམ ཨཀཔྤིཡཀཏཾ ཧོཏི, ཨཔྤཊིགྒཧིཏཀཏཾ ཧོཏི, ཨནུཙྩཱརིཏཀཏཾ ཧོཏི, ཨཧཏྠཔཱསེ ཀཏཾ ཧོཏི, ཨབྷུཏྟཱཝིནཱ ཀཏཾ ཧོཏི, བྷུཏྟཱཝིནཱ ཙ པཝཱརིཏེན ཨཱསནཱ ཝུཊྛིཏེན ཀཏཾ ཧོཏི, ‘ཨལམེཏཾ སབྦ’ནྟི ཨཝུཏྟཾ ཧོཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༢༣༩) ཝུཏྟེཧི སཏྟཧི ཝིནཡཀམྨཱཀཱརེཧི། ཨཏིརིཏྟཾ ཀཏནྟི ཡོཛནཱ། ‘‘ཧོཏི ཨནཏིརིཏྟཀ’’ནྟི པདཙྪེདོ།

1308.Akappiyādīhisattahīti ‘‘anatirittaṃ nāma akappiyakataṃ hoti, appaṭiggahitakataṃ hoti, anuccāritakataṃ hoti, ahatthapāse kataṃ hoti, abhuttāvinā kataṃ hoti, bhuttāvinā ca pavāritena āsanā vuṭṭhitena kataṃ hoti, ‘alametaṃ sabba’nti avuttaṃ hotī’’ti (pāci. 239) vuttehi sattahi vinayakammākārehi. Atirittaṃ katanti yojanā. ‘‘Hoti anatirittaka’’nti padacchedo.

༡༣༠༩. ཨུཔཀཊྛཝེལཱཡཔི ཨཏིརིཏྟཾ ཀརོནྟེན ‘‘ཨཧཾ པཱཏོཝ བྷུཉྫི’’ནྟི ཝཱ ‘‘ཐོཀཾ པརིབྷུཉྫི’’ནྟི ཝཱ ཨཙིནྟེཏྭཱ ཀཱཏབྦནྟི དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཡོཔཱི’’ཏིཨཱདི། ཨུཔཀཊྛཱུཔནཱིཏམྤཱིཏི ཨུཔཀཊྛཝེལཱཡ ཨུཔནཱིཏམྤི བྷོཛནཾ།

1309. Upakaṭṭhavelāyapi atirittaṃ karontena ‘‘ahaṃ pātova bhuñji’’nti vā ‘‘thokaṃ paribhuñji’’nti vā acintetvā kātabbanti dassetumāha ‘‘yopī’’tiādi. Upakaṭṭhūpanītampīti upakaṭṭhavelāya upanītampi bhojanaṃ.

༡༣༡༠. ཡཱམཱདིཀཱལིཀནྟི ཡཱམསཏྟཱཧཡཱཝཛཱིཝིཀཀཱལིཀཾ། ཨནཱམིསྶནྟི ཨཱམིསེན ཨམིསྶཾ། ཏཾ ཡཱམཱདིཀཱལིཀཾ པརིབྷུཉྫཏོཏི སམྦནྡྷོ།

1310.Yāmādikālikanti yāmasattāhayāvajīvikakālikaṃ. Anāmissanti āmisena amissaṃ. Taṃ yāmādikālikaṃ paribhuñjatoti sambandho.

༡༣༡༢. གིལཱནསྶ བྷུཏྟཱཏིརིཏྟཾ ཝིཡ ཀདཱཙི བྷུཉྫིསྶཏཱིཏི ཨུདྡིསྶ ཋཔིཏམྤི གིལཱནཱཏིརིཏྟཾ ནཱམཱཏི ཨཊྛཀཐཱཡཾ (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༣༨-༢༣༩ ཨཏྠཏོ སམཱནཾ) ཝུཏྟཾ། ‘‘ཝིཧཱརཱདཱིསུ གིལཱནསྶ པཱཔུཎནཀོཊྛཱསམྤི གིལཱནཱཏིརིཏྟཾ ནཱམཱ’’ཏི ཝདནྟི།

1312. Gilānassa bhuttātirittaṃ viya kadāci bhuñjissatīti uddissa ṭhapitampi gilānātirittaṃ nāmāti aṭṭhakathāyaṃ (pāci. aṭṭha. 238-239 atthato samānaṃ) vuttaṃ. ‘‘Vihārādīsu gilānassa pāpuṇanakoṭṭhāsampi gilānātirittaṃ nāmā’’ti vadanti.

༡༣༡༣. ཀཐིནེནཱཏི པཋམཀཐིནེན།

1313.Kathinenāti paṭhamakathinena.

པཋམཔཝཱརཎཀཐཱཝཎྞནཱ།

Paṭhamapavāraṇakathāvaṇṇanā.

༡༣༡༤. ཨནཏིརིཏྟེནཱཏི ཨེཏྠ ‘‘ཁཱདནཱིཡེན ཝཱ བྷོཛནཱིཡེན ཝཱ’’ཏི སེསོ། ཨེཏྠ ‘‘ཁཱདནཱིཡཾ ནཱམ པཉྩབྷོཛནཱནི ཡཱམཀཱལིཀཾ སཏྟཱཧཀཱལིཀཾ ཡཱཝཛཱིཝིཀཾ ཋཔེཏྭཱ ཨཝསེས’’ནྟི (པཱཙི॰ ༢༣༩) ཝུཏྟཾ པཉྩབྷོཛནཏོ ཨཉྙཾ སབྦཾ ཡཱཝཀཱལིཀཾ ཁཱདནཱིཡཾ ནཱམ། ‘‘བྷོཛནཱིཡཾ ནཱམ པཉྩ བྷོཛནཱནི ཨོདནོ ཀུམྨཱསོ སཏྟུ མཙྪོ མཾས’’ནྟི (པཱཙི॰ ༢༣༩) ཝུཏྟཾ། ཨེཏྠ ཝིནིཙྪཡོ ཨནནྟརསིཀྑཱཔདེ ཝུཏྟོ། པཝཱརེཡྻཱཏི ཨེཏྠ ‘‘ཨབྷིཧཊྛུ’’ནྟི སེསོ། ཨབྷིཧཊྛུཾ པཝཱརེཡྻཱཏི ཨབྷིཧརིཏྭཱ ‘‘ཧནྡ བྷིཀྑུ ཡཱཝཏཀཾ ཨིཙྪསི, ཏཱཝཏཀཾ གཧེཏྭཱ ཁཱད ཝཱ བྷུཉྫ ཝཱ’’ཏི ཨེཝཾ པཝཱརེཡྻ། ‘‘པཝཱརིཏ’’ནྟིཔདཾ ཝུཏྟཏྠམེཝ། ཛཱནནྟི སུཏྭཱ ཝཱ དིསྭཱ ཝཱ ཏསྶ པཝཱརིཏབྷཱཝཾ ཛཱནནྟོ། ཨཱསཱདནཱཔེཀྑོཏི ཨཱསཱདནཾ ཙོདནཾ མངྐུཀརཎབྷཱཝཾ ཨཔེཀྑམཱནོ། བྷུཏྟེཏི ཏསྶ པཡོགེན ཨིཏརེན བྷུཉྫིཏྭཱ པརིཡོསཱཔིཏེ། ཏསྶཱཏི ཡོ ཏསྶ པཝཱརིཏབྷཱཝཾ ཉཏྭཱ ‘‘བྷུཉྫཱ’’ཏི ནིཡོཛེསི, ཏསྶ།

1314.Anatirittenāti ettha ‘‘khādanīyena vā bhojanīyena vā’’ti seso. Ettha ‘‘khādanīyaṃ nāma pañcabhojanāni yāmakālikaṃ sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ ṭhapetvā avasesa’’nti (pāci. 239) vuttaṃ pañcabhojanato aññaṃ sabbaṃ yāvakālikaṃ khādanīyaṃ nāma. ‘‘Bhojanīyaṃ nāma pañca bhojanāni odano kummāso sattu maccho maṃsa’’nti (pāci. 239) vuttaṃ. Ettha vinicchayo anantarasikkhāpade vutto. Pavāreyyāti ettha ‘‘abhihaṭṭhu’’nti seso. Abhihaṭṭhuṃ pavāreyyāti abhiharitvā ‘‘handa bhikkhu yāvatakaṃ icchasi, tāvatakaṃ gahetvā khāda vā bhuñja vā’’ti evaṃ pavāreyya. ‘‘Pavārita’’ntipadaṃ vuttatthameva. Jānanti sutvā vā disvā vā tassa pavāritabhāvaṃ jānanto. Āsādanāpekkhoti āsādanaṃ codanaṃ maṅkukaraṇabhāvaṃ apekkhamāno. Bhutteti tassa payogena itarena bhuñjitvā pariyosāpite. Tassāti yo tassa pavāritabhāvaṃ ñatvā ‘‘bhuñjā’’ti niyojesi, tassa.

༡༣༡༥-༦. ཨེཀསྶ བྷུཉྫནེན ཨཉྙསྶ པཱཙིཏྟི ཧོཏཱིཏི ཀཐམེཏནྟི ཨཱསངྐཱཡ ཏཐཱ ཝུཏྟཏྟཱ པརིཧརིཏུམཱཧ ‘‘དུཀྐཊཾ…པེ॰… དསྶིཏ’’ནྟི། ཨིཏརསྶ གཧཎེཏི པཝཱརིཏབྷིཀྑུནོ བྷུཉྫནཏྠཱཡ པཊིགྒཧཎེ། ཨཛ྄ཛྷོཧཱརཔཡོགེསུ ཙཱཏི ཨེཏྠཱཔི ‘‘ཨིཏརསྶཱ’’ཏི སམྦནྡྷོ། སབྦཾ དུཀྐཊཾ, པཱཙིཏྟིཡཉྩ། དསྶིཏནྟི ‘‘ཨབྷིཧརཏི, ཨཱཔཏྟི དུཀྐཊསྶ། ཏསྶ ཝཙནེན ‘ཁཱདིསྶཱམི བྷུཉྫིསྶཱམཱི’ཏི པཊིགྒཎྷཱཏི, ཨཱཔཏྟི དུཀྐཊསྶ། ཨཛ྄ཛྷོཧཱརེ ཨཛ྄ཛྷོཧཱརེ ཨཱཔཏྟི དུཀྐཊསྶ། བྷོཛནཔརིཡོསཱནེ ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༢༤༤) དེསིཏཾ བྷགཝཏཱཏི ཨཏྠོ།

1315-6. Ekassa bhuñjanena aññassa pācitti hotīti kathametanti āsaṅkāya tathā vuttattā pariharitumāha ‘‘dukkaṭaṃ…pe… dassita’’nti. Itarassa gahaṇeti pavāritabhikkhuno bhuñjanatthāya paṭiggahaṇe. Ajjhohārapayogesu cāti etthāpi ‘‘itarassā’’ti sambandho. Sabbaṃ dukkaṭaṃ, pācittiyañca. Dassitanti ‘‘abhiharati, āpatti dukkaṭassa. Tassa vacanena ‘khādissāmi bhuñjissāmī’ti paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassa. Ajjhohāre ajjhohāre āpatti dukkaṭassa. Bhojanapariyosāne āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 244) desitaṃ bhagavatāti attho.

༡༣༡༧. ཨུབྷཡཏྠཱཔི ཝིམཏིསྶཱཏི པཝཱརིཏེ ཙ ཨཔཝཱརིཏེ ཙ ཝིམཏིསྶ། དུཀྐཊཾ པརིདཱིཔིཏནྟི ‘‘པཝཱརིཏེ ཝེམཏིཀོ། ཨཔྤཝཱརིཏེ ཝེམཏིཀོ, ཨཱཔཏྟི དུཀྐཊསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༢༤༥) དེསིཏཾ།

1317.Ubhayatthāpi vimatissāti pavārite ca apavārite ca vimatissa. Dukkaṭaṃ paridīpitanti ‘‘pavārite vematiko. Appavārite vematiko, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 245) desitaṃ.

༡༣༡༨. ཀཱརཱཔེཏྭཱཏི ཨེཏྠ ‘‘བྷུཉྫཱཧཱི’’ཏི སེསོ། ཨཉྙསྶཏྠཱཡཱཏི ཨེཏྠ ‘‘ཨབྷིཧརནྟོ གཙྪཱཧཱི’’ཏི སེསོ།

1318.Kārāpetvāti ettha ‘‘bhuñjāhī’’ti seso. Aññassatthāyāti ettha ‘‘abhiharanto gacchāhī’’ti seso.

༡༣༡༩. ཨོམསཝཱདཏུལྱཱཝཱཏི ཨིདཾ ཨདིནྣཱདཱནསམུཊྛཱནཾ སནྡྷཱཡཱཧ།

1319.Omasavādatulyāvāti idaṃ adinnādānasamuṭṭhānaṃ sandhāyāha.

དུཏིཡཔཝཱརཎཀཐཱཝཎྞནཱ།

Dutiyapavāraṇakathāvaṇṇanā.

༡༣༢༠. ཁཱདནཱིཡཾ ཝཱཏི པཉྩ བྷོཛནཱནི ཙ ཀཱལིཀཏྟཡཉྩ ཝིནཱ ཨཝསེསེསུ ཡཾ ཀིཉྩི ཝཱ། བྷོཛནཱིཡཾ ཝཱཏི པཉྩསུ བྷོཛནེསུ ཨཉྙཏརམྤི། ཝིཀཱལེཏི ཝིགཏེ ཀཱལེ། ཀཱལོ ནཱམ ཨརུཎུགྒམནཏོ ཡཱཝ མཛ྄ཛྷནྟིཀཱ, ཏདཉྙོ ཝིཀཱལོ། ཡཐཱཧ ‘‘ཝིཀཱལོ ནཱམ མཛ྄ཛྷནྟིཀེ ཝཱིཏིཝཏྟེ ཡཱཝ ཨརུཎུགྒམནཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༢༤༩)། ཋིཏམཛ྄ཛྷནྟིཀོཔི ཀཱལེཡེཝ སངྒཡ྄ཧཏི། ཡཐཱཧ ‘‘ཋིཏམཛ྄ཛྷནྟིཀོཔི ཀཱལསངྒཧཾ གཙྪཏི། ཏཏོ པཊྛཱཡ པན ཁཱདིཏུཾ ཝཱ བྷུཉྫིཏུཾ ཝཱ ན སཀྐཱ, སཧསཱ པིཝིཏུཾ པན སཀྐཱ བྷཝེཡྻ། ཀུཀྐུཙྩཀེན པན ན ཀཱཏབྦཾ། ཀཱལཔརིཙྪེདཛཱནནཏྠཉྩ ཀཱལཏྠམྦྷོ ཡོཛེཏབྦོ, ཀཱལབྦྷནྟརེཝ བྷཏྟཀིཙྩཾ ཀཱཏབྦ’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༤༨-༢༤༩)། དོསནྟི པཱཙིཏྟིཡཾ།

1320.Khādanīyaṃ vāti pañca bhojanāni ca kālikattayañca vinā avasesesu yaṃ kiñci vā. Bhojanīyaṃ vāti pañcasu bhojanesu aññatarampi. Vikāleti vigate kāle. Kālo nāma aruṇuggamanato yāva majjhantikā, tadañño vikālo. Yathāha ‘‘vikālo nāma majjhantike vītivatte yāva aruṇuggamanā’’ti (pāci. 249). Ṭhitamajjhantikopi kāleyeva saṅgayhati. Yathāha ‘‘ṭhitamajjhantikopi kālasaṅgahaṃ gacchati. Tato paṭṭhāya pana khādituṃ vā bhuñjituṃ vā na sakkā, sahasā pivituṃ pana sakkā bhaveyya. Kukkuccakena pana na kātabbaṃ. Kālaparicchedajānanatthañca kālatthambho yojetabbo, kālabbhantareva bhattakiccaṃ kātabba’’nti (pāci. aṭṭha. 248-249). Dosanti pācittiyaṃ.

༡༣༢༡. ‘‘ཁཱདནཱིཡཾ ཝཱ བྷོཛནཱིཡཾ ཝཱ’’ཏི ཨེཏྠ བྷོཛནཱིཡསྶ པཝཱརཎསིཀྑཱཔདེ དསྶིཏསརཱུཔཏྟཱ ཁཱདནཱིཡཾ ཏཱཝ སརཱུཔཏོ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཡམཱམིསགཏ’’ནྟིཨཱདི། ཨེཏྠཱཏི ཨེཏེསུ ཁཱདནཱིཡབྷོཛནཱིཡེསུ། ཡཾ པན ཝནམཱུལཕལཱདིཀཾ ཨཱམིསགཏཾ ཨཱམིསེ ཡཱཝཀཱལིཀེ པརིཡཱཔནྣཾ, ཏཾ ཁཱདནཱིཡནྟི ཡོཛནཱ། ཀཱལིཀེསྭསམོཧཏྠནྟི ཨེཏྠ གཱཐཱབནྡྷཝསེན མ-ཀཱརལོཔོ, ཨསམྨོཧཏྠནྟི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཨིདནྟི ཝཀྑམཱནཾ སནྡྷཱཡཱཧ།

1321. ‘‘Khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā’’ti ettha bhojanīyassa pavāraṇasikkhāpade dassitasarūpattā khādanīyaṃ tāva sarūpato dassetumāha ‘‘yamāmisagata’’ntiādi. Etthāti etesu khādanīyabhojanīyesu. Yaṃ pana vanamūlaphalādikaṃ āmisagataṃ āmise yāvakālike pariyāpannaṃ, taṃ khādanīyanti yojanā. Kālikesvasamohatthanti ettha gāthābandhavasena ma-kāralopo, asammohatthanti vuttaṃ hoti. Idanti vakkhamānaṃ sandhāyāha.

༡༣༢༢. མཱུལནྟི ཡཾ ཀིཉྩི རུཀྑལཏཱནཾ མཱུལཾ། ཀནྡནྟི རུཀྑལཏཱནམེཝ ཀནྡཾ། མུལཱ༹ལནྟི པདུམགཙྪམཱུལཀནྡཾ། མཏྠཀནྟི ཏཱལནཱལི༹ཀེརཱདཱིནཾ མཏྠཀཾ, ཝེལུ༹ཀལཱི༹རཔལླཝངྐུརཱནཉྩ ཨེཏྠེཝ སངྒཧོ། ཁནྡྷཀནྟི ཨུཙྪུཨཱདིཁནྡྷཀཾ། ཏཙནྟི ཚལླི། པཏྟནྟི པཎྞཾ། པུཔྥནྟི ཀུསུམཾ། ཕལནྟི རུཀྑལཏཱདཱིནཾ ཕལཾ། ཨཊྛཱིཏི རུཀྑལཏཱདིབཱིཛཾ། པིཊྛནྟི དྷཉྙཱདིཔིཊྛཾ། ནིཡྻཱསནྟི སིལེསཾ། ‘‘ཁཱདནཱིཡ’’ནྟི སབྦཏྠ པཀརཎཏོ ལབྦྷཏི།

1322.Mūlanti yaṃ kiñci rukkhalatānaṃ mūlaṃ. Kandanti rukkhalatānameva kandaṃ. Muḷālanti padumagacchamūlakandaṃ. Matthakanti tālanāḷikerādīnaṃ matthakaṃ, veḷukaḷīrapallavaṅkurānañca ettheva saṅgaho. Khandhakanti ucchuādikhandhakaṃ. Tacanti challi. Pattanti paṇṇaṃ. Pupphanti kusumaṃ. Phalanti rukkhalatādīnaṃ phalaṃ. Aṭṭhīti rukkhalatādibījaṃ. Piṭṭhanti dhaññādipiṭṭhaṃ. Niyyāsanti silesaṃ. ‘‘Khādanīya’’nti sabbattha pakaraṇato labbhati.

༡༣༢༣. ཨེཝཾ ཁཱདནཱིཡཱནཾ མཱཏིཀཾ ནིཀྑིཔིཏྭཱ ཏེ སརཱུཔཏོ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘མཱུལཁཱདནཱིཡཱདཱིན’’ནྟིཨཱདི། ཏཏྠ རུཀྑམཱུལམེཝ ཁཱདནཱིཡཾ, ཏཾ ཨཱདི ཡེསནྟི ཝིགྒཧོ། མུཁམཏྟནིདསྶནཾ ནིབོདྷཐཱཏི ཨེཏྠ ‘‘མཡཱ ཀརིཡམཱན’’ནྟི སེསོ། མུཁམཏྟནྟི པཝེསདྭཱརམཏྟཾ, ནིརཝསེསཏོ དསྶནེ པཔཉྩབྷཱིརུཀཱནཾ པུབྦེ བྷཡཾ ཧོཏཱིཏི སངྑེཔཏོ ཁཱདནཱིཡཱནི དསྶིསྶནྟི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཏཐཱ དསྶནེ པཡོཛནམཱཧ ‘‘ནཱམཏྠེསུ བྷིཀྑཱུནཾ པཱཊཝཏྠཱཡཱ’’ཏི, མཱུལཁཱདནཱིཡཱདཱིནཾ ནཱམེསུ ཙ ཏདཏྠེསུ ཙ བྷིཀྑཱུནཾ པཱཊཝུཔྤཱདནཏྠནྟི ཨཏྠོ།

1323. Evaṃ khādanīyānaṃ mātikaṃ nikkhipitvā te sarūpato dassetumāha ‘‘mūlakhādanīyādīna’’ntiādi. Tattha rukkhamūlameva khādanīyaṃ, taṃ ādi yesanti viggaho. Mukhamattanidassanaṃ nibodhathāti ettha ‘‘mayā kariyamāna’’nti seso. Mukhamattanti pavesadvāramattaṃ, niravasesato dassane papañcabhīrukānaṃ pubbe bhayaṃ hotīti saṅkhepato khādanīyāni dassissanti vuttaṃ hoti. Tathā dassane payojanamāha ‘‘nāmatthesu bhikkhūnaṃ pāṭavatthāyā’’ti, mūlakhādanīyādīnaṃ nāmesu ca tadatthesu ca bhikkhūnaṃ pāṭavuppādanatthanti attho.

༡༣༢༤-༥. མཱུལཀམཱུལཱདཱིནི ཨུཔདེསཏོཡེཝ ཝེདིཏབྦཱནི། ན ཧི ཏཱནི པརིཡཱཡནྟརེན ཝུཙྩམཱནཱནིཔི སཀྐཱ ཝིཉྙཱཏུཾ། པརིཡཱཡནྟརེནཔི ཧི ཝུཙྩམཱནེ ཏཾ ཏཾ ནཱམཾ ཨཛཱནནྟཱནཾ སམྨོཧོཡེཝ སིཡཱ, ཏསྨཱ ཏཏྠ ན ཀིཉྩི ཝཀྑཱམ། སཱཀཱནནྟི སཱུཔེཡྻཔཎྞཱནཾ། ཨིདྷཱཏི ཨིམསྨིཾ སིཀྑཱཔདེ། ཨཱཧཱརཏྠནྟི ཨཱཧཱརེན ཀཏྟབྦཔཡོཛནཾ, ཨཱཧཱརཀིཙྩནྟི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ‘‘ཨཱམིསཏྠ’’ནྟིཔི ལིཁནྟི། ཕརནྟཱིཏི ཝིཏྠཱརེནྟི།

1324-5. Mūlakamūlādīni upadesatoyeva veditabbāni. Na hi tāni pariyāyantarena vuccamānānipi sakkā viññātuṃ. Pariyāyantarenapi hi vuccamāne taṃ taṃ nāmaṃ ajānantānaṃ sammohoyeva siyā, tasmā tattha na kiñci vakkhāma. Sākānanti sūpeyyapaṇṇānaṃ. Idhāti imasmiṃ sikkhāpade. Āhāratthanti āhārena kattabbapayojanaṃ, āhārakiccanti vuttaṃ hoti. ‘‘Āmisattha’’ntipi likhanti. Pharantīti vitthārenti.

༡༣༢༦. ཛརཊྛནྟི པུརཱཎཀནྡཾ། ཡཾ ཏཾ ཛརཊྛནྟི སམྦནྡྷོ། སེསཱནཾ ཛརཊྛཾ ཡཱཝཀཱལིཀནྟི ཡོཛནཱ། སེསཱནནྟི མཱུལཀཱདཱིནི ཝུཏྟཱནི། ཡཐཱཧ ‘‘མཱུལཀཁཱརཀཛཛ྄ཛྷརཱིམཱུལཱནཾ པན ཛརཊྛཱནིཔི ཨཱམིསགཏིཀཱནེཝཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༤༨-༢༤༩)།

1326.Jaraṭṭhanti purāṇakandaṃ. Yaṃ taṃ jaraṭṭhanti sambandho. Sesānaṃ jaraṭṭhaṃ yāvakālikanti yojanā. Sesānanti mūlakādīni vuttāni. Yathāha ‘‘mūlakakhārakajajjharīmūlānaṃ pana jaraṭṭhānipi āmisagatikānevā’’ti (pāci. aṭṭha. 248-249).

༡༣༣༡. དྷོཏོཏི ནིབྦཏྟིཏཔིཊྛོ།

1331.Dhototi nibbattitapiṭṭho.

༡༣༣༢. ཨདྷོཏོ ཁཱིརཝལླིཡཱ ཀནྡོཏི ཡོཛནཱ། ཝཱཀྱཔཐཱཏཱིཏཱཏི ‘‘ཨསུཀོ ཝཱ ཨསུཀོ ཝཱ’’ཏི ཝཏྭཱ པརིཡནྟཾ པཱཔེཏུཾ ཨསཀྐུཎེཡྻཏྟཱ ཝཙནཔཐཱཏཱིཏཱ།

1332. Adhoto khīravalliyā kandoti yojanā. Vākyapathātītāti ‘‘asuko vā asuko vā’’ti vatvā pariyantaṃ pāpetuṃ asakkuṇeyyattā vacanapathātītā.

༡༣༣༣. པུཎྜརཱིཀཾ སེཏཾ། པདུམཾ རཏྟཾ།

1333.Puṇḍarīkaṃ setaṃ. Padumaṃ rattaṃ.

༡༣༣༤. སམྦྷཝཾ ཛཱཏཾ།

1334.Sambhavaṃ jātaṃ.

༡༣༣༨. ཛརཊྛབུནྡོཏི ཀནྡསྶ ཧེཊྛཱ ཨཏཱིཝ པརིཎཏཊྛཱནཾ།

1338.Jaraṭṭhabundoti kandassa heṭṭhā atīva pariṇataṭṭhānaṃ.

༡༣༣༩. པཐཝིཡཾ གཏོཏི ཨནྟོཔཐཝིཡཾ གཏོ, པཐཝིཡཾ ནིམུཛྫིཏྭཱ གཏཏརུཎདཎྜོཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི།

1339.Pathaviyaṃ gatoti antopathaviyaṃ gato, pathaviyaṃ nimujjitvā gatataruṇadaṇḍoti vuttaṃ hoti.

༡༣༤༠. ཨེཝཾ ཨནྟོབྷཱུམིཡཾ གཏོ། ‘‘པཎྞདཎྜོ ཨུཔྤལཱདཱིན’’ནྟི པདཙྪེདོ། སབྦོཏི ཏརུཎོཔི པརིཎཏོཔི། ཨུཔྤལཱདཱིནཾ, པདུམཛཱཏིཡཱ ཙ སབྦོ པཎྞདཎྜོ ཡཱཝཀཱལིཀོཏི ཡོཛནཱ།

1340. Evaṃ antobhūmiyaṃ gato. ‘‘Paṇṇadaṇḍo uppalādīna’’nti padacchedo. Sabboti taruṇopi pariṇatopi. Uppalādīnaṃ, padumajātiyā ca sabbo paṇṇadaṇḍo yāvakālikoti yojanā.

༡༣༤༥. པཏྟཁཱདནཱིཡཾནཱམཱཏི པཏྟསངྑཱཏཾ ཁཱདནཱིཡཾ ནཱམ།

1345.Pattakhādanīyaṃnāmāti pattasaṅkhātaṃ khādanīyaṃ nāma.

༡༣༤༨. མཱུལཀཱདཱིནནྟི ‘‘མཱུལཀཾ ཁཱརཀཉྩེཝཱ’’ཏིཨཱདིཀཱཡ གཱཐཱཡ ཝུཏྟམཱུལཀཱདཱིནཾ།

1348.Mūlakādīnanti ‘‘mūlakaṃ khārakañcevā’’tiādikāya gāthāya vuttamūlakādīnaṃ.

༡༣༤༩. ཀཎྞིཀཱཏི པདུམཀཎྞིཀཱ།

1349.Kaṇṇikāti padumakaṇṇikā.

༡༣༦༠. ཀེཏཀཱདཱིནནྟི ཨེཏྠ ཨཱདི-སདྡེན ཏིམྦརུསཀཾ གཧིཏཾ། ཏཱལཕལཊྛཱིཏི ཏརུཎཕལཱནཾ ཨཊྛི།

1360.Ketakādīnanti ettha ādi-saddena timbarusakaṃ gahitaṃ. Tālaphalaṭṭhīti taruṇaphalānaṃ aṭṭhi.

༡༣༦༡. ‘‘པུནྣཱགམདྷུཀཊྛཱིནཱི’’ཏི ཙ ‘‘པུནྣཱགམདྷུཀཊྛིཙཱ’’ཏི ཙ པོཏྠཀེསུ ཨུབྷཡཐཱ པཱཋོ དིསྶཏི, ཨཏྠོ པན ཨེཀོཡེཝ། ‘‘སེལུ ཨཊྛཱི’’ཏི པདཙྪེདོ། ཨནཱམིསེཏི ཡཱཝཛཱིཝིཀེ།

1361.‘‘Punnāgamadhukaṭṭhīnī’’ti ca ‘‘punnāgamadhukaṭṭhicā’’ti ca potthakesu ubhayathā pāṭho dissati, attho pana ekoyeva. ‘‘Selu aṭṭhī’’ti padacchedo. Anāmiseti yāvajīvike.

༡༣༦༣. དྷོཏཾ ཏཱལཔིཊྛནྟི ཏཱལཕེགྒུཾ ཀོཊྚེཏྭཱ ཨུདཀེ མདྡིཏྭཱ པརིསྶཱཝེཏྭཱ ཀལལེ བྷཱཛནཏལཾ ཨོཏིཎྞེ པསནྣོདཀཾ ཨཔནེཏྭཱ གཧིཏཏཱལཔིཊྛནྟི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཏཐཱ ཁཱིརཝལླིཡཱ པིཊྛནྟི ཡོཛནཱ, ཏཐེཝ ཀོཊྚེཏྭཱ པརིསྶཱཝེཏྭཱ གཧིཏཁཱིརཝལླིཡཱ པིཊྛནྟི ཨཏྠོ།

1363.Dhotaṃtālapiṭṭhanti tālaphegguṃ koṭṭetvā udake madditvā parissāvetvā kalale bhājanatalaṃ otiṇṇe pasannodakaṃ apanetvā gahitatālapiṭṭhanti vuttaṃ hoti. Tathā khīravalliyā piṭṭhanti yojanā, tatheva koṭṭetvā parissāvetvā gahitakhīravalliyā piṭṭhanti attho.

༡༣༦༤. ཨདྷོཏཾ ཝུཏྟཝིཔརིཡཱཡཏོ གཧེཏབྦཾ། ‘‘ཨཱཧཱརཏྠམསཱདྷེནྟཾ, སབྦཾ ཏཾ ཡཱཝཛཱིཝིཀ’’ནྟི ཝཙནཏོ ཏེསུ ཏེསུ ཛནཔདེསུ མནུསྶཱནཾ ཨཱཧཱརཀིཙྩཾ ཨཀརོནྟཾ མཱུལཱདི ཡཱཝཛཱིཝིཀཾ, ཏདཉྙཾ ཡཱཝཀཱལིཀནྟི སངྑེཔལཀྑཎཾ ཀཱཏབྦནྟི།

1364.Adhotaṃ vuttavipariyāyato gahetabbaṃ. ‘‘Āhāratthamasādhentaṃ, sabbaṃ taṃ yāvajīvika’’nti vacanato tesu tesu janapadesu manussānaṃ āhārakiccaṃ akarontaṃ mūlādi yāvajīvikaṃ, tadaññaṃ yāvakālikanti saṅkhepalakkhaṇaṃ kātabbanti.

ཝིཀཱལབྷོཛནཀཐཱཝཎྞནཱ།

Vikālabhojanakathāvaṇṇanā.

༡༣༦༩. བྷོཛནཾ སནྣིདྷིཾ ཀཏྭཱ ཁཱདནཾ ཝཱཏི ཨེཏྠ བྷོཛནཁཱདནཱིཡཱནི ཡཐཱཝུཏྟབྷེདསརཱུཔཱནེཝ། སནྣིདྷིཾ ཀཏྭཱཏི པཊིགྒཧེཏྭཱ ཨེཀརཏྟམྤི ཨཏིཀྐཱམེཏྭཱ, སནྣིདཧིཏྭཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཡཐཱཧ ‘‘པཊིགྒཧེཏྭཱ ཨེཀརཏྟམྤི ཝཱིཏིནཱམིཏསྶེཏཾ ཨདྷིཝཙན’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༥༣)། ཏདེཝ ཝཀྑཏི ‘‘སཡ’’ནྟིཨཱདིནཱ། ཁཱདནནྟི ཀམྨསཱདྷནོཡཾ, ‘‘ཁཛྫ’’ནྟི ཨིམིནཱ སམཱནཏྠོ།

1369.Bhojanaṃ sannidhiṃ katvā khādanaṃ vāti ettha bhojanakhādanīyāni yathāvuttabhedasarūpāneva. Sannidhiṃ katvāti paṭiggahetvā ekarattampi atikkāmetvā, sannidahitvāti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘paṭiggahetvā ekarattampi vītināmitassetaṃ adhivacana’’nti (pāci. aṭṭha. 253). Tadeva vakkhati ‘‘saya’’ntiādinā. Khādananti kammasādhanoyaṃ, ‘‘khajja’’nti iminā samānattho.

༡༣༧༡. ‘‘སནྣིདྷིཾ ཀཏྭཱ’’ཏི ཨེཏྠ ནིདྡེསཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘སཡ’’ནྟིཨཱདི།

1371. ‘‘Sannidhiṃ katvā’’ti ettha niddesaṃ dassetumāha ‘‘saya’’ntiādi.

༡༣༧༢. ‘‘ཏཾ ན ཝཊྚཏཱི’’ཏི ཨེཏྠ ཨཏྠཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཏཏོ’’ཏིཨཱདི། ཏཏོཏི སནྣིདྷིཀཏབྷོཛནཏོ། སུདྡྷཙིཏྟེནཱཏི སཝཱསནསཀལཀིལེསཔྤཧཱནཏོ ནིམྨལཙིཏྟེན། ཏཱདིནཱཏི ཨཊྛསུ ལོཀདྷམྨེསུ ནིབྦིཀཱརབྷཱཝེན ཏཱདིནཱ། ཨཐ ཝཱ ཡཱདིསཱ པུརིམཀཱ སམྨཱསམྦུདྡྷཱ རཱུཔཱརཱུཔགུཎེཧི ཨཧེསུཾ, ཏཱདིསེན བྷགཝཏཱ།

1372. ‘‘Taṃ na vaṭṭatī’’ti ettha atthaṃ dassetumāha ‘‘tato’’tiādi. Tatoti sannidhikatabhojanato. Suddhacittenāti savāsanasakalakilesappahānato nimmalacittena. Tādināti aṭṭhasu lokadhammesu nibbikārabhāvena tādinā. Atha vā yādisā purimakā sammāsambuddhā rūpārūpaguṇehi ahesuṃ, tādisena bhagavatā.

༡༣༧༣. ཨོདནཱདཱིསུ པཉྩསུ བྷོཛནེསུ ཏཱཝ ཨཀཔྤིཡམཾསེན སནྣིདྷིཝསེན པཱཙིཏྟིཡཉྩ ཨཱཔཏྟིཝིསེསཉྩ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཨཀཔྤིཡེསཱུ’’ཏིཨཱདི། པཱཙིཏྟཱིཏི སནྣིདྷིཔཱཙིཏྟིཡམཱཧ། ཨིཏརེཏི སཱིཧཱདིམཾསམྷི། དུཀྐཊེན སཧ པཱཙིཏྟཱིཏི ཡོཛནཱ།

1373. Odanādīsu pañcasu bhojanesu tāva akappiyamaṃsena sannidhivasena pācittiyañca āpattivisesañca dassetumāha ‘‘akappiyesū’’tiādi. Pācittīti sannidhipācittiyamāha. Itareti sīhādimaṃsamhi. Dukkaṭena saha pācittīti yojanā.

༡༣༧༤. ཡཱམཀཱལིཀསངྑཱཏཾ པརིབྷུཉྫཏོཏི ཨེཏྠ ‘‘སནྣིདྷིཾ ཀཏྭཱ’’ཏི ཨདྷིཀཱརཏོ ལབྦྷཏི ། ‘‘དུཀྐཊེན སཧཱ’’ཏི ཨཝཏྭཱ ‘‘པཱཙིཏྟཱི’’ཏི ཝུཏྟཏྟཱ སཏི པཙྩཡེ པརིབྷུཉྫཏོཏི གཧེཏབྦཾ། ཡཐཱཧ ‘‘ཡཱམཀཱལིཀཾ སཏི པཙྩཡེ ཨཛ྄ཛྷོཧཱརཏོ པཱཙིཏྟིཡཾ། ཨཱཧཱརཏྠཱཡ ཨཛ྄ཛྷོཧཱརཏོ དུཀྐཊེན སདྡྷིཾ པཱཙིཏྟིཡ’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༥༣)།

1374.Yāmakālikasaṅkhātaṃ paribhuñjatoti ettha ‘‘sannidhiṃ katvā’’ti adhikārato labbhati . ‘‘Dukkaṭena sahā’’ti avatvā ‘‘pācittī’’ti vuttattā sati paccaye paribhuñjatoti gahetabbaṃ. Yathāha ‘‘yāmakālikaṃ sati paccaye ajjhohārato pācittiyaṃ. Āhāratthāya ajjhohārato dukkaṭena saddhiṃ pācittiya’’nti (pāci. aṭṭha. 253).

༡༣༧༥. ཨནྣནྟི ཨེཏྠཱཔི ‘‘སནྣིདྷིཀཏ’’ནྟི ཨིདཾ པུརེ ཝིཡ ལབྦྷཏི, ‘‘པཀཏི’’ནྟི ཨིདཾ ‘‘ཨནྣ’’ནྟི ཨེཏསྶ ཝིསེསནཾ, མནུསྶམཾསཱདཱིཧི ཨསམྨིསྶཾ ནཱཏིརིཏྟཀཏཾ ཨནྣམཏྟནྟི ཨཏྠོ། པཱཙིཏྟིཡདྭཡནྟི ཨནཏིརིཏྟཔཙྩཡཱ ཙ སནྣིདྷིཔཙྩཡཱ ཙ དྭེ པཱཙིཏྟིཡཱནི།

1375. Annanti etthāpi ‘‘sannidhikata’’nti idaṃ pure viya labbhati, ‘‘pakati’’nti idaṃ ‘‘anna’’nti etassa visesanaṃ, manussamaṃsādīhi asammissaṃ nātirittakataṃ annamattanti attho. Pācittiyadvayanti anatirittapaccayā ca sannidhipaccayā ca dve pācittiyāni.

༡༣༧༦. ‘‘དྭེ , དྭཡ’’ནྟི ཨུབྷཡཏྠཱཔི ཨཡམེཝཏྠོ།

1376. ‘‘Dve , dvaya’’nti ubhayatthāpi ayamevattho.

༡༣༧༧. སཱམིསེན མུཁེན དྭེཏི ཨེཏྠ ‘‘པཉྩ བྷོཛནཱནི ཡཱམཀཱལིཀཾ སཏྟཱཧཀཱལིཀཾ ཡཱཝཛཱིཝིཀཾ ཋཔེཏྭཱ ཨཝསེསཾ ཁཱདནཱིཡཾ ནཱམཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༢༥༤) ཝུཏྟཏྟཱ ཁཱདནཱིཡཱསངྒཧིཏེན ཡཱམཀཱལིཀེན ཙ ཏེན སམྨིསྶཏྟཱ སནྣིདྷིནཱམེན མུཁགཏཨཱམིསམཱུལཀེན ཙ སནྣིདྷིཔཱཙིཏྟིཡཱནི དྭེ ཧོནྟཱིཏི ཨཏྠོ། སཱམིསེན མུཁེནཱཏི ཨུཔལཀྑཎཏྟཱ ཡཐཱཀཐཉྩི ཨཱམིསེ མིསྶཱིབྷཱུཏེ ཨེཏྟཀཱ ཨཱཔཏྟིཡོཏི དཊྛབྦཾ། ནིརཱམིསཾ ཡཱམཀཱལིཀཾ བྷུཉྫཏོ ཨེཀམེཝ པཱཙིཏྟིཡནྟི ཡོཛནཱ, ཡེན ཀེནཙི ཨཱཀཱརེན ཨསམྨིསྶཾ ཡཱམཀཱལིཀཾ པརིབྷུཉྫཏོ ཨེཀམེཝ པཱཙིཏྟིཡཾ ཧོཏཱིཏི ཨཏྠོ།

1377.Sāmisena mukhena dveti ettha ‘‘pañca bhojanāni yāmakālikaṃ sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ ṭhapetvā avasesaṃ khādanīyaṃ nāmā’’ti (pāci. 254) vuttattā khādanīyāsaṅgahitena yāmakālikena ca tena sammissattā sannidhināmena mukhagataāmisamūlakena ca sannidhipācittiyāni dve hontīti attho. Sāmisena mukhenāti upalakkhaṇattā yathākathañci āmise missībhūte ettakā āpattiyoti daṭṭhabbaṃ. Nirāmisaṃ yāmakālikaṃ bhuñjato ekameva pācittiyanti yojanā, yena kenaci ākārena asammissaṃ yāmakālikaṃ paribhuñjato ekameva pācittiyaṃ hotīti attho.

༡༣༧༨. ཏམེཝཱཏི སནྣིཧིཏམེཝ ཀཱལིཀཾ། ཏེསུ དྭཱིསུ ཝིཀཔྤེསཱུཏི སཱམིསནིརཱམིསཝིཀཔྤདྭཡེ། ཀེཝལཾ དུཀྐཊཾ ཝཌྜྷཏཱིཏི པཋམཝིཀཔྤེ དྭཱིཧི པཱཙིཏྟིཡེཧི སདྡྷིཾ དུཀྐཊཾ, དུཏིཡཝིཀཔྤེ པཱཙིཏྟིཡེན སདྡྷིཾ དུཀྐཊཾ ཧོཏཱིཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི།

1378.Tamevāti sannihitameva kālikaṃ. Tesu dvīsu vikappesūti sāmisanirāmisavikappadvaye. Kevalaṃ dukkaṭaṃ vaḍḍhatīti paṭhamavikappe dvīhi pācittiyehi saddhiṃ dukkaṭaṃ, dutiyavikappe pācittiyena saddhiṃ dukkaṭaṃ hotīti vuttaṃ hoti.

༡༣༧༩. སུདྡྷནྟི ཨེཏྠ ‘‘སནྣིདྷིཀཏཾ བྷོཛན’’ནྟི སེསོ། ཨིདཾ ‘‘པཀཏིབྷོཛནེ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༥༣) ཨཊྛཀཐཱཡཾ, ཨིདྷ ཙ ‘‘ན དོསོ ཡཱམཀཱལིཀེ’’ཏི ཡཱམཀཱལིཀསྶ ཝིསུཾ ཝཀྑམཱནཏྟཱ ཝིཉྙཱཡཏི, ཨཀཔྤིཡམཾསཡཱམཀཱལིཀེཧི ཨམིསྶཾ བྷོཛནནྟི ཝུཏྟཾ ཧོཏི།

1379.Suddhanti ettha ‘‘sannidhikataṃ bhojana’’nti seso. Idaṃ ‘‘pakatibhojane’’ti (pāci. aṭṭha. 253) aṭṭhakathāyaṃ, idha ca ‘‘na doso yāmakālike’’ti yāmakālikassa visuṃ vakkhamānattā viññāyati, akappiyamaṃsayāmakālikehi amissaṃ bhojananti vuttaṃ hoti.

༡༣༨༠. མཾསེཏི ཨེཏྠ ‘‘ཨཀཔྤིཡེ’’ཏི ཨིདཾ ཐུལླཙྩཡཱདིཝཙནེནེཝ ལབྦྷཏི། ཝཌྜྷཏཱིཏི པུབྦེ ཝུཏྟེཧི པཱཙིཏྟིཡདྭཡེཧི སདྡྷིཾ མནུསྶམཾསེ ཐུལླཙྩཡཉྩ སཱིཧཱདིམཾསེ དུཀྐཊཉྩ ཝཌྜྷཏི། མནུསྶམཾསེ ཙ སེསེ སཱིཧམཾསཱདིཀེ ཨཀཔྤིཡམཾསེ ཙ ཡཐཱནུཀྐམཏོ ཐུལླཙྩཡཉྩེཝ དུཀྐཊཉྩཱཏི དྭཡཾ ཝཌྜྷཏཱིཏི ཡོཛནཱ།

1380.Maṃseti ettha ‘‘akappiye’’ti idaṃ thullaccayādivacaneneva labbhati. Vaḍḍhatīti pubbe vuttehi pācittiyadvayehi saddhiṃ manussamaṃse thullaccayañca sīhādimaṃse dukkaṭañca vaḍḍhati. Manussamaṃse ca sese sīhamaṃsādike akappiyamaṃse ca yathānukkamato thullaccayañceva dukkaṭañcāti dvayaṃ vaḍḍhatīti yojanā.

༡༣༨༡. ཨནཏིརིཏྟམྤི བྷོཛནཾ ཝིཀཱལེ པརིབྷུཉྫཏོ བྷིཀྑུནོ ཏནྣིམིཏྟཀོ དོསོ ཡཐཱཝུཏྟེསུ སབྦཝིཀཔྤེསུ ནཏྠཱིཏི ཡོཛནཱ། ‘‘ཝིཀཱལ…པེ॰… ཀཱལིཀེ’’ཏི ཡཱམཀཱལིཀསྶ ཝིསུཾ ཝཀྑམཱནཏྟཱ ཙ ཨཏིརིཏྟཀཱརཱཔནཉྩ བྷོཛནེཡེཝ སམྦྷཝཏཱིཏི ཨནཏིརིཏྟནྟི ཨེཏྠ ‘‘ནིཧིཏབྷོཛན’’ནྟི སེསོ། ‘‘ཨནཏིརིཏྟཔཙྩཡཱ པན ཝིཀཱལེ སབྦཝིཀཔྤེསུ ཨནཱཔཏྟཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༥༣) ཨཊྛཀཐཱཝཙནཏོ དོསོཏི ཨནཏིརིཏྟཔཙྩཡཱ པཱཙིཏྟིཡམཱཧ། ཏེནེཝ ཝཀྑཏི ‘‘ཏནྣིམིཏྟཀོ’’ཏི, ཨནཏིརིཏྟནིམིཏྟཀོཏི ཨཏྠོ། སབྦཝིཀཔྤེསཱུཏི ‘‘སུདྡྷཾ ཝཱ མནུསྶམཾསམིསྶཾ ཝཱ སཱིཧཱདིམཾསམིསྶཾ ཝཱ ཡཱམཀཱལིཀམིསྶཾ ཝཱ’’ཏི སབྦེསུ ཝིཀཔྤེསུ། ‘‘ཏནྣིམིཏྟཀོ’’ཏི ཝཙནེནེཝ ཝཱརིཏཝིཀཱལཱདིནིམིཏྟསྶ དོསསྶ སམྦྷཝཾ དསྶེཏི།

1381.Anatirittampi bhojanaṃ vikāle paribhuñjato bhikkhuno tannimittako doso yathāvuttesu sabbavikappesu natthīti yojanā. ‘‘Vikāla…pe… kālike’’ti yāmakālikassa visuṃ vakkhamānattā ca atirittakārāpanañca bhojaneyeva sambhavatīti anatirittanti ettha ‘‘nihitabhojana’’nti seso. ‘‘Anatirittapaccayā pana vikāle sabbavikappesu anāpattī’’ti (pāci. aṭṭha. 253) aṭṭhakathāvacanato dosoti anatirittapaccayā pācittiyamāha. Teneva vakkhati ‘‘tannimittako’’ti, anatirittanimittakoti attho. Sabbavikappesūti ‘‘suddhaṃ vā manussamaṃsamissaṃ vā sīhādimaṃsamissaṃ vā yāmakālikamissaṃ vā’’ti sabbesu vikappesu. ‘‘Tannimittako’’ti vacaneneva vāritavikālādinimittassa dosassa sambhavaṃ dasseti.

༡༣༨༢-༣. ཝིཀཱལཔཙྩཡཱ ཝཱཏི ཨེཏྠ ཝཱ-སདྡེན ‘‘ཨནཏིརིཏྟཔཙྩཡཱ’’ཏི ཨིདཾ སམུཙྩིཏཾ། ཨཔི-སདྡོ ‘‘ཡཱམཀཱལིཀེཔཱི’’ཏི ཡོཛེཏབྦོ། སཏྟཱཧཀཱལིཀཾ, ཡཱཝཛཱིཝིཀཾ ཨཱཧཱརསྶེཝ ཨཏྠཱཡ པཊིགྒཎྷཏོ གཧཎེ, ཡཐཱཝུཏྟསྶ སཏྟཱཧཀཱལིཀཡཱཝཛཱིཝིཀབྷེདེན དུཝིདྷསྶ ཏུ ཨཛ྄ཛྷོཧཱརཔཡོགེསུ ནིརཱམིསེ ཝཱ དུཀྐཊནྟི ཡོཛནཱ། ཏུ-སདྡོ ཨེཝ-ཀཱརཏྠོ།

1382-3.Vikālapaccayā vāti ettha vā-saddena ‘‘anatirittapaccayā’’ti idaṃ samuccitaṃ. Api-saddo ‘‘yāmakālikepī’’ti yojetabbo. Sattāhakālikaṃ, yāvajīvikaṃ āhārasseva atthāya paṭiggaṇhato gahaṇe, yathāvuttassa sattāhakālikayāvajīvikabhedena duvidhassa tu ajjhohārapayogesu nirāmise vā dukkaṭanti yojanā. Tu-saddo eva-kārattho.

༡༣༨༤. ཨཐཱཏི ཝཱཀྱཱརམྦྷེ ནིཔཱཏོ། ཨཱམིསསཾསཊྛཾ སཏྟཱཧཀཱལིཀཾ, ཡཱཝཛཱིཝིཀཾ ཝཱཏི ཡོཛནཱ། གཧེཏྭཱཏི པཊིགྒཧེཏྭཱ། ཋཔིཏནྟི ཨརུཎཾ ཨཏིཀྐཱམེཏྭཱ ཋཔིཏཾ། པཱཙིཏྟཱིཏི སནྣིདྷིཔཱཙིཏྟི།

1384.Athāti vākyārambhe nipāto. Āmisasaṃsaṭṭhaṃ sattāhakālikaṃ, yāvajīvikaṃ vāti yojanā. Gahetvāti paṭiggahetvā. Ṭhapitanti aruṇaṃ atikkāmetvā ṭhapitaṃ. Pācittīti sannidhipācitti.

༡༣༨༥. ཀཱལོཏི ཨརུཎུགྒམནཱདིམཛ྄ཛྷནྟིཀཱཝསཱནོ ཀཱལོ། ཡཱམོཏི མཛ྄ཛྷནྟིཀཱདིདུཏིཡཨརུཎུགྒམནཱཝསཱནོ། ཏཾ ཏཾ ཀཱལཾ ཀཱལིཀཾ ཨཏིཀྐཱམཡཏོ ཏུ དོསོཏི ཡོཛནཱ། ཏུ-སདྡོ ཨེཝཀཱརཏྠོ། ཏཾ ཝཱ ཀཱལིཀནྟི ཡཐཱཀྐམཾ ཡཱཝཀཱལིཀཾ ཡཱམཀཱལིཀཾ སཏྟཱཧཀཱལིཀནྟི ཝུཏྟཾ ཧོཏི།

1385.Kāloti aruṇuggamanādimajjhantikāvasāno kālo. Yāmoti majjhantikādidutiyaaruṇuggamanāvasāno. Taṃ taṃ kālaṃ kālikaṃ atikkāmayato tu dosoti yojanā. Tu-saddo evakārattho. Taṃ vā kālikanti yathākkamaṃ yāvakālikaṃ yāmakālikaṃ sattāhakālikanti vuttaṃ hoti.

༡༣༨༦. ཡཱཝཀཱལིཀཾ ཨཏྟནཱ སམྦྷིནྣཱནི ཨིཏརཱནི ཏཱིཎི ཀཱལིཀཱནི ཨཏྟནོཡེཝ སབྷཱཝཾ ཨུཔནེཏཱིཏི ཡོཛནཱ། སཀོ བྷཱཝོ སབྷཱཝོ, ཏཾ།

1386. Yāvakālikaṃ attanā sambhinnāni itarāni tīṇi kālikāni attanoyeva sabhāvaṃ upanetīti yojanā. Sako bhāvo sabhāvo, taṃ.

༡༣༨༧-༨. ཨེཝམེཝ ཝིནིདྡིསེཏི ‘‘པུརིམཾ པུརིམཾ ཀཱལིཀཾ ཨཏྟནཱ སམྨིསྶཾ པཙྪིམཾ པཙྪིམཾ ཨཏྟནོ སབྷཱཝམེཝ གཱཧཱཔེཏཱི’’ཏི ཀཐེཡྻཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི།

1387-8.Evamevaviniddiseti ‘‘purimaṃ purimaṃ kālikaṃ attanā sammissaṃ pacchimaṃ pacchimaṃ attano sabhāvameva gāhāpetī’’ti katheyyāti vuttaṃ hoti.

ཨིམེསཱུཏིཨཱདཱིསུ ནིདྡྷཱརཎེ བྷུམྨཾ། ཨནྟོཝུཏྠཾ ཧོཏཱིཏི ཨཀཔྤིཡཀུཊིཡཾ ཋཔེཏྭཱ ཨརུཎུཊྛཱཔནེན ཨནྟོཝུཏྠཾ ནཱམ ཧོཏི། སནྣིདྷི ཙ ཧོཏཱིཏི པཊིགྒཧེཏྭཱ པཊིགྒཧཎཾ ཨཝིཛཧིཏྭཱ ཨརུཎུཊྛཱཔནེན སནྣིདྷི ཙ ནཱམ ཧོཏི། པོཏྠཀེསུ ‘‘སནྣིདྷི’’ནྟི སཱནུནཱསིཀོ པཱཋོ དིསྶཏི, ‘‘ཧོཏཱི’’ཏི ཀིརིཡཱཡ སམྦནྡྷཏྟཱ སནྣིདྷི-སདྡོ པཋམེཀཝཙནནྟོཏི ཨནུནཱསིཀོ ཨཱགམསནྡྷིཛོཏི ཝེདིཏབྦོ། ཨུབྷཡམྤཱིཏི ཡཐཱཝུཏྟཾ ཨནྟོཝུཏྠཾ, སནྣིདྷི ཙཱཏི ཨུབྷཡམྤི། ན ཧོཏེཝཱཏི པུརིམཀཱལིཀདྭཡེན ཨམིསྶཾ ན ཧོཏེཝ།

Imesūtiādīsu niddhāraṇe bhummaṃ. Antovutthaṃ hotīti akappiyakuṭiyaṃ ṭhapetvā aruṇuṭṭhāpanena antovutthaṃ nāma hoti. Sannidhi ca hotīti paṭiggahetvā paṭiggahaṇaṃ avijahitvā aruṇuṭṭhāpanena sannidhi ca nāma hoti. Potthakesu ‘‘sannidhi’’nti sānunāsiko pāṭho dissati, ‘‘hotī’’ti kiriyāya sambandhattā sannidhi-saddo paṭhamekavacanantoti anunāsiko āgamasandhijoti veditabbo. Ubhayampīti yathāvuttaṃ antovutthaṃ, sannidhi cāti ubhayampi. Na hotevāti purimakālikadvayena amissaṃ na hoteva.

༡༣༨༩. ཀཔྤིཡཀུཊིནཱམེན ཨཀཏཾ, ཨསམྨཏཾ, ཨཔརིགྒཧཾ, པཱཀཱརཱདཱིཧི པརིཀྑིཏྟཾ སེནཱསནཾ ཨཀཔྤིཡཀུཊི ནཱམཱཏི སངྑེཔཏོ གཧེཏབྦཾ། ཨནྟདྭཡེནཱཏི སཏྟཱཧཀཱལིཀཡཱཝཛཱིཝིཀེན, སཧཏྠེ ཀརཎཝཙནཾ། ‘‘མིསྶིཏ’’ནྟི སེསོ། གཧིཏནྟི པཊིགྒཧིཏཾ། ཏཾ པུབྦཾ དྭཡནྟི ཡཱཝཀཱལིཀཡཱམཀཱལིཀདྭཡཾ། པུརིམཀཱལིཀདྭཡེ ཡཾ ཀིཉྩི ཏདཧུཔཊིགྒཧིཏམྤི ཨཀཔྤིཡཀུཊིཡཱཡེཝ ཋཔེཏྭཱ ཨརུཎཾ ཨུཊྛཱཔིཏེན པཙྪིམཀཱལིཀདྭཡེ ཡེན ཀེནཙི སམྨིསྶཾ ཨནྟོཝུཏྠཾ ནཱམ ཧོཏཱིཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི།

1389. Kappiyakuṭināmena akataṃ, asammataṃ, apariggahaṃ, pākārādīhi parikkhittaṃ senāsanaṃ akappiyakuṭi nāmāti saṅkhepato gahetabbaṃ. Antadvayenāti sattāhakālikayāvajīvikena, sahatthe karaṇavacanaṃ. ‘‘Missita’’nti seso. Gahitanti paṭiggahitaṃ. Taṃ pubbaṃ dvayanti yāvakālikayāmakālikadvayaṃ. Purimakālikadvaye yaṃ kiñci tadahupaṭiggahitampi akappiyakuṭiyāyeva ṭhapetvā aruṇaṃ uṭṭhāpitena pacchimakālikadvaye yena kenaci sammissaṃ antovutthaṃ nāma hotīti vuttaṃ hoti.

༡༣༩༠. ཨནྟོཝུཏྠེན པཙྪིམཀཱལིཀདྭཡེན སཾསཊྛཾ ཡདིདཾ པུརིམཀཱལིཀདྭཡཾ, ཨཡཾ མུཁསནྣིདྷི ནཱམ ཧོཏཱིཏི ཨཊྛཀཐཱཡཾ (མཧཱཝ॰ ཨཊྛ॰ ༢༩༥ ཨཏྠཏོ སམཱནཾ) ཝུཏྟཾ། མཧཱཔཙྩརིཡཾ པན ཨནྟོཝུཏྠཾ ཧོཏི, ན ཀཔྤཏི ཨིཏི དལ༹ྷཾ ཀཏྭཱ ཝུཏྟནྟི ཡོཛནཱ།

1390. Antovutthena pacchimakālikadvayena saṃsaṭṭhaṃ yadidaṃ purimakālikadvayaṃ, ayaṃ mukhasannidhi nāma hotīti aṭṭhakathāyaṃ (mahāva. aṭṭha. 295 atthato samānaṃ) vuttaṃ. Mahāpaccariyaṃ pana antovutthaṃ hoti, na kappati iti daḷhaṃ katvā vuttanti yojanā.

ཏཏྠ ‘‘མུཁསནྣིདྷཱི’’ཏི ཙ ‘‘ཨནྟོཝུཏྠ’’ནྟི ཙ ནཱམམཏྟམེཝ ནཱནཱཀརཎཾ, སོཡེཝཏྠོཏི ཨུབྷིནྣཾ ཨཊྛཀཐཱཝཙནཱནཾ ཨནཏྠནྟརཏཱ ཝེདིཏབྦཱ། ཏཐཱ ཧི མུཁ-སདྡོ ཨནྟོ-སདྡཔརིཡཱཡོ, སནྣིདྷི-སདྡོ པརིཝུཏྠ-སདྡཔརིཡཱཡོ། མུཁེ སནྣིདྷི མུཁསནྣིདྷཱིཏི ཀམྨསཱདྷནཾ། བཧི སནྣིདྷིནིཝཏྟནཏྠཾ ཨཊྛཀཐཱསུ མུཁ-གྒཧཎཾ, ཨནྟོ-གཧཎཉྩ ཀཏཾ། བཧཱིཏི ཙ པཊིགྒཧེཏྭཱ ཨཀཔྤིཡཀུཊིཡཱ བཧི ཡཏྠ ཀཏྠཙི པརིཝུཏྠཾ པཙྪིམཀཱལིཀདྭཡཾ པུརིམེན ཀཱལིཀདྭཡེན སཾསཊྛཾ ཨདྷིཔྤེཏཾ། མུཁསནྣིདྷིཨནྟོཝུཏྠཔདཱནཾ ཨནཏྠནྟརབྷཱཝོ སམནྟཔཱསཱདིཀཱཡཾ ཝུཏྟོ།

Tattha ‘‘mukhasannidhī’’ti ca ‘‘antovuttha’’nti ca nāmamattameva nānākaraṇaṃ, soyevatthoti ubhinnaṃ aṭṭhakathāvacanānaṃ anatthantaratā veditabbā. Tathā hi mukha-saddo anto-saddapariyāyo, sannidhi-saddo parivuttha-saddapariyāyo. Mukhe sannidhi mukhasannidhīti kammasādhanaṃ. Bahi sannidhinivattanatthaṃ aṭṭhakathāsu mukha-ggahaṇaṃ, anto-gahaṇañca kataṃ. Bahīti ca paṭiggahetvā akappiyakuṭiyā bahi yattha katthaci parivutthaṃ pacchimakālikadvayaṃ purimena kālikadvayena saṃsaṭṭhaṃ adhippetaṃ. Mukhasannidhiantovutthapadānaṃ anatthantarabhāvo samantapāsādikāyaṃ vutto.

ཡཐཱཧ ‘‘སཱམཎེརོ བྷིཀྑུསྶ ཏཎྜུལཱདིཀཾ ཨཱམིསཾ ཨཱཧརིཏྭཱ ཀཔྤིཡཀུཊིཡཾ ནིཀྑིཔིཏྭཱ པུནདིཝསེ པཙིཏྭཱ དེཏི, ཨནྟོཝུཏྠཾ ན ཧོཏི། ཏཏྠ ཨཀཔྤིཡཀུཊིཡཾ ནིཀྑིཏྟསཔྤིཨཱདཱིསུ ཡཾ ཀིཉྩི པཀྑིཔིཏྭཱ དེཏི, མུཁསནྣིདྷི ནཱམ ཧོཏི། མཧཱཔཙྩརིཡཾ པན ‘ཨནྟོཝུཏྠཾ ཧོཏཱི’ཏི ཝུཏྟཾ, ཏཏྠ ནཱམམཏྟམེཝ ནཱནཱཀརཎ’’ནྟི (མཧཱཝ॰ ཨཊྛ॰ ༢༩༥)། ནིསྶནྡེཧེ པན ཨཉྙཐཱ ཝུཏྟོ ཝིཡ ཝིཉྙཱཡཏི, ཏཏྠཔི ཨཡམེཝ ནཡོ ཝེདིཏབྦོ།

Yathāha ‘‘sāmaṇero bhikkhussa taṇḍulādikaṃ āmisaṃ āharitvā kappiyakuṭiyaṃ nikkhipitvā punadivase pacitvā deti, antovutthaṃ na hoti. Tattha akappiyakuṭiyaṃ nikkhittasappiādīsu yaṃ kiñci pakkhipitvā deti, mukhasannidhi nāma hoti. Mahāpaccariyaṃ pana ‘antovutthaṃ hotī’ti vuttaṃ, tattha nāmamattameva nānākaraṇa’’nti (mahāva. aṭṭha. 295). Nissandehe pana aññathā vutto viya viññāyati, tatthapi ayameva nayo veditabbo.

༡༣༩༡. ན དོསོཏི སནྣིདྷིདོསོ ན ཧོཏི། ནིདཧིཏྭཱཏི པཊིགྒཧེཏྭཱ པཊིགྒཧཎཾ ཨཝིཛཧིཏྭཱ སཀསཀཀཱལབྦྷནྟརེཡེཝ ནིདཧིཏྭཱ། ཨེཏྠ ཙ ཧེཊྛིམནྟཏོ སནྣིདྷིཾ དསྶེཏུཾ ‘‘པཏྟཾ དྷོཝིཏྭཱ པུན ཏཏྠ ཨཙྪོདཀཾ ཝཱ ཨཱསིཉྩིཏྭཱ ཨངྒུལིཡཱ ཝཱ གྷཾསིཏྭཱ ནིསྣེཧབྷཱཝོ ཛཱནིཏབྦོ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༥༣) ཨཊྛཀཐཱཡཾ ཝུཏྟཾ། ཨེཏེན ནིརཔེཀྑེན པཊིགྒཧཎཾ ཨཝིསྶཛྫེཏྭཱཝ སཡཾ ཝཱ ཨཉྙེན ཝཱ ཏུཙྪཾ ཀཏྭཱན སམྨཱ དྷོཝིཏྭཱ ནིཊྛཱཔིཏེ པཏྟེ ལགྒམྤི ཨཝིཛཧིཏཔཊིགྒཧིཏམེཝ ཧོཏཱིཏི ཏཏྠ ཨཱཔཏྟི ཝུཏྟཱཏི གཎྛིཔདེསུ ཝུཏྟཾ། ཨེཏེན ནིརཔེཀྑེན པཊིགྒཧཎེ ཝིསྶཊྛེ ཏཱདིསེཔི པཏྟེ དོསོ ནཏྠཱིཏི སིདྡྷཾ།

1391.Nadosoti sannidhidoso na hoti. Nidahitvāti paṭiggahetvā paṭiggahaṇaṃ avijahitvā sakasakakālabbhantareyeva nidahitvā. Ettha ca heṭṭhimantato sannidhiṃ dassetuṃ ‘‘pattaṃ dhovitvā puna tattha acchodakaṃ vā āsiñcitvā aṅguliyā vā ghaṃsitvā nisnehabhāvo jānitabbo’’ti (pāci. aṭṭha. 253) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Etena nirapekkhena paṭiggahaṇaṃ avissajjetvāva sayaṃ vā aññena vā tucchaṃ katvāna sammā dhovitvā niṭṭhāpite patte laggampi avijahitapaṭiggahitameva hotīti tattha āpatti vuttāti gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Etena nirapekkhena paṭiggahaṇe vissaṭṭhe tādisepi patte doso natthīti siddhaṃ.

སནྣིདྷིཀཐཱཝཎྞནཱ།

Sannidhikathāvaṇṇanā.

༡༣༩༣. པཎཱིཏཱནི བྷོཛནཱནཱིཏི པཱལི༹ཡཾ ‘‘སེཡྻཐིདཾ? སཔྤི ནཝནཱིཏཾ ཏེལཾ མདྷུ ཕཱཎིཏཾ མཙྪོ མཾསཾ ཁཱིརཾ དདྷཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༢༥༩) ཨུདྡིསིཏྭཱ –

1393.Paṇītāni bhojanānīti pāḷiyaṃ ‘‘seyyathidaṃ? Sappi navanītaṃ telaṃ madhu phāṇitaṃ maccho maṃsaṃ khīraṃ dadhī’’ti (pāci. 259) uddisitvā –

‘‘སཔྤི ནཱམ གོསཔྤི ཝཱ ཨཛིཀཱསཔྤི ཝཱ མཧིཾསསཔྤི ཝཱ, ཡེསཾ མཾསཾ ཀཔྤཏི, ཏེསཾ སཔྤི། ནཝནཱིཏཾ ནཱམ ཏེསཉྙེཝ ནཝནཱིཏཾ། ཏེལཾ ནཱམ ཏིལཏེལཾ སཱསཔཏེལཾ མདྷུཀཏེལཾ ཨེརཎྜཀཏེལཾ ཝསཱཏེལཾ། མདྷུ ནཱམ མཀྑིཀཱམདྷུ། ཕཱཎིཏཾ ནཱམ ཨུཙྪུམྷཱ ནིབྦཏྟཾ། མཙྪོ ནཱམ ཨོདཀོ ཝུཙྩཏི། མཾསཾ ནཱམ ཡེསཾ མཾསཾ ཀཔྤཏི, ཏེསཾ མཾསཾ། ཁཱིརཾ ནཱམ གོཁཱིརཾ ཝཱ ཨཛིཀཱཁཱིརཾ ཝཱ མཧིཾསཁཱིརཾ ཝཱ, ཡེསཾ མཾསཾ ཀཔྤཏི, ཏེསཾ ཁཱིརཾ། དདྷི ནཱམ ཏེསཉྙེཝ དདྷཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༢༦༠) –

‘‘Sappi nāma gosappi vā ajikāsappi vā mahiṃsasappi vā, yesaṃ maṃsaṃ kappati, tesaṃ sappi. Navanītaṃ nāma tesaññeva navanītaṃ. Telaṃ nāma tilatelaṃ sāsapatelaṃ madhukatelaṃ eraṇḍakatelaṃ vasātelaṃ. Madhu nāma makkhikāmadhu. Phāṇitaṃ nāma ucchumhā nibbattaṃ. Maccho nāma odako vuccati. Maṃsaṃ nāma yesaṃ maṃsaṃ kappati, tesaṃ maṃsaṃ. Khīraṃ nāma gokhīraṃ vā ajikākhīraṃ vā mahiṃsakhīraṃ vā, yesaṃ maṃsaṃ kappati, tesaṃ khīraṃ. Dadhi nāma tesaññeva dadhī’’ti (pāci. 260) –

ནིདྡིཊྛཱནི ནཝ པཎཱིཏབྷོཛནཱནཱིཏི ཨཏྠོ། ཨགིལཱནོཏི ‘‘ཨགིལཱནོ ནཱམ ཡསྶ ཝིནཱ པཎཱིཏབྷོཛནཱནི ཕཱསུ ཧོཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༢༦༠) ཝུཏྟོ། ཨགིལཱནོཏི ཨེཏྠ ‘‘ཧུཏྭཱ’’ཏི སེསོ།

Niddiṭṭhāni nava paṇītabhojanānīti attho. Agilānoti ‘‘agilāno nāma yassa vinā paṇītabhojanāni phāsu hotī’’ti (pāci. 260) vutto. Agilānoti ettha ‘‘hutvā’’ti seso.

༡༣༩༤. སཔྤིནཱ དེཧཱིཏིཨཱདི ཝིཉྙཱཔནཔྤཀཱརོ། སཔྤིབྷཏྟནྟི ཨེཏྠ ཀིཉྩཱཔི སཔྤིསཾསཊྛཾ བྷཏྟཾ, སཔྤི ཙ བྷཏྟཉྩ སཔྤིབྷཏྟནྟི ཝིཉྙཱཡཏི, ཨཊྛཀཐཱསུ པན ‘‘སཱལིབྷཏྟཾ ཝིཡ སཔྤིབྷཏྟཾ ནཱམ ནཏྠཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༥༩) ཀཱརཎཾ ཝཏྭཱ དུཀྐཊསྶེཝ དལ༹ྷཏརཾ ཀཏྭཱ ཝུཏྟཏྟཱ ན སཀྐཱ ཨཉྙཾ ཝཏྟུཾ། ཨཊྛཀཐཱཙརིཡཱ ཨེཝ ཧི ཨཱིདིསེསུ ཋཱནེསུ པམཱཎཾ།

1394.Sappinā dehītiādi viññāpanappakāro. Sappibhattanti ettha kiñcāpi sappisaṃsaṭṭhaṃ bhattaṃ, sappi ca bhattañca sappibhattanti viññāyati, aṭṭhakathāsu pana ‘‘sālibhattaṃ viya sappibhattaṃ nāma natthī’’ti (pāci. aṭṭha. 259) kāraṇaṃ vatvā dukkaṭasseva daḷhataraṃ katvā vuttattā na sakkā aññaṃ vattuṃ. Aṭṭhakathācariyā eva hi īdisesu ṭhānesu pamāṇaṃ.

༡༣༩༥. པཱཙིཏྟི པརིཡཱཔུཏཱཏི ‘‘ཨཛ྄ཛྷོཧཱརེ ཨཛ྄ཛྷོཧཱརེ ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༢༦༠) ཨེཝཾ ཨཛ྄ཛྷོཧཱརགཎནཱཡ པཱཙིཏྟི ཝུཏྟཱ།

1395.Pācitti pariyāputāti ‘‘ajjhohāre ajjhohāre āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 260) evaṃ ajjhohāragaṇanāya pācitti vuttā.

༡༣༩༦. སུདྡྷཱནཱིཏི ཨནྣེན ཨམིསྶཱནི། སེཁིཡེསཱུཏི སིཀྑཱཀརཎཱིཡེ ཝུཏྟནྟི ཨཏྠོ།

1396.Suddhānīti annena amissāni. Sekhiyesūti sikkhākaraṇīye vuttanti attho.

༡༣༩༧. ཡསྨཱ སུདྡྷཱནཾ པཎཱིཏབྷོཛནཱནཾ ཝིཉྙཱཔེཏྭཱ པརིབྷུཉྫནཾ དུཀྐཊཝིསཡཾ, ཏསྨཱ། སཏྟདྷཉྙམཡནྟི སཱལིཨཱདཱིནཾ སཏྟནྣཾ དྷཉྙཱནཾ ཨཉྙཏརསྶ ཝིཀཱརབྷཱུཏཾ།

1397. Yasmā suddhānaṃ paṇītabhojanānaṃ viññāpetvā paribhuñjanaṃ dukkaṭavisayaṃ, tasmā. Sattadhaññamayanti sāliādīnaṃ sattannaṃ dhaññānaṃ aññatarassa vikārabhūtaṃ.

༡༣༩༨. སཙེ དདཱཏཱིཏི ཡོཛནཱ། ཝིསངྐེཏནྟི ཨནཱཔཏྟི ཧོཏཱིཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི།

1398. Sace dadātīti yojanā. Visaṅketanti anāpatti hotīti vuttaṃ hoti.

༡༣༩༩. དེཏི ཙེཏི སམྦནྡྷོ། ཨཉྙཏརེནཱཏི སཧཏྠེ ཀརཎཝཙནཾ། ‘‘བྷཏྟ’’ནྟི ཨདྷིཀཱརཏོ ལབྦྷཏི། ཨསྶ བྷིཀྑུསྶ། ཝིསངྐེཏནྟི ཨཉྙཾ ཡཱཙིཏསྶ ཨཉྙསྶ དིནྣཏྟཱ སངྐེཏསྶ ཝིརཱདྷནེན ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི།

1399. Deti ceti sambandho. Aññatarenāti sahatthe karaṇavacanaṃ. ‘‘Bhatta’’nti adhikārato labbhati. Assa bhikkhussa. Visaṅketanti aññaṃ yācitassa aññassa dinnattā saṅketassa virādhanena anāpattīti vuttaṃ hoti.

༡༤༠༠. ཡེན ཡེན ཧཱིཏི ཨེཏྠཱཔི ཏཐེཝ ཀརཎཝཙནཾ། ‘‘ཝིཉྙཏྟ’’ནྟི ཨིདཾ ཨདྷིཀཏསྶ ‘‘བྷཏྟ’’ནྟི ཨེཏསྶ ཝིསེསནཾ། ཡེན ཡེནཱཏི ཨནིཡམེན པཎཱིཏེན། ཏེན སཔྤིཨཱདི ཝིསུཾ ཝིསུཾ གཧིཏམེཝ, སཔྤིཨཱདཱིནཾ གོསཔྤིཨཱདིབྷེདོ ཙ སངྒཧིཏོ། ཏསྨིཾ ལདྡྷེཔཱིཏི ཡཱཙིཏེཡེཝ ལདྡྷེ སཏི། ཏསྶ ཏསྶ མཱུལེཔི ལདྡྷེཏི ཝིཙྪཱཝསེན ཡོཛནཱ།

1400.Yena yena hīti etthāpi tatheva karaṇavacanaṃ. ‘‘Viññatta’’nti idaṃ adhikatassa ‘‘bhatta’’nti etassa visesanaṃ. Yenayenāti aniyamena paṇītena. Tena sappiādi visuṃ visuṃ gahitameva, sappiādīnaṃ gosappiādibhedo ca saṅgahito. Tasmiṃ laddhepīti yāciteyeva laddhe sati. Tassa tassa mūlepi laddheti vicchāvasena yojanā.

ཀིཾ ཝུཏྟཾ ཧོཏི? ‘‘སཔྤིནཱ བྷཏྟཾ དེཧཱི’’ཏི སཱམཉྙེན ཝིཉྙཱཔེནྟསྶ ཏམེཝ ཝཱ ‘‘ཨིམིནཱ སཔྤིཾ ཀཏྭཱ གཎྷཐཱ’’ཏི ནཝནཱིཏཱདཱིསུ ཨཉྙཏརཾ ཝཱ དྷེནུཾ ཝཱ མཱུལཾ ཝཱ དེཏི ཙེ, ‘‘གོསཔྤིནཱ བྷཏྟཾ དེཧཱི’’ཏི ཝིསེསཡུཏྟཾ ཀཏྭཱ ཝིཉྙཱཔེནྟསྶ ཏམེཝ ཝཱ གོནཝནཱིཏཱདཱིནི ཝཱ གཱཝིཾ ཝཱ ‘‘ཨིདཾ དཏྭཱ སཔྤིཾ གཎྷཐཱ’’ཏི མཱུལཾ ཝཱ སཙེ དེཏི, ཝིསངྐེཏཾ ན ཧོཏི, ཡཐཱཝཏྠུཀམེཝ ཨཱཔཏྟིཾ ཨཱཔཛྫཏཱིཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི།

Kiṃ vuttaṃ hoti? ‘‘Sappinā bhattaṃ dehī’’ti sāmaññena viññāpentassa tameva vā ‘‘iminā sappiṃ katvā gaṇhathā’’ti navanītādīsu aññataraṃ vā dhenuṃ vā mūlaṃ vā deti ce, ‘‘gosappinā bhattaṃ dehī’’ti visesayuttaṃ katvā viññāpentassa tameva vā gonavanītādīni vā gāviṃ vā ‘‘idaṃ datvā sappiṃ gaṇhathā’’ti mūlaṃ vā sace deti, visaṅketaṃ na hoti, yathāvatthukameva āpattiṃ āpajjatīti vuttaṃ hoti.

ན ཨཉྙཐཱཏི སཔྤིཾ ཡཱཙིཏཝཏོ ‘‘ཨིམཾ གཧེཏྭཱ སཔྤིཾ ཀཏྭཱ གཎྷཐཱ’’ཏི ཨཝཏྭཱ ‘‘སཔྤི ནཏྠི, ཨིདཾ གཎྷཐཱ’’ཏི ཝཏྭཱ ཝཱ ཏུཎྷཱིབྷཱུཏེན ཝཱ ནཝནཱིཏཱདཱིསུ ཀིསྨིཉྩི དིནྣེ ཝིསེསཝིཉྙཱཔཀསྶ ཏདཉྙདཱནེཔི ཝིསངྐེཏམེཝ ཧོཏཱིཏི ཨཏྠོ། པཱལི༹ཡཱ ཨནཱགཏེཔི དིནྣེ ཝིསངྐེཏམེཝ ཧོཏི། ‘‘སཙེ པན ཨཉྙཾ པཱལི༹ཡཱ ཨཱགཏཾ ཝཱ ཨནཱགཏཾ ཝཱ དེཏི, ཝིསངྐེཏ’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༥༩) ཨཊྛཀཐཱཡཾ ཝུཏྟཾ།

Na aññathāti sappiṃ yācitavato ‘‘imaṃ gahetvā sappiṃ katvā gaṇhathā’’ti avatvā ‘‘sappi natthi, idaṃ gaṇhathā’’ti vatvā vā tuṇhībhūtena vā navanītādīsu kismiñci dinne visesaviññāpakassa tadaññadānepi visaṅketameva hotīti attho. Pāḷiyā anāgatepi dinne visaṅketameva hoti. ‘‘Sace pana aññaṃ pāḷiyā āgataṃ vā anāgataṃ vā deti, visaṅketa’’nti (pāci. aṭṭha. 259) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ.

༡༤༠༡. པཱལི༹ཡནྟི པུབྦེ དསྶིཏཾ ‘‘སཔྤི ནཱམ གོསཔྤཱི’’ཏིཨཱདིཾ ནིདྡེསཔཱལི༹མཱཧ། ཡཐཱཧ ‘‘པཱལི༹ཡཾ ཨཱགཏནཝནཱིཏཱདཱིནི ཋཔེཏྭཱ’’ཏིཨཱདི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༥༩)། ཨཉྙེཧི ནཝནཱིཏཱདཱིཧི། སཧཏྠེ ཀརཎཝཙནཾ།

1401.Pāḷiyanti pubbe dassitaṃ ‘‘sappi nāma gosappī’’tiādiṃ niddesapāḷimāha. Yathāha ‘‘pāḷiyaṃ āgatanavanītādīni ṭhapetvā’’tiādi (pāci. aṭṭha. 259). Aññehi navanītādīhi. Sahatthe karaṇavacanaṃ.

༡༤༠༢. ‘‘ཝིཉྙཱཔེཏྭཱ’’ཏི ཨིམསྶ ཀམྨབྷཱུཏཾ ‘‘བྷཏྟ’’ནྟི ཨདྷིཀཏཾ། གཱཐཱབནྡྷཝསེན ཝཱ-སདྡསྶ རསྶོ ཀཏོ། ཨེཀཏོ ཝཱཏི ཡོཛནཱ, ‘‘ནཱནཏོ’’ཏིཔི གཧིཏམེཝ, ཨེཀཊྛཱནཏོ ཝཱ ནཱནཊྛཱནཏོ ཝཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཡཐཱཧ ‘‘སཙེ པན སབྦེཧིཔི སཔྤིཨཱདཱིཧི ཨེཀཊྛཱནེ ཝཱ ནཱནཊྛཱནེ ཝཱ ཝིཉྙཱཔེཏྭཱ’’ཏིཨཱདི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༥༩)། ཏེནེཝ བྷུཉྫཏཱིཏི ཨེཏྠ པརིཀཔྤསཱུཙཀཾ ‘‘ཙེ’’ཏི ཨིདཉྩ ཨཝཀཾསསནྡསྶནཏྠཾ ‘‘ཀུསགྒེན ཨེཀབིནྡུམྤཱི’’ཏི ཨིདཉྩ ཨཛ྄ཛྷཱཧརིཏབྦཾ། མཏཱཏི ཨཊྛཀཐཱཡཾ (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༥༩) ཝུཏྟཾ སནྡྷཱཡཱཧ། ཨེཀཏོ ཝཱ ནཱནཏོ ཝཱ ཋཱནཱ བྷཏྟཾ ཝིཉྙཱཔེཏྭཱ ཨེཀརསཾ ཀཏྭཱ ཨནྟམསོ ཀུསགྒེན ཨེཀབིནྡུམྤི བྷུཉྫཏི ཙེ, ནཝ པཱཙིཏྟིཡོ མཏཱཏི ཡོཛནཱ།

1402.‘‘Viññāpetvā’’ti imassa kammabhūtaṃ ‘‘bhatta’’nti adhikataṃ. Gāthābandhavasena vā-saddassa rasso kato. Ekato vāti yojanā, ‘‘nānato’’tipi gahitameva, ekaṭṭhānato vā nānaṭṭhānato vāti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘sace pana sabbehipi sappiādīhi ekaṭṭhāne vā nānaṭṭhāne vā viññāpetvā’’tiādi (pāci. aṭṭha. 259). Teneva bhuñjatīti ettha parikappasūcakaṃ ‘‘ce’’ti idañca avakaṃsasandassanatthaṃ ‘‘kusaggena ekabindumpī’’ti idañca ajjhāharitabbaṃ. Matāti aṭṭhakathāyaṃ (pāci. aṭṭha. 259) vuttaṃ sandhāyāha. Ekato vā nānato vā ṭhānā bhattaṃ viññāpetvā ekarasaṃ katvā antamaso kusaggena ekabindumpi bhuñjati ce, nava pācittiyo matāti yojanā.

༡༤༠༣. ཨཀཔྤིཡེན སཔྤིནཱ དེཧཱིཏི ཝུཏྟེཔཱིཏི ཡོཛནཱ, སཧཏྠེ ཀརཎཝཙནཾ། ‘‘བྷཏྟ’’ནྟི ཨདྷིཀཏཾ། ‘‘ཡེསཾ མཾསཾ ཀཔྤཏི, ཏེསཾ སཔྤཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༢༦༠) ཝུཏྟཔྤཀཱརསྶ ཝིཔརིཡཱཡཏོ ཨཀཔྤིཡཾ དཊྛབྦཾ། ཏེན ཙེ དེཏཱིཏི ཡདི ཏེན ཡཱཙིཏེན ཏེནེཝ ཨཀཔྤིཡེན སདྡྷིཾ ཨོདནཾ དེཏཱིཏི།

1403. Akappiyena sappinā dehīti vuttepīti yojanā, sahatthe karaṇavacanaṃ. ‘‘Bhatta’’nti adhikataṃ. ‘‘Yesaṃ maṃsaṃ kappati, tesaṃ sappī’’ti (pāci. 260) vuttappakārassa vipariyāyato akappiyaṃ daṭṭhabbaṃ. Tena ce detīti yadi tena yācitena teneva akappiyena saddhiṃ odanaṃ detīti.

༡༤༠༤. ཏཐཱསཉྙིསྶཱཏི ཏཐཱསཉྙིནོ, གིལཱནོམྷཱིཏིསཉྙིནོཏི ཨཏྠོ། ཡཐཱཧ ‘‘གིལཱནོ གིལཱནསཉྙཱི, ཨནཱཔཏྟཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༢༦༡)།

1404.Tathāsaññissāti tathāsaññino, gilānomhītisaññinoti attho. Yathāha ‘‘gilāno gilānasaññī, anāpattī’’ti (pāci. 261).

༡༤༠༥. གིལཱནཀཱལེ ཝིཉྙཏྟཾ ཨགིལཱནསྶ བྷུཉྫཏོ ཨནཱཔཏྟི པཀཱསིཏཱཏི ཡོཛནཱ། ཨེཝམིཏརེཧིཔི དྭཱིཧི པདེཧི ཡོཛེཏབྦཾ། ཡཐཱཧ ‘‘ཨནཱཔཏྟི གིལཱནོ ཧུཏྭཱ ཝིཉྙཱཔེཏྭཱ ཨགིལཱནོ བྷུཉྫཏཱི’’ཏིཨཱདི (པཱཙི॰ ༢༦༢)། ཉཱཏཀཱདཱིནནྟི ཨེཏྠ ‘‘ཨཱཡཏྟ’’ནྟི སེསོ། ཨཱདི-སདྡེན ‘‘པཝཱརིཏཱནཾ ཨཉྙསྶཏྠཱཡ ཨཏྟནོ དྷནེན ཨུམྨཏྟཀསྶ ཨཱདིཀམྨིཀསྶཱ’’ཏི ཨིདཾ སངྒཎྷཱཏཱིཏི།

1405. Gilānakāle viññattaṃ agilānassa bhuñjato anāpatti pakāsitāti yojanā. Evamitarehipi dvīhi padehi yojetabbaṃ. Yathāha ‘‘anāpatti gilāno hutvā viññāpetvā agilāno bhuñjatī’’tiādi (pāci. 262). Ñātakādīnanti ettha ‘‘āyatta’’nti seso. Ādi-saddena ‘‘pavāritānaṃ aññassatthāya attano dhanena ummattakassa ādikammikassā’’ti idaṃ saṅgaṇhātīti.

༡༤༠༦. ཙཏྟཱརི སམུཊྛཱནཱནི དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཀཱཡཏོ’’ཏིཨཱདི།

1406. Cattāri samuṭṭhānāni dassetumāha ‘‘kāyato’’tiādi.

པཎཱིཏབྷོཛནཀཐཱཝཎྞནཱ།

Paṇītabhojanakathāvaṇṇanā.

༡༤༠༧. ‘‘ཨདིནྣ’’ནྟི ཨིམིནཱ ཨདིནྣཱདཱནསིཀྑཱཔདེ (པཱརཱ॰ ༩༡ ཨཱདཡོ) ཝིཡ པརཔརིགྒཧིཏཾ ཨཝཏྭཱ ཨཔྤཊིགྒཧིཏམེཝ ཝཏྟབྦཾ། ཡཐཱཧ ‘‘ཨདིནྣཾ ནཱམ ཨཔྤཊིགྒཧིཏཀཾ ཝུཙྩཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༢༦༦)། མུཁདྭཱརནྟི མུཁེ དྭཱརཾ མུཁདྭཱརཾ, གལནཱལི༹ཀཱ, ཨིམིནཱ པན ཝཙནེན ཡཾ ཀིཉྩི ཨཛ྄ཛྷོཧརཎཱིཡཾ, ཏཾ མུཁེན ཝཱ པཝིསཏུ ནཱསིཀཱཡ ཝཱ, གལབིལཾ པཝིཊྛམེཝ ཨཱཔཏྟིཀརནྟི དཱིཔེཏི། ཨཱཧཱརནྟི ཨུདཀདནྟཔོནེཧི ཨཉྙཾ ཨཛ྄ཛྷོཧརིཏབྦཾ ཡཾ ཀིཉྩི ཡཱཝཀཱལིཀཱདིཾ། ཡཐཱཧ ‘‘ཨཱཧཱརོ ནཱམ ཨུདཀདནྟཔོནཾ ཋཔེཏྭཱ ཡཾ ཀིཉྩི ཨཛ྄ཛྷོཧརཎཱིཡ’’ནྟི (པཱཙི॰ ༢༦༦)།

1407.‘‘Adinna’’nti iminā adinnādānasikkhāpade (pārā. 91 ādayo) viya parapariggahitaṃ avatvā appaṭiggahitameva vattabbaṃ. Yathāha ‘‘adinnaṃ nāma appaṭiggahitakaṃ vuccatī’’ti (pāci. 266). Mukhadvāranti mukhe dvāraṃ mukhadvāraṃ, galanāḷikā, iminā pana vacanena yaṃ kiñci ajjhoharaṇīyaṃ, taṃ mukhena vā pavisatu nāsikāya vā, galabilaṃ paviṭṭhameva āpattikaranti dīpeti. Āhāranti udakadantaponehi aññaṃ ajjhoharitabbaṃ yaṃ kiñci yāvakālikādiṃ. Yathāha ‘‘āhāro nāma udakadantaponaṃ ṭhapetvā yaṃ kiñci ajjhoharaṇīya’’nti (pāci. 266).

ཨཱཧརེཡྻཱཏི མུཁདྭཱརཾ པཝེསེཡྻ, ཨིམིནཱ པརགལཾ ཨཀཏྭཱ མུཁེན པཊིགྒཧིཏགྒཧཎེཔི ནཏྠི དོསོཏི སཱུཙིཏཾ། ཏེནེཝཱཧ ‘‘དནྟཔོནོདཀཾ ཧིཏྭཱ’’ཏི། ཏེནེཝ ཝུཏྟཾ གཎྛིཔདེ ‘‘བྷགཝཏོ དནྟཀཊྛསྶ མུཁདྭཱརཋཔནེ ཨནཱཔཏྟིཝཙནེནེཝ ཡཾ ཀིཉྩི ཝཏྠུཾ པརགལཾ ཨཀཏྭཱ མུཁེ ཋཔནེ ཨནཱཔཏྟིབྷཱཝོ ཝུཏྟོ’’ཏི། ཨུདཀཉྷི ཡཐཱསུཁཾ པཱཏུཾ, དནྟཀཊྛཉྩ དནྟཔོནཔརིབྷོགེན པརིབྷུཉྫིཏུཾ ཝཊྚཏི, ཏསྶ པན རསཾ གིལིཏུཾ ན ཝཊྚཏི། སཙེཔི དནྟཀཊྛརསོ ཨཛཱནནྟསྶ ཨནྟོ པཝིསཏི, པཱཙིཏྟིཡམེཝ། དནྟེ པུནནྟི ནིམྨལེ ཀརོནྟི ཨེཏེནཱཏི དནྟཔོནཾ།

Āhareyyāti mukhadvāraṃ paveseyya, iminā paragalaṃ akatvā mukhena paṭiggahitaggahaṇepi natthi dosoti sūcitaṃ. Tenevāha ‘‘dantaponodakaṃ hitvā’’ti. Teneva vuttaṃ gaṇṭhipade ‘‘bhagavato dantakaṭṭhassa mukhadvāraṭhapane anāpattivacaneneva yaṃ kiñci vatthuṃ paragalaṃ akatvā mukhe ṭhapane anāpattibhāvo vutto’’ti. Udakañhi yathāsukhaṃ pātuṃ, dantakaṭṭhañca dantaponaparibhogena paribhuñjituṃ vaṭṭati, tassa pana rasaṃ gilituṃ na vaṭṭati. Sacepi dantakaṭṭharaso ajānantassa anto pavisati, pācittiyameva. Dante punanti nimmale karonti etenāti dantaponaṃ.

༡༤༠༨-༩. བྱཏིརེཀམུཁེན ཨདིནྣལཀྑཎཾ, པདབྷཱཛནེ ཙ ཝུཏྟནཡེན པཋམཾ དིནྣལཀྑཎཾ དསྶེནྟོ ཨཱཧ ‘‘ཧཏྠཔཱསོ’’ཏིཨཱདི། ཧཏྠཔཱསོཏི པཝཱརཎསིཀྑཱཔདེ –

1408-9. Byatirekamukhena adinnalakkhaṇaṃ, padabhājane ca vuttanayena paṭhamaṃ dinnalakkhaṇaṃ dassento āha ‘‘hatthapāso’’tiādi. Hatthapāsoti pavāraṇasikkhāpade –

‘‘གཎྷཏོ པཙྪིམཾ ཨངྒཾ, དདཏོ པུརིམཾ པན།

‘‘Gaṇhato pacchimaṃ aṅgaṃ, dadato purimaṃ pana;

ཨུབྷིནྣཾ ཨཌྜྷཏེཡྻཾ ཙེ, ཝིནཱ ཧཏྠཾ པསཱརིཏ’’ནྟི༎ (ཝི॰ ཝི॰ ༡༢༧༥) –

Ubhinnaṃ aḍḍhateyyaṃ ce, vinā hatthaṃ pasārita’’nti. (vi. vi. 1275) –

ཝུཏྟལཀྑཎོ ཧཏྠཔཱསོ། ཨབྷིནཱིཧཱརོཏི ཏཏྠེཝ ཝུཏྟནཡེན ཨབྷིམུཁཾ ཀཏྭཱ ཧརཎཉྩ། མཛ྄ཛྷིམུཙྩཱརཎཀྑམོཏི པཊིགྒཧེཏབྦབྷཱརསྶ ཨུཀྐཊྛཔརིཙྪེདེན ཐཱམམཛ྄ཛྷིམེན པུརིསེན ཨུཀྑིཔནཱརཧཏཱ། བྷཱཝཔྤདྷཱནོཡཾ ནིདྡེསོ། ཨཝཀཾསོ པན ‘‘ཨནྟམསོ རཐརེཎུམཏྟམྤཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༦༩) ཨཊྛཀཐཱཝཙནཏོ ཝེདིཏབྦོ། ཨུཙྩཱརཎཾ ཨུཀྑིཔནཾ། ‘‘ཨམནུསྶོ’’ཏི ཨིམིནཱ ཏདཉྙསཏྟསཱམཉྙེན ཏིརཙྪཱནགཏཱཔི ཝེདིཏབྦཱ། ‘‘པཀྑཱི ཝཱ’’ཏིཨཱདིཝཀྑམཱནེན ཝཱ ཝེདིཏབྦཱ། ཀཱཡཱདིནཱཏི ཀཱཡཀཱཡཔཊིབདྡྷནིསྶགྒིཡཱནཾ ཨཉྙཏརེན། ཏེནེཝཱཧ ‘‘ཏིདྷཱ’’ཏི།

Vuttalakkhaṇo hatthapāso. Abhinīhāroti tattheva vuttanayena abhimukhaṃ katvā haraṇañca. Majjhimuccāraṇakkhamoti paṭiggahetabbabhārassa ukkaṭṭhaparicchedena thāmamajjhimena purisena ukkhipanārahatā. Bhāvappadhānoyaṃ niddeso. Avakaṃso pana ‘‘antamaso rathareṇumattampī’’ti (pāci. aṭṭha. 269) aṭṭhakathāvacanato veditabbo. Uccāraṇaṃ ukkhipanaṃ. ‘‘Amanusso’’ti iminā tadaññasattasāmaññena tiracchānagatāpi veditabbā. ‘‘Pakkhī vā’’tiādivakkhamānena vā veditabbā. Kāyādināti kāyakāyapaṭibaddhanissaggiyānaṃ aññatarena. Tenevāha ‘‘tidhā’’ti.

དྭིདྷཱཏི ཀཱཡེན ཝཱ ཀཱཡཔཊིབདྡྷེན ཝཱ། པཉྩངྒསཾཡོགེཏི ཨེཏྠ ‘‘ཧཏྠཔཱསོ’’ཏི པཋམངྒཾ, ‘‘ཨབྷིནཱིཧཱརོ’’ཏི དུཏིཡཾ, ‘‘མཛ྄ཛྷིམུཙྩཱརཎཀྑམོ’’ཏི ཏཏིཡཾ, ‘‘མནུསྶོ…པེ॰… ཏིདྷཱ’’ཏི ཙཏུཏྠཾ, ‘‘པཊིགྒཎྷཱཏི…པེ॰… དྭིདྷཱ’’ཏི པཉྩམནྟི ཨིམཱནི པཉྩ ཨངྒཱནི, པཉྩནྣཾ ཨངྒཱནཾ སཾཡོགོ སམཱགམོ སནྣིཔཱཏོ པཉྩངྒསཾཡོགོ, ཏསྨིཾ། གཧཎནྟི པཊིགྒཧཎཾ། ཏསྶ བྷིཀྑུནོ། རཱུཧཏི སམྤཛྫཏི།

Dvidhāti kāyena vā kāyapaṭibaddhena vā. Pañcaṅgasaṃyogeti ettha ‘‘hatthapāso’’ti paṭhamaṅgaṃ, ‘‘abhinīhāro’’ti dutiyaṃ, ‘‘majjhimuccāraṇakkhamo’’ti tatiyaṃ, ‘‘manusso…pe… tidhā’’ti catutthaṃ, ‘‘paṭiggaṇhāti…pe… dvidhā’’ti pañcamanti imāni pañca aṅgāni, pañcannaṃ aṅgānaṃ saṃyogo samāgamo sannipāto pañcaṅgasaṃyogo, tasmiṃ. Gahaṇanti paṭiggahaṇaṃ. Tassa bhikkhuno. Rūhati sampajjati.

༡༤༡༠-༡༢. ཨིཏརོཏི པཊིགྒཱཧཀོ། ཏསྶ ཨངྒསྶ། ན གཙྪཏཱིཏི ནགོ, ‘‘ནགོ’’ཏི རུཀྑོཔི པབྦཏོཔི ཝུཙྩཏི། ཨེཝརཱུཔེཏི ཨཱིདིསེ ཨུཙྩནཱིཙཊྛཱནེ།

1410-12.Itaroti paṭiggāhako. Tassa aṅgassa. Na gacchatīti nago, ‘‘nago’’ti rukkhopi pabbatopi vuccati. Evarūpeti īdise uccanīcaṭṭhāne.

༡༤༡༣. སོཎྜཱཡཱཏི ཧཏྠེན།

1413.Soṇḍāyāti hatthena.

༡༤༡༥-༦. ཨཱིསཀཾ ཨོནཏྭཱ ཐོཀཾ ནཱམེཏྭཱ ཏེན བྷིཀྑུནཱ ཏཾ ཧེཊྛིམཾ བྷཱཛནཾ ཨེཀདེསེནཱཔི པཊིཙྪིཏབྦནྟི ཡོཛནཱ།

1415-6.Īsakaṃ onatvā thokaṃ nāmetvā tena bhikkhunā taṃ heṭṭhimaṃ bhājanaṃ ekadesenāpi paṭicchitabbanti yojanā.

༡༤༡༧. ཨུགྒྷཱཊེཏྭཱ ཨུཙྩཱརེཏྭཱ, བྷཱཛནཱནི ཝིསུཾ ཝིསུཾ ཨོརོཔེཏྭཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི།

1417.Ugghāṭetvā uccāretvā, bhājanāni visuṃ visuṃ oropetvāti vuttaṃ hoti.

༡༤༡༨. ཀཱཛབྷཏྟནྟི བྷཏྟཀཱཛཾ, བྷཏྟབྷརིཏཾ པིཊཀནྟི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཨོནཏྭཱ དེཏཱིཏི སཡཾ ཨོནམིཏྭཱ བྱཱབྷངྒིཾ དེཏི།

1418.Kājabhattanti bhattakājaṃ, bhattabharitaṃ piṭakanti vuttaṃ hoti. Onatvā detīti sayaṃ onamitvā byābhaṅgiṃ deti.

༡༤༡༩. ‘‘ཏིཾསཧཏྠོ’’ཏི ཨིདཾ ཏིཾསརཏནམཏྟོ ཙེ ཧོཏི, ‘‘དཱུར’’ནྟི ན པརིསངྐིཏབྦོཏི དསྶནཏྠམཱཧ། གཧིཏེཀསྨིནྟི ཨུབྷཡཀོཊཱིསུ ཋཔིཏེ དྭེ གྷཊེ པཊིགྒཧཱཔེཏུཾ ཧཏྠཔཱསེ ཋིཏེན དཱཡཀེན དིཡྻམཱནཾ ཏིཾསཧཏྠཝེཎུཾ པཊིགྒཎྷནྟེན ཡེན ཀེནཙི ཀཱཡཔྤདེསེན ཝཱ ཀཱཡཔཊིབདྡྷེན ཝཱ ‘‘ཨིམཾ གཎྷཱམཱི’’ཏི ཨཱབྷོགཾ ཀཏྭཱ མཉྩཱདཱིསུ ཡཏྠ ཀཏྠཙི ཕུསིཏྭཱ པཊིགྒཧིཏེཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཏཾ སབྦནྟི ཏེསུ དྭཱིསུ གྷཊེསུ པཀྑིཏྟཾ སབྦམེཝ། གཧིཏམེཝཱཏི པཊིགྒཧིཏམེཝ ཧོཏི, དཱཡཀསྶ ཧཏྠཔཱསབྦྷནྟརེ གཏཏྟཱ ཨིདཾ ཏསྶ ཀཱཡཔཊིབདྡྷནྟི ‘‘དཱུར’’ནྟི སངྐཱ ན ཀཱཏབྦཱཏི ཨེཝཀཱརེན དཱིཔེཏི། ‘‘དྭཱིསུ གྷཊེསུ བྷཱུམིཡཾ ཋཔིཏེསུཔི ཏཏྠ བནྡྷནཝེལུ༹ཡཾ པཊིགྒཎྷནམཏྟེནེཝ པཊིགྒཧིཏཾ ཧོཏཱི’’ཏི གཎྛིཔདེ ཝུཏྟཾ།

1419.‘‘Tiṃsahattho’’ti idaṃ tiṃsaratanamatto ce hoti, ‘‘dūra’’nti na parisaṅkitabboti dassanatthamāha. Gahitekasminti ubhayakoṭīsu ṭhapite dve ghaṭe paṭiggahāpetuṃ hatthapāse ṭhitena dāyakena diyyamānaṃ tiṃsahatthaveṇuṃ paṭiggaṇhantena yena kenaci kāyappadesena vā kāyapaṭibaddhena vā ‘‘imaṃ gaṇhāmī’’ti ābhogaṃ katvā mañcādīsu yattha katthaci phusitvā paṭiggahiteti vuttaṃ hoti. Taṃ sabbanti tesu dvīsu ghaṭesu pakkhittaṃ sabbameva. Gahitamevāti paṭiggahitameva hoti, dāyakassa hatthapāsabbhantare gatattā idaṃ tassa kāyapaṭibaddhanti ‘‘dūra’’nti saṅkā na kātabbāti evakārena dīpeti. ‘‘Dvīsu ghaṭesu bhūmiyaṃ ṭhapitesupi tattha bandhanaveḷuyaṃ paṭiggaṇhanamatteneva paṭiggahitaṃ hotī’’ti gaṇṭhipade vuttaṃ.

༡༤༢༠-༢༤. ‘‘ཀཊསཱརཀེ’’ཏི ཨིམིནཱ དོཎིཕལཀཱདཡོ ཨུཔལཀྑིཏཱ། ‘‘ནིསཱིདཏཱི’’ཏི ཨིདཾ ‘‘ཏིཊྛཏཱི’’ཏིཨཱདཱིནཾ ཨུཔལཀྑཎཾ། མཉྩཱདཱིནི ཕུསིཏྭཱཏི ཨེཏྠ ‘‘ཨངྒུལིཡཱཔཱི’’ཏི སེསོ། ཡཐཱཧ ‘‘པཊིགྒཧཎསཉྙཱཡ མཉྩཱདཱིནི ཨངྒུལིཡཱཔི ཕུསིཏྭཱ ཋིཏེན ཝཱ ནིསིནྣེན ཝཱ ནིཔནྣེན ཝཱ’’ཏིཨཱདི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༦༥)། པཏྟེསཱུཏི ཏཐཱ ཋཔིཏེསུ སབྦེསུ པཏྟེསུཡེཝ། ཡཉྩ དཱིཡཏཱིཏི ཨེཏྠ ‘‘ཏཐཱ ཋིཏེནཱ’’ཏི སཱམཏྠིཡཱ ལབྦྷཏི།

1420-24.‘‘Kaṭasārake’’ti iminā doṇiphalakādayo upalakkhitā. ‘‘Nisīdatī’’ti idaṃ ‘‘tiṭṭhatī’’tiādīnaṃ upalakkhaṇaṃ. Mañcādīni phusitvāti ettha ‘‘aṅguliyāpī’’ti seso. Yathāha ‘‘paṭiggahaṇasaññāya mañcādīni aṅguliyāpi phusitvā ṭhitena vā nisinnena vā nipannena vā’’tiādi (pāci. aṭṭha. 265). Pattesūti tathā ṭhapitesu sabbesu pattesuyeva. Yañca dīyatīti ettha ‘‘tathā ṭhitenā’’ti sāmatthiyā labbhati.

མཉྩཱདཱིསུ ཨངྒུལིཨཱདིནཱ ཡེན ཀེནཙི ཕུཊྛམཏྟེཔི པཊིགྒཧཎསྶ རུཧཎབྷཱཝཾ དསྶེཏྭཱ ཨིདཱནི ཏདཱརོཧཎེནཱཔི སིཛ྄ཛྷཏཱིཏི དསྶེཏུམཱཧ ‘‘པཊིགྒཧེསྶཱམཱི’’ཏིཨཱདི། སཙེ པན པཊིགྒཧེསྶཱམིཙྩེཝ མཉྩཱདཱིནི ཨཱརུཧིཏྭཱ ནིསཱིདཏི, དཱཡཀོཔི ཧཏྠཔཱསེ ཋཏྭཱན དེཏི ཙེ, ཏཾ སབྦཾ གཧིཏཾ ཧོཏཱིཏི ཡོཛནཱ།

Mañcādīsu aṅguliādinā yena kenaci phuṭṭhamattepi paṭiggahaṇassa ruhaṇabhāvaṃ dassetvā idāni tadārohaṇenāpi sijjhatīti dassetumāha ‘‘paṭiggahessāmī’’tiādi. Sace pana paṭiggahessāmicceva mañcādīni āruhitvā nisīdati, dāyakopi hatthapāse ṭhatvāna deti ce, taṃ sabbaṃ gahitaṃ hotīti yojanā.

ཀུཙྪིཡཱ ཀུཙྪིཾ ཨཱཧཙྩ ཡེ པཏྟཱ བྷཱུམིཡཾ ཋིཏཱ, ཏེསུ ཡཾ ཡཾ པཏྟཾ ཨངྒུལིཡཱཔི ཝཱ སཱུཙིཡཱཔི ཝཱ ཕུསིཏྭཱ ནིསིནྣོ, ཏཏྠ ཏཏྠེཝ དཱིཡམཱནམྤི པཊིགྒཎྷཱཏི, ཝཊྚཏཱིཏི ཡོཛནཱ།

Kucchiyā kucchiṃ āhacca ye pattā bhūmiyaṃ ṭhitā, tesu yaṃ yaṃ pattaṃ aṅguliyāpi vā sūciyāpi vā phusitvā nisinno, tattha tattheva dīyamānampi paṭiggaṇhāti, vaṭṭatīti yojanā.

༡༤༢༥. ཀཊསཱརཱདཡོ སཙེ མཧནྟཱ, པཊིགྒཧཎཾ ན རུཧེཡྻཱཏི ཝིཀཔྤོ སིཡཱཏི ཏནྣིཝཏྟནཏྠམཱཧ ‘‘ཀཊསཱརཀེ’’ཏིཨཱདི། ‘‘མཧནྟསྨི’’ནྟི ཨིམིནཱ ཀཊསཱརཀསྶ པུན ཝཙནེ ཧེཏུམཱཧ། ཧཏྠཏྠརཾ ནཱམ ཧཏྠིཔིཊྛེ ཨཏྠརིཏབྦཾ ཨཏྠརཎཾ། ཨཱདི-སདྡེན ཨསྶཏྠརརཐཏྠརཱདིཾ སངྒཎྷཱཏི། ཋིཏཔཏྟེསུ དིཡྻམཱནཾ གཎྷཏོ པཊིགྒཧཎརུཧཎཧེཏུཾ དསྶེཏི ‘‘ཧཏྠཔཱསསྨིཾ ཝིཛྫམཱནེ ཏཱུ’’ཏི། ཏུ-སདྡོ ཝུཏྟཝིསེསམེཝ ཛོཏེཏི།

1425. Kaṭasārādayo sace mahantā, paṭiggahaṇaṃ na ruheyyāti vikappo siyāti tannivattanatthamāha ‘‘kaṭasārake’’tiādi. ‘‘Mahantasmi’’nti iminā kaṭasārakassa puna vacane hetumāha. Hatthattharaṃ nāma hatthipiṭṭhe attharitabbaṃ attharaṇaṃ. Ādi-saddena assatthararathattharādiṃ saṅgaṇhāti. Ṭhitapattesu diyyamānaṃ gaṇhato paṭiggahaṇaruhaṇahetuṃ dasseti ‘‘hatthapāsasmiṃ vijjamāne tū’’ti. Tu-saddo vuttavisesameva joteti.

༡༤༢༦. ཏཏྠཛཱཏཀཔཎྞེསཱུཏི རུཀྑེཡེཝ ཋིཏེསུ པཎྞེསུ། གཧེཏུནྟི པཊིགྒཧེཏུཾ། ‘‘ན པནེཏཱནཱི’’ཏིཨཱདི ཡེན ཧེཏུནཱ ན ཝཊྚཏི, ཏསྶ དསྶནཾ། ཧི-སདྡོ པསིདྡྷིཾ སཱུཙེཏི།

1426.Tatthajātakapaṇṇesūti rukkheyeva ṭhitesu paṇṇesu. Gahetunti paṭiggahetuṃ. ‘‘Na panetānī’’tiādi yena hetunā na vaṭṭati, tassa dassanaṃ. Hi-saddo pasiddhiṃ sūceti.

༡༤༢༧. ཐཱམམཛ྄ཛྷིམེན པུརིསེན ཨུཀྑིཔིཏུཾ ཨསཀྐུཎེཡྻཾ ཨསཾཧཱརིཡཾ། ཏཱདིསེཏི ཏཐཱརཱུཔེ, ཨསཾཧཱརིཡེཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཁཱཎུབདྡྷེཏི བྷཱུམིཡཾ ནིཁཱཏཁཱཎུཀེ བདྡྷེ།

1427. Thāmamajjhimena purisena ukkhipituṃ asakkuṇeyyaṃ asaṃhāriyaṃ. Tādiseti tathārūpe, asaṃhāriyeti vuttaṃ hoti. Khāṇubaddheti bhūmiyaṃ nikhātakhāṇuke baddhe.

༡༤༢༨. ཏིནྟིཎིཀཱཏི ཙིཉྩཱ། ཨཱདི-སདྡེན ཏཐཱ ཁུདྡཀཱནཾ ཀདམྦཔུཔྥཔཎྞཱདཱིནཾ གཧཎཾ། ‘‘ཏིནྟིཎིཀཱདིཔཎྞེསཱུ’’ཏི ཝཙནཏོ སཱཁཱསུ པཊིགྒཧཎཾ རུཧཏཱིཏི དཊྛབྦཾ། བྷཱུམིཡཾ པཏྠཊེསཱུཏི ཡོཛེཏབྦཾ། ཡཐཱཧ ‘‘བྷཱུམིཡཾ ཨཏྠཏེསུ སུཁུམེསུ ཏིནྟིཎིཀཱདིཔཎྞེསུཔི པཊིགྒཧཎཾ ན རུཧཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༦༥)།

1428.Tintiṇikāti ciñcā. Ādi-saddena tathā khuddakānaṃ kadambapupphapaṇṇādīnaṃ gahaṇaṃ. ‘‘Tintiṇikādipaṇṇesū’’ti vacanato sākhāsu paṭiggahaṇaṃ ruhatīti daṭṭhabbaṃ. Bhūmiyaṃ patthaṭesūti yojetabbaṃ. Yathāha ‘‘bhūmiyaṃ atthatesu sukhumesu tintiṇikādipaṇṇesupi paṭiggahaṇaṃ na ruhatī’’ti (pāci. aṭṭha. 265).

༡༤༢༩. པརིཝེསཀོཏི དཱཡཀོ།

1429.Parivesakoti dāyako.

༡༤༣༠. ཨསེསཏོ པུཉྪིཏྭཱཏི ཡོཛནཱ།

1430. Asesato puñchitvāti yojanā.

༡༤༣༡. པཊིགྒཧེཏྭཱཝཱཏི པཏྟཾ པཊིགྒཧེཏྭཱཝ། བྷིཀྑཱ གཧེཏབྦཱཏི སམྦནྡྷོ།

1431.Paṭiggahetvāvāti pattaṃ paṭiggahetvāva. Bhikkhā gahetabbāti sambandho.

༡༤༣༢. ཨཔཊིགྒཧིཏེཏི ཨེཏྠ ‘‘པཏྟེ’’ཏི སེསོ། ཏཾ པཙྪཱ པཊིགྒཧེཏྭཱ པརིབྷུཉྫཏོ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཡོཛནཱ།

1432.Apaṭiggahiteti ettha ‘‘patte’’ti seso. Taṃ pacchā paṭiggahetvā paribhuñjato anāpattīti yojanā.

༡༤༣༣. ཨནཱདིཡིཏྭཱཏི ཨགྒཧེཏྭཱ, ཏསྨིཾ ཝཙནེ ཨཱདརཾ ཨཀཏྭཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི།

1433.Anādiyitvāti aggahetvā, tasmiṃ vacane ādaraṃ akatvāti vuttaṃ hoti.

༡༤༣༥. ཨཉྙསྶ ཨནུཔསམྤནྣསྶ།

1435.Aññassa anupasampannassa.

༡༤༣༦. པུབྦཱབྷོགསྶ ཨནུརཱུཔཝསེན ‘‘སཱམཎེརསྶ ཏཾ དཏྭཱ…པེ॰… པན ཝཊྚཏཱི’’ཏི ཝུཏྟཾ། ཡསྨཱ པན ཏཾ ‘‘ཨཉྙསྶ དསྶཱམཱི’’ཏི ཙིཏྟུཔྤཱདམཏྟེན པརསནྟཀཾ ནཱམ ན ཧོཏི, ཏསྨཱ ཏསྶ ཨདཏྭཱཔི པཊིགྒཧེཏྭཱ པརིབྷུཉྫིཏུཾ ཝཊྚཏི།

1436. Pubbābhogassa anurūpavasena ‘‘sāmaṇerassa taṃ datvā…pe… pana vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Yasmā pana taṃ ‘‘aññassa dassāmī’’ti cittuppādamattena parasantakaṃ nāma na hoti, tasmā tassa adatvāpi paṭiggahetvā paribhuñjituṃ vaṭṭati.

༡༤༣༧-༩. བྷིཀྑུནོཏི ཨཉྙསྶ བྷིཀྑུསྶ། བྷཏྟསྶཱཏི ཀཉྫིཀཱདིདྲཝམིསྶབྷཏྟམཱཧ། ཨུཔླཝཏཱིཏི ཨུཔརི པླཝཏི། ཀཉྫིཀནྟི ཨཱརནཱལཾ, ཨིམསྶ ཨུཔལཀྑཎཏྟཱ ཁཱིརཏཀྐཱདིདྲཝཾ སངྒཧིཏཾ། པཝཱཧེཏྭཱཏི མཏྠཀཏོ པལཱཔེཏྭཱ། ཨནྟོ པཝིཊྛཾ སཙེ ཏནྟི ཏཾ རཛཾ ཡདི བྷཏྟསྶ ཨནྟོ པཝིཊྛཾ ཧོཏི། པཊིགྒཧེཏབྦནྟི ཨནུཔསམྤནྣེ ཨསཏི ཧཏྠཏོ ཨམོཙེནྟེནེཝ ཡཏྠ ཨནུཔསམྤནྣོ ཨཏྠི, ཏཾ ཏཏྠ ནེཏྭཱ པཊིགྒཧེཏབྦཾ།

1437-9.Bhikkhunoti aññassa bhikkhussa. Bhattassāti kañjikādidravamissabhattamāha. Uplavatīti upari plavati. Kañjikanti āranālaṃ, imassa upalakkhaṇattā khīratakkādidravaṃ saṅgahitaṃ. Pavāhetvāti matthakato palāpetvā. Anto paviṭṭhaṃ sace tanti taṃ rajaṃ yadi bhattassa anto paviṭṭhaṃ hoti. Paṭiggahetabbanti anupasampanne asati hatthato amocenteneva yattha anupasampanno atthi, taṃ tattha netvā paṭiggahetabbaṃ.

༡༤༤༠. ཨཔནཱིཡཱཝཱཏི ཨེཏྠ ‘‘ཐཱུལ’’ནྟི ཨིདཾ ‘‘སུཁུམཾ ཙེ’’ཏི ཝཀྑམཱནཝིཔརིཡཱཡཏོ ལབྦྷཏི། སབྷཏྟཾ ཨཔནཱིཡཱཏི སམྦནྡྷོ། ཡཐཱཧ ‘‘ཨུཔརིབྷཏྟེན སདྡྷིཾ ཨཔནེཏབྦཾ, པཊིགྒཧེཏྭཱ ཝཱ བྷུཉྫིཏབྦ’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༦༥)།

1440.Apanīyāvāti ettha ‘‘thūla’’nti idaṃ ‘‘sukhumaṃ ce’’ti vakkhamānavipariyāyato labbhati. Sabhattaṃ apanīyāti sambandho. Yathāha ‘‘uparibhattena saddhiṃ apanetabbaṃ, paṭiggahetvā vā bhuñjitabba’’nti (pāci. aṭṭha. 265).

༡༤༤༡. ཐེཝོཏི བིནྡུ། ཐེཝོ…པེ॰… ཝཊྚཏཱིཏི ཨེཏྠ ཡཐཱ པཋམཏརཾ པཏིཏཐེཝེ དོསོ ནཏྠི, ཏཐཱ ཨཱཀིརིཏྭཱ ཨཔནེནྟཱནཾ པཙྪཱ པཏིཏཐེཝེཔི ཨབྷིཧཊཏྟཱ ནེཝཏྠི དོསོ།

1441.Thevoti bindu. Thevo…pe… vaṭṭatīti ettha yathā paṭhamataraṃ patitatheve doso natthi, tathā ākiritvā apanentānaṃ pacchā patitathevepi abhihaṭattā nevatthi doso.

༡༤༤༢-༤. ཙརུཀེནཱཏི ཁུདྡཀཨུཀྑལིཡཱ། ཏཏོ ཙརུཀཏོ། མསཱིཏི ཛལླིཀཱཨཱདིཀཱ བྷསྨཱ། བྷཱཛནེཏི བྷཱཛནཔཏྟཱདིབྷཱཛནེ། ཏསྶ ཙཱཏི ཏསྶ མསིཨཱདིནོ ཙ།

1442-4.Carukenāti khuddakaukkhaliyā. Tato carukato. Masīti jallikāādikā bhasmā. Bhājaneti bhājanapattādibhājane. Tassa cāti tassa masiādino ca.

ཨནནྟརསྶ བྷིཀྑུསྶ དཱིཡམཱནཾ ཡཾ པཏྟཏོ ཨུཔྤཏིཏྭཱ ཨིཏརསྶ བྷིཀྑུནོ པཏྟེ སཙེ པཏཏི, ཏཾ པཊིགྒཧིཏམེཝ ཧོཏི, ཏསྨཱ ཝཊྚཏེཝཱཏི ཡོཛནཱ། ‘‘དཱིཡམཱན’’ནྟི ཨེཏྠ ‘‘བྷཏྟཱདིཀཾ ཡཾ ཀིཉྩཱི’’ཏི པཀརཎཏོ ལབྦྷཏི། ཝཊྚཏེཝཱ ཡནྟི ཨེཏྠ ‘‘ཝཊྚཏེཝ ཨཡ’’ནྟི པདཙྪེདོ ན ཀཱཏབྦོ ‘‘ཨཡ’’ནྟི ཨིམིནཱ སམྦནྡྷནཱིཡསྶ ཨབྷཱཝཏོ། ཏསྨཱ ཝ-ཀཱརོ གཱཐཱཚནྡཝསེན དཱིགྷཾ ཀཏྭཱ ཝུཏྟོཏི ཝེདིཏབྦོ།

Anantarassa bhikkhussa dīyamānaṃ yaṃ pattato uppatitvā itarassa bhikkhuno patte sace patati, taṃ paṭiggahitameva hoti, tasmā vaṭṭatevāti yojanā. ‘‘Dīyamāna’’nti ettha ‘‘bhattādikaṃ yaṃ kiñcī’’ti pakaraṇato labbhati. Vaṭṭatevā yanti ettha ‘‘vaṭṭateva aya’’nti padacchedo na kātabbo ‘‘aya’’nti iminā sambandhanīyassa abhāvato. Tasmā va-kāro gāthāchandavasena dīghaṃ katvā vuttoti veditabbo.

༡༤༤༥-༦. པཱཡཱསསྶཱཏི ཨེཏྠ པཱུརཎཡོགེ སཱམིཝཙནཾ, པཱཡཱསེནཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཨུཎྷཏོཏི ཨུཎྷཏྟཱ། ན སཀྐཏཱིཏི ན སཀྐོཏི། མུཁཝཊྚིཡཾ ཝཊྚཏཱིཏི མུཁཝཊྚིཾ ཨུཀྑིཔིཏྭཱ ཧཏྠེ ཕུསཱཔིཏེ གཎྷིཏུཾ ཝཊྚཏི། ཏཐཱ མུཁཝཊྚིཡཱ གཧེཏུཾ ན སཀྐཱ ཙེ, ཨཱདྷཱརཀེནཔི གཧེཏབྦོཏི ཡོཛནཱ།

1445-6.Pāyāsassāti ettha pūraṇayoge sāmivacanaṃ, pāyāsenāti vuttaṃ hoti. Uṇhatoti uṇhattā. Na sakkatīti na sakkoti. Mukhavaṭṭiyaṃ vaṭṭatīti mukhavaṭṭiṃ ukkhipitvā hatthe phusāpite gaṇhituṃ vaṭṭati. Tathā mukhavaṭṭiyā gahetuṃ na sakkā ce, ādhārakenapi gahetabboti yojanā.

༡༤༤༧-༨. ཨཱཧརིཡམཱནཾ ཝཱ ནེཝ ཛཱནཱཏི, དཱིཡམཱནཾ ཝཱ ན ཛཱནཱཏཱིཏི ཡོཛནཱ། གཱཐཱབནྡྷཝསེན ‘‘ཛཱནཏཱི’’ཏི རསྶོ ཀཏོ། ཨཱབྷོགནྟི ‘‘གཎྷཱམཱི’’ཏི ཨཱབྷོགཾ། ཡཐཱཧ མཧཱཔཙྩརིཡཾ ‘‘ཨཱབྷོགམཏྟམེཝ ཧི ཨེཏྠ པམཱཎ’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༦༥)། ‘‘ཀཱཡེན ཝཱ ཀཱཡཔཊིབདྡྷེན ཝཱ པཊིགྒཎྷཱཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༦༥) ཝུཏྟཏྟཱ པཏྟཾ གཧེཏྭཱ ནིསིནྣཏྟཱ ‘‘ཀཱཡཔཊིབདྡྷེན གཎྷིསྶཱམཱི’’ཏི ཨཱབྷོགཾ ཀཏྭཱཏིཔི ཡུཛྫཏེཝ།

1447-8. Āhariyamānaṃ vā neva jānāti, dīyamānaṃ vā na jānātīti yojanā. Gāthābandhavasena ‘‘jānatī’’ti rasso kato. Ābhoganti ‘‘gaṇhāmī’’ti ābhogaṃ. Yathāha mahāpaccariyaṃ ‘‘ābhogamattameva hi ettha pamāṇa’’nti (pāci. aṭṭha. 265). ‘‘Kāyena vā kāyapaṭibaddhena vā paṭiggaṇhātī’’ti (pāci. aṭṭha. 265) vuttattā pattaṃ gahetvā nisinnattā ‘‘kāyapaṭibaddhena gaṇhissāmī’’ti ābhogaṃ katvātipi yujjateva.

༡༤༤༩. ‘‘ཧཏྠེན མུཉྩིཏྭཱ’’ཏི ཨིདཾ ‘‘ཨཱདྷཱརཀམྤི ཝཱ’’ཏི ཨིམིནཱཔི ཡོཛེཏབྦཾ། ‘‘པཱདེན པེལླེཏྭཱ’’ཏི ཨིམིནཱ པན ‘‘ཨཱདྷཱརཀ’’ནྟི ཨིདམེཝ ཡོཛེཏབྦཾ། ཡཐཱཧ ‘‘ཧཏྠེན ཨཱདྷཱརཀཾ མུཉྩིཏྭཱ པཱདེན པེལླེཏྭཱ ནིདྡཱཡཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༦༥)། པེལླེཏྭཱཏི པཱིལེ༹ཏྭཱ, ཨཀྐམིཏྭཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི།

1449.‘‘Hatthena muñcitvā’’ti idaṃ ‘‘ādhārakampi vā’’ti imināpi yojetabbaṃ. ‘‘Pādena pelletvā’’ti iminā pana ‘‘ādhāraka’’nti idameva yojetabbaṃ. Yathāha ‘‘hatthena ādhārakaṃ muñcitvā pādena pelletvā niddāyatī’’ti (pāci. aṭṭha. 265). Pelletvāti pīḷetvā, akkamitvāti vuttaṃ hoti.

༡༤༥༠. ཀམི-དྷཱཏུསྶ མཛ྄ཛྷེ ‘‘ཨཀྐ’’ཨིཏི པདཙྪེདོ ཡཏིཧཱིནདོསོཏི།

1450. Kami-dhātussa majjhe ‘‘akka’’iti padacchedo yatihīnadosoti.

‘‘སིལོཀེ ནིཡཏཊྛཱནཾ, པདཙྪེདཾ ཡཏིཾ ཝིདཱུ།

‘‘Siloke niyataṭṭhānaṃ, padacchedaṃ yatiṃ vidū;

ཏདཔེཏཾ ཡཏིབྦྷཊྛཾ, སཝནུབྦེཛནཾ ཡཐཱ’’ཏི༎ –

Tadapetaṃ yatibbhaṭṭhaṃ, savanubbejanaṃ yathā’’ti. –

དཎྜིནཱ ཝུཏྟལཀྑཎཏོ སིདྡྷཏཱཡ དོསོ ཡཐཱ ན ཧོཏི, ཏཐཱ ཝིཙཱརེཏྭཱ གཧེཏབྦཾ། ཀེཙི པནེཏྠ ཨི-ཀཱརཱགམསྶ པཙྩཡབྷཱཝཏྟཱ ཏཾསཧིཏོ མ-ཀཱརོ ཏགྒཧཎེན སངྒཡ྄ཧཏཱིཏི ཨུབྷཡཔཀྑབྷཱགཱིཏི དྷཱཏུཔཙྩཡཱནཾ མཛ྄ཛྷེ ཡཏིཡཱ ཨིཙྪིཏཏྟཱ ན དོསོཏི པརིཧརནྟི། ཛཱགརསྶཱཔཱིཏི ཨནིདྡཱཡནྟསྶཱཔི། ཨནཱདརོཏི ཨནཱདརབྷཱཝོ།

Daṇḍinā vuttalakkhaṇato siddhatāya doso yathā na hoti, tathā vicāretvā gahetabbaṃ. Keci panettha i-kārāgamassa paccayabhāvattā taṃsahito ma-kāro taggahaṇena saṅgayhatīti ubhayapakkhabhāgīti dhātupaccayānaṃ majjhe yatiyā icchitattā na dosoti pariharanti. Jāgarassāpīti aniddāyantassāpi. Anādaroti anādarabhāvo.

༡༤༥༡. ཏསྨཱཏི ཏཐཱ གཧཎསྶ ཨནཱདརབྷཱཝཏོ། ཏནྟི ཏཾ ཨཱདྷཱརཀཾ པཱདེན ཨཀྐམིཏྭཱ པཊིགྒཧཎཉྩ། དཱིཡམཱནནྟི དཱཡཀེན པཊིགྒཧཱཔིཡམཱནཾ། པཏཏཱིཏི པཊིགྒཱཧཀསྶ ཧཏྠཾ ཨཕུསིཏྭཱ རཛོརཧིཏཱཡ སུདྡྷབྷཱུམིཡཱ ཝཱ པདུམིནིཔཎྞཱདཱིསུ ཝཱ པཏཏི། ཡཐཱཧ ‘‘ཡཾ དིཡྻམཱནཾ དཱཡཀསྶ ཧཏྠཏོ པརིགལི༹ཏྭཱ སུདྡྷཱཡ བྷཱུམིཡཱ ཝཱ པདུམིནིཔཎྞཝཏྠཀཊསཱརཀཱདཱིསུ ཝཱ པཏཏི, ཏཾ སཱམཾ གཧེཏྭཱ པརིབྷུཉྫིཏུཾ ཝཊྚཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༦༥)། སརཛཱཡ བྷཱུམིཡཱ པཏིཏེ རཛཾ པུཉྪིཏྭཱ ཝཱ དྷོཝིཏྭཱ ཝཱ པཊིགྒཧཱཔེཏྭཱ ཝཱ པརིབྷུཉྫིཏབྦནྟི ཨིདཾ ཨཊྛཀཐཱཡཾ པན ‘‘སརཛཱཡ བྷཱུམིཡཾ པཏཏཱི’’ཏིཨཱདིནཱ དསྶིཏཾ། གཧེཏུནྟི ཨེཏྠ ‘‘བྷུཉྫིཏུ’’ནྟི ཙ ཝཊྚཏཱིཏི ཨེཏྠ ‘‘པརིཙྩཏྟཾ དཱཡཀེཧཱི’’ཏི ཙ སེསོ། ཡཐཱཧ ‘‘ཨནུཛཱནཱམི བྷིཀྑཝེ ཡཾ དིཡྻམཱནཾ པཏཏི, ཏཾ སཱམཾ གཧེཏྭཱ པརིབྷུཉྫིཏུཾ། པརིཙྩཏྟཾ ཏཾ བྷིཀྑཝེ དཱཡཀེཧཱི’’ཏི (ཙཱུལ༹ཝ॰ ༢༧༣)། ‘‘ཡཾ དིཡྻམཱནཾ པཏཏཱི’’ཏི ཨཝིསེསེན ཝུཏྟཏྟཱ ཙཏཱུསུཔི ཀཱལིཀེསུ ཨཡཾ ནཡོ ཝེདིཏབྦོ།

1451.Tasmāti tathā gahaṇassa anādarabhāvato. Tanti taṃ ādhārakaṃ pādena akkamitvā paṭiggahaṇañca. Dīyamānanti dāyakena paṭiggahāpiyamānaṃ. Patatīti paṭiggāhakassa hatthaṃ aphusitvā rajorahitāya suddhabhūmiyā vā paduminipaṇṇādīsu vā patati. Yathāha ‘‘yaṃ diyyamānaṃ dāyakassa hatthato parigaḷitvā suddhāya bhūmiyā vā paduminipaṇṇavatthakaṭasārakādīsu vā patati, taṃ sāmaṃ gahetvā paribhuñjituṃ vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 265). Sarajāya bhūmiyā patite rajaṃ puñchitvā vā dhovitvā vā paṭiggahāpetvā vā paribhuñjitabbanti idaṃ aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘sarajāya bhūmiyaṃ patatī’’tiādinā dassitaṃ. Gahetunti ettha ‘‘bhuñjitu’’nti ca vaṭṭatīti ettha ‘‘pariccattaṃ dāyakehī’’ti ca seso. Yathāha ‘‘anujānāmi bhikkhave yaṃ diyyamānaṃ patati, taṃ sāmaṃ gahetvā paribhuñjituṃ. Pariccattaṃ taṃ bhikkhave dāyakehī’’ti (cūḷava. 273). ‘‘Yaṃ diyyamānaṃ patatī’’ti avisesena vuttattā catūsupi kālikesu ayaṃ nayo veditabbo.

༡༤༥༢. ཨབྦོཧཱརིཀནཡཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘བྷུཉྫནྟཱན’’ནྟི།

1452. Abbohārikanayaṃ dassetumāha ‘‘bhuñjantāna’’nti.

༡༤༥༣-༤. ཏཾ མལཾ། ཏེསཱུཏི ཨུཙྪུཨཱདཱིསུ ཝཏྠཱུསུ། ཏནྟི མལམིསྶཀཾ ཨུཙྪུཨཱདིཀཾ ཝཏྠུ། ན པཉྙཱཡཏཱིཏི ན པན པཉྙཱཡཏི། ཏསྨིནྟི ཨུཙྪུཨཱདིཝཏྠུསྨིཾ།

1453-4.Taṃ malaṃ. Tesūti ucchuādīsu vatthūsu. Tanti malamissakaṃ ucchuādikaṃ vatthu. Na paññāyatīti na pana paññāyati. Tasminti ucchuādivatthusmiṃ.

༡༤༥༥. ནིསདོདུཀྑལཱདཱིནནྟི ཨཱདི-སདྡེན ནིསདཔོཏམུསལཱདཱིནཾ གཧཎཾ།

1455.Nisadodukkhalādīnanti ādi-saddena nisadapotamusalādīnaṃ gahaṇaṃ.

༡༤༥༦. ཝཱསིཡཱ ཨུཔལཀྑཎཏྟཱ ཏཛྫཱཏིཀཾ ཡཾ ཀིཉྩི སཏྠམྤི གཧེཏབྦཾ། ཁཱིརེཏི ཨནུཔསམྤནྣེན ཏཱཔིཏཁཱིརེ, ཨིདཾ ཨུཔརི ཨཱམཀསྶ ཝིསུཾ གཧཎེན ཝིཉྙཱཡཏི། ནཱིལིཀཱཏི ནཱིལཝཎྞཾ། སཏྠཀེ ཝིཡ ནིཙྪཡོཏི སཏྠེན ཨུཊྛིཏམལེ ཨུཙྪུཁཎྜེ ཝིཡ པཊིགྒཧེཏྭཱ པརིབྷུཉྫིཏབྦནྟི ཝིནིཙྪཡོ ཝེདིཏབྦོ།

1456. Vāsiyā upalakkhaṇattā tajjātikaṃ yaṃ kiñci satthampi gahetabbaṃ. Khīreti anupasampannena tāpitakhīre, idaṃ upari āmakassa visuṃ gahaṇena viññāyati. Nīlikāti nīlavaṇṇaṃ. Satthake viya nicchayoti satthena uṭṭhitamale ucchukhaṇḍe viya paṭiggahetvā paribhuñjitabbanti vinicchayo veditabbo.

༡༤༥༧. ཏནྟི ཏཾ ཨགྒིསནྟཏྟཝཱསིཨཱདིཾ, ཏཱཔཝཏྠུཏོ ཝཱསི གཧེཏབྦཱ།

1457.Tanti taṃ aggisantattavāsiādiṃ, tāpavatthuto vāsi gahetabbā.

༡༤༥༩. ཏནྟི ཏཾ ཧཏྠཱདིཀཱཡཱཝཡཝཾ ཝཱ ཙཱིཝརཾ ཝཱ དྷོཝིཏྭཱ པཏིཏཀིལིཊྛཛལམིསྶམོདནཾ། རུཀྑམཱུལཱདཱིསུ ནིསཱིདིཏྭཱ བྷུཉྫནྟསྶ པཏྟཱདཱིསུ རུཀྑཔཎྞཱདིཾ དྷོཝིཏྭཱ པཏིཏཀིལིཊྛོདཀེཔི ཨེསེཝ ཝིནིཙྪཡོཏི དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཨེསེཝཱ’’ཏིཨཱདི།

1459.Tanti taṃ hatthādikāyāvayavaṃ vā cīvaraṃ vā dhovitvā patitakiliṭṭhajalamissamodanaṃ. Rukkhamūlādīsu nisīditvā bhuñjantassa pattādīsu rukkhapaṇṇādiṃ dhovitvā patitakiliṭṭhodakepi eseva vinicchayoti dassetumāha ‘‘esevā’’tiādi.

༡༤༦༠. ཛལཾ སཙེ སུདྡྷཾ པཏཏི, ཝཊྚཏཱིཏི ཡོཛནཱ, ‘‘རུཀྑཏོ’’ཏི ལབྦྷཏི། ཨབྦྷོཀཱསེ ཙ སཙེ སུདྡྷཾ ཏོཡཾ པཏཏི, ཝཊྚཏཱིཏི ཨེཏྠ ‘‘ཨཱཀཱསཏོ’’ཏི ལབྦྷཏི། ཨུབྷཡཏྠཱཔི རུཀྑཔཎྞེསུ, ཨཱཀཱསེ ཙ རཛསྶ པཋམམེཝ ཝསྶོདཀེན དྷོཝིཏཏྟཱ ཨཱཧ ‘‘སུདྡྷ’’ནྟི།

1460. Jalaṃ sace suddhaṃ patati, vaṭṭatīti yojanā, ‘‘rukkhato’’ti labbhati. Abbhokāse ca sace suddhaṃ toyaṃ patati, vaṭṭatīti ettha ‘‘ākāsato’’ti labbhati. Ubhayatthāpi rukkhapaṇṇesu, ākāse ca rajassa paṭhamameva vassodakena dhovitattā āha ‘‘suddha’’nti.

༡༤༦༡. ཨཙྪུཔནྟེནཱཏི ཨཕུསནྟེན། ཏསྶ སཱམཎེརསྶ།

1461.Acchupantenāti aphusantena. Tassa sāmaṇerassa.

༡༤༦༢. པཏྟནྟི ཨནུཔསམྤནྣསྶ པཏྟཾ། ཚུཔིཏྭཱཏི ཨནུཔསམྤནྣཔཏྟགཏོདནཾ ཕུསིཏྭཱ། ཏཾ ཨཏྟནོ པཏྟེ བྷཏྟཾ། ཡཐཱཧ ‘‘ཨཔྤཊིགྒཧིཏེ ཨོདནཾ ཚུཔིཏྭཱ པུན ཨཏྟནོ པཏྟེ ཨོདནཾ གཎྷནྟསྶ ཨུགྒཧིཏཀོ ཧོཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༦༥)།

1462.Pattanti anupasampannassa pattaṃ. Chupitvāti anupasampannapattagatodanaṃ phusitvā. Taṃ attano patte bhattaṃ. Yathāha ‘‘appaṭiggahite odanaṃ chupitvā puna attano patte odanaṃ gaṇhantassa uggahitako hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 265).

༡༤༦༤. པཙྪཱཏི ཏསྨིཾ གཧིཏེཔི ཨགཧིཏེཔི པཙྪཱ། ཏཾ པཊིགྒཧིཏབྷོཛནཾ།

1464.Pacchāti tasmiṃ gahitepi agahitepi pacchā. Taṃ paṭiggahitabhojanaṃ.

༡༤༦༧. ཏསྶ ཨཏྟནོ པཏྟགཏསྶ བྷཏྟསྶ།

1467.Tassa attano pattagatassa bhattassa.

༡༤༦༨. པརེནཱཏི ཨཔྤཊིགྒཧིཏཔཏྟེན།

1468.Parenāti appaṭiggahitapattena.

༡༤༦༩-༧༠. ‘‘ཡཱགུཨཱདཱིནཾ པཙནེ བྷིཀྑཱུནཾ བྷཱཛནེ’’ཏི སམྦནྡྷོ། པཙནྟི ཨེཏྠཱཏི པཙནཾ, བྷཱཛནཾ། བྷཱཛནཱུཔརི ཧཏྠེསུ སཱམཎེརསྶཱཏི བྷཱཛནསྶ ཨུཔརི ཀཏེསུ སཱམཎེརསྶ ཧཏྠེསུ། པཏིཏཾ ཧཏྠཏོ ཏསྨིནྟི ཏསྶ སཱམཎེརསྶ ཧཏྠཏོ པརིགལི༹ཏྭཱ ཏསྨིཾ བྷཱཛནེ པཏིཏཾ།

1469-70. ‘‘Yāguādīnaṃ pacane bhikkhūnaṃ bhājane’’ti sambandho. Pacanti etthāti pacanaṃ, bhājanaṃ. Bhājanūpari hatthesu sāmaṇerassāti bhājanassa upari katesu sāmaṇerassa hatthesu. Patitaṃ hatthato tasminti tassa sāmaṇerassa hatthato parigaḷitvā tasmiṃ bhājane patitaṃ.

༡༤༧༡. ‘‘ན ཀརོཏི ཨཀཔྤིཡ’’ནྟི ཨེཏྠ ཀཱརཎམཱཧ ‘‘པརིཙྩཏྟཉྷི ཏ’’ནྟི། ཏཉྷི ཡསྨཱ པརིཙྩཏྟཾ, ཏསྨཱ ཨཀཔྤིཡཾ ན ཀརོཏཱིཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཨེཝཾ ཨཀཏྭཱཏི ཡཐཱཝུཏྟཔཀཱརེན ཨཀཏྭཱ། ཨཱཀིརཏེཝ ཙེཏི སཙེ བྷཱཛནེ ཨཱཀིརཏི ཨེཝ། ཏཾ ཏཐཱ པཀྑིཏྟཾ བྷཏྟབྷཱཛནཾ། ནིརཱམིསཾ ཀཏྭཱཏི ཏཏྠ པཏིཏཾ ཨཱམིསཾ ཡཐཱ ན ཏིཊྛཏི, ཨེཝཾ དྷོཝིཏྭཱ བྷུཉྫིཏབྦནྟི སམྦནྡྷོ།

1471. ‘‘Na karoti akappiya’’nti ettha kāraṇamāha ‘‘pariccattañhi ta’’nti. Tañhi yasmā pariccattaṃ, tasmā akappiyaṃ na karotīti vuttaṃ hoti. Evaṃ akatvāti yathāvuttapakārena akatvā. Ākirateva ceti sace bhājane ākirati eva. Taṃ tathā pakkhittaṃ bhattabhājanaṃ. Nirāmisaṃ katvāti tattha patitaṃ āmisaṃ yathā na tiṭṭhati, evaṃ dhovitvā bhuñjitabbanti sambandho.

༡༤༧༢-༣. ཀུཊནྟི གྷཊཾ། ཨཱཝཛྫེཏཱིཏི ཀུཊཾ ནཱམེཏྭཱ ཡཱགུཾ ཨཱསིཉྩཏི།

1472-3.Kuṭanti ghaṭaṃ. Āvajjetīti kuṭaṃ nāmetvā yāguṃ āsiñcati.

༡༤༧༤. ཧཏྠེཏི དྭེ ཧཏྠེ། ཏཏྠཱཏི ཏཏྠ བྷཱུམིཡཾ ཋཔིཏེསུ དྭཱིསུ ཧཏྠཏལེསུ།

1474.Hattheti dve hatthe. Tatthāti tattha bhūmiyaṃ ṭhapitesu dvīsu hatthatalesu.

༡༤༧༥-༦. ཨེཀསྶ གཧཎཱུཔགཾ ཙེ བྷཱརནྟི ཐཱམམཛ྄ཛྷིམེན ཨེཀེན པུརིསེན ཨུཀྑིཔནཔྤམཱཎཾ བྷཱརཾ སཙེ བྷཝེཡྻ། ‘‘ཏཐཱ’’ཏི ཨིམིནཱ ‘‘ཨེཀསྶ གཧཎཱུཔགཾ བྷཱར’’ནྟི ཨིདཾ པཙྩཱམསཏི།

1475-6.Ekassa gahaṇūpagaṃ ce bhāranti thāmamajjhimena ekena purisena ukkhipanappamāṇaṃ bhāraṃ sace bhaveyya. ‘‘Tathā’’ti iminā ‘‘ekassa gahaṇūpagaṃ bhāra’’nti idaṃ paccāmasati.

༡༤༧༧. ལགྒེནྟཱིཏི ཨོལམྦནྟི། ཏཏྠཱཏི ཏསྨིཾ མཉྩཔཱིཋེ། ཝཊྚཏེཝཱཏི ཨུགྒཧིཏཀཾ ན ཧོཏཱིཏི དཱིཔེཏི།

1477.Laggentīti olambanti. Tatthāti tasmiṃ mañcapīṭhe. Vaṭṭatevāti uggahitakaṃ na hotīti dīpeti.

༡༤༧༨. སམྨུཛྫནྟོཏི སམྨཛྫནྟོ། གྷཊྚེཏཱིཏི ཨསཉྩིཙྩ སམྨཛྫནིཡཱ ཕུསཏི།

1478.Sammujjantoti sammajjanto. Ghaṭṭetīti asañcicca sammajjaniyā phusati.

༡༤༧༩. ཏཾ ཉཏྭཱཏི པཊིགྒཧིཏབྷཱཝཾ ཉཏྭཱ། ཋཔེཏུཾ ཝཊྚཏི ཨུགྒཧིཏཀཾ ན ཧོཏཱིཏི ཨདྷིཔྤཱཡོ།

1479.Taṃ ñatvāti paṭiggahitabhāvaṃ ñatvā. Ṭhapetuṃ vaṭṭati uggahitakaṃ na hotīti adhippāyo.

༡༤༨༠. ཏནྟི པཊིགྒཧིཏསཉྙཱཡ གཧིཏཾ ཏཾ ཨཔྤཊིགྒཧིཏཾ། ཨཉྙཐཱ པན ན ཀཏྟབྦནྟི ཨཔིཧིཏཾ པིདྷཱཏུཉྩ པིཧིཏཾ ཝིཝརིཏུཉྩ ན ཝཊྚཏཱིཏི ཨཏྠོ།

1480.Tanti paṭiggahitasaññāya gahitaṃ taṃ appaṭiggahitaṃ. Aññathā pana na kattabbanti apihitaṃ pidhātuñca pihitaṃ vivarituñca na vaṭṭatīti attho.

༡༤༨༡. བཧི ཋཔེཏི ཙེཏི ཡདི པུབྦེ ཋཔིཏཊྛཱནཏོ བཧི ཋཔེཏི། ཏེནཱཏི བཧི ཋཔེཏྭཱ མུཏྟཧཏྠེན ཏེན བྷིཀྑུནཱ། ཏནྟི བཧི ཋཔིཏཾ ཧཏྠཏོ མུཏྟཾ། ཉཏྭཱཏི ཨཔྤཊིགྒཧིཏབྷཱཝཾ ཉཏྭཱ། ཏཾ ཏཐཱ ཉཏྭཱ ཋཔིཏཾ།

1481.Bahiṭhapeti ceti yadi pubbe ṭhapitaṭṭhānato bahi ṭhapeti. Tenāti bahi ṭhapetvā muttahatthena tena bhikkhunā. Tanti bahi ṭhapitaṃ hatthato muttaṃ. Ñatvāti appaṭiggahitabhāvaṃ ñatvā. Taṃ tathā ñatvā ṭhapitaṃ.

༡༤༨༢-༣. ཨུཊྛེཏི ཡདི ཀཎྞིཀཱཏི སཙེ ཀཎྞིཀཱ སཉྫཱཡཏི། སིངྒིཝེརཱདིཀེཏི ཨེཏྠ ཨཱདི-སདྡེན པིཔྥལིཨཱདཱིནཾ གཧཎཾ། མཱུལེཏི པཉྩམཱུལཱདིཀེ མཱུལེ། གྷུཎཙུཎྞནྟི གྷུཎཔཱཎཀེཧི ཨུཔྤཱདིཏཙུཎྞཾ། ‘‘ཏཐཱ’’ཏི ཨིམིནཱ ‘‘ཨུཊྛེཏཱི’’ཏི ཀིརིཡཾ པཙྩཱམསཏི། ཏཾསམུཊྛཱནཏོཏི པཊིགྒཧིཏཏེལཱདཱིསུ སམུཔྤནྣཏྟཱ། ཏཉྙེཝཱཏི པཝུཙྩཏཱིཏི པཋམཔཊིགྒཧིཏཾ ཏམེཝ ཏེལཱདིཀནྟི ཝུཙྩཏི། ཏེནཱཧ ‘‘པཊིགྒཧཎ…པེ॰… ན ཝིཛྫཏཱི’’ཏི།

1482-3.Uṭṭheti yadi kaṇṇikāti sace kaṇṇikā sañjāyati. Siṅgiverādiketi ettha ādi-saddena pipphaliādīnaṃ gahaṇaṃ. Mūleti pañcamūlādike mūle. Ghuṇacuṇṇanti ghuṇapāṇakehi uppāditacuṇṇaṃ. ‘‘Tathā’’ti iminā ‘‘uṭṭhetī’’ti kiriyaṃ paccāmasati. Taṃsamuṭṭhānatoti paṭiggahitatelādīsu samuppannattā. Taññevāti pavuccatīti paṭhamapaṭiggahitaṃ tameva telādikanti vuccati. Tenāha ‘‘paṭiggahaṇa…pe… na vijjatī’’ti.

༡༤༨༤-༥. ཀོཙི པུགྒལོཏི སཱམཎེརགམིཀཱདཱིསུཔི ཡོ ཀོཙི སཏྟོ། ཏཱལཔིཎྜིནྟི ཏཱལཀཎྞིཀཾ ཕལཾ། ཨཉྙོ བྷཱུམཊྛོཏི བྷཱུམིཡཾ ཋིཏོ ཨཉྙོ ཀོཙི པུགྒལོ ཨིཏྠཱི ཝཱ པུརིསོ ཝཱ།

1484-5.Kocipuggaloti sāmaṇeragamikādīsupi yo koci satto. Tālapiṇḍinti tālakaṇṇikaṃ phalaṃ. Añño bhūmaṭṭhoti bhūmiyaṃ ṭhito añño koci puggalo itthī vā puriso vā.

༡༤༨༦. ཚིནྡིཏྭཱཏི ཚིནྡཾ ཀཏྭཱ། ཝཏིནྟི ཧཏྠཔཱསཔྤཧོནཀབཧལཝཏིཾ། ཡཐཱཧ ‘‘ཧཏྠཔཱསེ སཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༦༥)། དཎྜཀེ ཨཕུསིཏྭཱཝཱཏི ཡཏྟཀེན གམནཝེགོ ནིབྦཱཡཏི, ཨེཏྟཀཾ, པཧརཎཏོ ཝཏིདཎྜཀེ ཝཱ ཨཔྤཧརིཏྭཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། པཧརིཏྭཱ ཋཏྭཱ གཙྪཏི ཙེ, ན ཝཊྚཏི། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘མཡཾ པན ‘ཡཾ ཋཱནཾ པཧཊཾ, ཏཏོ སཡཾ པཏིཏམིཝ ཧོཏཱི’ཏི ཏཀྐཡཱམ། ཏསྨིམྤི ཨཊྛཏྭཱ གཙྪནྟེ ཡུཛྫཏི སུངྐགྷཱཏཀཏོ པཝཊྚེཏྭཱ བཧི པཏིཏབྷཎྜཾ ཝིཡཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༦༥)།

1486.Chinditvāti chindaṃ katvā. Vatinti hatthapāsappahonakabahalavatiṃ. Yathāha ‘‘hatthapāse satī’’ti (pāci. aṭṭha. 265). Daṇḍake aphusitvāvāti yattakena gamanavego nibbāyati, ettakaṃ, paharaṇato vatidaṇḍake vā appaharitvāti vuttaṃ hoti. Paharitvā ṭhatvā gacchati ce, na vaṭṭati. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘mayaṃ pana ‘yaṃ ṭhānaṃ pahaṭaṃ, tato sayaṃ patitamiva hotī’ti takkayāma. Tasmimpi aṭṭhatvā gacchante yujjati suṅkaghātakato pavaṭṭetvā bahi patitabhaṇḍaṃ viyā’’ti (pāci. aṭṭha. 265).

༡༤༨༧-༨. པཱཀཱརོཏི ཨེཏྠ ‘‘ཝཏིཾ ཝཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༦༥) ཨཊྛཀཐཱཡཾ ཨཱགཏཏྟཱ ཨིདཾ ཨདྷིཀཱརཏོ གཧེཏབྦཾ། ‘‘ན པུཐུལོ’’ཏི ཨེཏྠ ཨདྷིཔྤེཏཔྤམཱཎཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཨནྟོ…པེ॰… པཧོཏི ཙེ’’ཏི། ‘‘ཨུདྡྷཾ ཧཏྠསཏཾ གནྟྭཱ’’ཏི ཨིམིནཱ དཱཡཀསྶ དཱཏུམིཙྪཱཡ ཨཱཀཱསཾ ཏཾ ཨུཀྑིཔིཏྭཱ ཝིསྶཊྛབྷཱཝཾ ཉཱཔེཏི། སམྤཏྟནྟི ཧཏྠཔྤཏྟཾ། གཎྷཏོཏི པཊིགྒཧཎསཉྙཱཡ གཎྷཏོ།

1487-8.Pākāroti ettha ‘‘vatiṃ vā’’ti (pāci. aṭṭha. 265) aṭṭhakathāyaṃ āgatattā idaṃ adhikārato gahetabbaṃ. ‘‘Na puthulo’’ti ettha adhippetappamāṇaṃ dassetumāha ‘‘anto…pe… pahoti ce’’ti. ‘‘Uddhaṃ hatthasataṃ gantvā’’ti iminā dāyakassa dātumicchāya ākāsaṃ taṃ ukkhipitvā vissaṭṭhabhāvaṃ ñāpeti. Sampattanti hatthappattaṃ. Gaṇhatoti paṭiggahaṇasaññāya gaṇhato.

༡༤༨༩. ‘‘སཱམཎེར’’ནྟི ཨིདཾ ཨུཔལཀྑཎནྟི གིཧིནོཔི གཧཎཾ། ཏཏྠེཝཱཏི ཁནྡྷེ ཨེཝ། ནིསིནྣོ སཱམཎེརོ།

1489.‘‘Sāmaṇera’’nti idaṃ upalakkhaṇanti gihinopi gahaṇaṃ. Tatthevāti khandhe eva. Nisinno sāmaṇero.

༡༤༩༡-༢. ཕལིནིཾ སཱཁནྟི ཕལཝཏིཾ སཱཁཾ། ‘‘ཁཱདིཏུ’’ནྟི ཨིདཾ ‘‘ཙིཏྟེ སམུཔྤནྣེ’’ཏི ཨིམིནཱ ཡོཛེཏབྦཾ། སཙེ ཕལཾ ཁཱདཏི, ཨེཝཾ ཁཱདིཏུཾ ཝཊྚཏཱིཏི ཡོཛནཱ། མཀྑིཀཱནཾ ནིཝཱརཏྠནྟི མཀྑིཀཱནཾ ནིཝཱརེཏུཾ།

1491-2.Phaliniṃ sākhanti phalavatiṃ sākhaṃ. ‘‘Khāditu’’nti idaṃ ‘‘citte samuppanne’’ti iminā yojetabbaṃ. Sace phalaṃ khādati, evaṃ khādituṃ vaṭṭatīti yojanā. Makkhikānaṃ nivāratthanti makkhikānaṃ nivāretuṃ.

༡༤༩༣. ཚཱཡཏྠཉྩ མཀྑིཀཱ ནིཝཱརེཏུཉྩ གཡ྄ཧམཱནཱ ཕལསཱཁཱ སུཁཔརིབྷོགཏྠཱཡ ཀཔྤིཡཾ ཀཱརཱཔེཏྭཱ པཊིགྒཧིཏཱ ཙེ, ཁཱདིཏུམིཙྪཱཡ སཏི པུན ཨཔྤཊིགྒཧིཏཱཔི ཝཊྚཏཱིཏི དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཀཔྤིཡཾ པན ཀཱརེཏྭཱ’’ཏིཨཱདི།

1493. Chāyatthañca makkhikā nivāretuñca gayhamānā phalasākhā sukhaparibhogatthāya kappiyaṃ kārāpetvā paṭiggahitā ce, khāditumicchāya sati puna appaṭiggahitāpi vaṭṭatīti dassetumāha ‘‘kappiyaṃ pana kāretvā’’tiādi.

༡༤༩༤-༥. ‘‘ཏཾ སོ པཊིགྒཧཱཔེཏྭཱ’’ཏི ཝཀྑམཱནཏྟཱ ‘‘གཧེཏྭཱ’’ཏི ཨིདཾ ཨཔྤཊིགྒཧཱཔེཏྭཱ གཧཎཾ སནྡྷཱཡ ཝུཏྟནྟི གཧེཏབྦཾ། ཏཾ པཊིགྒཧིཏནྟི ཨེཏྠ ‘‘ཙེ པུབྦམེཝཱ’’ཏི སེསོ།

1494-5. ‘‘Taṃ so paṭiggahāpetvā’’ti vakkhamānattā ‘‘gahetvā’’ti idaṃ appaṭiggahāpetvā gahaṇaṃ sandhāya vuttanti gahetabbaṃ. Taṃ paṭiggahitanti ettha ‘‘ce pubbamevā’’ti seso.

༡༤༩༦-༩. བྷིཀྑུསྶ པཱཐེཡྻཏཎྜུལེཏི སམྦནྡྷོ། སོཏི སཱམཎེརོ། ཨིཏརེཧཱིཏི བྷིཀྑུནཱ གཧིཏེཧི ཨཏྟནོ ཏཎྜུལེཧི།

1496-9. Bhikkhussa pātheyyataṇḍuleti sambandho. Soti sāmaṇero. Itarehīti bhikkhunā gahitehi attano taṇḍulehi.

དྭཱིསུ པཏྟེསཱུཏི ཨུཔལཀྑཎཾ། བཧཱུསུཔི ཨེསེཝ ནཡོ། ཨཏྟནཱ ལདྡྷཾ བྷིཀྑཱུནཾ དཏྭཱ ཏེཧི ལདྡྷཾ ཨཏྟནཱ གཧེཏྭཱ ཨཉྙེསཾ དཱནཝསེན བཧུནྣམྤི དཱཏུཾ ཝཊྚཏཱིཏི ཨཊྛཀཐཱཡཾ (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༦༥ ཨཏྠཏོ སམཱནཾ) ཝུཏྟཾ ཏམེཝ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཡཱགུཾ བྷིཀྑུསྶཱ’’ཏིཨཱདི། ‘‘ཨཱཝུསོ ཏུཡ྄ཧཾ ཡཱགུཾ མཡ྄ཧཾ དེཧཱི’ཏི ཨེཝཾ ཐེརེཧི པཊིཔཱཊིཡཱ ཡཱཙིཏྭཱཔི པིཝིཏུཾ ཝཊྚཏི, སབྦེཧི སཱམཎེརསྶ སནྟཀམེཝ བྷུཏྟཾ ཧོཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༦༥) ཨཊྛཀཐཱཡཾ ཝུཏྟཾ། སཱམཎེརསྶ པཱིཏཏྟཱཏི ཨེཏྠ ‘‘ཡཱགུཡཱ’’ཏིཨིདཾ ཨདྷིཀཱརཏོ ལབྦྷཏི།

Dvīsu pattesūti upalakkhaṇaṃ. Bahūsupi eseva nayo. Attanā laddhaṃ bhikkhūnaṃ datvā tehi laddhaṃ attanā gahetvā aññesaṃ dānavasena bahunnampi dātuṃ vaṭṭatīti aṭṭhakathāyaṃ (pāci. aṭṭha. 265 atthato samānaṃ) vuttaṃ tameva dassetumāha ‘‘yāguṃ bhikkhussā’’tiādi. ‘‘Āvuso tuyhaṃ yāguṃ mayhaṃ dehī’ti evaṃ therehi paṭipāṭiyā yācitvāpi pivituṃ vaṭṭati, sabbehi sāmaṇerassa santakameva bhuttaṃ hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 265) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Sāmaṇerassa pītattāti ettha ‘‘yāguyā’’tiidaṃ adhikārato labbhati.

༡༥༠༠. ཨིམསྶཱཏི པཱཐེཡྻཏཎྜུལཧཱརཀསྶ། ‘‘ན ཝིསེསཏཱ’’ཏི ཨིམིནཱ ཝིསུཾ ཨཝཏྟབྦཏཾ དཱིཔེཏི།

1500.Imassāti pātheyyataṇḍulahārakassa. ‘‘Na visesatā’’ti iminā visuṃ avattabbataṃ dīpeti.

༡༥༠༡. ཨསྶ ཝིསེསསྶཱཏི ཡཐཱཝུཏྟཝིནིཙྪཡཝིསེསསྶ ཝིསུཾ ཝཏྟབྦབྷཱཝེཏི སེསོ། ཏསྶཱཏི སཱམཎེརཏཎྜུལཧཱརཀསྶ བྷིཀྑུསྶ། སཱལཡབྷཱཝནྟི ཨཏྟནཱ ཧཊཏཎྜུལེསུ པརིཀྑཱིཎེསུ ‘‘ཨིདཾ ཨམྷཱཀམྤི པདསྶཏཱི’’ཏི སཱལཡབྷཱཝོ། ཚཱཡཱདཱིནམཏྠཱཡ གཡ྄ཧམཱནཱཡ སཱཁཱཡ ཨིམིསྶཱ ཕལཾ ཁཱདིཏུཀཱམཏཱཡ སཏི ཁཱདནཱརཧནྟི ཨཱལཡསྶ ཀཱཏུཾ སཀྐུཎེཡྻཏྟཱ ཨཡམྤི ཨཝིསེསོཏི ཝིཉྙཱཡཏི, ཏཏྠ སམྦྷཝནྟཾ པན ཝིསེསཾ དསྶེཏུམཱཧཱཏི ཝཏྟུཾ ཡུཛྫཏི།

1501.Assa visesassāti yathāvuttavinicchayavisesassa visuṃ vattabbabhāveti seso. Tassāti sāmaṇerataṇḍulahārakassa bhikkhussa. Sālayabhāvanti attanā haṭataṇḍulesu parikkhīṇesu ‘‘idaṃ amhākampi padassatī’’ti sālayabhāvo. Chāyādīnamatthāya gayhamānāya sākhāya imissā phalaṃ khāditukāmatāya sati khādanārahanti ālayassa kātuṃ sakkuṇeyyattā ayampi avisesoti viññāyati, tattha sambhavantaṃ pana visesaṃ dassetumāhāti vattuṃ yujjati.

༡༥༠༢-༤. ནིཙྩཱལེཏུཾ ན སཀྐོཏཱིཏི ནིཙྩཱལེཏྭཱ སཀྑརཱ ཨཔནེཏུཾ ན སཀྐོཏི། ཙེལཀོཏི ཙཱུལ༹སཱམཎེརོ། པཀྐཀཱལསྨིཾ ཝིཝརིཏྭཱ པཀྐཏཱ ཉཱཏབྦཱཏི ཡོཛནཱ། པི-སདྡོ པན-སདྡཏྠེ། ཨོརོཔེཏྭཱཏི ཨུདྡྷནཏོ ཨོརོཔེཏྭཱ། པུབྦཏཎྜུལདྷོཝནཏྠཱཡ ཀཏཔཊིགྒཧཎསྶེཝ པམཱཎཏྟཱ ཨཱཧ ‘‘ན པཙྪསྶ པཊིགྒཧཎཀཱརཎ’’ནྟི། ཨསྶཱཏི བྷོཛནསྶ།

1502-4.Niccāletuṃ na sakkotīti niccāletvā sakkharā apanetuṃ na sakkoti. Celakoti cūḷasāmaṇero. Pakkakālasmiṃ vivaritvā pakkatā ñātabbāti yojanā. Pi-saddo pana-saddatthe. Oropetvāti uddhanato oropetvā. Pubbataṇḍuladhovanatthāya katapaṭiggahaṇasseva pamāṇattā āha ‘‘na pacchassa paṭiggahaṇakāraṇa’’nti. Assāti bhojanassa.

༡༥༠༥. ཀཱརིཏནྟསྶ དྭིཀམྨཀཏྟཱ ཨཱཧ ‘‘ཨུདྡྷནཾ སུདྡྷབྷཱཛན’’ནྟི, ཨུདྡྷནེཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི།

1505. Kāritantassa dvikammakattā āha ‘‘uddhanaṃ suddhabhājana’’nti, uddhaneti vuttaṃ hoti.

༡༥༠༦. ཀོཙཱིཏི ཨནུཔསམྤནྣོ། ཏེན བྷིཀྑུནཱཏི ཨུདྡྷནཾ སུདྡྷབྷཱཛནཾ ཨཱརོཔེཏྭཱ ཡེན ཨགྒི ཀཏོ, ཏེན བྷིཀྑུནཱ། ཨིདཉྩ ཨུཔལཀྑཎཾ ཨཉྙེནཔི ན ཀཱཏབྦཏྟཱ།

1506.Kocīti anupasampanno. Tena bhikkhunāti uddhanaṃ suddhabhājanaṃ āropetvā yena aggi kato, tena bhikkhunā. Idañca upalakkhaṇaṃ aññenapi na kātabbattā.

༡༥༠༧. པཙྪཱཏི ཏཎྜུལཔཀྑེཔཏོ པཙྪཱ། ཏཾ ཡཱགུཾ། སཙེ པཙཏཱིཏི ཨགྒིཾ ཀརོནྟོ པཙཏི། སཱམཔཱཀཱ ན མུཙྩཏཱིཏི ཏཾ ཡཱགུཾ པིཝནྟོ སཱམཔཱཀདུཀྐཊཏོ ན མུཙྩཏི།

1507.Pacchāti taṇḍulapakkhepato pacchā. Taṃ yāguṃ. Sace pacatīti aggiṃ karonto pacati. Sāmapākā na muccatīti taṃ yāguṃ pivanto sāmapākadukkaṭato na muccati.

༡༥༠༨. ཝལླིཡཱ སཧ ཏཏྠ ཝལླིཡཾ ཛཱཏཾ ཕལཾ ཀིཉྩི ཨཱིསཀམྤི ཙཱལེཏི, ཏཏོ ལདྡྷཾ ཀིཉྩི ཕལཾ ཏསྶེཝ བྷིཀྑུནོ ན ཝཊྚཏཱིཏི ཡོཛནཱ, ཏཾ པརིབྷུཉྫཏོ དུརུཔཙིཎྞདུཀྐཊཾ ཧོཏཱིཏི ཨདྷིཔྤཱཡོ། ཏསྶེཝཱཏི ཨེཝཀཱརེན ཨཉྙེསཾ ཝཊྚཏཱིཏི དཱིཔེཏི།

1508. Valliyā saha tattha valliyaṃ jātaṃ phalaṃ kiñci īsakampi cāleti, tato laddhaṃ kiñci phalaṃ tasseva bhikkhuno na vaṭṭatīti yojanā, taṃ paribhuñjato durupaciṇṇadukkaṭaṃ hotīti adhippāyo. Tassevāti evakārena aññesaṃ vaṭṭatīti dīpeti.

༡༥༠༩. པརཱམཊྛུནྟི ཨཱམསིཏུཾ། ཨཔསྶཡིཏུནྟི ཨཝལམྦིཏུཾ, ཨཔསྶནཾ ཝཱ ཀཱཏུཾ། ‘‘ཀིརཱ’’ཏི ཨིམིནཱ ཀེཝལཾ མཧཱཔཙྩརིཡཾ (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༦༥) ཝུཏྟབྷཱཝཾ སཱུཙེཏི།

1509.Parāmaṭṭhunti āmasituṃ. Apassayitunti avalambituṃ, apassanaṃ vā kātuṃ. ‘‘Kirā’’ti iminā kevalaṃ mahāpaccariyaṃ (pāci. aṭṭha. 265) vuttabhāvaṃ sūceti.

༡༥༡༠-༡. ཏཏྠཱཏི ཏསྨིཾ ཏེལེ། ཧཏྠེན སཎྜཱསགྒཧཎཾ ཨམུཉྩནྟེན། ཏཾ ཏེལཾ།

1510-1.Tatthāti tasmiṃ tele. Hatthena saṇḍāsaggahaṇaṃ amuñcantena. Taṃ telaṃ.

༡༥༡༥-༦. ལོཎཀིཙྩནྟི ཨལཝཎཊྛཱནེ ལོཎེན ཀཱཏབྦཀིཙྩཾ། སནྣིཧིཏསེསཀཱལིཀསམྨིསྶཾ ཡཱཝཛཱིཝིཀཾ ཝིཡ སམུདྡོདཀསྶ ཨསནྣིདྷིབྷཱཝཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཡཱཝཛཱིཝིཀསངྑཱཏ’’ནྟིཨཱདི། ཀཱལཝིནིམྨུཏྟནྟི ཨཀཱལིཀཾ, ཙཏཱུསུ ཀཱལིཀེསུ ཨསངྒཧིཏནྟི ཨཏྠོ།

1515-6.Loṇakiccanti alavaṇaṭṭhāne loṇena kātabbakiccaṃ. Sannihitasesakālikasammissaṃ yāvajīvikaṃ viya samuddodakassa asannidhibhāvaṃ dassetumāha ‘‘yāvajīvikasaṅkhāta’’ntiādi. Kālavinimmuttanti akālikaṃ, catūsu kālikesu asaṅgahitanti attho.

༡༥༡༧. ཧིམསྶ ཀརཀཱཏི ཧིམོདཀསྶ མུཏྟཱ ཝིཡ པཏྠིནསཀྑརཱ། བཧལམྤི ཙཱཏི པཀྑིཏྟཊྛཱནེ མུཁེ ཝཱ ཀདྡམཝཎྞསྶ ཨཔཉྙཱཡནཔྤམཱཎབཧལཾ པཱནཱིཡཉྩ། ཨཔྤཊིགྒཧིཏཾ ཝཊྚཏི། སཙེ ཀདྡམཝཎྞཾ པཉྙཱཡཏི, ན ཝཊྚཏཱིཏི། ཡཐཱཧ ‘‘སཙེ པན མུཁེ ཙ ཧཏྠེ ཙ ལགྒཏི, ན ཝཊྚཏི, པཊིགྒཧེཏྭཱ པརིབྷུཉྫིཏབྦ’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༦༥)།

1517.Himassa karakāti himodakassa muttā viya patthinasakkharā. Bahalampi cāti pakkhittaṭṭhāne mukhe vā kaddamavaṇṇassa apaññāyanappamāṇabahalaṃ pānīyañca. Appaṭiggahitaṃ vaṭṭati. Sace kaddamavaṇṇaṃ paññāyati, na vaṭṭatīti. Yathāha ‘‘sace pana mukhe ca hatthe ca laggati, na vaṭṭati, paṭiggahetvā paribhuñjitabba’’nti (pāci. aṭṭha. 265).

༡༥༡༨. ཀསིཏཊྛཱནེཏི ཀཊྛཊྛཱནེ། ན ཝཊྚཏི ཨཔྤཊིགྒཧིཏཾ། ཨེཝཾ སབྦཏྠ།

1518.Kasitaṭṭhāneti kaṭṭhaṭṭhāne. Na vaṭṭati appaṭiggahitaṃ. Evaṃ sabbattha.

༡༥༡༩. སོབྦྷོ དུཀྑོགཱཧནཛལཱསཡོ། ‘‘ཨཱཝཱཊོ’’ཏི ཀེཙི། ཀཀུདྷོཏི ཨཛྫུནོ།

1519.Sobbho dukkhogāhanajalāsayo. ‘‘Āvāṭo’’ti keci. Kakudhoti ajjuno.

༡༥༢༠. པཱནཱིཡསྶ གྷཊེཏི པཱནཱིཡགྷཊེ། ཏཾ པཱནཱིཡགྷཊཾ།

1520.Pānīyassa ghaṭeti pānīyaghaṭe. Taṃ pānīyaghaṭaṃ.

༡༥༢༡. ཝཱསཏྠཱཡ པུཔྥཱནི ཝཱསཔུཔྥཱནི། ཏཏྠཱཏི ཏསྨིཾ པཱནཱིཡགྷཊེ། ཀམལླིཀཱསཱུཏི པཱཊལིཀུསུམཱདཱིཧིཔི སཧ ཀཎྚཀམལླིཀཱསུ། དིནྣཱསཱུཏི པཱནཱིཡེ པཀྑིཏྟཱསུ།

1521. Vāsatthāya pupphāni vāsapupphāni. Tatthāti tasmiṃ pānīyaghaṭe. Kamallikāsūti pāṭalikusumādīhipi saha kaṇṭakamallikāsu. Dinnāsūti pānīye pakkhittāsu.

༡༥༢༢. ཝིསཏཱིཏི ཨནྟོགལཾ པཝིསཏི། ཏེནེཝ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཨཔྤཊིགྒཧེཏྭཱ ཋཔིཏཾ པཊིགྒཧེཏབྦ’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༦༥) ཝུཏྟཾ། ཨིདཾ ཨཊྛཀཐཱཝཙནཾ ‘‘ཨཉྙཏྲ ཨུདཀདནྟཔོནཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༢༦༦) པཱལི༹ཡཱ ཝིརུཛ྄ཛྷཏཱིཏི ཙེ? ན ཝིརུཛ྄ཛྷཏི། སཱ ཧི ཀེཝལཾ དནྟཀིཙྩཾ སནྡྷཱཡ ཝུཏྟཱ, ཨིདཾ རསཾ སནྡྷཱཡ ཝུཏྟནྟི། ཏེནེཝ ཏདནནྟརཾ ‘‘ཨཛཱནནྟསྶ རསེ པཝིཊྛེཔི ཨཱཔཏྟིཡེཝ། ཨཙིཏྟཀཉྷི ཨིདཾ སིཀྑཱཔད’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༦༥) ཝུཏྟཾ། ཏསྶ སིཀྑཱཔདསྶ ཨཙིཏྟཀཏཱ ‘‘ཨཔྤཊིགྒཧིཏཀེ པཊིགྒཧིཏསཉྙཱི’’ཏིཨཱདིཀཱཡ པཱལི༹ཡཱ ཀཔྤིཡསཉྙིནོཔི པཱཙིཏྟིཡསྶ ཝུཏྟཏྟཱ ཝིཉྙཱཡཏི། པསནྣོདཀསྶ པན ཨཔྤཊིགྒཧེཏྭཱཔི པཱཏབྦཏཱཡ དནྟཀཊྛེན སདིསཏྟཱ ཨེཀཡོགནིདྡིཊྛཱནཾ སཧེཝ པཝཏྟཱིཏི ཝིཉྙཱཡཏི། ཨུདཀསྶ ཙ དནྟཔོནསྶ ཙ ཏུལྱདོསེན བྷཝིཏབྦནྟི།

1522.Visatīti antogalaṃ pavisati. Teneva aṭṭhakathāyaṃ ‘‘appaṭiggahetvā ṭhapitaṃ paṭiggahetabba’’nti (pāci. aṭṭha. 265) vuttaṃ. Idaṃ aṭṭhakathāvacanaṃ ‘‘aññatra udakadantaponā’’ti (pāci. 266) pāḷiyā virujjhatīti ce? Na virujjhati. Sā hi kevalaṃ dantakiccaṃ sandhāya vuttā, idaṃ rasaṃ sandhāya vuttanti. Teneva tadanantaraṃ ‘‘ajānantassa rase paviṭṭhepi āpattiyeva. Acittakañhi idaṃ sikkhāpada’’nti (pāci. aṭṭha. 265) vuttaṃ. Tassa sikkhāpadassa acittakatā ‘‘appaṭiggahitake paṭiggahitasaññī’’tiādikāya pāḷiyā kappiyasaññinopi pācittiyassa vuttattā viññāyati. Pasannodakassa pana appaṭiggahetvāpi pātabbatāya dantakaṭṭhena sadisattā ekayoganiddiṭṭhānaṃ saheva pavattīti viññāyati. Udakassa ca dantaponassa ca tulyadosena bhavitabbanti.

༡༥༢༣. མུཏྟོདཀསིངྒྷཱཎིཀཱདིདྲཝཨསྶུཁཱིརཱདིདྲཝསྶ ཨཱཔོདྷཱཏུཔྤཀཱརཏྟཱ, ཀཎྞམལཱདིནོ གྷནདབྦསྶ པཐཝིདྷཱཏུཔྤཀཱརཏྟཱ ‘‘སརཱིརཊྛེསུ བྷཱུཏེསཱུ’’ཏི ཨིམིནཱ ཁཱིརཱདིམཱཧ། ‘‘ཀི’’ནྟི ཨིདཾ ན ཝཊྚཏཱིཏི པདེནཔི ཡོཛེཏབྦཾ། ཀཔྤཱཀཔྤིཡམཾསཱནནྟི ཨེཏྠ ‘‘སཏྟཱན’’ནྟི སཱམཏྠིཡཱ ལབྦྷཏི།

1523. Muttodakasiṅghāṇikādidravaassukhīrādidravassa āpodhātuppakārattā, kaṇṇamalādino ghanadabbassa pathavidhātuppakārattā ‘‘sarīraṭṭhesu bhūtesū’’ti iminā khīrādimāha. ‘‘Ki’’nti idaṃ na vaṭṭatīti padenapi yojetabbaṃ. Kappākappiyamaṃsānanti ettha ‘‘sattāna’’nti sāmatthiyā labbhati.

༡༥༢༤. ལོཎནྟི ཨེཏྠ ‘‘ཨེཏཾ སབྦམྤཱི’’ཏི ཨིདཾ ཨདྷིཀཱརཏོ ལབྦྷཏི།

1524.Loṇanti ettha ‘‘etaṃ sabbampī’’ti idaṃ adhikārato labbhati.

༡༥༢༥. ཨེཏྠཱཏི ཨེཏེསུ ཡཐཱཝུཏྟེསུ ཀཎྞམལཱདཱིསུ།

1525.Etthāti etesu yathāvuttesu kaṇṇamalādīsu.

༡༥༢༨. ཙཏྟཱརི ཝིཀཊཱནཱིཏི མཧཱཝིཀཊཾ ནཱམ གཱུཐཾ, མཏྟིཀཱ, མུཏྟཾ, ཚཱརིཀཱ ཙཱཏི ཝུཏྟཱནི ཙཏྟཱརི ཝིཀཊཱནི། ཏཱནི ཧི ཝིརུདྡྷཱནི སཔྤཝིསཱནི ཀཏཱནི ཝིཧཏཱནཱིཏི ‘‘ཝིཀཊཱནཱི’’ཏི ཝུཙྩནྟི། ནཏྠི དཱཡཀོ ཨེཏྠཱཏི ནདཱཡཀཾ, ཋཱནཾ, ཏསྨིཾ། ‘‘ན ཨ ནོ མཱ ཨལཾ པཊིསེདྷེ’’ཏི ཝུཏྟཏྟཱ པཊིསེདྷཝཱཙིནཱ ན-སདྡེན སམཱསོ, ‘‘ཨདཱཡཀེ’’ཏི ཨིམིནཱ ཨནཏྠནྟརཾ། ཨིདྷ དུབྦཙོ ཙ ཨསམཏྠོ ཙ ཨསནྟོ ནཱམཱཏི ཨཊྛཀཐཱཡཾ (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༦༥; ཀངྑཱ॰ ཨཊྛ॰ དནྟཔོནསིཀྑཱཔདཝཎྞནཱ, ཨཏྠཏོ སམཱནཾ) ཝུཏྟཾ། ཨིདཾ ཀཱལོདིསྶཾ ནཱམ།

1528.Cattārivikaṭānīti mahāvikaṭaṃ nāma gūthaṃ, mattikā, muttaṃ, chārikā cāti vuttāni cattāri vikaṭāni. Tāni hi viruddhāni sappavisāni katāni vihatānīti ‘‘vikaṭānī’’ti vuccanti. Natthi dāyako etthāti nadāyakaṃ, ṭhānaṃ, tasmiṃ. ‘‘Na a no mā alaṃ paṭisedhe’’ti vuttattā paṭisedhavācinā na-saddena samāso, ‘‘adāyake’’ti iminā anatthantaraṃ. Idha dubbaco ca asamattho ca asanto nāmāti aṭṭhakathāyaṃ (pāci. aṭṭha. 265; kaṅkhā. aṭṭha. dantaponasikkhāpadavaṇṇanā, atthato samānaṃ) vuttaṃ. Idaṃ kālodissaṃ nāma.

༡༥༢༩. པཐཝིནྟི ཨཀཔྤིཡཔཐཝིཾ། ཏརུནྟི ཨལླརུཀྑཾ། ཨིམིནཱ སཔྤདཊྛཀཱལེ ཨསཏི ཀཔྤིཡཀཱརཀེ ཝིཀཊཏྠཱཡ ཨཏྟནཱ ཙ ཀཏྟབྦནྟི དསྶེཏི།

1529.Pathavinti akappiyapathaviṃ. Tarunti allarukkhaṃ. Iminā sappadaṭṭhakāle asati kappiyakārake vikaṭatthāya attanā ca kattabbanti dasseti.

༡༥༣༠. ཨཙྪེདགཱཧཏོཏི ཝིལུམྤིཏྭཱ གཎྷནཏོ། ‘‘ཏསྶཱ’’ཏི ཨིདཾ སབྦེཧི ཧེཏུཔདེཧི ཡུཛྫཏི། ཏསྶཱཏི ཨཔྤཊིགྒཧིཏསྶཱཏི ཨཏྠོ། ཨཔརསྶ ཨབྷིཀྑུཀསྶ དཱནེན ཙཱཏི ཡོཛནཱ། ‘‘ཨབྷིཀྑུཀསྶཱ’’ཏི པན ཝིསེསནེན ཨུཔསམྤནྣསྶ དིནྣེ པཊིགྒཧཎཾ ན ཝིཛཧཏཱིཏི དཱིཔེཏི། སབྦནྟི ཡཐཱཝུཏྟཾ ཀཱཡེན གཧཎཱདིཔྤཀཱརསྶ ཀལྱཾ གཧིཏཾ། ཨེཝནྟི ཨིམིནཱ ནིཡཱམེན།

1530.Acchedagāhatoti vilumpitvā gaṇhanato. ‘‘Tassā’’ti idaṃ sabbehi hetupadehi yujjati. Tassāti appaṭiggahitassāti attho. Aparassa abhikkhukassa dānena cāti yojanā. ‘‘Abhikkhukassā’’ti pana visesanena upasampannassa dinne paṭiggahaṇaṃ na vijahatīti dīpeti. Sabbanti yathāvuttaṃ kāyena gahaṇādippakārassa kalyaṃ gahitaṃ. Evanti iminā niyāmena.

༡༥༣༡. དུརུཔཙིཎྞེཏི དུཊྛུ ཨུཔཙིཎྞེ དུརཱམཊྛེ, ཨཔྤཊིགྒཧིཏསྶ ཨཱམིསབྷཏྟབྷཱཛནཱདིནོ ཀཱིལཱ༹ཝསེན ཧཏྠེན པརཱམསནེ ཙ ཏཏྠཛཱཏཀཕལིནིཾ སཱཁཱཡ ཝཱ ཝལླིཡཱ ཝཱ གཧེཏྭཱ ཙཱལནེ ཙཱཏི ཨཏྠོ། ཨུགྒཧིཏསྶ གཧཎེཏི ཨཔྤཊིགྒཧིཏབྷཱཝཾ ཉཏྭཱཝ གཧིཏསྶ ཀསྶཙི ཝཏྠུནོ པཊིགྒཧཎེ ཙ། ཨནྟོཝུཏྠེ ཙཱཏི ཨཀཔྤིཡཀུཊིཡཱ ཨནྟོ ཋཔེཏྭཱ ཨརུཎཾ ཨུཊྛཱཔིཏེ ཙ། སཡཾཔཀྐེ ཙཱཏི ཡཏྠ ཀཏྠཙི ཨཏྟནཱ པཀྐེ ཙ། ཨནྟོཔཀྐེ ཙཱཏི ཨཀཔྤིཡཀུཊིཡཱ ཨནྟོཡེཝ པཀྐེ ཙ། དུཀྐཊཾ ནིདྡིཊྛནྟི སམྦནྡྷོ།

1531.Durupaciṇṇeti duṭṭhu upaciṇṇe durāmaṭṭhe, appaṭiggahitassa āmisabhattabhājanādino kīḷāvasena hatthena parāmasane ca tatthajātakaphaliniṃ sākhāya vā valliyā vā gahetvā cālane cāti attho. Uggahitassa gahaṇeti appaṭiggahitabhāvaṃ ñatvāva gahitassa kassaci vatthuno paṭiggahaṇe ca. Antovutthe cāti akappiyakuṭiyā anto ṭhapetvā aruṇaṃ uṭṭhāpite ca. Sayaṃpakke cāti yattha katthaci attanā pakke ca. Antopakke cāti akappiyakuṭiyā antoyeva pakke ca. Dukkaṭaṃ niddiṭṭhanti sambandho.

༡༥༣༢-༣. པཊིགྒཧིཏཀེ ཏསྨིཾ པཊིགྒཧིཏསཉྙིསྶཱཏི སམྦནྡྷོ། དནྟཔོནཾ དནྟཀཊྛཾ།

1532-3. Paṭiggahitake tasmiṃ paṭiggahitasaññissāti sambandho. Dantaponaṃ dantakaṭṭhaṃ.

༡༥༣༤. བྷིཀྑུནཱིནནྟི བྷིཀྑུནོ ཙ བྷིཀྑུནིཡཱ ཙ བྷིཀྑུནཱིནཾ, ཨེཀདེསསརཱུཔེཀསེསོ། ཨེཏྠ ཨིམསྨིཾ སིཀྑཱཔདེ། ཝིནིཙྪཡོ ནཝམཛ྄ཛྷིམཐེརབྷིཀྑུནཱིནཾ ཡཏོ ཨཝིསེསེན ཨིཙྪིཏབྦཀོ, ཏཏོ ཏསྨཱ ཧེཏུནཱ སཀལོ ཨཡཾ ཝིནིཙྪཡོ ཨསམཱསཏོ མཡཱ ཀཐིཏོཏི ཡོཛནཱ། ཀུསལཏྟིཀཱདཱིསུ ཝིཡ ཨཏྠསཱཀལྱསྶ ཨཏྠསངྑེཔཏོཝ ཝཏྟུཾ སཀྐུཎེཡྻཏྟཱ ‘‘སཀལོ’’ཏི ཝཏྭཱཔི ཀཐཱཡ ཝིཏྠཱརིཏབྷཱཝཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཨསམཱསཏོ’’ཏི།

1534.Bhikkhunīnanti bhikkhuno ca bhikkhuniyā ca bhikkhunīnaṃ, ekadesasarūpekaseso. Ettha imasmiṃ sikkhāpade. Vinicchayo navamajjhimatherabhikkhunīnaṃ yato avisesena icchitabbako, tato tasmā hetunā sakalo ayaṃ vinicchayo asamāsato mayā kathitoti yojanā. Kusalattikādīsu viya atthasākalyassa atthasaṅkhepatova vattuṃ sakkuṇeyyattā ‘‘sakalo’’ti vatvāpi kathāya vitthāritabhāvaṃ dassetumāha ‘‘asamāsato’’ti.

དནྟཔོནཀཐཱཝཎྞནཱ།

Dantaponakathāvaṇṇanā.

བྷོཛནཝགྒོ ཙཏུཏྠོ།

Bhojanavaggo catuttho.

༡༥༣༥. ‘‘ཨཙེལཀཱདཱིན’’ནྟིཨཱདཱིསུ ‘‘ཨཙེལཀོ ནཱམ ཡོ ཀོཙི པརིབྦཱཛཀསམཱཔནྣོ ནགྒོ’’ཏི (པཱཙི॰ ༢༧༡) པདབྷཱཛནེ ཝུཏྟཾ, ཏདཊྛཀཐཱཡ ‘‘པརིབྦཱཛཀསམཱཔནྣོཏི པབྦཛྫཾ སམཱཔནྣོ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༦༩) ཝུཏྟཾ, ཏསྨཱ ཨཙེལཀཔབྦཛྫམུཔགཏོཡེཝེཏྠ ཨཙེལཀོ ནཱམ། ཨཱདི-སདྡེན ‘‘པརིབྦཱཛཀསྶ ཝཱ པརིབྦཱཛིཀཱཡ ཝཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༢༧༠) མཱཏིཀཱ-གཏེ དྭེ སངྒཎྷཱཏི། ཨིམེསུ ཙ དྭཱིསུ ‘‘པརིབྦཱཛཀོ ནཱམ བྷིཀྑུཉྩ སཱམཎེརཉྩ ཋཔེཏྭཱ ཡོ ཀོཙི པརིབྦཱཛཀསམཱཔནྣོ’’ཏི (པཱཙི॰ ༢༧༡) ཝུཏྟོ པརིབྦཱཛཀོ ནཱམ། ‘‘བྷིཀྑུནིཉྩ སིཀྑམཱནཉྩ སཱམཎེརིཉྩ ཋཔེཏྭཱ ཡཱ ཀཱཙི པརིབྦཱཛིཀསམཱཔནྣཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༢༧༡) ཝུཏྟཱ པརིབྦཱཛིཀཱ ནཱམཱཏི གཧེཏབྦཱ། པརིབྦཱཛཀཱ པནེཏྠ ཚནྣཱཡེཝ གཧེཏབྦཱ། དེནྟསྶཱཏི ཨེཏྠ ‘‘བྷིཀྑུསྶཱ’’ཏི པཀརཎཏོ ལབྦྷཏི, ཨེཏྠ ‘‘ཀཱཡཱདིནཱ’’ཏི སེསོ། ཡཐཱཧ ‘‘དདེཡྻཱཏི ཀཱཡེན ཝཱ ཀཱཡཔཊིབདྡྷེན ཝཱ ནིསྶགྒིཡེན ཝཱ དེཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༢༧༡)།

1535.‘‘Acelakādīna’’ntiādīsu ‘‘acelako nāma yo koci paribbājakasamāpanno naggo’’ti (pāci. 271) padabhājane vuttaṃ, tadaṭṭhakathāya ‘‘paribbājakasamāpannoti pabbajjaṃ samāpanno’’ti (pāci. aṭṭha. 269) vuttaṃ, tasmā acelakapabbajjamupagatoyevettha acelako nāma. Ādi-saddena ‘‘paribbājakassa vā paribbājikāya vā’’ti (pāci. 270) mātikā-gate dve saṅgaṇhāti. Imesu ca dvīsu ‘‘paribbājako nāma bhikkhuñca sāmaṇerañca ṭhapetvā yo koci paribbājakasamāpanno’’ti (pāci. 271) vutto paribbājako nāma. ‘‘Bhikkhuniñca sikkhamānañca sāmaṇeriñca ṭhapetvā yā kāci paribbājikasamāpannā’’ti (pāci. 271) vuttā paribbājikā nāmāti gahetabbā. Paribbājakā panettha channāyeva gahetabbā. Dentassāti ettha ‘‘bhikkhussā’’ti pakaraṇato labbhati, ettha ‘‘kāyādinā’’ti seso. Yathāha ‘‘dadeyyāti kāyena vā kāyapaṭibaddhena vā nissaggiyena vā detī’’ti (pāci. 271).

༡༥༣༦. ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡནྟི ཏིཏྠིཡེ ཏིཏྠིཡསཉྙཱི, ཝེམཏིཀོ, ཨཏིཏྠིཡསཉྙཱིཏི ཏིཀེ པཱཙིཏྟིཡཏྟཡཾ།

1536.Tikapācittiyanti titthiye titthiyasaññī, vematiko, atitthiyasaññīti tike pācittiyattayaṃ.

༡༥༣༧. ཨཏིཏྠིཡེ ཏིཏྠིཡསཉྙིསྶ, ཝེམཏིཀསྶ ཙ ཏསྶ བྷིཀྑུནོ དུཀྐཊནྟི ཡོཛནཱ།

1537. Atitthiye titthiyasaññissa, vematikassa ca tassa bhikkhuno dukkaṭanti yojanā.

༡༥༣༨-༩. ཏེསནྟི ཏིཏྠིཡཱནཾ། བཧིལེཔནནྟི བཧིསརཱིརེ ལིམྤིཏབྦཾ ཀིཉྩི དེནྟསྶ། ཏེསཾ ཏིཏྠིཡཱནཾ སནྟིཀེ སམཱིཔེ ཨཏྟནོ བྷཏྟཔཏྟཱདིཀཾ བྷོཛནཾ ཋཔེཏྭཱ ‘‘བྷོཛནཾ གཎྷཐཱ’’ཏི ཝདནྟསྶ ཙ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཡོཛནཱ། ‘‘སམུཊྛཱནཾ ཨེལ༹ཀཱུཔམ’’ནྟི པདཙྪེདོ།

1538-9.Tesanti titthiyānaṃ. Bahilepananti bahisarīre limpitabbaṃ kiñci dentassa. Tesaṃ titthiyānaṃ santike samīpe attano bhattapattādikaṃ bhojanaṃ ṭhapetvā ‘‘bhojanaṃ gaṇhathā’’ti vadantassa ca anāpattīti yojanā. ‘‘Samuṭṭhānaṃ eḷakūpama’’nti padacchedo.

ཨཙེལཀཀཐཱཝཎྞནཱ།

Acelakakathāvaṇṇanā.

༡༥༤༠-༢. བྷིཀྑུ བྷིཀྑུནོ ཡཾ ཀིཉྩི ཨཱམིསཾ དཱཔེཏྭཱ ཝཱ ཨདཱཔེཏྭཱ ཝཱཏི ཡོཛནཱ། ཀིཾ ཝུཏྟཾ ཧོཏི? ‘‘ཨེཧཱཝུསོ, གཱམཾ ཝཱ ནིགམཾ ཝཱ པིཎྜཱཡ པཝིསིསྶཱམཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༢༧༥) སིཀྑཱཔདེ ཝུཏྟནཡེནེཝ ཝཏྭཱ ཡེན སདྡྷིཾ གཱམཾ པིཎྜཱཡ པཝིཊྛོ, ཏསྶ བྷིཀྑུསྶ ཁཱདནཱིཡཱདིབྷེདཾ ཡཾ ཀིཉྩི ཨཱམིསཾ དཱཔེཏྭཱ ཝཱ ཨདཱཔེཏྭཱ ཝཱཏི།

1540-2. Bhikkhu bhikkhuno yaṃ kiñci āmisaṃ dāpetvā vā adāpetvā vāti yojanā. Kiṃ vuttaṃ hoti? ‘‘Ehāvuso, gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya pavisissāmā’’ti (pāci. 275) sikkhāpade vuttanayeneva vatvā yena saddhiṃ gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭho, tassa bhikkhussa khādanīyādibhedaṃ yaṃ kiñci āmisaṃ dāpetvā vā adāpetvā vāti.

ཏཾ བྷིཀྑུཾ ‘‘གཙྪཱ’’ཏི ཝཏྭཱ ཨུཡྻོཛེཏཱིཏི ཡོཛནཱ། ཀིཾ ཝུཏྟཾ ཧོཏི? ཨེཝཾ ཡོ བྷིཀྑུ ཏེན སདྡྷིཾ གཱམཾ པཝིཊྛོ, ཏཾ ‘‘གཙྪཱཝུསོ, ན མེ ཏཡཱ སདྡྷིཾ ཀཐཱ ཝཱ ནིསཛྫཱ ཝཱ ཕཱསུ ཧོཏི, ཨེཀཀསྶ མེ ཀཐཱ ཝཱ ནིསཛྫཱ ཝཱ ཕཱསུ ཧོཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༢༧༥) ཝཏྭཱ ཏཔྤཙྩཡཱ ཏེསཾ ཨིཏྠིཡཱསདྡྷིཾ ཝཙནཱདཱིནཾ ཨནཱཙཱརཱནཾ པཙྩཡཱ གནྟུཾ ནིཡོཛེཏཱིཏི། ཏཔྤཙྩཡཱཏི ‘‘ཨུཡྻོཛནམཏྟསྨི’’ནྟི ཝིསེསནཾ། པཋམེན ཙཱཏི ཨེཏྠ ཙ-སདྡོ ཨཊྛཱནཔྤཡུཏྟོ ‘‘ཨུཡྻོཛནམཏྟསྨིཉྩཱ’’ཏི ཡོཛེཏབྦོ། ཏསྶཱཏི ཨུཡྻོཛཀསྶ།

Taṃ bhikkhuṃ ‘‘gacchā’’ti vatvā uyyojetīti yojanā. Kiṃ vuttaṃ hoti? Evaṃ yo bhikkhu tena saddhiṃ gāmaṃ paviṭṭho, taṃ ‘‘gacchāvuso, na me tayā saddhiṃ kathā vā nisajjā vā phāsu hoti, ekakassa me kathā vā nisajjā vā phāsu hotī’’ti (pāci. 275) vatvā tappaccayā tesaṃ itthiyāsaddhiṃ vacanādīnaṃ anācārānaṃ paccayā gantuṃ niyojetīti. Tappaccayāti ‘‘uyyojanamattasmi’’nti visesanaṃ. Paṭhamena cāti ettha ca-saddo aṭṭhānappayutto ‘‘uyyojanamattasmiñcā’’ti yojetabbo. Tassāti uyyojakassa.

ཨསྶཱཏི ཨུཡྻོཛིཏསྶ, ཨཝཡཝསམྦནྡྷེ སཱམིཝཙནཾ། ཨུཔཙཱརསྨིཾ ཨཏིཀྐནྟེཏི ཝཀྑམཱནལཀྑཎེ དསྶནཱུཔཙཱརེ ཝཱ སཝནཱུཔཙཱརེ ཝཱ ཨཏིཀྐནྟེཏི ཨཏྠོ, བྷཱཝལཀྑཎེ བྷུམྨཾ། པུན ཨསྶཱཏི ཨུཔཙཱརསྶ། དྭཱདསརཏནཔརིཡོསཱནཾ, ཏདནྟོགདྷཾ པཱཀཱརཱདི ཨེཝ ཝཱ ཨུཔཙཱརསྶ སཱིམཱ ནཱམ།

Assāti uyyojitassa, avayavasambandhe sāmivacanaṃ. Upacārasmiṃ atikkanteti vakkhamānalakkhaṇe dassanūpacāre vā savanūpacāre vā atikkanteti attho, bhāvalakkhaṇe bhummaṃ. Puna assāti upacārassa. Dvādasaratanapariyosānaṃ, tadantogadhaṃ pākārādi eva vā upacārassa sīmā nāma.

༡༥༤༣. ཏཾ སརཱུཔཏོ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘དསྶནེ’’ཏིཨཱདི། ཨཛ྄ཛྷོཀཱསེ དསྶནེ ཨུཔཙཱརསྶ དྭཱདས ཧཏྠཱ པམཱཎཾ དེསིཏཱཏི ཡོཛནཱ། སཝནེ ཙ ཨཛ྄ཛྷོཀཱསེ ཨེཝཾ སཝནཱུཔཙཱརསྶ ཨཛ྄ཛྷོཀཱསེ དྭཱདས ཧཏྠཱ པམཱཎཾ དེསིཏཱཏི ཡོཛནཱ, སཝནེ ཙ ཨུཔཙཱརསྶ ཨཝདྷི དྭཱདསཧཏྠཔྤམཱཎམེཝཱཏི ཝུཏྟནྟི ཨཏྠོ། ན ཙེཏརེཏི ཨིཏརསྨིཾ ཨནཛ྄ཛྷོཀཱསེ ཨེཝཾ ཨུཔཙཱརསྶ པམཱཎཾ དྭཱདསཧཏྠཱ ན ཙ དེསིཏཱ, ཀིཾ ནུ བྱཱཝདྷཱཀརཱ ཀུཊྚཱདཡོ ཨུཔཙཱརསྶ པམཱཎནྟི དེསིཏཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཝུཏྟཉྩེཏཾ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘སཙེ པན ཨནྟརཱ ཀུཊྚདྭཱརཔཱཀཱརཱདཡོ ཧོནྟི, ཏེཧི ཨནྟརིཏབྷཱཝོཡེཝ དསྶནཱུཔཙཱརཱཏིཀྐམོ, ཏསྶ ཝསེན ཨཱཔཏྟི ཝེདིཏབྦཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༧༦)། ཨིདྷ ཨུཔཙཱརདྭཡེ སམཱནེཔི ཨུཡྻོཛིཏམཝདྷིཨནྟཾ སནྡྷཱཡ ཨསཝནཱུཔཙཱརཾ ཝུཏྟནྟི ཝིཉྙཱཡཏི།

1543. Taṃ sarūpato dassetumāha ‘‘dassane’’tiādi. Ajjhokāse dassane upacārassa dvādasa hatthā pamāṇaṃ desitāti yojanā. Savane ca ajjhokāse evaṃ savanūpacārassa ajjhokāse dvādasa hatthā pamāṇaṃ desitāti yojanā, savane ca upacārassa avadhi dvādasahatthappamāṇamevāti vuttanti attho. Na cetareti itarasmiṃ anajjhokāse evaṃ upacārassa pamāṇaṃ dvādasahatthā na ca desitā, kiṃ nu byāvadhākarā kuṭṭādayo upacārassa pamāṇanti desitāti vuttaṃ hoti. Vuttañcetaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sace pana antarā kuṭṭadvārapākārādayo honti, tehi antaritabhāvoyeva dassanūpacārātikkamo, tassa vasena āpatti veditabbā’’ti (pāci. aṭṭha. 276). Idha upacāradvaye samānepi uyyojitamavadhiantaṃ sandhāya asavanūpacāraṃ vuttanti viññāyati.

༡༥༤༤. ‘‘ཏིཀཔཱཙིཏྟཱིཏི ཨུཔསམྤནྣེ ཨུཔསམྤནྣསཉྙིཝེམཏིཀཨནུཔསམྤནྣསཉྙཱིཧི ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ ། ཨིཏརེཏི ཨནུཔསམྤནྣེ། ཏིཀདུཀྐཊནྟི ཨནུཔསམྤནྣེ ཨུཔསམྤནྣསཉྙིཝེམཏིཀཨནུཔསམྤནྣསཉྙཱིནཾ ཝསེན ཏིཀདུཀྐཊཾ། ‘‘ཨིཏརེཏི སཱམཎེརེཡེཝཱ’’ཏི ནིསྶནྡེཧེ ལིཁིཏཾ། ཨེཏསྶེཝཏྠསྶ ཝཛིརབུདྡྷིནཱཔི ཝུཏྟབྷཱཝོ དསྶིཏོ། ཏཐཱདསྶནཾ པཉྩསཧདྷམྨིཀེསུ ཨིདྷཱདྷིཔྤེཏམནུཔསམྤནྣཾ སནྡྷཱཡ ཝུཏྟཾ ཙེ, ཡུཛྫཏི། ཨཉྙཐཱ པཱལི༹ཨཊྛཀཐཱསུ ‘‘ཨནུཔསམྤནྣེ’’ཏི སཱམཉྙེན ནིདྡིཊྛཏྟཱ གཧཊྛཱནུཔསམྤནྣམྤི ཏཐཱ ཨུཡྻོཛེནྟསྶ ཨནཱཔཏྟི ན ཝཏྟབྦཱཏི ཨམྷཱཀཾ ཁནྟི།

1544.‘‘Tikapācittīti upasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīhi tikapācittiyaṃ . Itareti anupasampanne. Tikadukkaṭanti anupasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena tikadukkaṭaṃ. ‘‘Itareti sāmaṇereyevā’’ti nissandehe likhitaṃ. Etassevatthassa vajirabuddhināpi vuttabhāvo dassito. Tathādassanaṃ pañcasahadhammikesu idhādhippetamanupasampannaṃ sandhāya vuttaṃ ce, yujjati. Aññathā pāḷiaṭṭhakathāsu ‘‘anupasampanne’’ti sāmaññena niddiṭṭhattā gahaṭṭhānupasampannampi tathā uyyojentassa anāpatti na vattabbāti amhākaṃ khanti.

ཨུབྷིནྣནྟི ཨུཔསམྤནྣཱནུཔསམྤནྣཱནཾ། ནིསྶནྡེཧེ པན ‘‘བྷིཀྑུསཱམཎེརཱན’’ནྟི ལིཁིཏཾ། ཀལིསཱསནཱརོཔནེཏི ཨེཏྠ ཀལཱིཏི ཀོདྷོ, ཏསྶ སཱསནཾ ཨཱཎཱ ཀལིསཱསནཾ, ཏསྶ ཨཱརོཔནཾ པཝཏྟནཾ ཀལིསཱསནཱརོཔནཾ, ཏསྨིཾ, ཀོདྷཝསེན ཋཱནནིསཛྫཱདཱིསུ དོསཾ དསྶེཏྭཱ ‘‘པསྶཐ བྷོ ཨིམསྶ ཋཱནཾ ནིསཛྫཾ ཨཱལོཀིཏཾ ཝིལོཀིཏཾ, ཁཱཎུཀོ ཝིཡ ཏིཊྛཏི, སུནཁོ ཝིཡ ནིསཱིདཏི, མཀྐཊོ ཝིཡ ཨིཏོ ཙིཏོ ཙ ཝིལོཀེཏཱི’’ཏི ཨེཝཾ ‘‘ཨཔྤེཝ ནཱམ ཨིམིནཱཔི ཨུབྦཱལ༹ྷོ པཀྐམེཡྻཱ’’ཏི ཨམནཱཔཝཙནསྶ བྷཎནེཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི།

Ubhinnanti upasampannānupasampannānaṃ. Nissandehe pana ‘‘bhikkhusāmaṇerāna’’nti likhitaṃ. Kalisāsanāropaneti ettha kalīti kodho, tassa sāsanaṃ āṇā kalisāsanaṃ, tassa āropanaṃ pavattanaṃ kalisāsanāropanaṃ, tasmiṃ, kodhavasena ṭhānanisajjādīsu dosaṃ dassetvā ‘‘passatha bho imassa ṭhānaṃ nisajjaṃ ālokitaṃ vilokitaṃ, khāṇuko viya tiṭṭhati, sunakho viya nisīdati, makkaṭo viya ito cito ca viloketī’’ti evaṃ ‘‘appeva nāma imināpi ubbāḷho pakkameyyā’’ti amanāpavacanassa bhaṇaneti vuttaṃ hoti.

༡༥༤༥. ཨུཡྻོཛེནྟསྶ ཀིཙྩེནཱཏི ཝིཧཱརཔཱལཀཱདཱིནཾ བྷོཛནཧརཎཱདིཀིཙྩེན པེསེནྟསྶ, ཨིམསྶ ཨུཔལཀྑཎཏྟཱ ‘‘ཨནཱཔཏྟི ‘ཨུབྷོ ཨེཀཏོ ན ཡཱཔེསྶཱམཱ’ཏི ཨུཡྻོཛེཏཱི’’ཏིཨཱདིནཱ (པཱཙི॰ ༢༧༨) ཨནཱཔཏྟིཝཱརཱགཏཱ སབྦེཔི པཀཱརཱ གཧེཏབྦཱ།

1545.Uyyojentassakiccenāti vihārapālakādīnaṃ bhojanaharaṇādikiccena pesentassa, imassa upalakkhaṇattā ‘‘anāpatti ‘ubho ekato na yāpessāmā’ti uyyojetī’’tiādinā (pāci. 278) anāpattivārāgatā sabbepi pakārā gahetabbā.

ཨུཡྻོཛནཀཐཱཝཎྞནཱ།

Uyyojanakathāvaṇṇanā.

༡༥༤༦. ཁུདྡཀེཏི ཨེཏྠ ‘‘སཡནིགྷརེ’’ཏི སེསོ ཨུཔརི ‘‘ཨསཡནིགྷརེ ཏསྶ, སཡནིགྷརསཉྙིནོ’’ཏི ཝཀྑམཱནཏྟཱ ལབྦྷཏི། ‘‘མཧལླཀེ’’ཏི ཨེཏྠཱཔི ཨེསེཝ ནཡོ། པིཊྛིསངྒྷཱཊཏོ ཨཌྜྷཏེཡྻཧཏྠཔྤམཱཎཾ ཡསྶ ཝེམཛ྄ཛྷེ ཧོཏི, ཨཱིདིསེ ཁུདྡཀེ སཡནིགྷརེཏི ཨཏྠོ། པིཊྛིཝཾསནྟི པིཊྛིཝཾསེན ནིཡམིཏཾ གེཧམཛ྄ཛྷཾ། ཏེནཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘པིཊྛིཝཾསཾ ཨཏིཀྐམིཏྭཱ’ཏི ཨིམིནཱ མཛ྄ཛྷཱཏིཀྐམཾ དསྶེཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༨༠)། སབྷོཛནེཏི སཧ བྷོཛནེཧཱིཏི སབྷོཛནཾ, ཏསྨིཾ སབྷོཛནེ། ཨཐ ཝཱ སབྷོཛནེཏི སབྷོགེ། རཱགཔརིཡུཊྛིཏསྶ པུརིསསྶ ཧི ཨིཏྠཱི བྷོགོ, ཨིཏྠིཡཱ ཙ པུརིསོ, མེཐུནརཱགེན སཱརཏྟཔུརིསིཏྠིསཧིཏེཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཡཐཱཧ པདབྷཱཛནེ ‘‘སབྷོཛནཾ ནཱམ ཀུལཾ ཨིཏྠཱི ཙེཝ ཧོཏི པུརིསོ ཙ, ཨིཏྠཱི ཙ པུརིསོ ཙ ཨུབྷོ ཨནིཀྑནྟཱ ཧོནྟི, ཨུབྷོ ཨཝཱིཏརཱགཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༨༡)། ཨིམིནཱ པརིཡུཊྛིཏསྶ མེཐུནརཱགགྒིནོ ཏངྑཎེ ནིབྦཏྟབྷཱཝོ དཱིཔིཏོ། ཀུལེཏི གྷརེ།

1546.Khuddaketi ettha ‘‘sayanighare’’ti seso upari ‘‘asayanighare tassa, sayanigharasaññino’’ti vakkhamānattā labbhati. ‘‘Mahallake’’ti etthāpi eseva nayo. Piṭṭhisaṅghāṭato aḍḍhateyyahatthappamāṇaṃ yassa vemajjhe hoti, īdise khuddake sayanighareti attho. Piṭṭhivaṃsanti piṭṭhivaṃsena niyamitaṃ gehamajjhaṃ. Tenāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘piṭṭhivaṃsaṃ atikkamitvā’ti iminā majjhātikkamaṃ dassetī’’ti (pāci. aṭṭha. 280). Sabhojaneti saha bhojanehīti sabhojanaṃ, tasmiṃ sabhojane. Atha vā sabhojaneti sabhoge. Rāgapariyuṭṭhitassa purisassa hi itthī bhogo, itthiyā ca puriso, methunarāgena sārattapurisitthisahiteti vuttaṃ hoti. Yathāha padabhājane ‘‘sabhojanaṃ nāma kulaṃ itthī ceva hoti puriso ca, itthī ca puriso ca ubho anikkhantā honti, ubho avītarāgā’’ti (pāci. aṭṭha. 281). Iminā pariyuṭṭhitassa methunarāgaggino taṅkhaṇe nibbattabhāvo dīpito. Kuleti ghare.

༡༥༤༧. ཧཏྠཔཱསནྟི ཨཌྜྷཏེཡྻརཏནཔྤམཱཎདེསཾ། པིཊྛིསངྒྷཱཊཀསྶ ཙཱཏི དྭཱརསབནྡྷསྶ ཙ། སཡནསྶཱཏི སཡནྟི ཨེཏྠཱཏི སཡནཾ, ཏསྶ, ཨཱསནྣེ ཋཱནེ ཡོ ནིསཱིདཏི སབྷོཛནེ ཀུལེ, ‘‘ཏསྶཱ’’ཏི ཨིམིནཱ ཡོཛེཏབྦཾ, སཡནསྶ སམཱིཔེ ཋཱནེ ཡོ ནིསཱིདཏཱིཏི ཨཏྠོ། མཧལླཀེཏི པུབྦེ ཝུཏྟཔྤམཱཎཏོ མཧནྟེ སཡནིགྷརེ། ‘‘ཨཱིདིསཉྩ སཡནིགྷརཾ མཧཱཙཏུསཱལཱདཱིསུ ཧོཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༨༠) ཨཊྛཀཐཱཡཾ ཝུཏྟཾ།

1547.Hatthapāsanti aḍḍhateyyaratanappamāṇadesaṃ. Piṭṭhisaṅghāṭakassa cāti dvārasabandhassa ca. Sayanassāti sayanti etthāti sayanaṃ, tassa, āsanne ṭhāne yo nisīdati sabhojane kule, ‘‘tassā’’ti iminā yojetabbaṃ, sayanassa samīpe ṭhāne yo nisīdatīti attho. Mahallaketi pubbe vuttappamāṇato mahante sayanighare. ‘‘Īdisañca sayanigharaṃ mahācatusālādīsu hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 280) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ.

༡༥༤༨. སཡནམེཏསྶ ཨཏྠཱིཏི སཡནཱི, སཡནཱི ཙ ཏཾ གྷརཉྩཱཏི ཝིགྒཧོ། ཏཏྠཱཏི སཡནིགྷརེ།

1548. Sayanametassa atthīti sayanī, sayanī ca taṃ gharañcāti viggaho. Tatthāti sayanighare.

༡༥༤༩-༥༠. དུཏིཡེ སཏཱིཏི དུཏིཡེ བྷིཀྑུམྷི སཏི། ཡཐཱཧ ཨནཱཔཏྟིཝཱརེ ‘‘བྷིཀྑུ དུཏིཡོ ཧོཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༢༨༣)། ཝཱིཏརཱགེསཱུཏི ཝཱིཏརཱགཔརིཡུཊྛཱནེསུ། ཝུཏྟལཀྑཎཾ པདེསནྟི ཁུདྡཀམཧནྟསེནཱསནེ ཝུཏྟལཀྑཎཔདེས། ཨནཏིཀྐམྨ ནིསིནྣསྶཱཏི ཨནཏིཀྐམིཏྭཱ ནིསཱིདཏོ།

1549-50.Dutiye satīti dutiye bhikkhumhi sati. Yathāha anāpattivāre ‘‘bhikkhu dutiyo hotī’’ti (pāci. 283). Vītarāgesūti vītarāgapariyuṭṭhānesu. Vuttalakkhaṇaṃ padesanti khuddakamahantasenāsane vuttalakkhaṇapadesa. Anatikkamma nisinnassāti anatikkamitvā nisīdato.

སབྷོཛནཀཐཱཝཎྞནཱ།

Sabhojanakathāvaṇṇanā.

༡༥༥༢. ཏེསནྟི དྭིནྣཾ ཨནིཡཏསིཀྑཱཔདཱནཾ། ཨེསནྟི ཨིམེསཾ དྭིནྣཾ རཧོཔཊིཙྪནྣརཧོནིསཛྫསིཀྑཱཔདཱནཾ, ཨཡམེཝ ཝིསེསོཏི ཨནནྟརསིཀྑཱཔདེན སམུཊྛཱནབྷཱཝསངྑཱཏོ ཨཡཾ ཝིསེསོ དཱིཔིཏོཏི ཡོཛནཱ།

1552.Tesanti dvinnaṃ aniyatasikkhāpadānaṃ. Esanti imesaṃ dvinnaṃ rahopaṭicchannarahonisajjasikkhāpadānaṃ, ayameva visesoti anantarasikkhāpadena samuṭṭhānabhāvasaṅkhāto ayaṃ viseso dīpitoti yojanā.

རཧོཔཊིཙྪནྣརཧོནིསཛྫཀཐཱཝཎྞནཱ།

Rahopaṭicchannarahonisajjakathāvaṇṇanā.

༡༥༥༣-༦. ཝུཏྟོཏི ནིམནྟིཏོ། སནྟཾ བྷིཀྑུནྟི ‘‘ཀུལཾ ཨུཔསངྐམིསྶཱམཱི’’ཏི ཡསྨིཾ པདེསེ ཙིཏྟཾ ཨུཔྤནྣཾ, ཏསྶ སཱམནྟཱ དྭཱདསཧཏྠབྦྷནྟརེ ཋིཏཾ བྷིཀྑུནྟི ཨཏྠོ། ཡཐཱཧ ‘‘ཡཏྠ ཋིཏསྶ ཀུལཱནི པཡིརུཔཱསནཙིཏྟཾ ཨུཔྤནྣཾ, ཏཏོ པཊྛཱཡ ཡཾ པསྶེ ཝཱ ཨབྷིམུཁེ ཝཱ པསྶཏི, ཡསྶ ཙ སཀྐཱ ཧོཏི པཀཏིཝཙནེན ཨཱརོཙེཏུཾ, ཨཡཾ སནྟོ ནཱམཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༩༨)། ཨེཏྠ ཡཾ དྭཱདསཧཏྠབྦྷནྟརེ ཋིཏེན སོཏུཾ སཀྐཱ བྷཝེཡྻ, ཏཾ པཀཏིཝཙནཾ ནཱམ། ཨནཱཔུཙྪཱཏི ‘‘ཨཧཾ ཨིཏྠནྣཱམསྶ གྷརཾ གཙྪཱམཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཙཱརིཏྟཾ ཨཱཔུཙྪཱམཱི’’ཏི ཝཱ ཨཱིདིསེན ཝཙནེན ཨནཱཔུཙྪིཏྭཱ། ཙཱརིཏྟཾ ཨཱཔཛྫེཡྻ ཙེཏི ཡདི སཉྩརེཡྻཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཨཉྙཏྲ སམཡཱཏི ‘‘ཏཏྠཱཡཾ སམཡོ, ཙཱིཝརདཱནསམཡོ ཙཱིཝརཀཱརསམཡོ’’ཏི (པཱཙི॰ ༢༩༩) སིཀྑཱཔདེ ཨནུཔཉྙཏྟིཝསེན ཝུཏྟཱ དུཝིདྷཱ སམཡཱ ཨཉྙསྨིཾ ཀཱལེ།

1553-6.Vuttoti nimantito. Santaṃ bhikkhunti ‘‘kulaṃ upasaṅkamissāmī’’ti yasmiṃ padese cittaṃ uppannaṃ, tassa sāmantā dvādasahatthabbhantare ṭhitaṃ bhikkhunti attho. Yathāha ‘‘yattha ṭhitassa kulāni payirupāsanacittaṃ uppannaṃ, tato paṭṭhāya yaṃ passe vā abhimukhe vā passati, yassa ca sakkā hoti pakativacanena ārocetuṃ, ayaṃ santo nāmā’’ti (pāci. aṭṭha. 298). Ettha yaṃ dvādasahatthabbhantare ṭhitena sotuṃ sakkā bhaveyya, taṃ pakativacanaṃ nāma. Anāpucchāti ‘‘ahaṃ itthannāmassa gharaṃ gacchāmī’’ti vā ‘‘cārittaṃ āpucchāmī’’ti vā īdisena vacanena anāpucchitvā. Cārittaṃ āpajjeyya ceti yadi sañcareyyāti vuttaṃ hoti. Aññatra samayāti ‘‘tatthāyaṃ samayo, cīvaradānasamayo cīvarakārasamayo’’ti (pāci. 299) sikkhāpade anupaññattivasena vuttā duvidhā samayā aññasmiṃ kāle.

ཨཱཔཏྟིབྷེདཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཋཔེཏྭཱ’’ཏིཨཱདི། ‘‘ཨཝཱིཏིཝཏྟེ མཛ྄ཛྷནྷེ’’ཏི ཨིམིནཱ པུརེབྷཏྟཾ, པཙྪཱབྷཏྟཉྩ སངྒཧིཏཾ། ཨེཏྠ ཙ པུརེབྷཏྟཾ པཙྪཱབྷཏྟནྟི ཡེན བྷཏྟེན ནིམནྟིཏོ, ཏསྨིཾ ཨབྷུཏྟེ ཝཱ བྷུཏྟེ ཝཱཏི ཨཏྠོ། ཡཐཱཧ ‘‘པུརེབྷཏྟཾ ནཱམ ཡེན ནིམནྟིཏོ, ཏཾ ཨབྷུཏྟཱཝཱི། པཙྪཱབྷཏྟཾ ནཱམ ཡེན ནིམནྟིཏོ, ཏཾ ཨནྟམསོ ཀུསགྒེནཔི བྷུཏྟཾ ཧོཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༠༠) པདབྷཱཛནེ ཝུཏྟཾ། ཨཉྙསྶ གྷརནྟི ནིམནྟིཏཏོ ཨཉྙསྶ གེཧཾ། གྷརཱུཔཙཱརོཀྐམནེ དུཀྐཊནྟི སམྦནྡྷོ, ཨཏྟནཱ གཏགེཧསྶ ཨུཔཙཱརོཀྐམནེ དུཀྐཊནྟི ཨཏྠོ། པཋམེན པཱདེནཱཏི སམྦནྡྷོ།

Āpattibhedaṃ dassetumāha ‘‘ṭhapetvā’’tiādi. ‘‘Avītivatte majjhanhe’’ti iminā purebhattaṃ, pacchābhattañca saṅgahitaṃ. Ettha ca purebhattaṃ pacchābhattanti yena bhattena nimantito, tasmiṃ abhutte vā bhutte vāti attho. Yathāha ‘‘purebhattaṃ nāma yena nimantito, taṃ abhuttāvī. Pacchābhattaṃ nāma yena nimantito, taṃ antamaso kusaggenapi bhuttaṃ hotī’’ti (pāci. 300) padabhājane vuttaṃ. Aññassa gharanti nimantitato aññassa gehaṃ. Gharūpacārokkamane dukkaṭanti sambandho, attanā gatagehassa upacārokkamane dukkaṭanti attho. Paṭhamena pādenāti sambandho.

གྷརུམྨཱརེཏི ཨཉྙསྶ གེཧུམྨཱརེ། གྷརཱུཔཙཱརེ དུཀྐཊཾ སནྡྷཱཡ ‘‘ཨཔརམྤི ཙཱ’’ཏི ཝུཏྟཾ། ‘‘སམཏིཀྐམེ’’ཏི ཨིམིནཱ སཧ ‘‘གྷརུམྨཱརེ’’ཏི པདཾ ‘‘གྷརུམྨཱརསྶཱ’’ཏི ཝིབྷཏྟིཝིཔརིཎཱམེན ཡོཛེཏབྦཾ།

Gharummāreti aññassa gehummāre. Gharūpacāre dukkaṭaṃ sandhāya ‘‘aparampi cā’’ti vuttaṃ. ‘‘Samatikkame’’ti iminā saha ‘‘gharummāre’’ti padaṃ ‘‘gharummārassā’’ti vibhattivipariṇāmena yojetabbaṃ.

༡༥༥༧. ཋིཏཊྛཱནེཏི ཡཏྠ ཋིཏསྶ གམནཙིཏྟཾ ཨུཔྤནྣཾ, ཏསྨིཾ ཋཱནེ དྭཱདསཧཏྠབྦྷནྟརེཏི ཨིདཾ ཡཐཱཝུཏྟནིཡཱམེནེཝ གཧེཏབྦཾ། ཨོལོཀེཏྭཱཏི ཨུབྷཡཔསྶཾ, ཨབྷིམུཁཉྩ ཨོལོཀེཏྭཱ། ‘‘ཡཾ པསྶེ ཝཱ ཨབྷིམུཁེ ཝཱ པསྶཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༢༩༨) ཨཊྛཀཐཱཡཾ ཝུཏྟཾ།

1557.Ṭhitaṭṭhāneti yattha ṭhitassa gamanacittaṃ uppannaṃ, tasmiṃ ṭhāne dvādasahatthabbhantareti idaṃ yathāvuttaniyāmeneva gahetabbaṃ. Oloketvāti ubhayapassaṃ, abhimukhañca oloketvā. ‘‘Yaṃ passe vā abhimukhe vā passatī’’ti (pāci. aṭṭha. 298) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ.

༡༥༥༨. དཱུརེཏི དྭཱདསཧཏྠཏོ དཱུརམེཝཱཧ། ཨིཏོ ཙིཏོ ཙ གཝེསིཏྭཱ ཨཱརོཙནེ ཀིཙྩཾ ནཏྠཱིཏི ཡོཛནཱ།

1558.Dūreti dvādasahatthato dūramevāha. Ito cito ca gavesitvā ārocane kiccaṃ natthīti yojanā.

༡༥༥༩. ན དོསོཏི ཨནཱཔཏྟི། སམཡེཏི ཨེཏྠ ‘‘ཨནཱཔུཙྪཏོ’’ཏི སེསོ། ཨེཏྠ ཙ ཨུཔརི ཙ ‘‘ན དོསོ’’ཏི པཙྩེཀཾ ཡུཛྫཏི། སནྟཾ བྷིཀྑུནྟི སམྦནྡྷོ། གྷརེནཱཏི ཨཉྙསྶ གྷརེན, ཨེཏྠ ‘‘གྷརཱུཔཙཱརེན ཙཱ’’ཏི སེསོ། ཨཱརཱམཾ གཙྪཏོཏི ཨེཏྠ ཏེན མགྒེནཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི།

1559.Na dosoti anāpatti. Samayeti ettha ‘‘anāpucchato’’ti seso. Ettha ca upari ca ‘‘na doso’’ti paccekaṃ yujjati. Santaṃ bhikkhunti sambandho. Gharenāti aññassa gharena, ettha ‘‘gharūpacārena cā’’ti seso. Ārāmaṃ gacchatoti ettha tena maggenāti vuttaṃ hoti.

༡༥༦༠. ‘‘ཏེན མགྒེནཱ’’ཏི ཙ ‘‘གཙྪཏོ’’ཏི ཙ པདདྭཡཾ ‘‘ཏིཏྠིཡཱནཾ པསྶཡ’’ནྟི ཙ ‘‘བྷིཀྑུནིཔསྶཡ’’ནྟི ཙ ཨུབྷཡཏྠ ཏཐཱ-སདྡེན ལབྦྷཏི། ཏེན གྷརེན, གྷརཱུཔཙཱརེན ཝཱ གནྟབྦམགྒེན ཏིཏྠིཡཱརཱམཾ ཝཱ བྷིཀྑུནིཔསྶཡཾ ཝཱ གཙྪཏོ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཨཏྠོ། ཨཱཔདཱཡ གཙྪཏཱིཏི ཡོཛནཱ། ཛཱིཝིཏབྲཧྨཙརིཡནྟརཱཡཱ ཨཱཔདཱ། ཨཱསནསཱལཾ ཝཱཏི སཱིཧལ༹དཱིཔེ ཝིཡ བྷིཀྑཱུནཾ བྷུཉྫནཏྠཱཡ ཡཏྠ དཱནཔཏཱིཧི ཨཱསནཱནི པཉྙཱཔཱིཡནྟི, ཏཾ ཨཱསནསཱལཾ ཝཱ, བྷོཛནསཱལནྟི ཨཏྠོ། ‘‘ཨཱཔདཱཡཱསནསཱལ’’ནྟི ཝཏྟབྦེ གཱཐཱབནྡྷཝསེན ཡཀཱརལོཔོ། བྷཏྟིཡསྶ གྷརནྟི ནིམནྟིཏགྷརཾ ཝཱ སལཱཀབྷཏྟདཱཡཀཱནཾ ཝཱ གྷརཾ།

1560. ‘‘Tena maggenā’’ti ca ‘‘gacchato’’ti ca padadvayaṃ ‘‘titthiyānaṃ passaya’’nti ca ‘‘bhikkhunipassaya’’nti ca ubhayattha tathā-saddena labbhati. Tena gharena, gharūpacārena vā gantabbamaggena titthiyārāmaṃ vā bhikkhunipassayaṃ vā gacchato anāpattīti attho. Āpadāya gacchatīti yojanā. Jīvitabrahmacariyantarāyā āpadā. Āsanasālaṃ vāti sīhaḷadīpe viya bhikkhūnaṃ bhuñjanatthāya yattha dānapatīhi āsanāni paññāpīyanti, taṃ āsanasālaṃ vā, bhojanasālanti attho. ‘‘Āpadāyāsanasāla’’nti vattabbe gāthābandhavasena yakāralopo. Bhattiyassa gharanti nimantitagharaṃ vā salākabhattadāyakānaṃ vā gharaṃ.

༡༥༦༡. པཝེསནཾ ཀྲིཡཾ། ཨནཱཔུཙྪནཾ ཨཀྲིཡཾ། ཨཙིཏྟཀསམུཊྛཱནམིསྶཀཏྟཱ ‘‘ཨཙིཏྟ’’ནྟི ཝུཏྟཾ། ཀུསལཱཀུསལཱབྱཱཀཏཱནཾ ཨཉྙཏརཙིཏྟསམངྒིནཱ ཨཱཔཛྫིཏབྦཾ སནྡྷཱཡ ‘‘ཏིཙིཏྟཉྩཱ’’ཏི ཝུཏྟཾ།

1561. Pavesanaṃ kriyaṃ. Anāpucchanaṃ akriyaṃ. Acittakasamuṭṭhānamissakattā ‘‘acitta’’nti vuttaṃ. Kusalākusalābyākatānaṃ aññataracittasamaṅginā āpajjitabbaṃ sandhāya ‘‘ticittañcā’’ti vuttaṃ.

ཙཱརིཏྟཀཐཱཝཎྞནཱ།

Cārittakathāvaṇṇanā.

༡༥༦༢. ‘‘སབྦཱ’’ཏི ཨིདཾ ཝིཝརནྟོ ‘‘ཙཏུམཱསཔཝཱརཎཱ པུནཔཝཱརཎཱ ནིཙྩཔཝཱརཎཱ’’ཏི པཝཱརཎཏྟཡཾ དསྶེཏི། ཨེཏྠ ཙ ‘‘ཙཏུམཱསཔཙྩཡཔཝཱརཎཱ སཱདིཏབྦཱཏི གིལཱནཔཙྩཡཔཝཱརཎཱ སཱདིཏབྦཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༠༧) པདབྷཱཛནེ ཝུཏྟཾ། པུནཔཝཱརཎཱ ཙ ཙཏྟཱརོཡེཝ མཱསེ བྷེསཛྫེན པཝཱརཎཾ། ཏེནཱཧ ཨཊྛུཔྤཏྟིཡཾ ‘‘ཏེན ཧི ཏྭཾ མཧཱནཱམ སངྒྷཾ ཨཔརམྤི ཙཏུམཱསཾ བྷེསཛྫེན པཝཱརེཧཱི’’ཏི། ནིཙྩཔཝཱརཎཱ ནཱམ ཡཱཝཛཱིཝཾ བྷེསཛྫེཧེཝ པཝཱརཎཱ། ཝུཏྟམྤི ཙེཏཾ བྷགཝཏཱ ཨཊྛུཔྤཏྟིཡཾ ‘‘ཏེན ཧི ཏྭཾ མཧཱནཱམ སངྒྷཾ ཡཱཝཛཱིཝཾ བྷེསཛྫེན པཝཱརེཧཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༠༣)།

1562.‘‘Sabbā’’ti idaṃ vivaranto ‘‘catumāsapavāraṇā punapavāraṇā niccapavāraṇā’’ti pavāraṇattayaṃ dasseti. Ettha ca ‘‘catumāsapaccayapavāraṇā sāditabbāti gilānapaccayapavāraṇā sāditabbā’’ti (pāci. 307) padabhājane vuttaṃ. Punapavāraṇā ca cattāroyeva māse bhesajjena pavāraṇaṃ. Tenāha aṭṭhuppattiyaṃ ‘‘tena hi tvaṃ mahānāma saṅghaṃ aparampi catumāsaṃ bhesajjena pavārehī’’ti. Niccapavāraṇā nāma yāvajīvaṃ bhesajjeheva pavāraṇā. Vuttampi cetaṃ bhagavatā aṭṭhuppattiyaṃ ‘‘tena hi tvaṃ mahānāma saṅghaṃ yāvajīvaṃ bhesajjena pavārehī’’ti (pāci. 303).

སབྦཱ ཙེཏཱ པཝཱརཎཱ བྷེསཛྫཔརིཡནྟརཏྟིཔརིཡནྟཏདུབྷཡཔརིཡནྟཨཔརིཡནྟཝསེན ཙཏུབྦིདྷཱ ཧོནྟི། ཡཐཱཧ –

Sabbā cetā pavāraṇā bhesajjapariyantarattipariyantatadubhayapariyantaapariyantavasena catubbidhā honti. Yathāha –

‘‘བྷེསཛྫཔརིཡནྟཱ ནཱམ བྷེསཛྫཱནི པརིགྒཧིཏཱནི ཧོནྟི ‘ཨེཏྟཀེཧི བྷེསཛྫེཧི པཝཱརེམཱི’ཏི། རཏྟིཔརིཡནྟཱ ནཱམ རཏྟིཡོ པརིགྒཧིཏཱཡོ ཧོནྟི ‘ཨེཏྟཀཱསུ རཏྟཱིསུ པཝཱརེམཱི’ཏི། བྷེསཛྫཔརིཡནྟཱ ཙ རཏྟིཔརིཡནྟཱ ཙ ནཱམ བྷེསཛྫཱནི ཙ པརིགྒཧིཏཱནི ཧོནྟི རཏྟིཡོ ཙ པརིགྒཧིཏཱཡོ ཧོནྟི ‘ཨེཏྟཀེཧི བྷེསཛྫེཧི ཨེཏྟཀཱསུ རཏྟཱིསུ པཝཱརེམཱི’ཏི། ནེཝབྷེསཛྫཔརིཡནྟཱ ནརཏྟིཔརིཡནྟཱ ནཱམ བྷེསཛྫཱནི ཙ ཨཔརིགྒཧིཏཱནི ཧོནྟི རཏྟིཡོ ཙ ཨཔརིགྒཧིཏཱཡོ ཧོནྟཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༠༧)།

‘‘Bhesajjapariyantā nāma bhesajjāni pariggahitāni honti ‘ettakehi bhesajjehi pavāremī’ti. Rattipariyantā nāma rattiyo pariggahitāyo honti ‘ettakāsu rattīsu pavāremī’ti. Bhesajjapariyantā ca rattipariyantā ca nāma bhesajjāni ca pariggahitāni honti rattiyo ca pariggahitāyo honti ‘ettakehi bhesajjehi ettakāsu rattīsu pavāremī’ti. Nevabhesajjapariyantā narattipariyantā nāma bhesajjāni ca apariggahitāni honti rattiyo ca apariggahitāyo hontī’’ti (pāci. 307).

༡༥༦༣. ‘‘སཱདིཏབྦཱ’’ཏི ཝུཏྟེ སཱདིཡནཔྤཀཱརེ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཝིཉྙཱཔེསྶཱམཱི’’ཏིཨཱདི། བྷེསཛྫམྤི སཏི མེ པཙྩཡེ ཝིཉྙཱཔེསྶཱམཱིཏི ཡོཛནཱ, ‘‘སཱདིཏབྦཱ’’ཏི ཨིམིནཱ སམྦནྡྷོ། ཏདེཝ བྱཏིརེཀཏོ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ན པཊིཀྑིཔིཏབྦཱ’’ཏི། པཊིཀྑེཔཀཱརཎཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘རོགོདཱནི ན མེཏི ཙཱ’’ཏི། སཱ ཏིཝིདྷཱ པཝཱརཎཱ།

1563. ‘‘Sāditabbā’’ti vutte sādiyanappakāre dassetumāha ‘‘viññāpessāmī’’tiādi. Bhesajjampi sati me paccaye viññāpessāmīti yojanā, ‘‘sāditabbā’’ti iminā sambandho. Tadeva byatirekato dassetumāha ‘‘na paṭikkhipitabbā’’ti. Paṭikkhepakāraṇaṃ dassetumāha ‘‘rogodāni na meti cā’’ti. Sā tividhā pavāraṇā.

༡༥༦༤. ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ ཝུཏྟནྟི ‘‘ཏཏུཏྟརི ཏཏུཏྟརིསཉྙཱི, ཝེམཏིཀོ, ནཏཏུཏྟརིསཉྙཱི བྷེསཛྫཾ ཝིཉྙཱཔེཏི, ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༠༩) ཝུཏྟཾ པཱཙིཏྟིཡཏྟཡཾ། ཨིདྷ ཏཏུཏྟརཱིཏི ཨེཏྠ ཡེཧི བྷེསཛྫེཧི པཝཱརིཏོ, ཡཱསུ ཙ རཏྟཱིསུ པཝཱརིཏོ, ཏཏོ ཙེ ཨུཏྟརི ཨདྷིཀནྟི ཨཏྠོ། ཡཐཱཧ ‘‘བྷེསཛྫཔརིཡནྟེ ཡེཧི བྷེསཛྫེཧི པཝཱརིཏོ ཧོཏི, ཏཱནི བྷེསཛྫཱནི ཋཔེཏྭཱ ཨཉྙཱནི བྷེསཛྫཱནི ཝིཉྙཱཔེཏི, ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶཱ’’ཏི ཙ ‘‘རཏྟིཔརིཡནྟེ ཡཱསུ རཏྟཱིསུ པཝཱརིཏོ ཧོཏི, ཏཱ རཏྟིཡོ ཋཔེཏྭཱ ཨཉྙཱསུ རཏྟཱིསུ ཝིཉྙཱཔེཏི, ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༠༨) ཙ། ཏཏྠ ཝེམཏིཀསྶ ཙ དུཀྐཊཾ ཝུཏྟནྟི ཡོཛནཱ།

1564.Tikapācittiyaṃvuttanti ‘‘tatuttari tatuttarisaññī, vematiko, natatuttarisaññī bhesajjaṃ viññāpeti, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 309) vuttaṃ pācittiyattayaṃ. Idha tatuttarīti ettha yehi bhesajjehi pavārito, yāsu ca rattīsu pavārito, tato ce uttari adhikanti attho. Yathāha ‘‘bhesajjapariyante yehi bhesajjehi pavārito hoti, tāni bhesajjāni ṭhapetvā aññāni bhesajjāni viññāpeti, āpatti pācittiyassā’’ti ca ‘‘rattipariyante yāsu rattīsu pavārito hoti, tā rattiyo ṭhapetvā aññāsu rattīsu viññāpeti, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 308) ca. Tattha vematikassa ca dukkaṭaṃ vuttanti yojanā.

༡༥༦༥. ཏཏོ ཙཏུམཱསཏོ ཨུཏྟརི ཨཏིརེཀཾ ཏཏུཏྟརི, ཏཏུཏྟརི ན ཧོཏཱིཏི ནཏཏུཏྟརི, ནཏཏུཏྟརཱིཏི སཉྙཱ ཨསྶ ཨཏྠཱིཏི ནཏཏུཏྟརིསཉྙཱི, བྷིཀྑུ, ཏསྶ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཡོཛནཱ། ཡེཧི བྷེསཛྫེཧི པཝཱརིཏོ, ཏཱནི ཝིཉྙཱཔེནྟསྶ ཨནཱཔཏྟཱིཏི སཧ སེསེན ཡོཛེཏབྦཾ། ཡཐཱཧ ‘‘ཨནཱཔཏྟི ཡེཧི བྷེསཛྫེཧི པཝཱརིཏོ ཧོཏི, ཏཱནི བྷེསཛྫཱནི ཝིཉྙཱཔེཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༡༠)། ཡེན ཝཱ ཡེཧི བྷེསཛྫེཧི ཡཱསུ ཝཱ རཏྟཱིསུ པཝཱརིཏོ, ཏཏོ ཨཉྙམྤི ཡཐཱཏཐཾ ཨཱཙིཀྑིཏྭཱ བྷིཡྻོ ཝིཉྙཱཔེནྟསྶ ཨནཱཔཏྟཱིཏི སཧ སེསེན ཡོཛེཏབྦཾ། ཡཐཱཏཐཾ ཨཱཙིཀྑིཏྭཱ བྷིཡྻོ ཝིཉྙཱཔེནྟསྶཱཏི ཨེཏྠ ‘‘ཨིམེཧི ཏཡཱ བྷེསཛྫེཧི པཝཱརིཏམྷ, ཨམྷཱཀཉྩ ཨིམིནཱ ཙ ཨིམིནཱ ཙ བྷེསཛྫེན ཨཏྠོ’ཏི ཨཱཙིཀྑིཏྭཱ ཝིཉྙཱཔེཏི, ‘ཡཱསུ ཏཡཱ རཏྟཱིསུ པཝཱརིཏམྷ, ཏཱཡོ ཙ རཏྟིཡོ ཝཱིཏིཝཏྟཱ, ཨམྷཱཀཉྩ བྷེསཛྫེན ཨཏྠོ’ཏི ཨཱཙིཀྑིཏྭཱ ཝིཉྙཱཔེཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༡༠) ཝཙནཏོ ཡཐཱཏཐཾ ཝཏྭཱ ཨདྷིཀཾ ཝིཉྙཱཔེནྟསྶཱཏི ཨཏྠོ།

1565. Tato catumāsato uttari atirekaṃ tatuttari, tatuttari na hotīti natatuttari, natatuttarīti saññā assa atthīti natatuttarisaññī, bhikkhu, tassa anāpattīti yojanā. Yehi bhesajjehi pavārito, tāni viññāpentassa anāpattīti saha sesena yojetabbaṃ. Yathāha ‘‘anāpatti yehi bhesajjehi pavārito hoti, tāni bhesajjāni viññāpetī’’ti (pāci. 310). Yena vā yehi bhesajjehi yāsu vā rattīsu pavārito, tato aññampi yathātathaṃ ācikkhitvā bhiyyo viññāpentassa anāpattīti saha sesena yojetabbaṃ. Yathātathaṃ ācikkhitvā bhiyyo viññāpentassāti ettha ‘‘imehi tayā bhesajjehi pavāritamha, amhākañca iminā ca iminā ca bhesajjena attho’ti ācikkhitvā viññāpeti, ‘yāsu tayā rattīsu pavāritamha, tāyo ca rattiyo vītivattā, amhākañca bhesajjena attho’ti ācikkhitvā viññāpetī’’ti (pāci. 310) vacanato yathātathaṃ vatvā adhikaṃ viññāpentassāti attho.

༡༥༦༦. ཨཉྙསྶ བྷིཀྑུསྶ ཨཏྠཱཡ ཝཱ ཝིཉྙཱཔེནྟསྶ བྷིཀྑུསྶ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཡོཛནཱ། ཉཱཏཀཱནཾ ཝིཉྙཱཔེནྟསྶ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཨེཏྠ ཉཱཏཀཱནཾ སནྟཀཾ ཝིཉྙཱཔེནྟསྶ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཨཏྠོ། ཨཏྟནོ ཝཱ དྷནེན ཝིཉྙཱཔེནྟསྶ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཡོཛནཱ། ཨེཏྠ དྷནཾ ནཱམ ཏཎྜུལཱདི ཀཔྤིཡཝཏྠུ།

1566. Aññassa bhikkhussa atthāya vā viññāpentassa bhikkhussa anāpattīti yojanā. Ñātakānaṃ viññāpentassa anāpattīti ettha ñātakānaṃ santakaṃ viññāpentassa anāpattīti attho. Attano vā dhanena viññāpentassa anāpattīti yojanā. Ettha dhanaṃ nāma taṇḍulādi kappiyavatthu.

༡༥༦༧. ‘‘ཏཐཱ’’ཏི ཨིམིནཱ ‘‘ཝིཉྙཱཔེནྟསྶཱ’’ཏི ཨིདཾ པཙྩཱམསཏི། ཨུམྨཏྟཀཱདཱིནནྟི ཝིསེསིཏབྦམཔེཀྑིཏྭཱ ‘‘ཝིཉྙཱཔེནྟཱན’’ནྟི བཧུཝཙནཾ ཀཱཏབྦཾ།

1567.‘‘Tathā’’ti iminā ‘‘viññāpentassā’’ti idaṃ paccāmasati. Ummattakādīnanti visesitabbamapekkhitvā ‘‘viññāpentāna’’nti bahuvacanaṃ kātabbaṃ.

བྷེསཛྫཀཐཱཝཎྞནཱ།

Bhesajjakathāvaṇṇanā.

༡༥༦༨. ཨུཡྻུཏྟནྟི སངྒཱམཏྠཱཡ ཀཏཨུཡྻོགཾ, གཱམཏོ ནིཀྑམྨ གཙྪནྟཾ ཝཱ ཨེཀཏྠ སནྣིཝིཊྛཾ ཝཱ། ཡཐཱཧ ‘‘ཨུཡྻུཏྟཱ ནཱམ སེནཱ གཱམཏོ ནིཀྑམིཏྭཱ ནིཝིཊྛཱ ཝཱ ཧོཏི པཡཱཏཱ ཝཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༡༤)། ཨཉྙཏྲ པཙྩཡཱཏི ཋཔེཏྭཱ ཏཐཱརཱུཔཔཙྩཡཾ།

1568.Uyyuttanti saṅgāmatthāya katauyyogaṃ, gāmato nikkhamma gacchantaṃ vā ekattha sanniviṭṭhaṃ vā. Yathāha ‘‘uyyuttā nāma senā gāmato nikkhamitvā niviṭṭhā vā hoti payātā vā’’ti (pāci. 314). Aññatra paccayāti ṭhapetvā tathārūpapaccayaṃ.

༡༥༦༩. དསྶནསྶུཔཙཱརསྨིནྟི ཨེཏྠ དསྶནཱུཔཙཱརཾ ནཱམ ཡསྨིཾ ཋཱནེ ཋིཏསྶ སེནཱ པཉྙཱཡཏི, ཏཾ ཋཱནཾ། ཡཐཱཧ ‘‘ཡཏྠ ཋིཏོ པསྶཏི, ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༡༤)། ཨུཔཙཱརཾ ཝིམུཉྩིཏྭཱ པསྶནྟསྶཱཏི ཡཐཱཝུཏྟདསྶནོཔཙཱརཊྛཱནཾ ཨེཏྠ ཋཏྭཱ ཨོལོཀེཏུཾ ན སུཀརནྟིཨཱདིནཱ ཀཱརཎེན ཏཾ ཋཱནཾ པཧཱཡ ཨཉྙཏྠ ཝིལོཀེནྟསྶཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཀེནཙི པཊིཙྪནྣཾ ཧུཏྭཱ ཨདིསྶམཱནམྤི ནིནྣཾ ཋཱནཾ ཨོཏིཎྞཾ ཨཔཉྙཱཡམཱནམྤི པཉྙཱཡནྟམྤི ཨོལོཀེཏུཾ ན སཀྐཱ ཨེཝམེཝ ཝིནིཙྪཡོ ཝེདིཏབྦོ། ཡཐཱཧ ‘‘ཀེནཙི ཨནྟརིཏཱ ཝཱ ནིནྣཾ ཨོརུལ༹ྷཱ ཝཱ ན དིསྶཏཱི’’ཏིཨཱདི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༡༤)། པཡོགཏོཏི ཡཐཱཝུཏྟདསྶནཔཡོགགཎནཱཡ།

1569.Dassanassupacārasminti ettha dassanūpacāraṃ nāma yasmiṃ ṭhāne ṭhitassa senā paññāyati, taṃ ṭhānaṃ. Yathāha ‘‘yattha ṭhito passati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 314). Upacāraṃ vimuñcitvā passantassāti yathāvuttadassanopacāraṭṭhānaṃ ettha ṭhatvā oloketuṃ na sukarantiādinā kāraṇena taṃ ṭhānaṃ pahāya aññattha vilokentassāti vuttaṃ hoti. Kenaci paṭicchannaṃ hutvā adissamānampi ninnaṃ ṭhānaṃ otiṇṇaṃ apaññāyamānampi paññāyantampi oloketuṃ na sakkā evameva vinicchayo veditabbo. Yathāha ‘‘kenaci antaritā vā ninnaṃ oruḷhā vā na dissatī’’tiādi (pāci. aṭṭha. 314). Payogatoti yathāvuttadassanapayogagaṇanāya.

༡༥༧༠. ཨིདཱནི ཙཏུརངྒསེནཱལཀྑཎཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཨཱརོཧཱ པན ཙཏྟཱརོ’’ཏིཨཱདི། ཨཱརོཧཱཏི ཨེཏྠ ཧཏྠཱརོཧཱ དཊྛབྦཱ། ཏཔྤཱདརཀྑཀཱཏི ཏསྶ པཱདརཀྑཀཱཏི ཝིགྒཧོ། དྭེ དྭེཏི ཨེཀེཀཾ པཱདཾ རཀྑནྟཱ དྭེ དྭེ། དྭཱདསཔོསོཏི དྭཱདས པོསཱ ཨེཏསྶཱཏི ཝིགྒཧོ། དྭཱདསཔུརིསཡུཏྟོ ཨེཀོ ཧཏྠཱི ནཱམ།

1570. Idāni caturaṅgasenālakkhaṇaṃ dassetumāha ‘‘ārohā pana cattāro’’tiādi. Ārohāti ettha hatthārohā daṭṭhabbā. Tappādarakkhakāti tassa pādarakkhakāti viggaho. Dve dveti ekekaṃ pādaṃ rakkhantā dve dve. Dvādasaposoti dvādasa posā etassāti viggaho. Dvādasapurisayutto eko hatthī nāma.

༡༥༧༡. ཨཱརོཧོཏི ཨེཏྠ ཨསྶཱརོཧོ ཝུཙྩཏི། ཏིཔུརིསོཏི ཏཡོ པུརིསཱ ཨསྶཱཏི ཝིགྒཧོ། ཧཡོཏི ཨསྶོ། ཨེཀོ སཱརཐཱིཏི རཐཙཱརིཀོ། ‘‘ཡོདྷོ ཨེཀོ’’ཏི པདཙྪེདོ། ཨཱཎིརཀྑཱཏི རཐཙཀྐདྭཡསྶ ཨགལ༹ནཏྠཾ ཨཀྑཀསྶ ཨུབྷོསུ ཀོཊཱིསུ ཨཱཀོཊིཏཱ དྭེ ཨཱཎིཡོ རཀྑནཀཱ།

1571.Ārohoti ettha assāroho vuccati. Tipurisoti tayo purisā assāti viggaho. Hayoti asso. Eko sārathīti rathacāriko. ‘‘Yodho eko’’ti padacchedo. Āṇirakkhāti rathacakkadvayassa agaḷanatthaṃ akkhakassa ubhosu koṭīsu ākoṭitā dve āṇiyo rakkhanakā.

༡༥༧༢. ཙཏུཔོསོཏི ཙཏྟཱརོ པོསཱ ཡསྶཱཏི ཝིགྒཧོ། ཙཏུསཙྩཝིབྷཱཝིནཱཏི ཙཏུནྣཾ ཨརིཡསཙྩཱནཾ དེསཀེན བྷགཝཏཱ། པདཧཏྠཱཏི ཨཱཝུདྷཧཏྠཱ། པཛྫཏེ གམྱཏེ ཨནེན པརེ ཧནིཏུནྟི པདཾ, ཨཱཝུདྷཾ, པདཱནི ཧཏྠེསུ ཡེསཾ ཏེ པདཧཏྠཱཏི བྷིནྣཱདྷིཀརཎོ བཱཧིརཏྠསམཱསོ ཡཐཱ ‘‘ཝཛིརཔཱཎཱི’’ཏི། པཏྟིཔདཱཏི-སདྡོ ཨནཏྠནྟརཱ, མནུསྶསེནཱཡ ཨདྷིཝཙནཾ།

1572.Catuposoti cattāro posā yassāti viggaho. Catusaccavibhāvināti catunnaṃ ariyasaccānaṃ desakena bhagavatā. Padahatthāti āvudhahatthā. Pajjate gamyate anena pare hanitunti padaṃ, āvudhaṃ, padāni hatthesu yesaṃ te padahatthāti bhinnādhikaraṇo bāhiratthasamāso yathā ‘‘vajirapāṇī’’ti. Pattipadāti-saddo anatthantarā, manussasenāya adhivacanaṃ.

༡༥༧༣. ཙཏུརངྒསམཱཡུཏྟཱཏི ཙཏཱུཧི ཨངྒེཧི ཨཝཡཝེཧི སམཱཡུཏྟཱཏི ཝིགྒཧོ།

1573.Caturaṅgasamāyuttāti catūhi aṅgehi avayavehi samāyuttāti viggaho.

༡༥༧༤. ཧཏྠིཨཱདཱིསཱུཏི ཡཐཱཝུཏྟལཀྑཎཧཏྠིཨསྶརཐཔདཱཏིནཱམཀེསུ ཙཏཱུསུ ཨངྒེསུ, ནིདྡྷཱརཎེ བྷུམྨཾ། ཨེཀེཀནྟི ཨེཀེཀཾ ཨངྒཾ། ཨེཏེསུ ཨཝཀཾསཏོ ཨེཀཾ པུརིསཱརུལ༹ྷམཔི ཧཏྠིཉྩ ཏཐཱ ཨསྶཉྩ ཨེཀཾ པདཧཏྠཔུརིསཉྩ ཨེཀམེཀཾ ཀཏྭཱ ཨཱཧ ‘‘ཨེཀེཀཾ དསྶནཏྠཱཡ གཙྪཏོ’’ཏི། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཨནྟམསོ ཨེཀཔུརིསཱརུལ༹ྷཾ ཨེཀམྤི ཧཏྠིམྤཱི’’ཏིཨཱདི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༡༥)། ཨནུཡྻུཏྟེཔཱིཏི སངྒཱམཾ ཝིནཱ ཨཉྙེན ཀཱརཎེན ནིཀྑནྟེ། ཡཐཱཧ ‘‘ཨནུཡྻུཏྟཱ ནཱམ རཱཛཱ ཨུཡྻཱནཾ ཝཱ ནདིཾ ཝཱ གཙྪཏི, ཨེཝཾ ཨནུཡྻུཏྟཱ ཧོཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༡༥)།

1574.Hatthiādīsūti yathāvuttalakkhaṇahatthiassarathapadātināmakesu catūsu aṅgesu, niddhāraṇe bhummaṃ. Ekekanti ekekaṃ aṅgaṃ. Etesu avakaṃsato ekaṃ purisāruḷhamapi hatthiñca tathā assañca ekaṃ padahatthapurisañca ekamekaṃ katvā āha ‘‘ekekaṃ dassanatthāya gacchato’’ti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘antamaso ekapurisāruḷhaṃ ekampi hatthimpī’’tiādi (pāci. aṭṭha. 315). Anuyyuttepīti saṅgāmaṃ vinā aññena kāraṇena nikkhante. Yathāha ‘‘anuyyuttā nāma rājā uyyānaṃ vā nadiṃ vā gacchati, evaṃ anuyyuttā hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 315).

༡༥༧༥. སམྤཏྟནྟི ཨེཏྠ ‘‘སེན’’ནྟི པཀརཎཏོ ལབྦྷཏི། ཨཱཔདཱསཱུཏི ཛཱིཝིཏབྲཧྨཙརིཡནྟརཱཡེ སཏི ‘‘ཨེཏྠ གཏོ མུཙྩིསྶཱམཱི’’ཏི གཙྪཏོ ཨནཱཔཏྟི། ཏཐཱརཱུཔེ པཙྩཡེ གིལཱནཱཝལོཀནཱདིཀེ གམནཱནུརཱུཔཔཙྩཡེ སཏི ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཡོཛནཱ།

1575.Sampattanti ettha ‘‘sena’’nti pakaraṇato labbhati. Āpadāsūti jīvitabrahmacariyantarāye sati ‘‘ettha gato muccissāmī’’ti gacchato anāpatti. Tathārūpe paccaye gilānāvalokanādike gamanānurūpapaccaye sati anāpattīti yojanā.

ཨུཡྻུཏྟཀཐཱཝཎྞནཱ།

Uyyuttakathāvaṇṇanā.

༡༥༧༦-༧. ‘‘སིཡཱ ཙ ཏསྶ བྷིཀྑུནོ ཀོཙིདེཝ པཙྩཡོ སེནཾ གམནཱཡ, དིརཏྟཏིརཏྟཾ ཏེན བྷིཀྑུནཱ སེནཱཡ ཝསིཏབྦ’’ནྟི (པཱཙི॰ ༣༡༨) ཨནུཉྙཱཏཏྟཱ ཀེནཙི ཀརཎཱིཡེན སངྒཱམཏྠཾ ཨུཡྻུཏྟཱཡ སེནཱཡ དིརཏྟཏིརཏྟཾ པཊིཔཱཊིཡཱ ཝསིཏྭཱ ཙཏུཏྠརཏྟིཡཾ ཝསནྟསྶ པན བྷིཀྑུནོ ཨཱཔཏྟིཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཙཏུཏྠེ’’ཏིཨཱདི། ཨནཱཔཏྟིཝཱརེ ‘‘གིལཱནོ ཝསཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༢༡) ཝུཏྟཏྟཱ ཨཱཧ ‘‘ཨརོགཝཱ’’ཏི། སེནཱཡཱཏི ཨེཏྠ པརིཀྑེཔཱརཧཊྛཱནེན ཝཱ སཉྩརཎཔརིཡནྟེན ཝཱ སེནཱ པརིཙྪིནྡིཏབྦཱ, ཨེཝཾ པརིཙྪིནྣཱཡ སེནཱཡ ཨནྟོཝཱཏི ཨཏྠོ།

1576-7. ‘‘Siyā ca tassa bhikkhuno kocideva paccayo senaṃ gamanāya, dirattatirattaṃ tena bhikkhunā senāya vasitabba’’nti (pāci. 318) anuññātattā kenaci karaṇīyena saṅgāmatthaṃ uyyuttāya senāya dirattatirattaṃ paṭipāṭiyā vasitvā catuttharattiyaṃ vasantassa pana bhikkhuno āpattiṃ dassetumāha ‘‘catutthe’’tiādi. Anāpattivāre ‘‘gilāno vasatī’’ti (pāci. 321) vuttattā āha ‘‘arogavā’’ti. Senāyāti ettha parikkhepārahaṭṭhānena vā sañcaraṇapariyantena vā senā paricchinditabbā, evaṃ paricchinnāya senāya antovāti attho.

ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡནྟི ‘‘ཨཏིརེཀཏིརཏྟེ ཨཏིརེཀསཉྙཱི, ཝེམཏིཀོ, ཨཱུནཀསཉྙཱི སེནཱཡ ཝསཏི, ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༢༠) པཱཙིཏྟིཡཏྟཡཾ ཝུཏྟཾ།

Tikapācittiyanti ‘‘atirekatiratte atirekasaññī, vematiko, ūnakasaññī senāya vasati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 320) pācittiyattayaṃ vuttaṃ.

སེནཱཝཱསཀཐཱཝཎྞནཱ།

Senāvāsakathāvaṇṇanā.

༡༥༨༠. ཨུཡྻོདྷིཀཾ ནཱམ སངྒཱམཊྛཱནཾ། ཡཐཱཧ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཨུགྒནྟྭཱ ཨུགྒནྟྭཱ ཨེཏྠ ཡུཛ྄ཛྷནྟཱིཏི ཨུཡྻོདྷིཀཾ, སམྤཧཱརཊྛཱནསྶེཏཾ ཨདྷིཝཙན’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༢༢)། བལགྒནྟི ‘‘ཨེཏྟཀཱ ཧཏྠཱི’’ཏིཨཱདིནཱ (པཱཙི॰ ༣༢༤) པདབྷཱཛནཱགཏནཡེན བལསྶ གཎནཊྛཱནཾ བལགྒཾ། ཡཐཱཧ ‘‘བལསྶ ཨགྒཾ ཛཱནནྟི ཨེཏྠཱཏི བལགྒཾ, བལགཎནཊྛཱནནྟི ཨཏྠོ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༢༢)། སེནཱབྱཱུཧནྟི ‘‘ཨིཏོ ཧཏྠཱི ཧོནྟུ, ཨིཏོ ཨསྶཱ, ཨིཏོ རཐཱ, ཨིཏོ པཏྟཱི ཧོནྟཱུ’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༢༤) པདབྷཱཛནེ ཝུཏྟསེནཱསནྣིཝེསཊྛཱནཾ སེནཱབྱཱུཧཾ། ཡཐཱཧ ‘‘སེནཱཡ ཝིཡཱུཧཾ སེནཱབྱཱུཧཾ, སེནཱསནྣིཝེསསྶེཏཾ ཨདྷིཝཙན’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༢༢)།

1580.Uyyodhikaṃ nāma saṅgāmaṭṭhānaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘uggantvā uggantvā ettha yujjhantīti uyyodhikaṃ, sampahāraṭṭhānassetaṃ adhivacana’’nti (pāci. aṭṭha. 322). Balagganti ‘‘ettakā hatthī’’tiādinā (pāci. 324) padabhājanāgatanayena balassa gaṇanaṭṭhānaṃ balaggaṃ. Yathāha ‘‘balassa aggaṃ jānanti etthāti balaggaṃ, balagaṇanaṭṭhānanti attho’’ti (pāci. aṭṭha. 322). Senābyūhanti ‘‘ito hatthī hontu, ito assā, ito rathā, ito pattī hontū’’ti (pāci. 324) padabhājane vuttasenāsannivesaṭṭhānaṃ senābyūhaṃ. Yathāha ‘‘senāya viyūhaṃ senābyūhaṃ, senāsannivesassetaṃ adhivacana’’nti (pāci. aṭṭha. 322).

༡༥༨༡. པུརིམེཏི ཨནནྟརསིཀྑཱཔདེ། ‘‘དྭཱདསཔུརིསོ ཧཏྠཱི’’ཨིཏི ཡོ ཧཏྠཱི ཝུཏྟོཏི ཡོཛནཱ། ཏེནཱཏི ཏེན ཧཏྠིནཱ ཧེཏུབྷཱུཏེན།

1581.Purimeti anantarasikkhāpade. ‘‘Dvādasapuriso hatthī’’iti yo hatthī vuttoti yojanā. Tenāti tena hatthinā hetubhūtena.

༡༥༨༢. ‘‘སེསེསཱུ’’ཏི ཨིམིནཱ ཨསྶཱནཱིཀརཐཱནཱིཀཔཏྟཱནཱིཀཱ གཧིཏཱ། པཏྟཱནཱིཀཾ ནཱམ ‘‘ཙཏྟཱརོ པུརིསཱ པདཧཏྠཱ པཏྟཱི པཙྪིམཾ པཏྟཱནཱིཀ’’ནྟི (པཱཙི॰ ༣༢༤) སེནངྒེསུ པཊིནིདྡེསེན ནིབྦིསེསཾ ཀཏྭཱ ཝུཏྟཾ། ཏིཎྞནྟི ཨེཏེསཾ ཨུཡྻུཏྟཱདཱིནཾ།

1582.‘‘Sesesū’’ti iminā assānīkarathānīkapattānīkā gahitā. Pattānīkaṃ nāma ‘‘cattāro purisā padahatthā pattī pacchimaṃ pattānīka’’nti (pāci. 324) senaṅgesu paṭiniddesena nibbisesaṃ katvā vuttaṃ. Tiṇṇanti etesaṃ uyyuttādīnaṃ.

ཨུཡྻོདྷིཀཀཐཱཝཎྞནཱ།

Uyyodhikakathāvaṇṇanā.

ཨཙེལཀཝགྒོ པཉྩམོ།

Acelakavaggo pañcamo.

༡༥༨༣. པིཊྛཱདཱིཧཱིཏི ཨེཏྠ ཨཱདི-སདྡེན པཱུཝཱདིཾ སངྒཎྷཱཏི། ཡཐཱཧ ‘‘སུརཱ ནཱམ པིཊྛསུརཱ པཱུཝསུརཱ ཨོདནསུརཱ ཀིཎྞཔཀྑིཏྟཱ སམྦྷཱརསཾཡུཏྟཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༢༨)། ཨེཏྠ ཙ པིཊྛཾ བྷཱཛནེ པཀྑིཔིཏྭཱ ཏཛྫཾ ཨུདཀཾ དཏྭཱ པཀྑིཔིཏྭཱ ཀཏཱ པིཊྛསུརཱ། ཨེཝཾ པཱུཝེ, ཨོདནེ ཙ བྷཱཛནེ པཀྑིཔིཏྭཱ ཏཛྫཾ ཨུདཀཾ དཏྭཱ མདྡིཏྭཱ ཀཏཱ ‘‘པཱུཝསུརཱ, ཨོདནསུརཱ’’ཏི ཝུཙྩཏི། ‘‘ཀིཎྞཱ’’ཏི པན ཏསྶཱ སུརཱཡ བཱིཛཾ ཝུཙྩཏི, ཡེ ‘‘སུརཱམོདཀཱ’’ཏིཔི ཝུཙྩནྟི, ཏེ པཀྑིཔིཏྭཱ ཀཏཱ ཀིཎྞཔཀྑིཏྟཱ། ཧརཱིཏཀིསཱསཔཱདིནཱནཱསམྦྷཱརེཧི སཾཡོཛིཏཱ སམྦྷཱརསཾཡུཏྟཱ།

1583.Piṭṭhādīhīti ettha ādi-saddena pūvādiṃ saṅgaṇhāti. Yathāha ‘‘surā nāma piṭṭhasurā pūvasurā odanasurā kiṇṇapakkhittā sambhārasaṃyuttā’’ti (pāci. 328). Ettha ca piṭṭhaṃ bhājane pakkhipitvā tajjaṃ udakaṃ datvā pakkhipitvā katā piṭṭhasurā. Evaṃ pūve, odane ca bhājane pakkhipitvā tajjaṃ udakaṃ datvā madditvā katā ‘‘pūvasurā, odanasurā’’ti vuccati. ‘‘Kiṇṇā’’ti pana tassā surāya bījaṃ vuccati, ye ‘‘surāmodakā’’tipi vuccanti, te pakkhipitvā katā kiṇṇapakkhittā. Harītakisāsapādinānāsambhārehi saṃyojitā sambhārasaṃyuttā.

པུཔྥཱདཱིཧཱིཏི ཨེཏྠ ཨཱདི-སདྡེན ཕལཱདཱིནཾ གཧཎཾ། ཡཐཱཧ ‘‘མེརཡོ ནཱམ པུཔྥཱསཝོ ཕལཱསཝོ མདྷྭཱསཝོ གུལཱ༹སཝོ སམྦྷཱརསཾཡུཏྟོ’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༢༨)། ཏཏྠ ཙ པུཔྥཱསཝོ ནཱམ མདྷུཀཔུཔྥཱདཱིནཾ ཛཱཏིརསཀཏོ ཙེཝ ཏཱལནཱལི༹ཀེརཔུཔྥཱནཉྩ རསོ ཙིརཔརིཝཱསིཏོ། ཕལཱསཝོ པན མུདྡིཀཱཔནསཕལཱདཱིནི མདྡིཏྭཱ ཏེསཾ རསེན ཀཏོ། མདྷྭཱསཝོ ནཱམ མུདྡིཀཱནཾ ཛཱཏིརསེན ཀཏོ། མཀྑིཀཱམདྷུནཱཔི ཀརཱིཡཏཱིཏི ཝདནྟི། ཨུཙྪུརསོ གུལཱ༹སཝོ། ཧརཱིཏཀཱམལཀཀཊུཀབྷཎྜཱདིནཱནཱསམྦྷཱརཱནཾ རསོ ཙིརཔརིཝཱསིཏོ སམྦྷཱརསཾཡུཏྟོ། ཨཱསཝོ མེརཡཾ ཧོཏཱིཏི ཡོཛནཱ།

Pupphādīhīti ettha ādi-saddena phalādīnaṃ gahaṇaṃ. Yathāha ‘‘merayo nāma pupphāsavo phalāsavo madhvāsavo guḷāsavo sambhārasaṃyutto’’ti (pāci. 328). Tattha ca pupphāsavo nāma madhukapupphādīnaṃ jātirasakato ceva tālanāḷikerapupphānañca raso ciraparivāsito. Phalāsavo pana muddikāpanasaphalādīni madditvā tesaṃ rasena kato. Madhvāsavo nāma muddikānaṃ jātirasena kato. Makkhikāmadhunāpi karīyatīti vadanti. Ucchuraso guḷāsavo. Harītakāmalakakaṭukabhaṇḍādinānāsambhārānaṃ raso ciraparivāsito sambhārasaṃyutto. Āsavo merayaṃ hotīti yojanā.

༡༥༨༤. བཱིཛཏོ པཊྛཱཡཱཏི སམྦྷཱརེ པཊིཡཱདིཏྭཱ ཙཱཊིཡཾ པཀྑིཏྟཀཱལཏོ པཊྛཱཡ ཏཱལནཱལི༹ཀེརཱདཱིནཾ པུཔྥརསེ པུཔྥཏོ གལི༹ཏཱབྷིནཝཀཱལཏོཡེཝ ཙ པཊྛཱཡ། པིཝནྟསྶཱཏི ཨེཏྠ ‘‘ཀུསགྒེནཱ’’ཏིཔི སེསོ། ཨུབྷཡམྤི ཙཱཏི སུརཾ, མེརཡཉྩཱཏི ཨུབྷཡམྤི། བཱིཛཏོ པན པཊྛཱཡ ཀུསགྒེན པིཝནྟསྶཔི བྷིཀྑུནོ པཱཙིཏྟིཡཾ ཧོཏཱིཏི ཡོཛེཏབྦཾ། པཡོགབཱཧུལླེན ཨཱཔཏྟིབཱཧུལླཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘པཡོགེ ཙ པཡོགེ ཙཱ’’ཏི། ཨིདཉྩ ཝིཙྪིནྡིཏྭཱ ཝིཙྪིནྡིཏྭཱ པིཝནྟསྶ བྷིཀྑུནོ པཡོགེ ཙ པཡོགེ ཙ པཱཙིཏྟིཡཾ ཧོཏཱིཏི ཡོཛེཏབྦཾ། ཡཐཱཧ ‘‘ཝིཙྪིནྡིཏྭཱ ཝིཙྪིནྡིཏྭཱ པིཝཏོ པཡོགགཎནཱཡ ཨཱཔཏྟིཡོ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༢༨)། ཨེཀེནེཝ པཡོགེན བཧུམྤི པིཝནྟསྶ ཨེཀཾ ཨེཝ ཨཱཔཏྟིཾ བྱཏིརེཀཏོ དཱིཔེཏི། ཡཐཱཧ ‘‘ཨེཀེན པན པཡོགེན བཧུམྤི པིཝནྟསྶ ཨེཀཱ ཨཱཔཏྟཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༢༨)།

1584.Bījato paṭṭhāyāti sambhāre paṭiyāditvā cāṭiyaṃ pakkhittakālato paṭṭhāya tālanāḷikerādīnaṃ puppharase pupphato gaḷitābhinavakālatoyeva ca paṭṭhāya. Pivantassāti ettha ‘‘kusaggenā’’tipi seso. Ubhayampi cāti suraṃ, merayañcāti ubhayampi. Bījato pana paṭṭhāya kusaggena pivantassapi bhikkhuno pācittiyaṃ hotīti yojetabbaṃ. Payogabāhullena āpattibāhullaṃ dassetumāha ‘‘payoge ca payoge cā’’ti. Idañca vicchinditvā vicchinditvā pivantassa bhikkhuno payoge ca payoge ca pācittiyaṃ hotīti yojetabbaṃ. Yathāha ‘‘vicchinditvā vicchinditvā pivato payogagaṇanāya āpattiyo’’ti (pāci. aṭṭha. 328). Ekeneva payogena bahumpi pivantassa ekaṃ eva āpattiṃ byatirekato dīpeti. Yathāha ‘‘ekena pana payogena bahumpi pivantassa ekā āpattī’’ti (pāci. aṭṭha. 328).

༡༥༨༥. ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ ཝུཏྟནྟི ‘‘མཛྫེ མཛྫསཉྙཱི, མཛྫེ ཝེམཏིཀོ, མཛྫེ ཨམཛྫསཉྙཱི པིཝཏི, ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༢༨) ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ ཝུཏྟཾ།

1585.Tikapācittiyaṃ vuttanti ‘‘majje majjasaññī, majje vematiko, majje amajjasaññī pivati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 328) tikapācittiyaṃ vuttaṃ.

༡༥༨༦. ‘‘ཨནཱཔཏྟི ནམཛྫཾ ཧོཏི མཛྫཝཎྞཾ མཛྫགནྡྷཾ མཛྫརསཾ, ཏཾ པིཝཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༢༨) ཝུཏྟཏྟཱ ཨཱཧ ‘‘ཨམཛྫཾ མཛྫཝཎྞ’’ནྟིཨཱདི། ཨརིཊྛཾ ནཱམ ཨཱམལཀཕལརསཱདཱིཧི ཀཏོ ཨཱསཝཝིསེསོ། ལོཎསོཝཱིརཀཾ ནཱམ ཨཊྛཀཐཱཡཾ –

1586. ‘‘Anāpatti namajjaṃ hoti majjavaṇṇaṃ majjagandhaṃ majjarasaṃ, taṃ pivatī’’ti (pāci. 328) vuttattā āha ‘‘amajjaṃ majjavaṇṇa’’ntiādi. Ariṭṭhaṃ nāma āmalakaphalarasādīhi kato āsavaviseso. Loṇasovīrakaṃ nāma aṭṭhakathāyaṃ –

‘‘ཧརཱིཏཀཱམལཀཝིབྷཱིཏཀཀསཱཝེ, སབྦདྷཉྙཱནི, སབྦཨཔརཎྞཱནི, སཏྟནྣམྤི དྷཉྙཱནཾ ཨོདནཾ, ཀདལིཕལཱདཱིནི སབྦཕལཱནི, ཝེཏྟཀེཏཀཁཛྫཱུརིཀལཱི༹རཱདཡོ སབྦཀལཱི༹རེ, མཙྪམཾསཁཎྜཱནི, ཨནེཀཱནི ཙ མདྷུཕཱཎིཏསིནྡྷཝལོཎཏིཀཊུཀཱདཱིནི བྷེསཛྫཱནི པཀྑིཔིཏྭཱ ཀུམྦྷིམུཁཾ ལིམྤིཏྭཱ ཨེཀཾ ཝཱ དྭེ ཝཱ ཏཱིཎི ཝཱ སཾཝཙྪརཱནི ཋཔེནྟི, ཏཾ པརིཔཙྩིཏྭཱ ཛམྦུརསཝཎྞཾ ཧོཏི། ཝཱཏཀཱསཀུཊྛཔཎྜུབྷགནྡལཱདཱིནཉྩ སིནིདྡྷབྷོཛནབྷུཏྟཱནཉྩ ཨུཏྟརཔཱནཾ བྷཏྟཛཱིརཎཀབྷེསཛྫཾ ཏཱདིསཾ ནཏྠི། ཏཾ པནེཏཾ བྷིཀྑཱུནཾ པཙྪཱབྷཏྟམྤི ཝཊྚཏི, གིལཱནཱནཾ པཱཀཏིཀམེཝ། ཨགིལཱནཱནཾ པན ཨུདཀསམྦྷིནྣཾ པཱནཔརིབྷོགེནཱ’’ཏི (པཱརཱ॰ ཨཊྛ॰ ༢.༡༩༢) –

‘‘Harītakāmalakavibhītakakasāve, sabbadhaññāni, sabbaaparaṇṇāni, sattannampi dhaññānaṃ odanaṃ, kadaliphalādīni sabbaphalāni, vettaketakakhajjūrikaḷīrādayo sabbakaḷīre, macchamaṃsakhaṇḍāni, anekāni ca madhuphāṇitasindhavaloṇatikaṭukādīni bhesajjāni pakkhipitvā kumbhimukhaṃ limpitvā ekaṃ vā dve vā tīṇi vā saṃvaccharāni ṭhapenti, taṃ paripaccitvā jamburasavaṇṇaṃ hoti. Vātakāsakuṭṭhapaṇḍubhagandalādīnañca siniddhabhojanabhuttānañca uttarapānaṃ bhattajīraṇakabhesajjaṃ tādisaṃ natthi. Taṃ panetaṃ bhikkhūnaṃ pacchābhattampi vaṭṭati, gilānānaṃ pākatikameva. Agilānānaṃ pana udakasambhinnaṃ pānaparibhogenā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.192) –

ཝིབྷཱཝིཏོ བྷེསཛྫཝིསེསོ། སུཏྟཾ ནཱམ ཨནེཀེཧི བྷེསཛྫེཧི ཨབྷིསངྑཏོ ཨམཛྫབྷཱུཏོ ཨཱསཝཝིསེསོ།

Vibhāvito bhesajjaviseso. Suttaṃ nāma anekehi bhesajjehi abhisaṅkhato amajjabhūto āsavaviseso.

༡༥༨༧. ཝཱསགཱཧཱཔནཏྠཱཡཱཏི སུགནྡྷིབྷཱཝགཱཧཱཔནཏྠཾ། ཨཱིསཀནྟི མཛྫཝཎྞགནྡྷརསཱ ཡཐཱ ན པཉྙཱཡནྟི, ཨེཝཾ ཨཔྤམཏྟཀཾ། ཡཐཱཧ ‘‘ཨནཏིཀྑིཏྟམཛྫེཡེཝ ཨནཱཔཏྟི། ཡཾ པན ཨཏིཀྑིཏྟམཛྫཾ ཧོཏི, ཡཏྠ མཛྫསྶ ཝཎྞགནྡྷརསཱ པཉྙཱཡནྟི, ཏསྨིཾ ཨཱཔཏྟིཡེཝཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༢༩)། སཱུཔཱདཱིནཾ ཏུ པཱཀེཏི ཨེཏྠ ཨཱདི-སདྡེན མཾསཔཱཀཱདཡོ སངྒཧིཏཱ། ཡཐཱཧ ‘‘སཱུཔསམྤཱཀེ མཾསསམྤཱཀེ ཏེལསམྤཱཀེ’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༢༨)།

1587.Vāsagāhāpanatthāyāti sugandhibhāvagāhāpanatthaṃ. Īsakanti majjavaṇṇagandharasā yathā na paññāyanti, evaṃ appamattakaṃ. Yathāha ‘‘anatikkhittamajjeyeva anāpatti. Yaṃ pana atikkhittamajjaṃ hoti, yattha majjassa vaṇṇagandharasā paññāyanti, tasmiṃ āpattiyevā’’ti (pāci. aṭṭha. 329). Sūpādīnaṃ tu pāketi ettha ādi-saddena maṃsapākādayo saṅgahitā. Yathāha ‘‘sūpasampāke maṃsasampāke telasampāke’’ti (pāci. 328).

༡༥༨༨. ཝཏྠུཨཛཱནནཱ ཨཙིཏྟནྟི སམྦནྡྷོ། ཡཐཱཧ ‘‘ཝཏྠུཨཛཱནནཏཱཡ ཙེཏྠ ཨཙིཏྟཀཏཱ ཝེདིཏབྦཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༢༩)། ཝཏྠུཨཛཱནནཏཱ ཙ ནཱམ ‘‘མཛྫ’’ནྟི ཨཛཱནནབྷཱཝོ། ཨིདནྟི ཨིདཾ སིཀྑཱཔདཾ། ཙ-སདྡེན ཨཉྙཱནི ཙ གིརགྒསམཛྫཱདིསིཀྑཱཔདཱནི སམུཙྩིནོཏི། ཨཀུསལེནེཝཱཏི ཨཀུསལཙིཏྟེནེཝ། པཱནཏོཏི པཱཏབྦཏོ། ལོཀཝཛྫཀནྟི སཱདྷུལོཀེན ཝཛྫེཏབྦནྟི ཨཏྠོ། ལོཀཝཛྫམེཝ ལོཀཝཛྫཀཾ།

1588. Vatthuajānanā acittanti sambandho. Yathāha ‘‘vatthuajānanatāya cettha acittakatā veditabbā’’ti (pāci. aṭṭha. 329). Vatthuajānanatā ca nāma ‘‘majja’’nti ajānanabhāvo. Idanti idaṃ sikkhāpadaṃ. Ca-saddena aññāni ca giraggasamajjādisikkhāpadāni samuccinoti. Akusalenevāti akusalacitteneva. Pānatoti pātabbato. Lokavajjakanti sādhulokena vajjetabbanti attho. Lokavajjameva lokavajjakaṃ.

ནནུ ཙེཏྠ ཝཏྠུཨཛཱནནཏཱཡ ཨཙིཏྟཀཏྟེ ཏཾཝཏྠུཨཛཱནནཾ ཀུསལཱབྱཱཀཏཙིཏྟསམངྒིནོཔི སམྦྷཝཏི, ཀསྨཱ ‘‘ཨཀུསལེནེཝ པཱནཏོ ལོཀཝཛྫཀ’’ནྟི ཝུཏྟནྟི? ཝུཙྩཏེ – ཡསྨཱ ཨམཛྫསཉྙཱཡ པིཝཏོ, མཛྫསཉྙཱཡ ཙ པིཝཏོ མཛྫཾ ཝཏྠུནིཡཱམེན ཀིལེསུཔྤཏྟིཡཱཝ པཙྩཡོ ཧོཏི, ཡཐཱ མཛྫཾ པཱིཏཾ ཨཛཱནནྟསྶཱཔི ཨཀུསལཱནམེཝ པཙྩཡོ ཧོཏི, ན ཀུསལཱནཾ, ཏཐཱ ཨཛ྄ཛྷོཧརཎཀཱལེཔི ཝཏྠུནིཡཱམེན ཨཀུསལསྶེཝ པཙྩཡོ ཧོཏཱིཏི ཀཏྭཱ ཝུཏྟཾ ‘‘ཨཀུསལེནེཝ པཱནཏོ ལོཀཝཛྫཀ’’ནྟི། ཡཐཱ ཏཾ ནིལི༹ནིཛཱཏཀེ (ཛཱ॰ ༢.༡༨.༡ ཨཱདཡོ; ཛཱ॰ ཨཊྛ॰ ༥.༡༨.༡ ཨཱདཡོ) བྷེསཛྫསཉྙཱཡ ཨིཏྠིཡཱ མགྒེ ཨངྒཛཱཏཾ པཝེསེནྟསྶ ཀུམཱརསྶ ‘‘ཨིཏྠཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཏསྶཱ མགྒེ མེཐུནཾ པཊིསེཝཱམཱི’’ཏི ཝཱ སཉྙཱཡ ཨབྷཱཝེཔི ཀཱམརཱགུཔྤཏྟིཡཱ སཱིལཱདིགུཎཔརིཧཱནི ཝཏྠུནིཡཱམཏོ ཙ ཨཧོསི, ཨེཝམིདྷཱཔི དཊྛབྦོ།

Nanu cettha vatthuajānanatāya acittakatte taṃvatthuajānanaṃ kusalābyākatacittasamaṅginopi sambhavati, kasmā ‘‘akusaleneva pānato lokavajjaka’’nti vuttanti? Vuccate – yasmā amajjasaññāya pivato, majjasaññāya ca pivato majjaṃ vatthuniyāmena kilesuppattiyāva paccayo hoti, yathā majjaṃ pītaṃ ajānantassāpi akusalānameva paccayo hoti, na kusalānaṃ, tathā ajjhoharaṇakālepi vatthuniyāmena akusalasseva paccayo hotīti katvā vuttaṃ ‘‘akusaleneva pānato lokavajjaka’’nti. Yathā taṃ niḷinijātake (jā. 2.18.1 ādayo; jā. aṭṭha. 5.18.1 ādayo) bhesajjasaññāya itthiyā magge aṅgajātaṃ pavesentassa kumārassa ‘‘itthī’’ti vā ‘‘tassā magge methunaṃ paṭisevāmī’’ti vā saññāya abhāvepi kāmarāguppattiyā sīlādiguṇaparihāni vatthuniyāmato ca ahosi, evamidhāpi daṭṭhabbo.

ཀེཙི པན ‘‘ཨཀུསལེནེཝ པཱནཏོ’’ཏི ཨིདཾ ཨིམསྶ སིཀྑཱཔདསྶ སཙིཏྟཀཔཀྑཾ སནྡྷཱཡ ཝུཏྟཾ, ཨཉྙཐཱ པཱཎཱཏིཔཱཏཱདཱིསུཔི ཨཏིཔྤསངྒོཏི མཉྙམཱནཱ བཧུཀཱརཎཾ, ནིཡམནཉྩ དསྶེསུཾ། ཝིནཡཊྛཀཐཱཡཾ (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༢༩), པན ཁུདྡཀཔཱཋཊྛཀཐཱཡཾ (ཁུ॰ པཱ॰ ཨཊྛ॰ སིཀྑཱཔདཝཎྞནཱ), ཝིབྷངྒཊྛཀཐཱདཱིསུ ཙ ‘‘ཏིཙིཏྟ’’ནྟི ཨཝཏྭཱ ‘‘ཨཀུསལཙིཏྟ’’མིཙྩེཝ ཝུཏྟཏྟཱ, སིཀྑཱཔདསྶ སཱམཉྙལཀྑཎཾ དསྶེནྟེན པཀྑནྟརལཀྑཎདསྶནསྶ ཨཡུཏྟཏྟཱ ཙ ཨཊྛཀཐཱསུ ཡཐཱརུཏཝསེནེཝ ཨཏྠགྒཧཎེ ཙ ཀསྶཙི ཝིརོདྷསྶ ཨསམྦྷཝཏོ སཙིཏྟཀཔཀྑམེཝ སནྡྷཱཡ ཨཀུསལཙིཏྟཏཱ, ལོཀཝཛྫཏཱ ཙེཏྠ ན ཝཏྟབྦཱ། ‘‘ཝཏྠུཾ ཛཱནིཏྭཱཔི ཨཛཱནིཏྭཱཔི མཛྫཾ པིཝཏོ བྷིཀྑུསྶ པཱཙིཏྟིཡཾ། སཱམཎེརསྶ པན ཛཱནིཏྭཱཝ པིཝཏོ སཱིལབྷེདོ, ན ཨཛཱནིཏྭཱ’’ཏི (མཱཧཱཝ॰ ཨཊྛ॰ ༡༠༨ ཨཏྠཏོ སམཱནཾ) ཡཾ ཝུཏྟཾ, ཏཏྠ ཀཱརཎཾ མགྒིཏབྦཾ། སིཀྑཱཔདཔཉྙཏྟིཡཱ བུདྡྷཱནམེཝ ཝིསཡཏྟཱ ན ཏཾ མགྒིཏབྦཾ, ཡཐཱཔཉྙཏྟེཡེཝ ཝཏྟིཏབྦཾ། ཨིདཾ པན སིཀྑཱཔདཾ ཨཀུསལཙིཏྟཾ, སུཁོཔེཀྑཱཝེདནཱནཾ ཝསེན དུཝེདནཉྩ ཧོཏི། ཝིནཡཊྛཀཐཱཡཾ (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༢༩), པན མཱཏིཀཊྛཀཐཱཡཉྩ (ཀངྑཱ॰ ཨཊྛ॰ སུརཱཔཱནསིཀྑཱཔདཝཎྞནཱ) ‘‘ཏིཝེདན’’ནྟི པཱཋོ དིསྶཏི, ཁུདྡཀཔཱཋཝཎྞནཱཡ (ཁུ॰ པཱ॰ ཨཊྛ॰ སིཀྑཱཔདཝཎྞནཱ), ཝིབྷངྒཊྛཀཐཱདཱིསུ (ཝིབྷ॰ ཨཊྛ॰ ༧༠༣ ཨཱདཡོ) ཙ ‘‘སུཁམཛ྄ཛྷཏྟཝེདནཱཝསེན དུཝེདན’’ནྟི ཙ ‘‘ལོབྷམོཧམཱུལཝསེན དྭིམཱུལཀ’’ནྟི ཙ ཝུཏྟཏྟཱ སོ ‘‘པམཱདཔཱཋོ’’ཏི གཧེཏབྦོ།

Keci pana ‘‘akusaleneva pānato’’ti idaṃ imassa sikkhāpadassa sacittakapakkhaṃ sandhāya vuttaṃ, aññathā pāṇātipātādīsupi atippasaṅgoti maññamānā bahukāraṇaṃ, niyamanañca dassesuṃ. Vinayaṭṭhakathāyaṃ (pāci. aṭṭha. 329), pana khuddakapāṭhaṭṭhakathāyaṃ (khu. pā. aṭṭha. sikkhāpadavaṇṇanā), vibhaṅgaṭṭhakathādīsu ca ‘‘ticitta’’nti avatvā ‘‘akusalacitta’’micceva vuttattā, sikkhāpadassa sāmaññalakkhaṇaṃ dassentena pakkhantaralakkhaṇadassanassa ayuttattā ca aṭṭhakathāsu yathārutavaseneva atthaggahaṇe ca kassaci virodhassa asambhavato sacittakapakkhameva sandhāya akusalacittatā, lokavajjatā cettha na vattabbā. ‘‘Vatthuṃ jānitvāpi ajānitvāpi majjaṃ pivato bhikkhussa pācittiyaṃ. Sāmaṇerassa pana jānitvāva pivato sīlabhedo, na ajānitvā’’ti (māhāva. aṭṭha. 108 atthato samānaṃ) yaṃ vuttaṃ, tattha kāraṇaṃ maggitabbaṃ. Sikkhāpadapaññattiyā buddhānameva visayattā na taṃ maggitabbaṃ, yathāpaññatteyeva vattitabbaṃ. Idaṃ pana sikkhāpadaṃ akusalacittaṃ, sukhopekkhāvedanānaṃ vasena duvedanañca hoti. Vinayaṭṭhakathāyaṃ (pāci. aṭṭha. 329), pana mātikaṭṭhakathāyañca (kaṅkhā. aṭṭha. surāpānasikkhāpadavaṇṇanā) ‘‘tivedana’’nti pāṭho dissati, khuddakapāṭhavaṇṇanāya (khu. pā. aṭṭha. sikkhāpadavaṇṇanā), vibhaṅgaṭṭhakathādīsu (vibha. aṭṭha. 703 ādayo) ca ‘‘sukhamajjhattavedanāvasena duvedana’’nti ca ‘‘lobhamohamūlavasena dvimūlaka’’nti ca vuttattā so ‘‘pamādapāṭho’’ti gahetabbo.

སུརཱཔཱནཀཐཱཝཎྞནཱ།

Surāpānakathāvaṇṇanā.

༡༥༨༩. ཡེན ཀེནཙི ཨངྒེནཱཏི ཨངྒུལིཨཱདིནཱ ཡེན ཀེནཙི སརཱིརཱཝཡཝེན། ཧསཱདྷིཔྤཱཡིནོཏི ཧསེ ཨདྷིཔྤཱཡོ ཧསཱདྷིཔྤཱཡོ, སོ ཨེཏསྶ ཨཏྠཱིཏི ཝིགྒཧོ, ཏསྶ, ཨིམིནཱ ཀཱིལཱ༹དྷིཔྤཱཡརཧིཏསྶ ཨནཱཔཏྟིཾ བྱཏིརེཀཏོ དཱིཔེཏི། ཝཀྑཏི ཙ ‘‘ཨནཱཔཏྟི ནཧསཱདྷིཔྤཱཡསྶཱ’’ཏི། ཕུསཏོ ཕུསནྟསྶ།

1589.Yenakenaci aṅgenāti aṅguliādinā yena kenaci sarīrāvayavena. Hasādhippāyinoti hase adhippāyo hasādhippāyo, so etassa atthīti viggaho, tassa, iminā kīḷādhippāyarahitassa anāpattiṃ byatirekato dīpeti. Vakkhati ca ‘‘anāpatti nahasādhippāyassā’’ti. Phusato phusantassa.

༡༥༩༠. སབྦཏྠཱཏི སབྦེསུ ཨུཔསམྤནྣཱནུཔསམྤནྣེསུ། ཀཱཡཔཊིབདྡྷཱདིཀེ ནཡེཏི ‘‘ཀཱཡེན ཀཱཡཔཊིབདྡྷཾ ཨཱམསཏི, ཨཱཔཏྟི དུཀྐཊསྶཱ’’ཏིཨེཝམཱདིནཱ (པཱཙི॰ ༣༣༢) དསྶིཏེ ནཡེ། ཨནུཔསམྤནྣེ ཨུཔསམྤནྣསཉྙིཝེམཏིཀཨནུཔསམྤནྣསཉྙཱིནཾ ཝསེན ཏཱིཎི དུཀྐཊཱནི ཝུཏྟཱནཱིཏི ཨཱཧ ‘‘ཏཐེཝཱནུཔསམྤནྣེ, དཱིཔིཏཾ ཏིཀདུཀྐཊ’’ནྟི། ཨེཏྠ ཙ ‘‘ཏཐེཝཱ’’ཏི ཨིམིནཱ ཨུཔསམྤནྣེ ཨུཔསམྤནྣསཉྙིཝེམཏིཀཨནུཔསམྤནྣསཉྙཱིནཾ ཝསེན ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡསྶ ཝུཏྟབྷཱཝོ དཱིཔིཏོ ཧོཏི། ཡཐཱ ཨུཔསམྤནྣེ ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ དཱིཔིཏཾ, ཏཐེཝ ཨནུཔསམྤནྣེ ཏིཀདུཀྐཊཾ དཱིཔིཏནྟི ཡོཛནཱ།

1590.Sabbatthāti sabbesu upasampannānupasampannesu. Kāyapaṭibaddhādike nayeti ‘‘kāyena kāyapaṭibaddhaṃ āmasati, āpatti dukkaṭassā’’tievamādinā (pāci. 332) dassite naye. Anupasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena tīṇi dukkaṭāni vuttānīti āha ‘‘tathevānupasampanne, dīpitaṃ tikadukkaṭa’’nti. Ettha ca ‘‘tathevā’’ti iminā upasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena tikapācittiyassa vuttabhāvo dīpito hoti. Yathā upasampanne tikapācittiyaṃ dīpitaṃ, tatheva anupasampanne tikadukkaṭaṃ dīpitanti yojanā.

༡༥༩༡. ཨེཏྠ…པེ॰… བྷིཀྑུནཱིཏི ཨེཏྠ བྷིཀྑུཔི བྷིཀྑུནིཡཱ ཨནུཔསམྤནྣཊྛཱནེ ཋིཏོཏི ཝེདིཏབྦོ།

1591.Ettha…pe… bhikkhunīti ettha bhikkhupi bhikkhuniyā anupasampannaṭṭhāne ṭhitoti veditabbo.

༡༥༩༢. ནཧསཱདྷིཔྤཱཡསྶ ཕུསཏོཏི ཧསཱདྷིཔྤཱཡཾ ཝིནཱ ཝནྡནཱདཱིསུ པཱདཱདིསརཱིརཱཝཡཝེན པརཾ ཕུསནྟསྶ། ཀིཙྩེ སཏཱིཏི པིཊྛིཔརིཀམྨཱདིཀིཙྩེ སཏི།

1592.Nahasādhippāyassa phusatoti hasādhippāyaṃ vinā vandanādīsu pādādisarīrāvayavena paraṃ phusantassa. Kicce satīti piṭṭhiparikammādikicce sati.

ཨངྒུལིཔཏོདཀཀཐཱཝཎྞནཱ།

Aṅgulipatodakakathāvaṇṇanā.

༡༥༩༣. ཛལེཏི ཨེཏྠ ‘‘ཨུཔརིགོཔྥཀེ’’ཏི སེསོ། ཡཐཱཧ ‘‘ཨུཔརིགོཔྥཀེ ཨུདཀེ’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༣༧)། ནིམུཛྫནཱདཱིནནྟི ཨེཏྠ ཨཱདི-སདྡེན ཨུམྨུཛྫནཔླཝནཱནི གཧིཏཱནི། ཡཐཱཧ ‘‘ཨུཔརིགོཔྥཀེ ཨུདཀེ ཧསཱདྷིཔྤཱཡོ ནིམུཛྫཏི ཝཱ ཨུམྨུཛྫཏི ཝཱ པལཝཏི ཝཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༣༧)། ‘‘ཀེཝལ’’ནྟི ཨིམིནཱ ནཧཱནཱདིཀིཙྩེན ཨོཏརནྟསྶ ཨནཱཔཏྟཱིཏི དཱིཔེཏི།

1593.Jaleti ettha ‘‘uparigopphake’’ti seso. Yathāha ‘‘uparigopphake udake’’ti (pāci. 337). Nimujjanādīnanti ettha ādi-saddena ummujjanaplavanāni gahitāni. Yathāha ‘‘uparigopphake udake hasādhippāyo nimujjati vā ummujjati vā palavati vā’’ti (pāci. 337). ‘‘Kevala’’nti iminā nahānādikiccena otarantassa anāpattīti dīpeti.

༡༥༩༤. ཨུཔརིགོཔྥཀེ ཛལེཏི གོཔྥཀཱནཾ ཨུཔརིབྷཱགཔྤམཱཎེ ཛལེ། ནིམུཛྫེཡྻཔི ཝཱཏི ཨནྟོཛལཾ པཝིསནྟོ ནིམུཛྫེཡྻ ཝཱ། ཏརེཡྻ ཝཱཏི པླཝེཡྻ ཝཱ།

1594.Uparigopphake jaleti gopphakānaṃ uparibhāgappamāṇe jale. Nimujjeyyapi vāti antojalaṃ pavisanto nimujjeyya vā. Tareyya vāti plaveyya vā.

༡༥༩༥-༦. ཨནྟོཡེཝོདཀེ ནིམུཛྫིཏྭཱན གཙྪཏོ ཏསྶ ཧཏྠཔཱདཔཡོགེཧི པཱཙིཏྟིཾ པརིདཱིཔཡེཏི ཡོཛནཱ།

1595-6. Antoyevodake nimujjitvāna gacchato tassa hatthapādapayogehi pācittiṃ paridīpayeti yojanā.

༡༥༩༧. ཧཏྠཱདིསཀལསརཱིརཱཝཡཝཾ སངྒཎྷིཏུཾ ‘‘ཡེན ཡེནཱ’’ཏི ཨནིཡམཱམེཌིཏམཱཧ། ཛལཾ ཏརཏོ བྷིཀྑུནོ ཡེན ཡེན པན ཨངྒེན ཏརཎཾ ཧོཏཱིཏི ཡོཛནཱ།

1597. Hatthādisakalasarīrāvayavaṃ saṅgaṇhituṃ ‘‘yena yenā’’ti aniyamāmeḍitamāha. Jalaṃ tarato bhikkhuno yena yena pana aṅgena taraṇaṃ hotīti yojanā.

༡༥༩༨. ཏརུཏོ ཝཱཔཱིཏི རུཀྑཏོཔི ཝཱ། ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡནྟི ཨུདཀེ ཧསདྷམྨེ ཧསདྷམྨསཉྙིཝེམཏིཀཨཧསདྷམྨསཉྙཱིནཾ ཝསེན ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ། ‘‘ཏིཀདུཀྐཊ’’ནྟི པཱཋོ དིསྶཏི, ‘‘ཨུདཀེ ཨཧསདྷམྨེ ཧསདྷམྨསཉྙཱི, ཨཱཔཏྟི དུཀྐཊསྶ། ཨུདཀེ ཨཧསདྷམྨེ ཝེམཏིཀོ, ཨཱཔཏྟི དུཀྐཊསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༣༨) ཝཏྭཱ ‘‘ཨུདཀེ ཨཧསདྷམྨེ ཨཧསདྷམྨསཉྙཱི, ཨནཱཔཏྟཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༣༨) ཏཏིཡཝིཀཔྤེ པཱལི༹ཡཾ ཨནཱཔཏྟི ཝུཏྟཱཏི སོ པམཱདཔཱཋོ, ‘‘དྭིཀདུཀྐཊ’’ནྟི པཱཋོཡེཝ གཧེཏབྦོ།

1598.Taruto vāpīti rukkhatopi vā. Tikapācittiyanti udake hasadhamme hasadhammasaññivematikaahasadhammasaññīnaṃ vasena tikapācittiyaṃ. ‘‘Tikadukkaṭa’’nti pāṭho dissati, ‘‘udake ahasadhamme hasadhammasaññī, āpatti dukkaṭassa. Udake ahasadhamme vematiko, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 338) vatvā ‘‘udake ahasadhamme ahasadhammasaññī, anāpattī’’ti (pāci. 338) tatiyavikappe pāḷiyaṃ anāpatti vuttāti so pamādapāṭho, ‘‘dvikadukkaṭa’’nti pāṭhoyeva gahetabbo.

༡༥༩༩. ནཱཝཾ ཏཱིརེ ཨུསྶཱརེནྟོཔི ཝཱཏི སམྦནྡྷོ། ཨུསྶཱརེནྟོཏི ཏཱིརམཱརོཔེནྟོ། ‘‘ཀཱིལ༹ཏཱི’’ཏི ཨིདཾ ‘‘པཱཛེནྟོ’’ཏི ཨིམིནཱཔི ཡོཛེཏབྦཾ།

1599. Nāvaṃ tīre ussārentopi vāti sambandho. Ussārentoti tīramāropento. ‘‘Kīḷatī’’ti idaṃ ‘‘pājento’’ti imināpi yojetabbaṃ.

༡༦༠༠. ཀཐལཱཡ ཝཱཏི ཁུདྡཀཀཔཱལིཀཱཡ ཝཱ། ཨུདཀནྟི ཨེཏྠ ‘‘བྷཱཛནགཏཾ ཝཱ’’ཏི སེསོ། ‘‘བྷཱཛནགཏཾ ཨུདཀཾ ཝཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༣༨) ཧི པདབྷཱཛནེ ཝུཏྟཾ།

1600.Kathalāya vāti khuddakakapālikāya vā. Udakanti ettha ‘‘bhājanagataṃ vā’’ti seso. ‘‘Bhājanagataṃ udakaṃ vā’’ti (pāci. 338) hi padabhājane vuttaṃ.

༡༦༠༡. ཀཉྩིཀཾ ཝཱཏི དྷཉྙརསཾ ཝཱ། ཨཔི-སདྡོ ‘‘ཁཱིརཾ ཝཱ ཏཀྐཾ ཝཱ རཛནཾ ཝཱ པསྶཱཝཾ ཝཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༣༨) པཱལི༹ཡཾ ཨཱགཏེ སམྤིཎྜེཏི། ཙིཀྑལླཾ ཝཱཔཱིཏི ཨུདཀཀདྡམཾ ཝཱ། ཨེཏྠ ཝིསེསཛོཏཀེན ཨཔི-སདྡེན ‘‘ཨཔིཙ ཨུཔརིགོཔྥཀེ ཝུཏྟཱནི ཨུམྨུཛྫནཱདཱིནི ཋཔེཏྭཱ ཨཉྙེན ཡེན ཀེནཙི ཨཱཀཱརེན ཨུདཀཾ ཨོཏརིཏྭཱ ཝཱ ཨནོཏརིཏྭཱ ཝཱ ཡཏྠ ཀཏྠཙི ཋིཏཾ ཨུདཀཾ ཨནྟམསོ བིནྡུཾ གཧེཏྭཱ ཁིཔནཀཱིལཱ༹ཡཔི ཀཱིལ༹ནྟསྶ དུཀྐཊམེཝཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༣༦) ཨཊྛཀཐཱགཏཾ ཝིནིཙྪཡཝིསེསཾ སམྤིཎྜེཏི། ཝིཀྑིཔནྟི ཝིཀྑིཔིཏྭཱ།

1601.Kañcikaṃvāti dhaññarasaṃ vā. Api-saddo ‘‘khīraṃ vā takkaṃ vā rajanaṃ vā passāvaṃ vā’’ti (pāci. 338) pāḷiyaṃ āgate sampiṇḍeti. Cikkhallaṃ vāpīti udakakaddamaṃ vā. Ettha visesajotakena api-saddena ‘‘apica uparigopphake vuttāni ummujjanādīni ṭhapetvā aññena yena kenaci ākārena udakaṃ otaritvā vā anotaritvā vā yattha katthaci ṭhitaṃ udakaṃ antamaso binduṃ gahetvā khipanakīḷāyapi kīḷantassa dukkaṭamevā’’ti (pāci. aṭṭha. 336) aṭṭhakathāgataṃ vinicchayavisesaṃ sampiṇḍeti. Vikkhipanti vikkhipitvā.

༡༦༠༢. སཏི ཀིཙྩེ ཛལཾ ཝིགཱཧིཏྭཱ ནིམུཛྫནཱདིཀཾ ཀརོནྟསྶ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཡོཛནཱ། ཀིཙྩཾ ནཱམ ནཧཱནཱདིཀཾ།

1602. Sati kicce jalaṃ vigāhitvā nimujjanādikaṃ karontassa anāpattīti yojanā. Kiccaṃ nāma nahānādikaṃ.

༡༦༠༣. ཨནནྟརསྶཱཏི ཨངྒུལིཔཏོདཀསིཀྑཱཔདསྶ། ཝིསེསོཝ ཝིསེསཏཱ, ཀོཙི ཝིསེསོ ནཏྠཱིཏི ཨཏྠོ།

1603.Anantarassāti aṅgulipatodakasikkhāpadassa. Visesova visesatā, koci viseso natthīti attho.

ཧསདྷམྨཀཐཱཝཎྞནཱ།

Hasadhammakathāvaṇṇanā.

༡༦༠༤-༥. ཡོ བྷིཀྑུ བྷིཀྑུནཱ པཉྙཏྟེན ཝུཙྩམཱནོ ཨསྶ ཝཙནཾ ཨཀཏྟུཀཱམཏཱཡ ཨཱདརཾ པན སཙེ ན ཀརོཏི, ཏསྶ ཏསྨིཾ ཨནཱདརིཡེ པཱཙིཏྟིཡམུདཱིརཡེཏི ཡོཛནཱ, ཨིམིནཱ ཝཱཀྱེན པུགྒལཱནཱདརམཱུལཀཾ པཱཙིཏྟིཡཾ ཝུཏྟཾ། ཡཐཱཧ ‘‘ཨནཱདརིཡཾ ནཱམ དྭེ ཨནཱདརིཡཱནི པུགྒལཱནཱདརིཡཉྩ དྷམྨཱནཱདརིཡཉྩཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༤༢), ‘‘པུགྒལཱནཱདརིཡཾ ནཱམ ཨུཔསམྤནྣེན པཉྙཏྟེན ཝུཙྩམཱནོ ‘ཨཡཾ ཨུཀྑིཏྟཀོ ཝཱ ཝམྦྷིཏོ ཝཱ གརཧིཏོ ཝཱ ཨིམསྶ ཝཙནཾ ཨཀཏཾ བྷཝིསྶཏཱི’ཏི ཨནཱདརིཡཾ ཀརོཏི, ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༤༢) ཙ།

1604-5. Yo bhikkhu bhikkhunā paññattena vuccamāno assa vacanaṃ akattukāmatāya ādaraṃ pana sace na karoti, tassa tasmiṃ anādariye pācittiyamudīrayeti yojanā, iminā vākyena puggalānādaramūlakaṃ pācittiyaṃ vuttaṃ. Yathāha ‘‘anādariyaṃ nāma dve anādariyāni puggalānādariyañca dhammānādariyañcā’’ti (pāci. 342), ‘‘puggalānādariyaṃ nāma upasampannena paññattena vuccamāno ‘ayaṃ ukkhittako vā vambhito vā garahito vā imassa vacanaṃ akataṃ bhavissatī’ti anādariyaṃ karoti, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 342) ca.

དྷམྨམེཝ ཝཱ ཨསིཀྑིཏུཀཱམོ ཡོ བྷིཀྑུ བྷིཀྑུནཱ པཉྙཏྟེན ཝུཙྩམཱནོ ཨསྶ ཝཙནཾ ཨཀཏྟུཀཱམཏཱཡ ཨཱདརཾ པན སཙེ ན ཀརོཏི, ཏསྶ ཏསྨིཾ ཨནཱདརིཡེ པཱཙིཏྟིཡམུདཱིརཡེཏི ཡོཛནཱ, ཨིམིནཱ དྷམྨཱནཱདརིཡམཱུལཀཾ པཱཙིཏྟིཡཾ ཝུཏྟཾ། ཡཐཱཧ ‘‘དྷམྨཱནཱདརིཡཾ ནཱམ ཨུཔསམྤནྣེན པཉྙཏྟེན ཝུཙྩམཱནོ ཀཐཱཡཾ ནསྶེཡྻ ཝཱ ཝིནསྶེཡྻ ཝཱ ཨནྟརདྷཱཡེཡྻ ཝཱ, ཏཾ ནསིཀྑིཏུཀཱམོ ཨནཱདརིཡཾ ཀརོཏི, ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༤༢)། ཨནཱདརིཡེཏི ནིམིཏྟཏྠེ བྷུམྨཾ།

Dhammameva vā asikkhitukāmo yo bhikkhu bhikkhunā paññattena vuccamāno assa vacanaṃ akattukāmatāya ādaraṃ pana sace na karoti, tassa tasmiṃ anādariye pācittiyamudīrayeti yojanā, iminā dhammānādariyamūlakaṃ pācittiyaṃ vuttaṃ. Yathāha ‘‘dhammānādariyaṃ nāma upasampannena paññattena vuccamāno kathāyaṃ nasseyya vā vinasseyya vā antaradhāyeyya vā, taṃ nasikkhitukāmo anādariyaṃ karoti, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 342). Anādariyeti nimittatthe bhummaṃ.

༡༦༠༦. ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ ཝུཏྟནྟི ‘‘ཨུཔསམྤནྣེ ཨུཔསམྤནྣསཉྙཱི, ཝེམཏིཀོ, ཨནུཔསམྤནྣསཉྙཱི ཨནཱདརིཡཾ ཀརོཏི, ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༤༣) ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ ཝུཏྟཾ། ཏིཀཱཏཱིཏེནཱཏི ལོཀཏྟིཀམཏིཀྐནྟེན། ཨནུཔསམྤནྣཱནཱདརེ ཏིཀདུཀྐཊནྟི ཨནུཔསམྤནྣེ ཨུཔསམྤནྣསཉྙིཝེམཏིཀཨནུཔསམྤནྣསཉྙཱིནཾ ཝསེན ཏིཀདུཀྐཊཾ།

1606.Tikapācittiyaṃ vuttanti ‘‘upasampanne upasampannasaññī, vematiko, anupasampannasaññī anādariyaṃ karoti, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 343) tikapācittiyaṃ vuttaṃ. Tikātītenāti lokattikamatikkantena. Anupasampannānādare tikadukkaṭanti anupasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena tikadukkaṭaṃ.

༡༦༠༧. སུཏྟེནེཝཱབྷིདྷམྨེནཱཏི ཨེཏྠ ཨེཝཀཱརོ ‘‘དུཀྐཊ’’ནྟི ཨིམིནཱ ཡོཛེཏབྦོ། ‘‘སུཏྟེན ཨབྷིདྷམྨེནཱ’’ཏི པདདྭཡེན ཨབྷེདོཔཙཱརཏོ སུཏྟཱབྷིདྷམྨཱགཏོ པརིཡཏྟིདྷམྨོ ཝུཏྟོ། ཨཔཉྙཏྟེནཱཏི པཉྙཏྟསངྑཱཏཝིནཡཏོ ཨཉྙཏྟཱ ཨཔཉྙཏྟེན། ‘‘ཨཔཉྙཏྟེནཱ’’ཏི ཨིདཾ ‘‘སུཏྟེན ཨབྷིདྷམྨེནཱ’’ཏི པདདྭཡཝིསེསནཾ། བྷིཀྑུནཱ ཝུཏྟསྶ ཏསྨིཾ བྷིཀྑུམྷི ཝཱ དྷམྨེ ཝཱ ཨནཱདརཾ ཀརོཏོ དུཀྐཊམེཝ། སཱམཎེརེན ཨུབྷཡེནཔི པཉྙཏྟེན ཝཱ ཨཔཉྙཏྟེན ཝཱ ཝུཏྟསྶ ཏསྨིཾ སཱམཎེརེ ཝཱ པཉྙཏྟེ ཝཱ ཨཔཉྙཏྟེ ཝཱ དྷམྨེ ཨནཱདརཾ ཀརོཏོ བྷིཀྑུསྶ དུཀྐཊམེཝཱཏི ཡོཛནཱ།

1607.Suttenevābhidhammenāti ettha evakāro ‘‘dukkaṭa’’nti iminā yojetabbo. ‘‘Suttenaabhidhammenā’’ti padadvayena abhedopacārato suttābhidhammāgato pariyattidhammo vutto. Apaññattenāti paññattasaṅkhātavinayato aññattā apaññattena. ‘‘Apaññattenā’’ti idaṃ ‘‘suttena abhidhammenā’’ti padadvayavisesanaṃ. Bhikkhunā vuttassa tasmiṃ bhikkhumhi vā dhamme vā anādaraṃ karoto dukkaṭameva. Sāmaṇerena ubhayenapi paññattena vā apaññattena vā vuttassa tasmiṃ sāmaṇere vā paññatte vā apaññatte vā dhamme anādaraṃ karoto bhikkhussa dukkaṭamevāti yojanā.

༡༦༠༨. དོསོཏི པཱཙིཏྟིཡདུཀྐཊསངྑཱཏོ ཀོཙི དོསོ།

1608.Dosoti pācittiyadukkaṭasaṅkhāto koci doso.

༡༦༠༩. ཨེཏྠཱཏི ཨིམསྨིཾ ཨཱཙརིཡཱནཾ གཱཧེ། གཱརཡ྄ཧོ ཨཱཙརིཡུགྒཧོ ནེཝ གཧེཏབྦོཏི ཡོཛནཱ། གཱརཡ྄ཧོ ཨཱཙརིཡུགྒཧོཏི ཨེཏྠ ‘‘ཡསྨཱ ཨུཙྪུརསོ སཏྟཱཧཀཱལིཀོ, ཏསྶ ཀསཊོ ཡཱཝཛཱིཝིཀོ, དྭིནྣཾཡེཝ སམཝཱཡོ ཨུཙྪུཡཊྛི, ཏསྨཱ ཝིཀཱལེ ཨུཙྪུཡཊྛིཾ ཁཱདིཏུཾ ཝཊྚཏི གུལ༹ཧརཱིཏཀེ ཝིཡཱ’’ཏི ཨེཝམཱདིཀོ སམྤཏི ནིབྦཏྟོ གཱརཡ྄ཧཱཙརིཡཝཱདོ། ཀཏརོ པན གཧེཏབྦོཏི? པཝེཎིཡཱ ཨཱགཏོ ཨཱཙརིཡུགྒཧོཝ གཧེཏབྦོ།

1609.Etthāti imasmiṃ ācariyānaṃ gāhe. Gārayho ācariyuggaho neva gahetabboti yojanā. Gārayho ācariyuggahoti ettha ‘‘yasmā ucchuraso sattāhakāliko, tassa kasaṭo yāvajīviko, dvinnaṃyeva samavāyo ucchuyaṭṭhi, tasmā vikāle ucchuyaṭṭhiṃ khādituṃ vaṭṭati guḷaharītake viyā’’ti evamādiko sampati nibbatto gārayhācariyavādo. Kataro pana gahetabboti? Paveṇiyā āgato ācariyuggahova gahetabbo.

ཀུརུནྡིཡཾ པན ‘‘ལོཀཝཛྫེ ཨཱཙརིཡུགྒཧོ ན ཝཊྚཏི, པཎྞཏྟིཝཛྫེ པན ཝཊྚཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༤༤) ཝུཏྟཾ། མཧཱཔཙྩརིཡཾ ‘‘སུཏྟཾ, སུཏྟཱནུལོམཉྩ ཨུགྒཧིཏཀཱནཾཡེཝ ཨཱཙརིཡཱནཾ ཨུགྒཧོ པམཱཎཾ, ཨཛཱནནྟཱནཾ ཀཐཱ ཨཔྤམཱཎ’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༤༤) ཝུཏྟཾ། ‘‘ཏཾ སབྦཾ པཝེཎིཡཱ ཨཱགཏེ སམོདྷཱནཾ གཙྪཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༤༤) ཨཊྛཀཐཱཡཾ ཝུཏྟཾ། ཨེཏྠ ལོཀཝཛྫེ ཨཱཙརིཡུགྒཧོ ན ཝཊྚཏཱིཏི ལོཀཝཛྫསིཀྑཱཔདེ ཨཱཔཏྟིཊྛཱནེ ཡོ ཨཱཙརིཡཝཱདོ, སོ ན གཧེཏབྦོ, ལོཀཝཛྫམཏིཀྐམིཏྭཱ ‘‘ཨིདཾ ཨམྷཱཀཾ ཨཱཙརིཡུགྒཧོ’’ཏི ཝདནྟསྶ ཨུགྒཧོ ན ཝཊྚཏཱིཏི ཨདྷིཔྤཱཡོ། སུཏྟཱནུལོམཾ ནཱམ ཨཊྛཀཐཱ། པཝེཎིཡཱ ཨཱགཏེ སམོདྷཱནཾ གཙྪཏཱིཏི ‘‘པཝེཎིཡཱ ཨཱགཏོ ཨཱཙརིཡུགྒཧོཝ གཧེཏབྦོ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༤༤) ཨེཝཾ ཝུཏྟེ མཧཱཨཊྛཀཐཱཝཱདེཡེཝ སངྒཧཾ གཙྪཏཱིཏི ཨདྷིཔྤཱཡོ།

Kurundiyaṃ pana ‘‘lokavajje ācariyuggaho na vaṭṭati, paṇṇattivajje pana vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 344) vuttaṃ. Mahāpaccariyaṃ ‘‘suttaṃ, suttānulomañca uggahitakānaṃyeva ācariyānaṃ uggaho pamāṇaṃ, ajānantānaṃ kathā appamāṇa’’nti (pāci. aṭṭha. 344) vuttaṃ. ‘‘Taṃ sabbaṃ paveṇiyā āgate samodhānaṃ gacchatī’’ti (pāci. aṭṭha. 344) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Ettha lokavajje ācariyuggaho na vaṭṭatīti lokavajjasikkhāpade āpattiṭṭhāne yo ācariyavādo, so na gahetabbo, lokavajjamatikkamitvā ‘‘idaṃ amhākaṃ ācariyuggaho’’ti vadantassa uggaho na vaṭṭatīti adhippāyo. Suttānulomaṃ nāma aṭṭhakathā. Paveṇiyā āgate samodhānaṃ gacchatīti ‘‘paveṇiyā āgato ācariyuggahova gahetabbo’’ti (pāci. aṭṭha. 344) evaṃ vutte mahāaṭṭhakathāvādeyeva saṅgahaṃ gacchatīti adhippāyo.

ཨནཱདརིཡཀཐཱཝཎྞནཱ།

Anādariyakathāvaṇṇanā.

༡༦༡༠-༡. ‘‘ཡོ པན བྷིཀྑུ བྷིཀྑུཾ བྷིཾསཱཔེཡྻ, པཱཙིཏྟིཡ’’ནྟི (པཱཙི॰ ༣༤༦) མཱཏིཀཱཝཙནཏོ བྷཡསཉྫནནཏྠཱཡཱཏི ཨེཏྠ ‘‘བྷིཀྑུསྶཱ’’ཏི སེསོ། ཏེནེཝ ཝཀྑཏི ‘‘ཨིཏརསྶ ཏུ བྷིཀྑུསྶཱ’’ཏི། རཱུཔཱདིནྟི རཱུཔསདྡགནྡྷཱདིཾ། ཨུཔསཾཧརེཏི ཨུཔཊྛཔེཏི , དསྶེཏཱིཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། བྷཡཱནཀཾ ཀཐནྟི ཙོརཀནྟཱརཱདིཀཐཾ། ཡཐཱཧ ‘‘ཙོརཀནྟཱརཾ ཝཱ ཝཱལ༹ཀནྟཱརཾ ཝཱ པིསཱཙཀནྟཱརཾ ཝཱ ཨཱཙིཀྑཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༤༨)། པརསནྟིཀེཏི ཨེཏྠ ‘‘པརོ’’ཏི ཝུཏྟནཡེན ལབྦྷམཱནོ ཨུཔསམྤནྣོ གཧེཏབྦོ།

1610-1. ‘‘Yo pana bhikkhu bhikkhuṃ bhiṃsāpeyya, pācittiya’’nti (pāci. 346) mātikāvacanato bhayasañjananatthāyāti ettha ‘‘bhikkhussā’’ti seso. Teneva vakkhati ‘‘itarassa tu bhikkhussā’’ti. Rūpādinti rūpasaddagandhādiṃ. Upasaṃhareti upaṭṭhapeti , dassetīti vuttaṃ hoti. Bhayānakaṃ kathanti corakantārādikathaṃ. Yathāha ‘‘corakantāraṃ vā vāḷakantāraṃ vā pisācakantāraṃ vā ācikkhatī’’ti (pāci. 348). Parasantiketi ettha ‘‘paro’’ti vuttanayena labbhamāno upasampanno gahetabbo.

དིསྭཱ ཝཱཏི ཨུཔཊྛཱཔིཏཾ ཏཾ རཱུཔཱདིཾ དིསྭཱ ཝཱ། སུཏྭཱ ཝཱཏི ཏཾ བྷཡཱནཀཾ ཀཐཾ སུཏྭཱ ཝཱ། ཡསྶ བྷཡདསྶནཏྠཱཡ ཏཾ ཨུཔཊྛཱཔེསི, སོ བྷཱཡཏུ ཝཱ མཱ ཝཱ བྷཱཡཏུ། ཨིཏརསྶཱཏི ཏདུཔཊྛཱཔཀསྶ བྷིཀྑུསྶ། ཏངྑཎེཏི ཨུཔཊྛཱཔིཏཀྑཎེ།

Disvā vāti upaṭṭhāpitaṃ taṃ rūpādiṃ disvā vā. Sutvā vāti taṃ bhayānakaṃ kathaṃ sutvā vā. Yassa bhayadassanatthāya taṃ upaṭṭhāpesi, so bhāyatu vā mā vā bhāyatu. Itarassāti tadupaṭṭhāpakassa bhikkhussa. Taṅkhaṇeti upaṭṭhāpitakkhaṇe.

༡༦༡༢. ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ ཝུཏྟནྟི ‘‘ཨུཔསམྤནྣེ ཨུཔསམྤནྣསཉྙཱི, ཝེམཏིཀོ, ཨནུཔསམྤནྣསཉྙཱི བྷིཾསཱཔེཏི, ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༤༨) ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ ཝུཏྟཾ། ཏིཀདུཀྐཊནྟི ཨནུཔསམྤནྣེ ཨུཔསམྤནྣསཉྙིཝེམཏིཀཨནུཔསམྤནྣསཉྙཱིནཾ ཝསེན ཏིཀདུཀྐཊཾ། ‘‘ཨནུཔསམྤནྣཾ བྷིཾསཱཔེཏུཀཱམོ’’ཏིཨཱདིཀེ དུཀྐཊཝཱརེ ཨནུཔསམྤནྣགྒཧཎེན གིཧིནོཔི སངྒཡ྄ཧམཱནཏྟཱ ‘‘སཱམཎེརཾ གཧཊྛཾ ཝཱ’’ཏི ཨཱཧ། སཱམཎེརཾ…པེ॰… བྷིཀྑུནོ ཏཐེཝ བྷིཾསཱཔེནྟསྶ ཏིཀདུཀྐཊཾ ཝུཏྟནྟི ཡོཛནཱ།

1612.Tikapācittiyaṃ vuttanti ‘‘upasampanne upasampannasaññī, vematiko, anupasampannasaññī bhiṃsāpeti, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 348) tikapācittiyaṃ vuttaṃ. Tikadukkaṭanti anupasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena tikadukkaṭaṃ. ‘‘Anupasampannaṃ bhiṃsāpetukāmo’’tiādike dukkaṭavāre anupasampannaggahaṇena gihinopi saṅgayhamānattā ‘‘sāmaṇeraṃ gahaṭṭhaṃ vā’’ti āha. Sāmaṇeraṃ…pe… bhikkhuno tatheva bhiṃsāpentassa tikadukkaṭaṃ vuttanti yojanā.

བྷིཾསཱཔནཀཐཱཝཎྞནཱ།

Bhiṃsāpanakathāvaṇṇanā.

༡༦༡༤. ཛོཏིནྟི ཨགྒིཾ། ཏཔྤེཏུཀཱམོཏི ཝིསིབྦེཏུཀཱམོ། ‘‘ཏེན ཁོ པན སམཡེན བྷིཀྑཱུ པདཱིཔེཔི ཛོཏིཀེཔི ཛནྟཱགྷརེཔི ཀུཀྐུཙྩཱཡནྟཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༥༢) ཨུཔྤནྣཝཏྠུམྷི ‘‘ཨནུཛཱནཱམི བྷིཀྑཝེ ཏཐཱརཱུཔཔཙྩཡཱ ཛོཏིཾ སམཱདཧིཏུཾ སམཱདཧཱཔེཏུ’’ནྟི (པཱཙི॰ ༣༥༢) ཝུཏྟཏྟཱ ཨེཏྠ ‘‘ཏཐཱརཱུཔཾ པཙྩཡ’’ནྟི ཨིམིནཱ པདཱིཔུཛྫལནཉྩ པཏྟཔཙནསརཱིརསེདནཱདིཀམྨཉྩ ཛནྟཱགྷརཝཏྟཉྩ གཧེཏབྦཾ། ཨེཏྠ ཙ ཛོཏིཀེཔཱིཏི པཏྟཔཙནསེདནཀམྨཱདཱིསུ ཛོཏིཀརཎེཏི ཨཏྠོ།

1614.Jotinti aggiṃ. Tappetukāmoti visibbetukāmo. ‘‘Tena kho pana samayena bhikkhū padīpepi jotikepi jantāgharepi kukkuccāyantī’’ti (pāci. 352) uppannavatthumhi ‘‘anujānāmi bhikkhave tathārūpapaccayā jotiṃ samādahituṃ samādahāpetu’’nti (pāci. 352) vuttattā ettha ‘‘tathārūpaṃ paccaya’’nti iminā padīpujjalanañca pattapacanasarīrasedanādikammañca jantāgharavattañca gahetabbaṃ. Ettha ca jotikepīti pattapacanasedanakammādīsu jotikaraṇeti attho.

༡༦༡༥. སཡཾསམཱདཧནྟསྶཱཏི ཨཏྟནཱ ཛཱལེནྟསྶ།

1615.Sayaṃsamādahantassāti attanā jālentassa.

༡༦༡༦. ཛཱལཱཔེནྟསྶ …པེ॰… དུཀྐཊནྟི ཨཱཎཏྟིཡཱ ཨཱཔཛྫིཏབྦཾ དུཀྐཊཾ སནྡྷཱཡཱཧ། ཨཱཎཏྟིཡཱ ཛལིཏེ ཨཱཔཛྫིཏབྦཱཔཏྟི ‘‘ཛཱལུཊྛཱནེ པནཱཔཏྟི, པཱཙིཏྟི པརིཀིཏྟིཏཱ’’ཏི ཨནུཝཏྟམཱནཏྟཱ སིདྡྷཱཏི ཝིསུཾ ན ཝུཏྟཱ།

1616.Jālāpentassa…pe… dukkaṭanti āṇattiyā āpajjitabbaṃ dukkaṭaṃ sandhāyāha. Āṇattiyā jalite āpajjitabbāpatti ‘‘jāluṭṭhāne panāpatti, pācitti parikittitā’’ti anuvattamānattā siddhāti visuṃ na vuttā.

༡༦༡༧. གིལཱནསྶཱཏི ‘‘གིལཱནོ ནཱམ ཡསྶ ཝིནཱ ཨགྒིནཱ ན ཕཱསུ ཧོཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༥༤) ཝུཏྟསྶ གིལཱནསྶ། ཨཝིཛ྄ཛྷཱཏཾ ཨལཱཏཾ ཨུཀྑིཔནྟསྶཱཏི གཧཎེན བྷཊྛཾ ཨནིབྦུཏཱལཱཏཾ ཨགྒིནོ སམཱིཔཾ ཀརོནྟསྶ, ཡཐཱཋཱནེ ཋཔེནྟསྶཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི།

1617.Gilānassāti ‘‘gilāno nāma yassa vinā agginā na phāsu hotī’’ti (pāci. 354) vuttassa gilānassa. Avijjhātaṃ alātaṃ ukkhipantassāti gahaṇena bhaṭṭhaṃ anibbutālātaṃ aggino samīpaṃ karontassa, yathāṭhāne ṭhapentassāti vuttaṃ hoti.

༡༦༡༨-༩. ཝིཛ྄ཛྷཱཏཾ ཨལཱཏནྟི ནིབྦུཏཱལཱཏཾ། ཡཐཱཝཏྠུཀཾ པཱཙིཏྟིཡནྟི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཨཉྙེན ཝཱ ཀཏཾ ཝིསིབྦེནྟསྶ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཡོཛནཱ། ཝིསིབྦེནྟསྶཱཏི ཏཔྤེནྟསྶ། ཨངྒཱརནྟི ཝཱིཏཙྩིཀཾ ཨངྒཱརཾ། པདཱིཔུཛྫལནཱདིཀེཏི ཨཱདི-སདྡེན ‘‘ཛོཏིཀེ ཛནྟཱགྷརེ ཏཐཱརཱུཔཔཙྩཡཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༥༢) ཨཱགཏཾ སངྒཎྷཱཏི། ཨེཏྠ ཙ ཏཐཱརཱུཔཔཙྩཡཱཏི ཋཔེཏྭཱ པདཱིཔཱདཱིནི ཨཉྙེནཔི ཏཐཱརཱུཔེན པཙྩཡེན།

1618-9.Vijjhātaṃ alātanti nibbutālātaṃ. Yathāvatthukaṃ pācittiyanti vuttaṃ hoti. Aññena vā kataṃ visibbentassa anāpattīti yojanā. Visibbentassāti tappentassa. Aṅgāranti vītaccikaṃ aṅgāraṃ. Padīpujjalanādiketi ādi-saddena ‘‘jotike jantāghare tathārūpapaccayā’’ti (pāci. 352) āgataṃ saṅgaṇhāti. Ettha ca tathārūpapaccayāti ṭhapetvā padīpādīni aññenapi tathārūpena paccayena.

ཛོཏིསམཱདཧནཀཐཱཝཎྞནཱ།

Jotisamādahanakathāvaṇṇanā.

༡༦༢༠-༡. མཛ྄ཛྷིམེ དེསེཏི ཛམྦུདཱིཔེ ཡཏྠ བོདྷིམཎྜལཾ ཧོཏི, ཏསྨིཾ ནཝཡོཛནསཏཱཝཊྚེ མཛ྄ཛྷིམམཎྜལེ, ཨིམིནཱ ཨིདཾ སིཀྑཱཔདཾ ཏཏྠེཝ དེསོདིསྶཀཏཱཡ ནིཡཏནྟི དསྶེཏི། ཏེནེཝ ཝཀྑཏི ཨནཱཔཏྟིཝཱརེ ‘‘པཙྩནྟིམེཔི ཝཱ དེསེ’’ཏི། ཙུཎྞནྟི སིརཱིསཙུཎྞཱདིཀཾ ཙུཎྞཾ། ཨབྷིསངྑརཏོཏི པཊིཡཱདེནྟསྶ།

1620-1.Majjhime deseti jambudīpe yattha bodhimaṇḍalaṃ hoti, tasmiṃ navayojanasatāvaṭṭe majjhimamaṇḍale, iminā idaṃ sikkhāpadaṃ tattheva desodissakatāya niyatanti dasseti. Teneva vakkhati anāpattivāre ‘‘paccantimepi vā dese’’ti. Cuṇṇanti sirīsacuṇṇādikaṃ cuṇṇaṃ. Abhisaṅkharatoti paṭiyādentassa.

༡༦༢༢-༣. ‘‘མཱསེ ཨཱུནསཉྙིནོ’’ཏི པདཙྪེདོ། ཨཏིརེཀདྡྷམཱསེ ཨཱུནསཉྙིནོ ཝཱ ཨཏིརེཀདྡྷམཱསེ ཝིམཏིསྶ ཝཱ དུཀྐཊནྟི ཡོཛནཱ། ཨཏིརེཀདྡྷམཱསེ ནྷཱཡནྟསྶ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཡོཛནཱ། སམཡེསུ ཙ ནྷཱཡནྟསྶ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཨེཏྠ ‘‘ཨུཎྷསམཡོ པརིལཱ༹ཧསམཡོ གིལཱནསམཡོ ཀམྨསམཡོ ཨདྡྷཱནགམནསམཡོ ཝཱཏཝུཊྛིསམཡོ’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༦༣) དསྶིཏེསུ ཚསུ སམཡེསུ ཨཉྙཏརེ སམྤཏྟེ སམཡེ སཏིཾ པཙྩུཔཊྛཔེཏྭཱ ཨཱུནམཱསེཔི ནཧཱཡནྟསྶ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཨཏྠོ།

1622-3. ‘‘Māse ūnasaññino’’ti padacchedo. Atirekaddhamāse ūnasaññino vā atirekaddhamāse vimatissa vā dukkaṭanti yojanā. Atirekaddhamāse nhāyantassa anāpattīti yojanā. Samayesu ca nhāyantassa anāpattīti ettha ‘‘uṇhasamayo pariḷāhasamayo gilānasamayo kammasamayo addhānagamanasamayo vātavuṭṭhisamayo’’ti (pāci. 363) dassitesu chasu samayesu aññatare sampatte samaye satiṃ paccupaṭṭhapetvā ūnamāsepi nahāyantassa anāpattīti attho.

ཏཏྠ ཛེཊྛམཱསོ ཙ ཨཱསཱལ༹ྷིམཱསསྶ པུརིམཔཀྑོ ཙཱཏི དིཡཌྜྷམཱསོ ཨུཎྷསམཡོ ནཱམ། ཡཐཱཧ ‘‘ཨུཎྷསམཡོ ནཱམ དིཡཌྜྷོ མཱསོ སེསོ གིམྷཱན’’ནྟི (པཱཙི॰ ༣༦༤), ཝསྶཱནསྶ པཋམོ མཱསོ པརིལཱ༹ཧསམཡོ ནཱམ། ཡཐཱཧ ‘‘པརིལཱ༹ཧསམཡོ ནཱམ ཝསྶཱནསྶ པཋམོ མཱསོ’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༦༤)། ‘‘ཡསྶ ཝིནཱ ནཧཱནཱ ན ཕཱསུ ཧོཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༦༤) ཝུཏྟོ སམཡོ གིལཱནསམཡོ ནཱམ། ‘‘ཨནྟམསོ པརིཝེཎམྤི སམྨཊྛཾ ཧོཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༦༤) ཝུཏྟོ ཀམྨསམཡོ ནཱམ། ‘‘ཨདྡྷཡོཛནཾ གཙྪིསྶཱམཱི’ཏི ནཧཱཡིཏབྦ’’ནྟི (པཱཙི॰ ༣༦༤) ཝུཏྟོ ཨདྡྷཱནགམནསམཡོ ནཱམ། ‘‘བྷིཀྑཱུ སརཛེན ཝཱཏེན ཨོཀིཎྞཱ ཧོནྟི, དྭེ ཝཱ ཏཱིཎི ཝཱ ཨུདཀཕུསིཏཱནི ཀཱཡེ པཏིཏཱནི ཧོནྟཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༦༤) ཝུཏྟོ ཝཱཏཝུཊྛིསམཡོ ནཱམ།

Tattha jeṭṭhamāso ca āsāḷhimāsassa purimapakkho cāti diyaḍḍhamāso uṇhasamayo nāma. Yathāha ‘‘uṇhasamayo nāma diyaḍḍho māso seso gimhāna’’nti (pāci. 364), vassānassa paṭhamo māso pariḷāhasamayo nāma. Yathāha ‘‘pariḷāhasamayo nāma vassānassa paṭhamo māso’’ti (pāci. 364). ‘‘Yassa vinā nahānā na phāsu hotī’’ti (pāci. 364) vutto samayo gilānasamayo nāma. ‘‘Antamaso pariveṇampi sammaṭṭhaṃ hotī’’ti (pāci. 364) vutto kammasamayo nāma. ‘‘Addhayojanaṃ gacchissāmī’ti nahāyitabba’’nti (pāci. 364) vutto addhānagamanasamayo nāma. ‘‘Bhikkhū sarajena vātena okiṇṇā honti, dve vā tīṇi vā udakaphusitāni kāye patitāni hontī’’ti (pāci. 364) vutto vātavuṭṭhisamayo nāma.

ནདཱིཔཱརཾ གཙྪཏོཔི ཨཱུནཀདྡྷམཱསེ ནྷཱཡནྟསྶ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཡོཛནཱ། ཝཱལིཀཾ ཨུཀྐིརིཏྭཱནཱཏི ཨེཏྠ སུཀྑཱཡ ནདིཡཱ ཝཱལིཀཾ ཨུཀྐིརིཏྭཱ། ཀཏཱཝཱཊེསུཔི ཨཱུནཀདྡྷམཱསེ ནྷཱཡནྟསྶཔི ཨནཱཔཏྟཱིཏི། ‘‘ཏཐཱ’’ཏི ཨིམིནཱ ‘‘ནྷཱཡནྟསྶ ཨནཱཔཏྟཱི’’ཏི ཨིདཾ པཙྩཱམསཏི།

Nadīpāraṃ gacchatopi ūnakaddhamāse nhāyantassa anāpattīti yojanā. Vālikaṃ ukkiritvānāti ettha sukkhāya nadiyā vālikaṃ ukkiritvā. Katāvāṭesupi ūnakaddhamāse nhāyantassapi anāpattīti. ‘‘Tathā’’ti iminā ‘‘nhāyantassa anāpattī’’ti idaṃ paccāmasati.

༡༦༢༤. པཙྩནྟིམེཔི ཝཱ དེསེཏི ཛམྦུདཱིཔེ ཡཐཱཝུཏྟམཛ྄ཛྷིམདེསཏོ བཧི པཙྩནྟིམེསུ ཛནཔདེསུ, ཁུདྡཀེསུ ཙ དཱིཔེསུ། སབྦེསནྟི ལདྡྷསམཡཱནཾ, ཨལདྡྷསམཡཱནཉྩ སབྦེསཾ བྷིཀྑཱུནཾ། ཨཱཔདཱསཱུཏི བྷམརཨནུབནྡྷཱདིཨཱཔདཱསུ། ཡཐཱཧ ‘‘བྷམརཱདཱིཧི ཨནུབདྡྷསྶ ཨུདཀེ ནིམུཛྫིཏུཾ ཝཊྚཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༦༦)། ཀཱཡཙིཏྟསམུཊྛཱནཾ ཨེལ༹ཀལོམསམུཊྛཱནཾ ནཱམ།

1624.Paccantimepi vā deseti jambudīpe yathāvuttamajjhimadesato bahi paccantimesu janapadesu, khuddakesu ca dīpesu. Sabbesanti laddhasamayānaṃ, aladdhasamayānañca sabbesaṃ bhikkhūnaṃ. Āpadāsūti bhamaraanubandhādiāpadāsu. Yathāha ‘‘bhamarādīhi anubaddhassa udake nimujjituṃ vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 366). Kāyacittasamuṭṭhānaṃ eḷakalomasamuṭṭhānaṃ nāma.

ནྷཱནཀཐཱཝཎྞནཱ།

Nhānakathāvaṇṇanā.

༡༦༢༥-༧. ‘‘ནཝཾ ནཱམ ཨཀཏཀཔྤཾ ཝུཙྩཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༦༩) པཱལི༹ཝཙནཏོ ཙ ‘‘པཊིལདྡྷནཝཙཱིཝརེནཱཏི ཨཏྠོ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༦༨) ཨཊྛཀཐཱཝཙནཏོ ཙ ཙཱིཝརནྟི ཨེཏྠ ‘‘ནཝ’’ནྟི སེསོ། ཀཔྤིཡཾ བིནྡུཾ ཨདཏྭཱ ནཝཾ ཙཱིཝརཾ བྷིཀྑུ པརིབྷུཉྫཏི, ཏསྶེཝཾ པརིབྷུཉྫཏོ པཱཙིཏྟཱིཏི སམྦནྡྷོ། ཚནྣནྟི ཁོམཱདཱིནཾ, ནིདྡྷཱརཎེ སཱམིཝཙནཾ། ཨཉྙཏརཾ ནཝཾ ཙཱིཝརནྟི ནིདྡྷཱརེཏབྦཾ། ཡཏྠ ཀཏྠཙཱིཏི ‘‘ཙཏཱུསུ ཝཱ ཀོཎེསུ ཏཱིསུ ཝཱ དྭཱིསུ ཝཱ ཨེཀསྨིཾ ཝཱ ཀོཎེ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༦༨) ཨཊྛཀཐཱཝཙནཏོ ཙཱིཝརཀོཎེསུ ཡཏྠ ཀཏྠཙི།

1625-7. ‘‘Navaṃ nāma akatakappaṃ vuccatī’’ti (pāci. 369) pāḷivacanato ca ‘‘paṭiladdhanavacīvarenāti attho’’ti (pāci. aṭṭha. 368) aṭṭhakathāvacanato ca cīvaranti ettha ‘‘nava’’nti seso. Kappiyaṃ binduṃ adatvā navaṃ cīvaraṃ bhikkhu paribhuñjati, tassevaṃ paribhuñjato pācittīti sambandho. Channanti khomādīnaṃ, niddhāraṇe sāmivacanaṃ. Aññataraṃ navaṃ cīvaranti niddhāretabbaṃ. Yattha katthacīti ‘‘catūsu vā koṇesu tīsu vā dvīsu vā ekasmiṃ vā koṇe’’ti (pāci. aṭṭha. 368) aṭṭhakathāvacanato cīvarakoṇesu yattha katthaci.

ཀཾསནཱིལེནཱཏི ཙམྨཀཱརནཱིལེན། ཙམྨཀཱརནཱིལཾ ནཱམ པཀཏིནཱིལཾ། གཎྛིཔདེ པན ‘‘ཙམྨཀཱརཱ ཨུདཀེ ཏིཕལཾ, ཨཡོགཱུཐཉྩ པཀྑིཔིཏྭཱ ཙམྨཾ ཀཱལ༹ཾ ཀརོནྟི, ཏཾ ཙམྨཀཱརནཱིལ’’ནྟི ཝུཏྟཾ། མཧཱཔཙྩརིཡཾ པན ‘‘ཨཡོམལཾ ལོཧམལཾ, ཨེཏཾ ཀཾསནཱིལཾ ནཱམཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༦༨) ཝུཏྟཾ། པཏྟནཱིལེན ཝཱཏི ‘‘ཡོ ཀོཙི ནཱིལཝཎྞོ པཎྞརསོ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༦༨) ཨཊྛཀཐཱཡ ཝུཏྟེན ནཱིལཔཎྞརསེན། ཡེན ཀེནཙི ཀཱལེ༹ནཱཏི ཨངྒཱརཛལླིཀཱདཱིསུ ཨཉྙཏརེན ཡེན ཀེནཙི ཀཱལ༹ཝཎྞེན། ‘‘ཀདྡམོ ནཱམ ཨོདཀོ ཝུཙྩཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༦༩) ཝུཏྟཏྟཱ ཀདྡམེནཱཏི ཨུདཀཱནུཀདྡམསུཀྑཀདྡམཱདིཾ སངྒཎྷཱཏི།

Kaṃsanīlenāti cammakāranīlena. Cammakāranīlaṃ nāma pakatinīlaṃ. Gaṇṭhipade pana ‘‘cammakārā udake tiphalaṃ, ayogūthañca pakkhipitvā cammaṃ kāḷaṃ karonti, taṃ cammakāranīla’’nti vuttaṃ. Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘ayomalaṃ lohamalaṃ, etaṃ kaṃsanīlaṃ nāmā’’ti (pāci. aṭṭha. 368) vuttaṃ. Pattanīlena vāti ‘‘yo koci nīlavaṇṇo paṇṇaraso’’ti (pāci. aṭṭha. 368) aṭṭhakathāya vuttena nīlapaṇṇarasena. Yena kenaci kāḷenāti aṅgārajallikādīsu aññatarena yena kenaci kāḷavaṇṇena. ‘‘Kaddamo nāma odako vuccatī’’ti (pāci. 369) vuttattā kaddamenāti udakānukaddamasukkhakaddamādiṃ saṅgaṇhāti.

‘‘མངྒུལསྶ པིཊྛིཔྤམཱཎཀཾ མཡཱུརསྶ ཨཀྑིཔྤམཱཎཀ’’ནྟི ཡཐཱཀྐམེན ཡོཛནཱ།

‘‘Maṅgulassa piṭṭhippamāṇakaṃ mayūrassa akkhippamāṇaka’’nti yathākkamena yojanā.

༡༦༢༨. ‘‘པཱལི༹ཀཔྤོ ཀཎྞིཀཱཀཔྤོ’’ཏི ཡོཛནཱ, མུཏྟཱཝལི ཝིཡ པཱལི༹ཾ ཀཏྭཱ ཨཔྤིཏཀཔྤོ ཙ ཀཎྞིཀཱཀཱརེན ཨཔྤིཏཀཔྤོ ཙཱཏི ཨཏྠོ། ཀཏྠཙཱིཏི ཨེཏྠ ‘‘ཡཐཱཝུཏྟཔྤདེསེ’’ཏི སེསོ། ‘‘ཙཏཱུསུ ཝཱ ཀོཎེསུ ཏཱིསུ ཝཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༦༨) ཝུཏྟཏྟཱ ‘‘ཨནེཀཾ ཝཱ’’ཏི ཨཱཧ། ཝཊྚམེཝ ཝཊྚཀཾ, ཨིམིནཱ ཨཉྙཾ ཝིཀཱརཾ ན ཝཊྚཏཱིཏི དསྶེཏི། ཡཐཱཧ ‘‘ཋཔེཏྭཱ ཨེཀཾ ཝཊྚབིནྡུཾ ཨཉྙེན ཀེནཙིཔི ཝིཀཱརེན ཀཔྤོ ན ཀཱཏབྦོ’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༦༨)།

1628. ‘‘Pāḷikappo kaṇṇikākappo’’ti yojanā, muttāvali viya pāḷiṃ katvā appitakappo ca kaṇṇikākārena appitakappo cāti attho. Katthacīti ettha ‘‘yathāvuttappadese’’ti seso. ‘‘Catūsu vā koṇesu tīsu vā’’ti (pāci. aṭṭha. 368) vuttattā ‘‘anekaṃ vā’’ti āha. Vaṭṭameva vaṭṭakaṃ, iminā aññaṃ vikāraṃ na vaṭṭatīti dasseti. Yathāha ‘‘ṭhapetvā ekaṃ vaṭṭabinduṃ aññena kenacipi vikārena kappo na kātabbo’’ti (pāci. 368).

༡༦༢༩. ‘‘ཨནཱཔཏྟི པཀཱསིཏཱ’’ཏི ཨིདཾ ‘‘ཝིམཏིསྶཙཱ’’ཏི ཨེཏྠ ཙ-སདྡེན སམུཙྩིཏཾ ‘‘ཨཱདིནྣེ ཨཱདིནྣསཉྙིནོ’’ཏི ཏཏིཡཝིཀཔྤཾ སནྡྷཱཡ ཝུཏྟཾ། ཡཐཱཧ ‘‘ཨཱདིནྣེ ཨཱདིནྣསཉྙཱི, ཨནཱཔཏྟཱི’’ཏི།

1629.‘‘Anāpatti pakāsitā’’ti idaṃ ‘‘vimatissacā’’ti ettha ca-saddena samuccitaṃ ‘‘ādinne ādinnasaññino’’ti tatiyavikappaṃ sandhāya vuttaṃ. Yathāha ‘‘ādinne ādinnasaññī, anāpattī’’ti.

༡༦༣༠. ‘‘ཀཔྤེ ནཊྛེཔི ཝཱ’’ཏིཨཱདཱིཧི ཙ ཡོཛེཏབྦཾ། པི-སདྡེན ‘‘ཀཔྤཀཏོཀཱསེ ཛིཎྞེ’’ཏི ཨིདཾ སམྤིཎྜེཏི། ཡཐཱཧ ‘‘ཀཔྤཀཏོཀཱསོ ཛིཎྞོ ཧོཏཱི’’ཏི། ཏེན ཀཔྤཀཏེནཱཏི སཧཏྠེ ཀརཎཝཙནཾ། སཾསིབྦིཏེསཱུཏི ཨེཏྠ ‘‘ཨཀཔྤཀཏེསཱུ’’ཏི སེསོ། ཡཐཱཧ ‘‘ཀཔྤཀཏེན ཨཀཔྤཀཏཾ སཾསིབྦིཏཾ ཧོཏཱི’’ཏི། ནིཝཱསནཔཱརུཔནཾ ཀྲིཡཾ། ཀཔྤབིནྡུཨནཱདཱནཾ ཨཀྲིཡཾ།

1630.‘‘Kappe naṭṭhepi vā’’tiādīhi ca yojetabbaṃ. Pi-saddena ‘‘kappakatokāse jiṇṇe’’ti idaṃ sampiṇḍeti. Yathāha ‘‘kappakatokāso jiṇṇo hotī’’ti. Tena kappakatenāti sahatthe karaṇavacanaṃ. Saṃsibbitesūti ettha ‘‘akappakatesū’’ti seso. Yathāha ‘‘kappakatena akappakataṃ saṃsibbitaṃ hotī’’ti. Nivāsanapārupanaṃ kriyaṃ. Kappabinduanādānaṃ akriyaṃ.

དུབྦཎྞཀརཎཀཐཱཝཎྞནཱ།

Dubbaṇṇakaraṇakathāvaṇṇanā.

༡༦༣༡-༤. ‘‘ཝིཀཔྤནཱ ནཱམ དྭེ ཝིཀཔྤནཱ སམྨུཁཱཝིཀཔྤནཱ ཙ པརམྨུཁཱཝིཀཔྤནཱ ཙཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༧༤) ཝུཏྟཏྟཱ ‘‘ཝིཀཔྤནཱ དུཝེ’’ཏིཨཱདིམཱཧ། ཨིཏཱིཏི ནིདསྶནེ, ཨེཝནྟི ཨཏྠོ། ཀཐཾ སམྨུཁཱཝིཀཔྤནཱ ཧོཏཱིཏི ཨཱཧ ‘‘སམྨུཁཱཡ…པེ॰… ནིདྡིསེ’’ཏི། ཨེཀསྶཱཏི ཨེཏྠ ‘‘བྱཏྟསྶཱ’’ཏི སེསོ། ཨིདྷ བྱཏྟོ ནཱམ ཝིཀཔྤནཔཙྩུདྡྷཱརཎཝིདྷིཾ ཛཱནནྟོ།

1631-4. ‘‘Vikappanā nāma dve vikappanā sammukhāvikappanā ca parammukhāvikappanā cā’’ti (pāci. 374) vuttattā ‘‘vikappanā duve’’tiādimāha. Itīti nidassane, evanti attho. Kathaṃ sammukhāvikappanā hotīti āha ‘‘sammukhāya…pe… niddise’’ti. Ekassāti ettha ‘‘byattassā’’ti seso. Idha byatto nāma vikappanapaccuddhāraṇavidhiṃ jānanto.

ཡཐཱཝཙནཡོགཏོཏི ‘‘ཨིམཾ ཙཱིཝར’ནྟི ཝཱ, ‘ཨིམཱནི ཙཱིཝརཱནཱི’ཏི ཝཱ, ‘ཨེཏཾ ཙཱིཝར’ནྟི ཝཱ, ‘ཨེཏཱནི ཙཱིཝརཱནཱི’ཏི ཝཱ’’ཏི (པཱརཱ॰ ཨཊྛ॰ ༢.༤༦༩) ཨཊྛཀཐཱཡ ཝུཏྟཾ ཨནཏིཀྐམྨ, ཝཙནསམྦནྡྷཀྐམེནཱཏི ཨཏྠོ། ཏདེཀདེསསརཱུཔཾ དསྶེཏི ‘‘ཨིམཾ ཙཱིཝར’’ནྟི།

Yathāvacanayogatoti ‘‘imaṃ cīvara’nti vā, ‘imāni cīvarānī’ti vā, ‘etaṃ cīvara’nti vā, ‘etāni cīvarānī’ti vā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.469) aṭṭhakathāya vuttaṃ anatikkamma, vacanasambandhakkamenāti attho. Tadekadesasarūpaṃ dasseti ‘‘imaṃ cīvara’’nti.

‘‘ཨཔཙྩུདྡྷཊཏོ’’ཏི ཨིམིནཱ ‘‘ན ཀཔྤཏཱི’’ཏི ཨེཏསྶ ཧེཏུཾ དསྶེཏི།

‘‘Apaccuddhaṭato’’ti iminā ‘‘na kappatī’’ti etassa hetuṃ dasseti.

༡༦༣༥. ‘‘སནྟཀ’’མིཙྩཱདི པཙྩུདྡྷརཎཔྤཀཱརོ། ཡཐཱཔཙྩཡཾ ཀརོཧཱིཏི ཏུཡ྄ཧཾ རུཙྩནཀཾ ཀརོཧཱིཏི ཨཏྠོ།

1635.‘‘Santaka’’miccādi paccuddharaṇappakāro. Yathāpaccayaṃ karohīti tuyhaṃ ruccanakaṃ karohīti attho.

༡༦༣༦. སམྨུཁཱཝིཀཔྤནྟརཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཨཔརཱ སམྨུཁཱ ཝུཏྟཱ’’ཏིཨཱདི། ཨཏྟནཱ ཨབྷིརུཙིཏསྶ ཡསྶ ཀསྶཙི ནཱམཾ གཧེཏྭཱཏི ཡོཛནཱ། སཧདྷམྨིནནྟི ཨེཏྠ ‘‘པཉྩནྣ’’ནྟི སེསོ, ནིདྡྷཱརཎེ སཱམིཝཙནཾ།

1636. Sammukhāvikappantaraṃ dassetumāha ‘‘aparā sammukhā vuttā’’tiādi. Attanā abhirucitassa yassa kassaci nāmaṃ gahetvāti yojanā. Sahadhamminanti ettha ‘‘pañcanna’’nti seso, niddhāraṇe sāmivacanaṃ.

༡༦༣༩. ཨེཝནྟི ཝཀྑམཱནཱཔེཀྑཾ། ཨཔི-སདྡོ པན སདྡསྶཏྠེ།

1639.Evanti vakkhamānāpekkhaṃ. Api-saddo pana saddassatthe.

༡༦༤༠. མིཏྟོཏི དལ༹ྷམིཏྟོ, ‘‘ཏེན ཝཏྟབྦཾ ‘ཀོ ཏེ མིཏྟོ ཝཱ སནྡིཊྛོ ཝཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༧༤) ཝཙནཏོ ཨིདཾ ཨུཔལཀྑཎཾ། པུན ཏེནཔི བྷིཀྑུནཱ ཝཏྟབྦནྟི ཡོཛནཱ།

1640.Mittoti daḷhamitto, ‘‘tena vattabbaṃ ‘ko te mitto vā sandiṭṭho vā’’ti (pāci. 374) vacanato idaṃ upalakkhaṇaṃ. Puna tenapi bhikkhunā vattabbanti yojanā.

༡༦༤༡-༢. ‘‘ཨཧཾ ཏིསྶསྶ བྷིཀྑུནོ དམྨཱི’ཏི ཝཱ…པེ॰… ‘ཏིསྶཱཡ སཱམཎེརིཡཱ དམྨཱི’ཏི ཝཱ’’ཏི (པཱརཱ॰ ཨཊྛ॰ ༢.༤༦༩) སེསཨཊྛཀཐཱཔཱཋེན ‘‘ཨིད’’མིཙྩཱདིཔཱཋོ ཡོཛེཏབྦོ།

1641-2. ‘‘Ahaṃ tissassa bhikkhuno dammī’ti vā…pe… ‘tissāya sāmaṇeriyā dammī’ti vā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.469) sesaaṭṭhakathāpāṭhena ‘‘ida’’miccādipāṭho yojetabbo.

༡༦༤༣. དྭཱིསཱུཏི ནིདྡྷཱརཎེ བྷུམྨཾ, ཨེཏྠ ‘‘ཝིཀཔྤནཱསཱུ’’ཏི པཀརཎཏོ ལབྦྷཏི།

1643.Dvīsūti niddhāraṇe bhummaṃ, ettha ‘‘vikappanāsū’’ti pakaraṇato labbhati.

༡༦༤༤-༥. ཨིདྷ པན ཨིམསྨིཾ སཱསནེ ཡེན པན བྷིཀྑུནཱ སཧ ཙཱིཝརསཱམིཀེན ཏཾ ཝིནཡཀམྨཾ ཀཏཾ, ཏསྶ ཨཝིསྶཱསེན ཝིསྶཱསབྷཱཝཾ ཝིནཱ སོ ཝིནཡཀམྨཀཏོ བྷིཀྑུ ཏཾ ཙཱིཝརཾ པརིབྷུཉྫེཡྻ, ཏསྶ བྷིཀྑུནོ པཱཙིཏྟཱིཏི ཡོཛནཱ། ཚནྡཱནུརཀྑནཏྠཾ ‘‘ཝིནཡཾཀམྨ’’ནྟི ཨནུསྶཱརཱགམོ ཝེདིཏབྦོ, ཝིནཡཀམྨནྟི ཨཏྠོ། ཏཾ ཙཱིཝརཾ ཨདྷིཊྛཧནྟསྶ ཝཱ ཝིསྶཛྫནྟསྶ ཝཱ དུཀྐཊནྟི ཡོཛནཱ།

1644-5.Idhapana imasmiṃ sāsane yena pana bhikkhunā saha cīvarasāmikena taṃ vinayakammaṃ kataṃ, tassa avissāsena vissāsabhāvaṃ vinā so vinayakammakato bhikkhu taṃ cīvaraṃ paribhuñjeyya, tassa bhikkhuno pācittīti yojanā. Chandānurakkhanatthaṃ ‘‘vinayaṃkamma’’nti anussārāgamo veditabbo, vinayakammanti attho. Taṃ cīvaraṃ adhiṭṭhahantassa vā vissajjantassa vā dukkaṭanti yojanā.

༡༦༤༦. པཙྩུདྡྷཱརཀཝཏྠེསཱུཏི པཙྩུདྡྷཊཝཏྠེསུ། ཨཔཙྩུདྡྷཱརསཉྙིནོཏི ཨཔཙྩུདྡྷཊསཉྙིནོ། ཏཏྠཱཏི ཨཔཙྩུདྡྷཊཝཏྠེསུ། ཝེམཏིཀསྶཱཏི ‘‘པཙྩུདྡྷཊཱནི ནུ ཁོ མཡཱ, ཨཔཙྩུདྡྷཊཱནཱི’’ཏི སཾསཡཱཔནྣསྶ།

1646.Paccuddhārakavatthesūti paccuddhaṭavatthesu. Apaccuddhārasaññinoti apaccuddhaṭasaññino. Tatthāti apaccuddhaṭavatthesu. Vematikassāti ‘‘paccuddhaṭāni nu kho mayā, apaccuddhaṭānī’’ti saṃsayāpannassa.

༡༦༤༧. པཙྩུདྡྷཱརཎསཉྙིསྶཱཏི པཙྩུདྡྷཊམིདནྟི སཉྙིསྶ། ཝིསྶཱསཱཏི ཡསྶ ཝཱ ཙཱིཝརཾ ཝིཀཔྤེསི, ཏེན ཨཔཙྩུདྡྷཊམྤི ཏསྶ ཝིསྶཱསཱ པརིབྷུཉྫཏོ ཙ། ཡཐཱཧ ‘‘ཏསྶ ཝཱ ཝིསྶསནྟོ པརིབྷུཉྫཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༧༦)།

1647.Paccuddhāraṇasaññissāti paccuddhaṭamidanti saññissa. Vissāsāti yassa vā cīvaraṃ vikappesi, tena apaccuddhaṭampi tassa vissāsā paribhuñjato ca. Yathāha ‘‘tassa vā vissasanto paribhuñjatī’’ti (pāci. 376).

ཝིཀཔྤནཀཐཱཝཎྞནཱ།

Vikappanakathāvaṇṇanā.

༡༦༤༨-༩. ‘‘པཏྟོ ནཱམ དྭེ པཏྟཱ ཨཡོཔཏྟོ མཏྟིཀཱཔཏྟོ’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༧༩) ཛཱཏིཡཱ ཀཔྤིཡཔཏྟཱནཾ ཝུཏྟཏྟཱ ཨཱཧ ‘‘ཨདྷིཊྛཱནུཔགཾ པཏྟ’’ནྟི། ཏཱདིསནྟི ཨདྷིཊྛཱནུཔགཾ། སཱུཙིགྷརཾ ནཱམ སསཱུཙིཀཾ ཝཱ ཨསཱུཙིཀཾ ཝཱ། ཀཱཡབནྡྷནཾ ནཱམ པཊྚིཀཱ ཝཱ སཱུཀརནྟཀཾ ཝཱ། ནིསཱིདནཾ ནཱམ སདསཾ ཝུཙྩཏི།

1648-9. ‘‘Patto nāma dve pattā ayopatto mattikāpatto’’ti (pāci. 379) jātiyā kappiyapattānaṃ vuttattā āha ‘‘adhiṭṭhānupagaṃ patta’’nti. Tādisanti adhiṭṭhānupagaṃ. Sūcigharaṃ nāma sasūcikaṃ vā asūcikaṃ vā. Kāyabandhanaṃ nāma paṭṭikā vā sūkarantakaṃ vā. Nisīdanaṃ nāma sadasaṃ vuccati.

‘‘པཏྟཾ ཝཱ’’ཏིཨཱདཱིཧི ཨུཔཡོགནྟཔདེཧི ‘‘ཨཔནེཏྭཱ ནིདྷེནྟསྶཱ’’ཏི པཙྩེཀཾ ཡོཛེཏབྦཾ། ནིདྷེནྟསྶཱཏི ཨེཏསྶ ‘‘ཧསཱཔེཀྑསྶཱ’’ཏི ཝིསེསནཾ། ཡཐཱཧ ‘‘ཧསཱཔེཀྑོཔཱིཏི ཀཱིལཱ༹དྷིཔྤཱཡོ’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༧༩)། ‘‘ཀེཝལ’’ནྟི ཨིམིནཱ དུནྣིཀྑིཏྟསྶ པཊིསཱམནཱདྷིཔྤཱཡཱདིཨཉྙཱདྷིཔྤཱཡཱབྷཱཝཾ དཱིཔེཏི། ཝཀྑཏི ཙ ‘‘དུནྣིཀྑིཏྟམནཱཔཏྟི, པཊིསཱམཡཏོ པནཱ’’ཏི།

‘‘Pattaṃ vā’’tiādīhi upayogantapadehi ‘‘apanetvā nidhentassā’’ti paccekaṃ yojetabbaṃ. Nidhentassāti etassa ‘‘hasāpekkhassā’’ti visesanaṃ. Yathāha ‘‘hasāpekkhopīti kīḷādhippāyo’’ti (pāci. 379). ‘‘Kevala’’nti iminā dunnikkhittassa paṭisāmanādhippāyādiaññādhippāyābhāvaṃ dīpeti. Vakkhati ca ‘‘dunnikkhittamanāpatti, paṭisāmayato panā’’ti.

༡༦༥༠. ཏེནཱཔཱིཏི ཨཱཎཏྟེན། ཏསྶཱཏི ཨཱཎཱཔཀསྶ། ཏིཀདུཀྐཊཾ ཝུཏྟནྟི ཨནུཔསམྤནྣེ ཨུཔསམྤནྣསཉྙིཝེམཏིཀཨནུཔསམྤནྣསཉྙཱིནཾ ཝསེན ཏིཀདུཀྐཊཾ ཝུཏྟཾ, ཨིམིནཱ ཙ ཨུཔསམྤནྣསནྟཀེ ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡནྟི ཨིདཉྩ ཝུཏྟམེཝ ཧོཏི།

1650.Tenāpīti āṇattena. Tassāti āṇāpakassa. Tikadukkaṭaṃ vuttanti anupasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena tikadukkaṭaṃ vuttaṃ, iminā ca upasampannasantake tikapācittiyanti idañca vuttameva hoti.

༡༦༥༡. ཨཉྙནྟི པཱལི༹ཡཾ ཨནཱགཏཾ པཏྟཏྠཝིཀཱདིཔརིཀྑཱརཾ།

1651.Aññanti pāḷiyaṃ anāgataṃ pattatthavikādiparikkhāraṃ.

༡༦༥༢. སབྦེསཱུཏི པཱལི༹ཡཾ ཨཱགཏེསུ ཙ ཨནཱགཏེསུ ཙ སབྦེསུ པརིཀྑཱརེསུ།

1652.Sabbesūti pāḷiyaṃ āgatesu ca anāgatesu ca sabbesu parikkhāresu.

༡༦༥༣. དྷམྨཀཐཾ ཀཏྭཱཏི ‘‘སམཎེན ནཱམ ཨནིཧིཏཔརིཀྑཱརེན བྷཝིཏུཾ ན ཝཊྚཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༧༧) ཨཊྛཀཐཱགཏནཡེན དྷམྨཀཐཾ ཀཏྭཱ། ཨནིཧིཏཔརིཀྑཱརེནཱཏི ཨཔྤཊིསཱམིཏཔརིཀྑཱརེན། ནིདྷེཏི ཙེ, ཏཐཱ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཡོཛནཱ། ཨཝིཧེསེཏུཀཱམསྶཱཏི ཝིཧེསཱདྷིཔྤཱཡརཧིཏསྶ། ཨཀཱིལ༹སྶཱཏི ཀཱིལཱ༹དྷིཔྤཱཡརཧིཏསྶ ཀེཝལཾ ཝཏྟསཱིསེན ‘‘པཊིསཱམེཏྭཱ དསྶཱམཱི’’ཏི ཨཔནིདྷེནྟསྶ།

1653.Dhammakathaṃ katvāti ‘‘samaṇena nāma anihitaparikkhārena bhavituṃ na vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 377) aṭṭhakathāgatanayena dhammakathaṃ katvā. Anihitaparikkhārenāti appaṭisāmitaparikkhārena. Nidheti ce, tathā anāpattīti yojanā. Avihesetukāmassāti vihesādhippāyarahitassa. Akīḷassāti kīḷādhippāyarahitassa kevalaṃ vattasīsena ‘‘paṭisāmetvā dassāmī’’ti apanidhentassa.

༡༦༥༤. ཨདིནྣཱདཱནསམུཊྛཱནཱཔཏྟཱིནཾ ཨཀུསལཱདིཝསེནཔི སཙིཏྟཀཏྟཱ ཨཱཧ ‘‘ཨིདཾ ཨཀུསལེནེཝ སཙིཏྟ’’ནྟི།

1654. Adinnādānasamuṭṭhānāpattīnaṃ akusalādivasenapi sacittakattā āha ‘‘idaṃ akusaleneva sacitta’’nti.

ཙཱིཝརཱཔནིདྷཱནཀཐཱཝཎྞནཱ།

Cīvarāpanidhānakathāvaṇṇanā.

སུརཱཔཱནཝགྒོ ཚཊྛོ།

Surāpānavaggo chaṭṭho.

༡༦༥༥. ‘‘ཏིརཙྪཱནགཏཾ པཱཎ’’ནྟི ཨིམིནཱ ‘‘ཡོ པན བྷིཀྑུ སཉྩིཙྩ པཱཎཾ ཛཱིཝིཏཱ ཝོརོཔེཡྻ, པཱཙིཏྟིཡ’’ནྟི (པཱཙི॰ ༣༨༣) ཨིམསྨིཾ སིཀྑཱཔདེ ཨདྷིཔྤེཏཾ པཱཎཾ དསྶེཏི། ཨཱཔཏྟིནཱནཏྟཱབྷཱཝཱ ཨཱཧ ‘‘མཧནྟཾ ཁུདྡཀམྤི ཝཱ’’ཏི། ཡཐཱཧ ‘‘ཨིམསྨིཉྩ སིཀྑཱཔདེ ཏིརཙྪཱནགཏོཡེཝ ‘པཱཎོ’ཏི ཝེདིཏབྦོ, ཏཾ ཁུདྡཀམྤི མཧནྟམྤི མཱརེནྟསྶ ཨཱཔཏྟིནཱནཱཀརཎཾ ནཏྠི, མཧནྟེ པན ཨུཔཀྐམམཧནྟཏྟཱ ཨཀུསལཾ མཧནྟཾ ཧོཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༨༢)། ‘‘མཱརེནྟསྶ ཨསྶཱ’’ཏི པདཙྪེདོ། ‘‘ཁུདྡཀམྤི ཝཱ མཱརེནྟསྶཱ’’ཏི ཨིམིནཱ ཨཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘ཨནྟམསོ མཉྩཔཱིཋཾ སོདྷེནྟོ མངྒུལབཱིཛཀེཔི པཱཎསཉྙཱི ནིཀྐཱརུཎིཀཏཱཡ ཏཾ བྷིནྡནྟོ ཨཔནེཏི, པཱཙིཏྟིཡཾ། ཏསྨཱ ཨེཝརཱུཔེསུ ཋཱནེསུ ཀཱརུཉྙཾ ཨུཔཊྛཔེཏྭཱ ཨཔྤམཏྟེན ཝཏྟཾ ཀཱཏབྦ’’ནྟི ཝུཏྟཝིནིཙྪཡོཔི སངྒཧིཏོ།

1655.‘‘Tiracchānagataṃ pāṇa’’nti iminā ‘‘yo pana bhikkhu sañcicca pāṇaṃ jīvitā voropeyya, pācittiya’’nti (pāci. 383) imasmiṃ sikkhāpade adhippetaṃ pāṇaṃ dasseti. Āpattinānattābhāvā āha ‘‘mahantaṃ khuddakampi vā’’ti. Yathāha ‘‘imasmiñca sikkhāpade tiracchānagatoyeva ‘pāṇo’ti veditabbo, taṃ khuddakampi mahantampi mārentassa āpattinānākaraṇaṃ natthi, mahante pana upakkamamahantattā akusalaṃ mahantaṃ hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 382). ‘‘Mārentassa assā’’ti padacchedo. ‘‘Khuddakampi vā mārentassā’’ti iminā aṭṭhakathāyaṃ ‘‘antamaso mañcapīṭhaṃ sodhento maṅgulabījakepi pāṇasaññī nikkāruṇikatāya taṃ bhindanto apaneti, pācittiyaṃ. Tasmā evarūpesu ṭhānesu kāruññaṃ upaṭṭhapetvā appamattena vattaṃ kātabba’’nti vuttavinicchayopi saṅgahito.

༡༦༥༦. ཨུབྷཡཏྠ ཙཱཏི པཱཎེ ཝཱ ཨཔཱཎེ ཝཱཏི ཨུབྷཡཏྠཱཔི། ཨཝསེསཝིནིཙྪཡོ པནེཏྠ མནུསྶཝིགྒཧེ ཝུཏྟནཡེནེཝ ཝེདིཏབྦོ།

1656.Ubhayatthacāti pāṇe vā apāṇe vāti ubhayatthāpi. Avasesavinicchayo panettha manussaviggahe vuttanayeneva veditabbo.

སཉྩིཙྩཔཱཎཀཐཱཝཎྞནཱ།

Sañciccapāṇakathāvaṇṇanā.

༡༦༥༨. སཔྤཱཎཀནྟི སཧ པཱཎཀེཧཱིཏི སཔྤཱཎཀཾ། ཡེ པརིབྷོགེན མརནྟི, ཨེཝརཱུཔཱ ཨིདྷ ‘‘པཱཎཀཱ’’ཏི ཨདྷིཔྤེཏཱ། ཨསྶཱཏི བྷིཀྑུནོ།

1658.Sappāṇakanti saha pāṇakehīti sappāṇakaṃ. Ye paribhogena maranti, evarūpā idha ‘‘pāṇakā’’ti adhippetā. Assāti bhikkhuno.

༡༦༥༩. ‘‘ཨཝིཙྪིཛྫཱ’’ཏི ཨིམིནཱ ཝིཙྪེདེནེཝ པཡོགནཱནཏྟཾ ཧོཏཱིཏི དཱིཔེཏི། པཏྟཔཱུརམྤཱིཏི ཨེཏྠ པི-སདྡོ བྱཏིརེཀེ།

1659.‘‘Avicchijjā’’ti iminā vicchedeneva payoganānattaṃ hotīti dīpeti. Pattapūrampīti ettha pi-saddo byatireke.

༡༦༦༠-༡. ཨསྶ པཱཙིཏྟི པརིདཱིཔིཏཱཏི སམྦནྡྷོ། ཏཱདིསེནཱཏི སཔྤཱཎཀེན། ཨཱཝིཉྪིཏྭཱནཱཏི པརིབྦྷམིཏྭཱ། ཡཱགུཡོཏི ཨེཏྠ ‘‘ཨུཎྷཱ’’ཏི སཱམཏྠིཡཱ ལབྦྷཏི། ཨིདཉྩ པཱཎཱིནཾ མཱརཎཏྠཾ ཡཾ ཀིཉྩི ཨུཎྷཝཏྠུཾ སཔྤཱཎཀེན ཨུདཀེན ཨནིབྦཱཔེཏུཾ ཨུཔལཀྑཎཾ། ཏཾ སཔྤཱཎཀཾ ཨུདཀཾ། ནྷཱཡཏོཔི ཝཱཏི ཨེཏྠ པི-སདྡེན ཨཊྛཀཐཱཡཾ –

1660-1. Assa pācitti paridīpitāti sambandho. Tādisenāti sappāṇakena. Āviñchitvānāti paribbhamitvā. Yāguyoti ettha ‘‘uṇhā’’ti sāmatthiyā labbhati. Idañca pāṇīnaṃ māraṇatthaṃ yaṃ kiñci uṇhavatthuṃ sappāṇakena udakena anibbāpetuṃ upalakkhaṇaṃ. Taṃ sappāṇakaṃ udakaṃ. Nhāyatopi vāti ettha pi-saddena aṭṭhakathāyaṃ –

‘‘ཨུདཀསོཎྜིཾ ཝཱ པོཀྑརཎིཾ ཝཱ པཝིསིཏྭཱ བཧི ནིཀྑམནཏྠཱཡ ཝཱིཙིཾ ཨུཊྛཱཔཡཏོཔི། སོཎྜིཾ ཝཱ པོཀྑརཎིཾ ཝཱ སོདྷེནྟེཧི ཏཏོ གཧིཏཨུདཀཾ ཨུདཀེཡེཝ ཨཱསིཉྩིཏབྦཾ། སམཱིཔམྷི ཨུདཀེ ཨསཏི ཀཔྤིཡཨུདཀསྶ ཨཊྛ ཝཱ དས ཝཱ གྷཊེ ཨུདཀསཎྛཱནཀཔྤདེསེ ཨཱསིཉྩིཏྭཱ ཏཏྠ ཨཱསིཉྩིཏབྦཾ། ‘པཝཊྚིཏྭཱ ཨུདཀེ པཏིསྶཏཱི’ཏི ཨུཎྷཔཱསཱཎེ ཨུདཀཾ ནཱསིཉྩིཏབྦཾ། ཀཔྤིཡཨུདཀེན པན པཱསཱཎཾ ནིབྦཱཔེཏྭཱ ཨཱསིཉྩིཏུཾ ཝཊྚཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༨༧) –

‘‘Udakasoṇḍiṃ vā pokkharaṇiṃ vā pavisitvā bahi nikkhamanatthāya vīciṃ uṭṭhāpayatopi. Soṇḍiṃ vā pokkharaṇiṃ vā sodhentehi tato gahitaudakaṃ udakeyeva āsiñcitabbaṃ. Samīpamhi udake asati kappiyaudakassa aṭṭha vā dasa vā ghaṭe udakasaṇṭhānakappadese āsiñcitvā tattha āsiñcitabbaṃ. ‘Pavaṭṭitvā udake patissatī’ti uṇhapāsāṇe udakaṃ nāsiñcitabbaṃ. Kappiyaudakena pana pāsāṇaṃ nibbāpetvā āsiñcituṃ vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 387) –

ཝུཏྟཝིནིཙྪཡཾ སམྤིཎྜེཏི།

Vuttavinicchayaṃ sampiṇḍeti.

༡༦༦༢. ཨུབྷཡཏྠཔཱིཏི སཔྤཱཎཀེཔི ཨཔྤཱཎཀེཔཱིཏི ཨུབྷཡཏྠེཝ།

1662.Ubhayatthapīti sappāṇakepi appāṇakepīti ubhayattheva.

༡༦༦༤-༦. པཱཎཔཊིབདྡྷཏཱཡ ཀཱརཎཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘པཏན’’ནྟིཨཱདི། སལབྷཱདཱིནནྟི པཊངྒཱདཱིནཾ ། ཉཏྭཱཏི ཨེཏྠ པི-སདྡོ ལུཏྟནིདྡིཊྛོ། ཨེཝམུཔརིཔི། པདཱིཔུཛྫལནནྟི ཨེཏྠ ‘‘ཝིཡཱ’’ཏི སེསོ། ཨེཏྠཱཏི ཨིམསྨིཾ སིཀྑཱཔདེ། སཔྤཱཎབྷཱཝོཝ སཔྤཱཎབྷཱཝཏཱ, ཏཾ། བྷུཉྫཏོཏི བྷུཉྫིཏབྦཏོ།

1664-6. Pāṇapaṭibaddhatāya kāraṇaṃ dassetumāha ‘‘patana’’ntiādi. Salabhādīnanti paṭaṅgādīnaṃ . Ñatvāti ettha pi-saddo luttaniddiṭṭho. Evamuparipi. Padīpujjalananti ettha ‘‘viyā’’ti seso. Etthāti imasmiṃ sikkhāpade. Sappāṇabhāvova sappāṇabhāvatā, taṃ. Bhuñjatoti bhuñjitabbato.

སལབྷཱདཱིནཾ པཏནཾ ཉཏྭཱཔི སུདྡྷེན ཙེཏསཱ པདཱིཔུཛྫལནཾ ཝིཡ སཔཱཎབྷཱཝཾ ཉཏྭཱཔི ཛལསཉྙཱཡ བྷུཉྫིཏབྦཏོ ཨེཏྠ པཎྞཏྟིཝཛྫཏཱ ཉེཡྻཱཏི ཡོཛནཱ།

Salabhādīnaṃ patanaṃ ñatvāpi suddhena cetasā padīpujjalanaṃ viya sapāṇabhāvaṃ ñatvāpi jalasaññāya bhuñjitabbato ettha paṇṇattivajjatā ñeyyāti yojanā.

ཨེཝཾ སནྟེ སིཉྩནསཔྤཱཎཀསིཀྑཱཔདཱནཾ ཨུབྷིནྣམྤི ཀོ ཝིསེསོཏི ཨཱཧ ‘‘སིཉྩནེ’’ཏིཨཱདི། སིཉྩནཾ སིཉྩནསིཀྑཱཔདཾ སིཉྩནེ ཝུཏྟཾ སིཉྩནཝིསཡེ པཉྙཏྟཾ, ཨིདཾ པན སཔྤཱཎཀསིཀྑཱཔདཾ པརིབྷོགེ ཝུཏྟཾ ཨཛ྄ཛྷོཧཱརཝིསཡེ པཉྙཏྟནྟི ཨཡམེཝ ཏསྶ ཙེཝ ཨསྶ ཙ ཝིསེསོཏི ཡོཛནཱ།

Evaṃ sante siñcanasappāṇakasikkhāpadānaṃ ubhinnampi ko visesoti āha ‘‘siñcane’’tiādi. Siñcanaṃ siñcanasikkhāpadaṃ siñcane vuttaṃ siñcanavisaye paññattaṃ, idaṃ pana sappāṇakasikkhāpadaṃ paribhoge vuttaṃ ajjhohāravisaye paññattanti ayameva tassa ceva assa ca visesoti yojanā.

སཔྤཱཎཀཀཐཱཝཎྞནཱ།

Sappāṇakakathāvaṇṇanā.

༡༦༦༧. ཡཐཱདྷམྨནྟི ཡོ ཡསྶ ཨདྷིཀརཎསྶ ཝཱུཔསམནཱཡ དྷམྨོ ཝུཏྟོ, ཏེནེཝ དྷམྨེནཱཏི ཨཏྠོ། ‘‘ཀིཙྩཱདྷིཀརཎ’’ནྟི ཨིམིནཱ ཨིཏརཱནི ཨདྷིཀརཎཱནི ཨུཔལཀྑིཏཱནི། ཡཐཱཧ ‘‘ཨདྷིཀརཎཾ ནཱམ ཙཏྟཱརི ཨདྷིཀརཎཱནི ཝིཝཱདཱདྷིཀརཎཾ ཨནུཝཱདཱདྷིཀརཎཾ ཨཱཔཏྟཱདྷིཀརཎཾ ཀིཙྩཱདྷིཀརཎ’’ནྟི (པཱཙི॰ ༣༩༤)། ཨཔལོཀནཀམྨཱདཱིནི ཙཏྟཱརི སངྒྷཀིཙྩཾ ནཱམ, ཏདེཝ སམཐེཧི ཨདྷིཀརཎཱིཡཏྟཱ ཝཱུཔསམེཏབྦཏྟཱ ཨདྷིཀརཎནྟི ཀིཙྩཱདྷིཀརཎཾ། པུན ནཱིཧཱཏབྦནྟི པུན ནཱིཧརིཏབྦཾ, ཝཱུཔསམེཏབྦནྟི ཨཏྠོ། ཨིམིནཱ ‘‘ཨཀཏཾ ཀམྨ’’ནྟིཨཱདིནཱ པཱལི༹ཡཾ དསྶིཏཱ དྭཱདས ཨུཀྐོཊཱ ཨུཔལཀྑིཏཱཏི དཊྛབྦཱ། ཨུཀྐོཊེནྟསྶཱཏི ཏསྶ ཏསྶ བྷིཀྑུནོ སནྟིཀཾ གནྟྭཱ ‘‘ཨཀཏཾ ཀམྨ’’ནྟིཨཱདཱིནི ཝཏྭཱ ཨུཙྩཱལེནྟསྶ ཡཐཱཔཏིཊྛིཏབྷཱཝེན པཏིཊྛཱཏུཾ ན དེནྟསྶ། ཨེཏྠ ཙ པཏིཊྛཱཏུཾ ན དེནྟསྶཱཏི ཏསྶ པཝཏྟིཨཱཀཱརདསྶནཏྠཾ ཝུཏྟཾ། ཡཾ པན དྷམྨེན ཨདྷིཀརཎཾ ནིཧཊཾ, ཏཾ སུནིཧཊམེཝ།

1667.Yathādhammanti yo yassa adhikaraṇassa vūpasamanāya dhammo vutto, teneva dhammenāti attho. ‘‘Kiccādhikaraṇa’’nti iminā itarāni adhikaraṇāni upalakkhitāni. Yathāha ‘‘adhikaraṇaṃ nāma cattāri adhikaraṇāni vivādādhikaraṇaṃ anuvādādhikaraṇaṃ āpattādhikaraṇaṃ kiccādhikaraṇa’’nti (pāci. 394). Apalokanakammādīni cattāri saṅghakiccaṃ nāma, tadeva samathehi adhikaraṇīyattā vūpasametabbattā adhikaraṇanti kiccādhikaraṇaṃ. Puna nīhātabbanti puna nīharitabbaṃ, vūpasametabbanti attho. Iminā ‘‘akataṃ kamma’’ntiādinā pāḷiyaṃ dassitā dvādasa ukkoṭā upalakkhitāti daṭṭhabbā. Ukkoṭentassāti tassa tassa bhikkhuno santikaṃ gantvā ‘‘akataṃ kamma’’ntiādīni vatvā uccālentassa yathāpatiṭṭhitabhāvena patiṭṭhātuṃ na dentassa. Ettha ca patiṭṭhātuṃ na dentassāti tassa pavattiākāradassanatthaṃ vuttaṃ. Yaṃ pana dhammena adhikaraṇaṃ nihaṭaṃ, taṃ sunihaṭameva.

༡༦༦༨. ‘‘ཨཀཏཾ ཀམྨཾ, དུཀྐཊཾ ཀམྨཾ, པུན ཀཱཏབྦཾ ཀམྨ’’ནྟི ཝདཏཱ ཝདནྟེན བྷིཀྑུནཱ ཏཾ ཀམྨཾ ཨུཙྩཱལེཏུཾ ན ཝཊྚཏཱིཏི ཡོཛནཱ།

1668. ‘‘Akataṃ kammaṃ, dukkaṭaṃ kammaṃ, puna kātabbaṃ kamma’’nti vadatā vadantena bhikkhunā taṃ kammaṃ uccāletuṃ na vaṭṭatīti yojanā.

༡༦༦༩. ཝིཔྤཀཏེཏི ཨཱརདྡྷཱནིཊྛིཏེ། ཏནྟི པཊིཀྐོསནྟཾ། སཉྙཱཔེཏྭཱཏི ཀཏཀམྨསྶ ཨནཝཛྫབྷཱཝཾ ཉཱཔེཏྭཱ། ན པནཉྙཐཱཏི ཏཐཱ ཨསཉྙཱཔེཏྭཱ།

1669.Vippakateti āraddhāniṭṭhite. Tanti paṭikkosantaṃ. Saññāpetvāti katakammassa anavajjabhāvaṃ ñāpetvā. Na panaññathāti tathā asaññāpetvā.

༡༦༧༠. ཨདྷམྨེ པན ཀམྨསྨིནྟི ཡཐཱཔཱལི༹ཨཱགཏེ ཀམྨསྨིཾ། ཨུབྷཡཏྠཱཔཱིཏི དྷམྨཀམྨེ, ཨདྷམྨཀམྨེ ཝཱཏི ཨུབྷཡཏྠ།

1670.Adhamme pana kammasminti yathāpāḷiāgate kammasmiṃ. Ubhayatthāpīti dhammakamme, adhammakamme vāti ubhayattha.

༡༦༧༡. ན ཙ ཀམྨཱརཧསྶ ཝཱཏི ཨེཏྠ ཙ-སདྡོ ‘‘ཝགྒེན ཙཱ’’ཏི ཡོཛེཏབྦོ། ཙ-སདྡོ ཝཱ-སདྡཏྠེ དཊྛབྦོ། ‘‘ཨདྷམྨེན, ཝགྒེན ཝཱ ན ཀམྨཱརཧསྶ ཝཱ ཀཏ’’ནྟི ཛཱནཏོ ཨུཀྐོཊནེ དོསོ ནཏྠཱིཏི ཡོཛནཱ།

1671.Na ca kammārahassa vāti ettha ca-saddo ‘‘vaggena cā’’ti yojetabbo. Ca-saddo vā-saddatthe daṭṭhabbo. ‘‘Adhammena, vaggena vā na kammārahassa vā kata’’nti jānato ukkoṭane doso natthīti yojanā.

ཨུཀྐོཊནཀཐཱཝཎྞནཱ།

Ukkoṭanakathāvaṇṇanā.

༡༦༧༣. ‘‘དུཊྛུལླཱ ནཱམ ཨཱཔཏྟི ཙཏྟཱརི ཙ པཱརཱཛིཀཱནི ཏེརས ཙ སངྒྷཱདིསེསཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༣༩༩) ཝཙནཏོ པཱརཱཛིཀཱནམྤི དུཊྛུལླཏྟཱ, ཨིདྷ ཙ པཱརཱཛིཀསྶ ཨནདྷིཔྤེཏཏྟཱ ཨིདྷཱདྷིཔྤེཏམེཝ དསྶེཏུཾ ‘‘སངྒྷཱདིསེས’’ནྟི ཨིམིནཱ དུཊྛུལླ-པདཾ ཝིསེསིཏཾ། ཡཐཱཧ ‘‘ཨེཏྠ ཙཏྟཱརི པཱརཱཛིཀཱནི ཨཏྠུདྡྷཱརཝསེན དསྶིཏཱནི, སངྒྷཱདིསེསཱཔཏྟི པན ཨདྷིཔྤེཏཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༣༩༩)། ཉཏྭཱཏི སཱམཾ ཝཱ ཨཉྙཏོ ཝཱ ཛཱནིཏྭཱ། ཚཱདཡཏོ ཏསྶ པརིཡཱཔུཏཱཏི ‘‘ཨིམཾ ཛཱནིཏྭཱ ཙོདེསྶནྟི, སཱརེསྶནྟི, ནཱརོཙེསྶཱམཱི’’ཏི པཊིཙྪཱདེནྟསྶ ཏསྶ པརིཡཱཔུཏཱ དེསིཏཱ།

1673. ‘‘Duṭṭhullā nāma āpatti cattāri ca pārājikāni terasa ca saṅghādisesā’’ti (pāci. 399) vacanato pārājikānampi duṭṭhullattā, idha ca pārājikassa anadhippetattā idhādhippetameva dassetuṃ ‘‘saṅghādisesa’’nti iminā duṭṭhulla-padaṃ visesitaṃ. Yathāha ‘‘ettha cattāri pārājikāni atthuddhāravasena dassitāni, saṅghādisesāpatti pana adhippetā’’ti (pāci. aṭṭha. 399). Ñatvāti sāmaṃ vā aññato vā jānitvā. Chādayato tassa pariyāputāti ‘‘imaṃ jānitvā codessanti, sāressanti, nārocessāmī’’ti paṭicchādentassa tassa pariyāputā desitā.

༡༦༧༤-༥. དྷུརཾ ནིཀྑིཔིཏྭཱཏི ‘‘ཨཉྙསྶ ན ཨཱརོཙེསྶཱམཱི’’ཏི དྷུརནིཀྑེཔཾ ཀཏྭཱ། ཏསྶཱཏི དུཊྛུལླསྶ། པཊིཙྪཱདནཾ ཧེཏུ ཀཱརཎཾ ཡསྶ ཨཱརོཙནསྶཱཏི ཝིགྒཧོ། པཊིཙྪཱདནཧེཏུཀནྟི ཨཱརོཙནཀིརིཡཱཡ ཝིསེསནཾ, ‘‘ཨིཏྠནྣཱམོ ཨིཏྠནྣཱམཾ སངྒྷཱདིསེསཾ ཨཱཔནྣོ, ཨཉྙསྶ ན ཨཱརོཙེཧཱི’’ཏི ཝཏྭཱ ཨཱརོཙནཾ ཀརོཏཱིཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཨིཏཱིཏི ཝུཏྟནིདསྶནེ, ཧཱིཏི ཨེཝཀཱརཏྠེ, ཨེཝམེཝ ཝདཏཱིཏི ཨཏྠོ།

1674-5.Dhuraṃ nikkhipitvāti ‘‘aññassa na ārocessāmī’’ti dhuranikkhepaṃ katvā. Tassāti duṭṭhullassa. Paṭicchādanaṃ hetu kāraṇaṃ yassa ārocanassāti viggaho. Paṭicchādanahetukanti ārocanakiriyāya visesanaṃ, ‘‘itthannāmo itthannāmaṃ saṅghādisesaṃ āpanno, aññassa na ārocehī’’ti vatvā ārocanaṃ karotīti vuttaṃ hoti. Itīti vuttanidassane, hīti evakāratthe, evameva vadatīti attho.

ཡཱཝ ཀོཊི ན ཚིཛྫཏི, ཏཱཝ ཨེཝཾ བྷིཀྑཱུནཾ སཏམྤི སཧསྶམྤི ཏཾ ཨཱཔཏྟིཾ ཨཱཔཛྫཏི ཨེཝཱཏི ཡོཛནཱ།

Yāva koṭi na chijjati, tāva evaṃ bhikkhūnaṃ satampi sahassampi taṃ āpattiṃ āpajjati evāti yojanā.

༡༦༧༦. མཱུལེནཱཏི སངྒྷཱདིསེསཾ ཨཱཔནྣཔུགྒལེན། ཨཱརོཙིཏསྶ དུཏིཡསྶཱཏི སམཱནཱདྷིཀརཎཾ། མཱུལེན ‘‘མམ ཨཱཔཏྟིཾ ཨཱཔནྣབྷཱཝཾ ཨཉྙསྶ ན ཨཱརོཙེཧཱི’’ཏི ཨཱརོཙིཏསྶ དུཏིཡབྷིཀྑུསྶ སནྟིཀཱ སུཎནྟེན ཏཏིཡེན ནིཝཏྟིཏྭཱ ཏསྶེཝ དུཏིཡསྶ པཀཱསིཏེ ཨཱརོཙནསྶ ཀོཊི ཚིནྣཱཏི ཝུཙྩཏཱིཏི ཡོཛནཱ། ཀོཊཱིཏི ཨཱརོཙནཀིརིཡཱཝསཱནཾ ཝུཙྩཏི།

1676.Mūlenāti saṅghādisesaṃ āpannapuggalena. Ārocitassa dutiyassāti samānādhikaraṇaṃ. Mūlena ‘‘mama āpattiṃ āpannabhāvaṃ aññassa na ārocehī’’ti ārocitassa dutiyabhikkhussa santikā suṇantena tatiyena nivattitvā tasseva dutiyassa pakāsite ārocanassa koṭi chinnāti vuccatīti yojanā. Koṭīti ārocanakiriyāvasānaṃ vuccati.

༡༦༧༧. དུཊྛུལླཱཡ ཙ དུཊྛུལླསཉྙཱིཏི ཨེཏྠ ‘‘ཨཱརོཙེནྟོ’’ཏི པཀརཎཏོ ལབྦྷཏི། ཨིཏརེསུ པན དྭཱིསཱུཏི དུཊྛུལླཱཡ ཝེམཏིཀོ, ཨདུཊྛུལླསཉྙཱིཏི དྭཱིསུ།

1677.Duṭṭhullāya ca duṭṭhullasaññīti ettha ‘‘ārocento’’ti pakaraṇato labbhati. Itaresu pana dvīsūti duṭṭhullāya vematiko, aduṭṭhullasaññīti dvīsu.

༡༦༧༨. ཨདུཊྛུལླཱཡཱཏི པཉྩཝིདྷཱཡ ལཧུཀཱཔཏྟིཡཱ། སབྦཏྠཱཏི སབྦེསུ ཝིཀཔྤེསུ། ཏིཀདུཀྐཊཾ ནིདྡིཊྛནྟི ཨདུཊྛུལླཱཡ དུཊྛུལླསཉྙིཝེམཏིཀཨདུཊྛུལླསཉྙཱིནཾ ཝསེན དུཀྐཊཏྟཡཾ པཱལི༹ཡཾ (པཱཙི॰ ༤༠༠) དསྶིཏནྟི ཨཏྠོ། སབྦཏྠཱཏི སབྦེསུ། ཨནུཔསམྤནྣཝཱརེསཱུཏི ཏཱིསུ ཨནུཔསམྤནྣཝིཀཔྤེསུ། དུཀྐཊནྟི ཨནུཔསམྤནྣེ ཨུཔསམྤནྣསཉྙིཝེམཏིཀཨནུཔསམྤནྣསཉྙཱིནཾ ཝསེན ཏིཀདུཀྐཊནྟི ཨཏྠོ།

1678.Aduṭṭhullāyāti pañcavidhāya lahukāpattiyā. Sabbatthāti sabbesu vikappesu. Tikadukkaṭaṃ niddiṭṭhanti aduṭṭhullāya duṭṭhullasaññivematikaaduṭṭhullasaññīnaṃ vasena dukkaṭattayaṃ pāḷiyaṃ (pāci. 400) dassitanti attho. Sabbatthāti sabbesu. Anupasampannavāresūti tīsu anupasampannavikappesu. Dukkaṭanti anupasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena tikadukkaṭanti attho.

༡༦༧༩-༨༠. ‘‘སངྒྷསྶ བྷེདནཱདཱིནི བྷཝིསྶནྟཱི’’ཏིཨཱདཱིཧི སབྦེཧི པདེཧི ‘‘ན ཨཱརོཙེཏི ཙེ, དོསོ ནཏྠཱི’’ཏི ཨིདཾ པཙྩེཀཾ ཡོཛེཏབྦཾ། སབྷཱགཾ ཝཱ ན པསྶཏཱིཏི ཏཐཱ ཨཔསྶནྟོ ན ཨཱརོཙེཏི ཙེ, དོསོ ནཏྠི། ཀཀྑལོ༹ ཨཡནྟི ན ཨཱརོཙེཏི ཙེ, དོསོ ནཏྠི།

1679-80. ‘‘Saṅghassa bhedanādīni bhavissantī’’tiādīhi sabbehi padehi ‘‘na āroceti ce, doso natthī’’ti idaṃ paccekaṃ yojetabbaṃ. Sabhāgaṃ vā na passatīti tathā apassanto na āroceti ce, doso natthi. Kakkhaḷo ayanti na āroceti ce, doso natthi.

༡༦༨༡. ཨཉྙསྶ ཨནཱརོཙནེན ཨཱཔཛྫིཏབྦཏོ ‘‘ཨཀྲིཡ’’ནྟི ཝུཏྟཾ། ‘‘ཨཱརོཙེཏབྦ’’ནྟི ཨནུཉྙཱཏསྶ ཨནཱརོཙནཾ ཨནཱདརམནྟརེན ན ཧོཏཱིཏི ཨཱཧ ‘‘དུཀྑཝེདན’’ནྟི། ཨེཏྠ ཙ མཱཏིཀཊྛཀཐཱཡཾ ‘‘སམནུབྷཱསནསདིསཱནེཝཱ’’ཏི (ཀངྑཱ॰ ཨཊྛ॰ དུཊྛལླསིཀྑཱཔདཝཎྞནཱ) ཝུཏྟཾ, ཨིདྷ ‘‘དྷུརནིཀྑེཔཏུལྱཱཝཱ’’ཏི, ཨུབྷཡཏྠ ནཱམམཏྟམེཝ ཝིསེསོ, ཨེཀམེཝ སམུཊྛཱནནྟི ཝེདིཏབྦཾ།

1681. Aññassa anārocanena āpajjitabbato ‘‘akriya’’nti vuttaṃ. ‘‘Ārocetabba’’nti anuññātassa anārocanaṃ anādaramantarena na hotīti āha ‘‘dukkhavedana’’nti. Ettha ca mātikaṭṭhakathāyaṃ ‘‘samanubhāsanasadisānevā’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. duṭṭhallasikkhāpadavaṇṇanā) vuttaṃ, idha ‘‘dhuranikkhepatulyāvā’’ti, ubhayattha nāmamattameva viseso, ekameva samuṭṭhānanti veditabbaṃ.

དུཊྛུལླཀཐཱཝཎྞནཱ།

Duṭṭhullakathāvaṇṇanā.

༡༦༨༢. ཨཱུནཝཱིསཏིཝསྶནྟི ཨེཏྠ ‘‘ཛཱན’’ནྟི སེསོ, ‘‘ཨཱུནཝཱིསཏིཝསྶོ’’ཏི ཛཱནནྟོཏི ཨཏྠོ། ཨཱུནཝཱིསཏིཝསྶོ ནཱམ པཊིསནྡྷིཏོ པཊྛཱཡ ཨཔརིཔུཎྞཝཱིསཏིསཾཝཙྪརོ། ཡོཏི ཡོ བྷིཀྑུ ཨུཔཛ྄ཛྷཱཡོ ཧུཏྭཱ། ཀརེཡྻཱཏི ཀཱརཱཔེཡྻ། ཨུཔསམྤཛྫཏཱིཏི ཨུཔསམྤདོ, ཏཾ། ཡོ ཛཱནཾ ཨཱུནཝཱིསཏིཝསྶཾ པུགྒལཾ ཨུཔསམྤདཾ ཨུཔསམྤནྣཾ ཀརེཡྻ, ཏསྶ ཨེཝཾ ཨུཔསམྤཱདེནྟསྶ བྷིཀྑུནོ པཱཙིཏྟིཡཾ ཧོཏཱིཏི ཡོཛནཱ། སེསཱནནྟི ‘‘གཎསྶ ཙ ཨཱཙརིཡསྶ ཙ ཨཱཔཏྟི དུཀྐཊསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༤༠༤) པཱལི༹ཡཾ དསྶིཏཱནཾ གཧཎཾ།

1682.Ūnavīsativassanti ettha ‘‘jāna’’nti seso, ‘‘ūnavīsativasso’’ti jānantoti attho. Ūnavīsativasso nāma paṭisandhito paṭṭhāya aparipuṇṇavīsatisaṃvaccharo. Yoti yo bhikkhu upajjhāyo hutvā. Kareyyāti kārāpeyya. Upasampajjatīti upasampado, taṃ. Yo jānaṃ ūnavīsativassaṃ puggalaṃ upasampadaṃ upasampannaṃ kareyya, tassa evaṃ upasampādentassa bhikkhuno pācittiyaṃ hotīti yojanā. Sesānanti ‘‘gaṇassa ca ācariyassa ca āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 404) pāḷiyaṃ dassitānaṃ gahaṇaṃ.

༡༦༨༣. ཨཱུནཝཱིསཏིཝསྶབྷཱཝཾ ཛཱནཏཱ ཝཱ ཨཛཱནཏཱ ཝཱ བྷིཀྑུནཱ ཡོ པུགྒལོ ཙེ ཨུཔསམྤཱདིཏོ, སོ ཨནུཔསམྤནྣོཝ ཧོཏི, པུན སོ པརིཔུཎྞཝཱིསཏིཝསྶོ སམཱནོ ཨུཔསམྤནྣོ ཀཱཏབྦོ ཨུཔསམྤཱདེཏབྦོཡེཝཱཏི ཡོཛནཱ།

1683. Ūnavīsativassabhāvaṃ jānatā vā ajānatā vā bhikkhunā yo puggalo ce upasampādito, so anupasampannova hoti, puna so paripuṇṇavīsativasso samāno upasampanno kātabbo upasampādetabboyevāti yojanā.

༡༦༨༤. དསཝསྶཙྩཡེན པརིཔུཎྞདསཝསྶོ ཧུཏྭཱ ཨུཔཛ྄ཛྷཱཡསྶ སཏོ ཨསྶ བྷིཀྑུཔཊིཉྙསྶ ཨཉྙེསཾ ཨུཔསམྤཱདནེ ཀོཙི དོསོ ཙེ ཨེཀཾསེན ནཏྠི ན ཝིཛྫཏཱིཏི ཡོཛནཱ།

1684.Dasavassaccayena paripuṇṇadasavasso hutvā upajjhāyassa sato assa bhikkhupaṭiññassa aññesaṃ upasampādane koci doso ce ekaṃsena natthi na vijjatīti yojanā.

༡༦༨༥. ཏཾ བྷིཀྑུནྟི ཨཱུནཝཱིསཏིཝསྶོ ཧུཏྭཱ ཨུཔསམྤཛྫིཏྭཱ པརིཔུཎྞདསཝསྶོ ཨུཔཛ྄ཛྷཱཡོ ཧུཏྭཱ ཨུཔསམྤཱདེནྟཾ ཏཾ བྷིཀྑུཔཊིཉྙཾ། གཎོ ཙེ པརིཔཱུརཏཱིཏི མཛ྄ཛྷིམདེསེ དསཝགྒོ, པཙྩནྟིམེསུ ཛནཔདེསུ པཉྩཝགྒོ གཎོ སཙེ ཨནཱུནོ ཧོཏི། ཏེཏི ཨུཔསམྤཱདིཏཱ། སཱུཔསམྤནྣཱཏི སུཊྛུ ཨུཔསམྤནྣཱ།

1685.Taṃ bhikkhunti ūnavīsativasso hutvā upasampajjitvā paripuṇṇadasavasso upajjhāyo hutvā upasampādentaṃ taṃ bhikkhupaṭiññaṃ. Gaṇo ce paripūratīti majjhimadese dasavaggo, paccantimesu janapadesu pañcavaggo gaṇo sace anūno hoti. Teti upasampāditā. Sūpasampannāti suṭṭhu upasampannā.

༡༦༨༦-༧. ཡོ བྷིཀྑུ ཨུཔཛ྄ཛྷཱཡོ ཧུཏྭཱ ‘‘ཨཱུནཝཱིསཏིཝསྶཔུགྒལཾ ཨུཔསམྤཱདཡིསྶཱམི’’ཨིཏི གཎམྤི ཝཱ ཨཱཙརིཡམྤི ཝཱ པཏྟམྤི ཝཱ པརིཡེསཏི, མཱལ༹ཀཉྩ སམྨནྣཏི བདྡྷསཱིམཾ བནྡྷཏི, ཏསྶ སབྦེསུ པཡོགེསུ དུཀྐཊཾ། ཏཐཱ ཉཏྟིཡཱ དུཀྐཊཾ། ཏཐཱ དྭཱིསུ ཀམྨཝཱཙཱསུཔི དུཀྐཊནྟི ཡོཛནཱ།

1686-7. Yo bhikkhu upajjhāyo hutvā ‘‘ūnavīsativassapuggalaṃ upasampādayissāmi’’iti gaṇampi vā ācariyampi vā pattampi vā pariyesati, māḷakañca sammannati baddhasīmaṃ bandhati, tassa sabbesu payogesu dukkaṭaṃ. Tathā ñattiyā dukkaṭaṃ. Tathā dvīsu kammavācāsupi dukkaṭanti yojanā.

༡༦༨༨-༩. ཝཱིསཏི ཙ ཏཱནི ཝསྶཱནི ཙཱཏི ཝཱིསཏིཝསྶཱནི, ཨཱུནཱནི ཝཱིསཏིཝསྶཱནི ཡསྶ སོ ཨཱུནཝཱིསཏིཝསྶོ, ཨཱུནཝཱིསཏིཝསྶོཏི སཉྙཱ ཨཱུནཝཱིསཏིཝསྶསཉྙཱ, སཱ ཨེཏསྶ ཨཏྠཱིཏི ‘‘ཨཱུནཝཱིསཏིཝསྶསཉྙཱི’’ཨིཏི ཝཏྟབྦེ ནིཔཱཏནལཀྑཎེན ཝསྶ-སདྡལོཔཾ ཀཏྭཱ ‘‘ཨཱུནཝཱིསཏིསཉྙཱི’’ཏི ཝུཏྟཾ, ཏསྶ ཨཱུནཝཱིསཏིསཉྙིསྶ། པརིཔུཎྞཱནི ཝཱིསཏིཝསྶཱནི ཨེཏསྶཱཏི ‘‘པརིཔུཎྞཝཱིསཏིཝསྶོ’’ཏི ཝཏྟབྦེ ནིཔཱཏནལཀྑཎེན ཝཱིསཏིཝསྶ-སདྡལོཔཾ ཀཏྭཱ ‘‘པརིཔུཎྞོ’’ཏི པུགྒལོ ཝུཙྩཏི, ཏསྨིཾ པརིཔུཎྞེ, པརིཔུཎྞཝཱིསཏིཝསྶེ པུགྒལེཏི ཨཏྠོ། ཨུབྷཡཏྠཱཏི ཨཱུནཝཱིསཏིཔརིཔུཎྞཝཱིསཏིཝསྶེསུ ཨུབྷོསུ པུགྒལེསུ།

1688-9. Vīsati ca tāni vassāni cāti vīsativassāni, ūnāni vīsativassāni yassa so ūnavīsativasso, ūnavīsativassoti saññā ūnavīsativassasaññā, sā etassa atthīti ‘‘ūnavīsativassasaññī’’iti vattabbe nipātanalakkhaṇena vassa-saddalopaṃ katvā ‘‘ūnavīsatisaññī’’ti vuttaṃ, tassa ūnavīsatisaññissa. Paripuṇṇāni vīsativassāni etassāti ‘‘paripuṇṇavīsativasso’’ti vattabbe nipātanalakkhaṇena vīsativassa-saddalopaṃ katvā ‘‘paripuṇṇo’’ti puggalo vuccati, tasmiṃ paripuṇṇe, paripuṇṇavīsativasse puggaleti attho. Ubhayatthāti ūnavīsatiparipuṇṇavīsativassesu ubhosu puggalesu.

ཨཱུནཝཱིསཏིཝསྶཀཐཱཝཎྞནཱ།

Ūnavīsativassakathāvaṇṇanā.

༡༦༩༡. ཐེཡྻསཏྠེན སདྡྷིནྟི ‘‘ཐེཡྻསཏྠོ ནཱམ ཙོརཱ ཀཏཀམྨཱ ཝཱ ཧོནྟི ཨཀཏཀམྨཱ ཝཱ’’ཏིཨཱདིནཱ (པཱཙི॰ ༤༠༩) པདབྷཱཛནེ ཝུཏྟསརཱུཔེན སཏྠསངྑཱཏེན ཛནསམཱུཧེན སཧཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། སཧཱདིཡོགེ ཀརཎཝཙནཾ། ཛཱནནྟོཏི ‘‘ཐེཡྻསཏྠོ’’ཏི ཛཱནནྟོ། སཾཝིདྷཱཡཱཏི ‘‘གཙྪཱམཱཝུསོ, གཙྪཱམ བྷནྟེ, གཙྪཱམཱཝུསོ, ཨཛྫ ཝཱ ཧིཡྻོ ཝཱ པརེ ཝཱ ཨཔརེ ཝཱ གཙྪཱམཱ’’ཏི པདབྷཱཛནེ ཝུཏྟནཡེན སཾཝིདཧིཏྭཱཏི ཨཏྠོ། མགྒནྟི ཨེཀདྡྷཱནམགྒཾ, ཨེཏྠ ‘‘ཨནྟམསོ གཱམནྟརམྤཱི’’ཏི སེསོ། ཡཐཱཧ ‘‘ཨེཀདྡྷཱནམགྒཾ པཊིཔཛྫེཡྻ ཨནྟམསོ གཱམནྟརམྤཱི’’ཏི། པཱཙིཏྟིཡཾ སིཡཱཏི ‘‘གཱམེ གཱམནྟརེ གཱམནྟརེ ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶ། ཨགཱམཀེ ཨརཉྙེ ཨདྡྷཡོཛནེ ཨདྡྷཡོཛནེ ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶཱ’’ཏི ཝུཏྟཔྤཀཱརཾ པཱཙིཏྟིཡཾ བྷཝེཡྻ།

1691.Theyyasatthenasaddhinti ‘‘theyyasattho nāma corā katakammā vā honti akatakammā vā’’tiādinā (pāci. 409) padabhājane vuttasarūpena satthasaṅkhātena janasamūhena sahāti vuttaṃ hoti. Sahādiyoge karaṇavacanaṃ. Jānantoti ‘‘theyyasattho’’ti jānanto. Saṃvidhāyāti ‘‘gacchāmāvuso, gacchāma bhante, gacchāmāvuso, ajja vā hiyyo vā pare vā apare vā gacchāmā’’ti padabhājane vuttanayena saṃvidahitvāti attho. Magganti ekaddhānamaggaṃ, ettha ‘‘antamaso gāmantarampī’’ti seso. Yathāha ‘‘ekaddhānamaggaṃ paṭipajjeyya antamaso gāmantarampī’’ti. Pācittiyaṃ siyāti ‘‘gāme gāmantare gāmantare āpatti pācittiyassa. Agāmake araññe addhayojane addhayojane āpatti pācittiyassā’’ti vuttappakāraṃ pācittiyaṃ bhaveyya.

༡༦༩༢. ན ཨུདྡྷཊོཏི ཨིདྷ ན ཝུཏྟོ།

1692.Na uddhaṭoti idha na vutto.

༡༦༩༣-༤. མགྒཱཊཝིཝིསངྐེཏེཏི མགྒཝིསངྐེཏེ, ཨཊཝིཝིསངྐེཏེ ཙ། ཡཐཱཝཏྠུཀམེཝཱཏི པཱཙིཏྟིཡམེཝ། ཏེསཱུཏི སཏྠིཀེསུ། ཨསཾཝིདཧནྟེསཱུཏི སཾཝིདྷཱནཾ ཨཀརོནྟེསུ། སཡཾ ཝིདཧཏོཔི ཙཱཏི ཨཏྟནཱ སཾཝིདཧནྟསྶ ཙ། ཨུབྷཡཏྠཱཏི ཐེཡྻསཏྠེ ཝཱ ཨཐེཡྻསཏྠེ ཝཱཏི དྭཱིསུ།

1693-4.Maggāṭavivisaṅketeti maggavisaṅkete, aṭavivisaṅkete ca. Yathāvatthukamevāti pācittiyameva. Tesūti satthikesu. Asaṃvidahantesūti saṃvidhānaṃ akarontesu. Sayaṃ vidahatopi cāti attanā saṃvidahantassa ca. Ubhayatthāti theyyasatthe vā atheyyasatthe vāti dvīsu.

༡༦༩༥. ཨཐེཡྻསཏྠསཉྙིསྶཱཏི ཨེཏྠ ‘‘ཨུབྷཡཏྠཱ’’ཏི ཨནུཝཏྟེཏབྦཾ། ཀཱལསྶཱཡནྟི ཀཱལིཀོ, ཝིསངྐེཏོ, ཏསྨིཾ, ཀཱལསམྦནྡྷིནི ཝིསངྐེཏེ ཙ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཨཏྠོ། ‘‘ཀཱལིཀེ’’ཏི ཨིམིནཱ ཝིསངྐེཏཝིསེསནེན མགྒཱཊཝིཝིསངྐེཏེཔི ཨཱཔཏྟིཡེཝཱཏི དཱིཔེཏི།

1695.Atheyyasatthasaññissāti ettha ‘‘ubhayatthā’’ti anuvattetabbaṃ. Kālassāyanti kāliko, visaṅketo, tasmiṃ, kālasambandhini visaṅkete ca anāpattīti attho. ‘‘Kālike’’ti iminā visaṅketavisesanena maggāṭavivisaṅketepi āpattiyevāti dīpeti.

༡༦༩༦. ཀཱཡཙིཏྟཏོ , ཀཱཡཝཱཙཱཙིཏྟཏོ ཙ སམུཊྛཱནཏོ ཨིདཾ སིཀྑཱཔདཾ ཐེཡྻསཏྠསམུཊྛཱནཾ ཀཐིཏནྟི ཡོཛནཱ།

1696. Kāyacittato , kāyavācācittato ca samuṭṭhānato idaṃ sikkhāpadaṃ theyyasatthasamuṭṭhānaṃ kathitanti yojanā.

ཐེཡྻསཏྠཀཐཱཝཎྞནཱ།

Theyyasatthakathāvaṇṇanā.

༡༦༩༧. སཏྟམནྟི ‘‘ཡོ པན བྷིཀྑུ མཱཏུགཱམེན སདྡྷིཾ སཾཝིདྷཱཡཱ’’ཏིཨཱདིནཱ (པཱཙི॰ ༤༡༣) ཨུདྡིཊྛཾ སཏྟམསིཀྑཱཔདཾ། བྷིཀྑུནིཡཱ སདྡྷིཾ སཾཝིདྷཱནེནཱཏི བྷིཀྑུནིཡཱ སདྡྷིཾ སཾཝིདྷཱནསིཀྑཱཔདེན། སམུཊྛཱནཱདིནཱཏི སམུཊྛཱནཱདིནཱ ཝིནིཙྪཡེན། ཏུལྱནྟི སདིསཾ། ཀོཙིཔཱིཏི ཨཔྤམཏྟཀོཔི།

1697.Sattamanti ‘‘yo pana bhikkhu mātugāmena saddhiṃ saṃvidhāyā’’tiādinā (pāci. 413) uddiṭṭhaṃ sattamasikkhāpadaṃ. Bhikkhuniyā saddhiṃ saṃvidhānenāti bhikkhuniyā saddhiṃ saṃvidhānasikkhāpadena. Samuṭṭhānādināti samuṭṭhānādinā vinicchayena. Tulyanti sadisaṃ. Kocipīti appamattakopi.

སཾཝིདྷཱནཀཐཱཝཎྞནཱ།

Saṃvidhānakathāvaṇṇanā.

༡༦༩༨. ཨེཏེ པཉྩ དྷམྨཱ ཨནྟརཱཡཀརཱཏི པཀཱསིཏཱཏི ཡོཛནཱ། ཨིདྷ ཨཡཾ ཨནྟརཱཡཀར-སདྡོ པཱལི༹ཡཾ ཨཱགཏེན ཨནྟརཱཡིཀ-སདྡེན སམཱནཏྠོ། ཏསྨཱ ཀམྨནྟརཱཡིཀཱ, ཀིལེསནྟརཱཡིཀཱ, ཝིཔཱཀནྟརཱཡིཀཱ, ཨུཔཝཱདནྟརཱཡིཀཱ, ཨཱཎཱཝཱིཏིཀྐམནྟརཱཡིཀཱཏི ཨིམེ པཉྩ ཨནྟརཱཡིཀཱ དྷམྨཱ བྷགཝཏཱ པཀཱསིཏཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི།

1698. Ete pañca dhammā antarāyakarāti pakāsitāti yojanā. Idha ayaṃ antarāyakara-saddo pāḷiyaṃ āgatena antarāyika-saddena samānattho. Tasmā kammantarāyikā, kilesantarāyikā, vipākantarāyikā, upavādantarāyikā, āṇāvītikkamantarāyikāti ime pañca antarāyikā dhammā bhagavatā pakāsitāti vuttaṃ hoti.

ཏཏྠ ཏཾཏཾསམྤཏྟིཡཱ ཝིབནྡྷནཝསེན སཏྟསནྟཱནསྶ ཨནྟརེ ཝེམཛ྄ཛྷེ ཨེཏི ཨཱགཙྪཏཱིཏི ཨནྟརཱཡོ, དིཊྛདྷམྨིཀཱདིཨནཏྠོ, ཨནཏིཀྐམནཊྛེན ཏསྨིཾ ཨནྟརཱཡེ ནིཡུཏྟཱ, ཨནྟརཱཡཾ ཝཱ ཕལཾ ཨརཧནྟི, ཨནྟརཱཡསྶ ཝཱ ཀརཎསཱིལཱཏི ཨནྟརཱཡིཀཱ (སཱརཏྠ॰ ཊཱི॰ པཱཙིཏྟིཡ ༣.༤༡༧; ཀངྑཱ॰ ཨབྷི॰ ཊཱི॰ ཨརིཊྛསིཀྑཱཔདཝཎྞནཱ)།

Tattha taṃtaṃsampattiyā vibandhanavasena sattasantānassa antare vemajjhe eti āgacchatīti antarāyo, diṭṭhadhammikādianattho, anatikkamanaṭṭhena tasmiṃ antarāye niyuttā, antarāyaṃ vā phalaṃ arahanti, antarāyassa vā karaṇasīlāti antarāyikā (sārattha. ṭī. pācittiya 3.417; kaṅkhā. abhi. ṭī. ariṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā).

པཉྩཱནནྟརིཡཀམྨཱནེཝ ཀམྨནྟརཱཡིཀཱ, ཏཐཱ བྷིཀྑུནིདཱུསཀཀམྨཾ། ཏཾ པན མོཀྑསྶེཝ ཨནྟརཱཡཾ ཀརོཏི, ན སགྒསྶ། ཨིདཉྩ མིཙྪཱཙཱརལཀྑཎསྶ ཨབྷཱཝཏོ ཝུཏྟཾ། ན ཧི བྷིཀྑུནིཡཱ དྷམྨརཀྑིཏབྷཱཝོ ཨཏྠི། པཱཀཏིཀབྷིཀྑུནིཝསེན ཙེཏཾ ཝུཏྟཾ། ཨརིཡཱཡ པན པཝཏྟཾ ཨཔཱཡསཾཝཏྟནིཀམེཝ། ནནྡམཱཎཝཀོ (མ॰ ནི॰ ཨཊྛ॰ ༣.༧; དྷ॰ པ॰ ཨཊྛ॰ ༡.༦༨ ཨུཔྤལཝཎྞཏྠེརཱིཝཏྠུ; ཨ॰ ནི॰ ཨཊྛ॰ ༢.༣.༣༤) ཙེཏྠ ནིདསྶནཾ། ཨུབྷིནྣཾ སམཱནཙྪནྡཏཱཝསེན ཝཱ ན སགྒནྟརཱཡིཀཏཱ, མོཀྑནྟརཱཡིཀཏཱ པན མོཀྑཏྠཱཡ པཊིཔཏྟིཡཱ ཝིདཱུསནཏོ། ཨབྷིབྷཝིཏྭཱ པན པཝཏྟིཡཱ སགྒནྟརཱཡིཀཏཱཔི ན སཀྐཱ ནིཝཱརེཏུནྟི ཝདནྟི།

Pañcānantariyakammāneva kammantarāyikā, tathā bhikkhunidūsakakammaṃ. Taṃ pana mokkhasseva antarāyaṃ karoti, na saggassa. Idañca micchācāralakkhaṇassa abhāvato vuttaṃ. Na hi bhikkhuniyā dhammarakkhitabhāvo atthi. Pākatikabhikkhunivasena cetaṃ vuttaṃ. Ariyāya pana pavattaṃ apāyasaṃvattanikameva. Nandamāṇavako (ma. ni. aṭṭha. 3.7; dha. pa. aṭṭha. 1.68 uppalavaṇṇattherīvatthu; a. ni. aṭṭha. 2.3.34) cettha nidassanaṃ. Ubhinnaṃ samānacchandatāvasena vā na saggantarāyikatā, mokkhantarāyikatā pana mokkhatthāya paṭipattiyā vidūsanato. Abhibhavitvā pana pavattiyā saggantarāyikatāpi na sakkā nivāretunti vadanti.

ཨཧེཏུཀདིཊྛིཨཀིརིཡདིཊྛིནཏྠིཀདིཊྛིསངྑཱཏཱ མིཙྪཱདིཊྛིདྷམྨཱ ནིཡཏབྷཱཝཔྤཏྟཱ ཀིལེསནྟརཱཡིཀཱ ནཱམ། པཎྜཀཏིརཙྪཱནགཏཨུབྷཏོབྱཉྫནཀཱནཾ པཊིསནྡྷིཙིཏྟུཔྤཱདདྷམྨཱ ཝིཔཱཀནྟརཱཡིཀཱ ནཱམ། པཎྜཀཱདིགྒཧཎཉྩེཏྠ ནིདསྶནམཏྟཾ སབྦཱཡཔི ཨཧེཏུཀཔཊིསནྡྷིཡཱ ཝིཔཱཀནྟརཱཡིཀབྷཱཝཏོ ། ཨརིཡཱུཔཝཱདཱ ཨུཔཝཱདནྟརཱཡིཀཱ ནཱམ། ཏེ པན ཡཱཝ ཨརིཡེ ན ཁམཱཔེནྟི, ཏཱཝདེཝ, ན ཏཏོ པརཾ། སཉྩིཙྩ ཨཱཔནྣཱ སཏྟཱཔཏྟིཀྑནྡྷཱ ཨཱཎཱཝཱིཏིཀྐམནྟརཱཡིཀཱ ནཱམ། ཏེཔི ཡཱཝ བྷིཀྑུབྷཱཝཾ ཝཱ པཊིཛཱནཱཏི, ན ཝུཊྛཱཏི ཝཱ ན དེསེཏི ཝཱ, ཏཱཝདེཝ, ན ཏཏོ པརཾ།

Ahetukadiṭṭhiakiriyadiṭṭhinatthikadiṭṭhisaṅkhātā micchādiṭṭhidhammā niyatabhāvappattā kilesantarāyikā nāma. Paṇḍakatiracchānagataubhatobyañjanakānaṃ paṭisandhicittuppādadhammā vipākantarāyikā nāma. Paṇḍakādiggahaṇañcettha nidassanamattaṃ sabbāyapi ahetukapaṭisandhiyā vipākantarāyikabhāvato . Ariyūpavādā upavādantarāyikā nāma. Te pana yāva ariye na khamāpenti, tāvadeva, na tato paraṃ. Sañcicca āpannā sattāpattikkhandhā āṇāvītikkamantarāyikā nāma. Tepi yāva bhikkhubhāvaṃ vā paṭijānāti, na vuṭṭhāti vā na deseti vā, tāvadeva, na tato paraṃ.

༡༦༩༩-༧༠༠.

1699-700.

‘‘ཨནནྟརཱཡིཀཱ ཨེཏེ།

‘‘Anantarāyikā ete;

ཡཐཱ ཧོནྟི ཏཐཱ ཨཧཾ།

Yathā honti tathā ahaṃ;

དེསིཏཾ མུནིནཱ དྷམྨཾ།

Desitaṃ muninā dhammaṃ;

ཨཱཛཱནཱམཱིཏི ཡོ ཝདེ’’ཏི༎ –

Ājānāmīti yo vade’’ti. –

ཨེཝཾ དུཏིཡགཱཐཱ ཝཏྟབྦཱ། ཏཐཱ ཨཝུཏྟེ ‘‘ཏིཀྑཏྟུ’’ནྟིཨཱདིགཱཐཱ པཋམགཱཐཱཡ སདྡྷིཾ གྷཊནཱ ཨེཝ ན སིཡཱ། ཏསྨཱ ཨེཏྠཱཡཾ གཱཐཱ པརིཧཱིནཱཏི ཝིཉྙཱཡཏི།

Evaṃ dutiyagāthā vattabbā. Tathā avutte ‘‘tikkhattu’’ntiādigāthā paṭhamagāthāya saddhiṃ ghaṭanā eva na siyā. Tasmā etthāyaṃ gāthā parihīnāti viññāyati.

ཨེཏེཏི ‘‘ཨནྟརཱཡིཀཱ’’ཏི བྷགཝཏཱ པཀཱསིཏཱ པཉྩ དྷམྨཱ ‘‘ཡཐཱ ཨནནྟརཱཡིཀཱ ཧོནྟི, ཏཐཱ ཨཧཾ མུནིནཱ དེསིཏཾ དྷམྨཾ ཨཱཛཱནཱམཱི’’ཏི ཡོ བྷིཀྑུ ཝདེཡྻ, སོ པན བྷིཀྑུ ཏིཀྑཏྟུཾ ཝཏྟབྦོཏི སམྦནྡྷོ། ཀེཧི ཀཐཾ ཝཏྟབྦོཏི ཨཱཧ ‘‘ཡེ པསྶནྟཱི’’ཏིཨཱདི། ཡེ ཏཐཱཝཱདིཏཾ བྷིཀྑུཾ པསྶནྟི, ‘‘ཨསུཀོ ཨཱཡསྨཱ ཨེཝཾཝཱདཱི’’ཏི པརཏོ སུཎནྟི ཙ, ཏེཧི། སོ པན བྷིཀྑུ ‘‘མཱ ཨཱཡསྨཱ ཨེཝཾ ཨཝཙཱ’’ཏི ཏིཀྑཏྟུཾ ཝཏྟབྦོཏི ཡོཛནཱ།

Eteti ‘‘antarāyikā’’ti bhagavatā pakāsitā pañca dhammā ‘‘yathā anantarāyikā honti, tathā ahaṃ muninā desitaṃ dhammaṃ ājānāmī’’ti yo bhikkhu vadeyya, so pana bhikkhu tikkhattuṃ vattabboti sambandho. Kehi kathaṃ vattabboti āha ‘‘ye passantī’’tiādi. Ye tathāvāditaṃ bhikkhuṃ passanti, ‘‘asuko āyasmā evaṃvādī’’ti parato suṇanti ca, tehi. So pana bhikkhu ‘‘mā āyasmā evaṃ avacā’’ti tikkhattuṃ vattabboti yojanā.

༡༧༠༡. ཨཝདནྟསྶཱཏི ཏཾ དིསྭཱ ཝཱ སུཏྭཱ ཝཱ ཡཐཱཝུཏྟནཡེན ཨཝདནྟསྶ། དུཀྐཊནྟི ཉཱཏདུཀྐཊཾ། ཏཾ དུལདྡྷིཾ། ཨནིསྶཛཏོཏི བྷིཀྑཱུཧི ཨེཝཾ ཝུཏྟེཔི ཨནིསྶཛནྟསྶ། ཏཐཱ དུཀྐཊནྟི ཨཏིདིསཏི།

1701.Avadantassāti taṃ disvā vā sutvā vā yathāvuttanayena avadantassa. Dukkaṭanti ñātadukkaṭaṃ. Taṃ duladdhiṃ. Anissajatoti bhikkhūhi evaṃ vuttepi anissajantassa. Tathā dukkaṭanti atidisati.

༡༧༠༢. ཀམྨཝཱཙཱཡཱཏི ཏཏིཡཱཡ ཀམྨཝཱཙཱཡ། ཨོསཱནེཏི པརིཡོསཱནེ, ཡྻཀཱརེ པཏྟེཏི ཨདྷིཔྤཱཡོ། ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ ཝུཏྟནྟི ‘‘དྷམྨཀམྨེ དྷམྨཀམྨསཉྙཱི ན པཊིནིསྶཛྫཏི, ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶ། དྷམྨཀམྨེ ཝེམཏིཀོ ན པཊིནིསྶཛྫཏི, ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶ། དྷམྨཀམྨེ ཨདྷམྨཀམྨསཉྙཱི ན པཊིནིསྶཛྫཏི, ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༤༢༡) ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ ཝུཏྟཾ། ཨདྷམྨེ ཏིཀདུཀྐཊཾ ཝུཏྟནྟི ཨདྷམྨཀམྨེ དྷམྨཀམྨསཉྙིཝེམཏིཀཨདྷམྨཀམྨསཉྙཱིནཾ ཝསེན ཏིཀདུཀྐཊཾ ཝུཏྟཾ།

1702.Kammavācāyāti tatiyāya kammavācāya. Osāneti pariyosāne, yyakāre patteti adhippāyo. Tikapācittiyaṃ vuttanti ‘‘dhammakamme dhammakammasaññī na paṭinissajjati, āpatti pācittiyassa. Dhammakamme vematiko na paṭinissajjati, āpatti pācittiyassa. Dhammakamme adhammakammasaññī na paṭinissajjati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 421) tikapācittiyaṃ vuttaṃ. Adhamme tikadukkaṭaṃ vuttanti adhammakamme dhammakammasaññivematikaadhammakammasaññīnaṃ vasena tikadukkaṭaṃ vuttaṃ.

༡༧༠༣. ‘‘ཨནཱཔཏྟི ཨཀཏཀམྨསྶཱ’’ཏི པདཙྪེདོ། ཀམྨཾ ནཱམ སམནུབྷཱསནཀམྨཾ། ཡཐཱཧ ‘‘ཨནཱཔཏྟི ཨསམནུབྷཱསནྟསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༤༢༢)།

1703. ‘‘Anāpatti akatakammassā’’ti padacchedo. Kammaṃ nāma samanubhāsanakammaṃ. Yathāha ‘‘anāpatti asamanubhāsantassā’’ti (pāci. 422).

ཨརིཊྛཀཐཱཝཎྞནཱ།

Ariṭṭhakathāvaṇṇanā.

༡༧༠༤. ཉཏྭཱཏི ཨནོསཱརིཏབྷཱཝཾ སཡམེཝ ཝཱ པརཏོ ཝཱ ཏསྶ ཝཱ སནྟིཀཱ ཉཏྭཱ། ཨཀཏཱནུདྷམྨེནཱཏི ཨཀཏོ ཨོསཱརཎསངྑཱཏོ ཨནུདྷམྨོ ཡསྶ སོ ཨཀཏཱནུདྷམྨོ, ཏེན, སཧཡོགེ ཀརཎཝཙནཾ། ཏཐཱཝཱདིཀབྷིཀྑུནཱཏི ‘‘ཏཐཱཧཾ བྷགཝཏཱ དྷམྨཾ དེསིཏཾ ཨཱཛཱནཱམཱི’’ཏིཨཱདིཾ ཝདནྟེན བྷིཀྑུནཱ། ‘‘ཨཀཏཱནུདྷམྨེནཱ’’ཏི ཨིམིནཱ སམཱནཱདྷིཀརཎཾ། སཾཝསེཡྻཱཏི ཨུཔོསཐཱདིཀཾ སངྒྷཀམྨཾ ཀརེཡྻ། བྷུཉྫེཡྻ ཙཱཏི ཨཱམིསསམྦྷོགཾ ཝཱ དྷམྨསམྦྷོགཾ ཝཱ ཀརེཡྻ། སཧ སེཡྻ ཝཱཏི ནཱནཱུཔཙཱརེཔི ཨེཀཙྪནྣེ ནིཔཛྫེཡྻ།

1704.Ñatvāti anosāritabhāvaṃ sayameva vā parato vā tassa vā santikā ñatvā. Akatānudhammenāti akato osāraṇasaṅkhāto anudhammo yassa so akatānudhammo, tena, sahayoge karaṇavacanaṃ. Tathāvādikabhikkhunāti ‘‘tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmī’’tiādiṃ vadantena bhikkhunā. ‘‘Akatānudhammenā’’ti iminā samānādhikaraṇaṃ. Saṃvaseyyāti uposathādikaṃ saṅghakammaṃ kareyya. Bhuñjeyya cāti āmisasambhogaṃ vā dhammasambhogaṃ vā kareyya. Saha seyya vāti nānūpacārepi ekacchanne nipajjeyya.

༡༧༠༥. ཨིདཱནི ཡཐཱཝུཏྟཔཱཙིཏྟིཡསྶ ཁེཏྟནིཡམཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ཨུཔོསཐཱདིཀཾ ཀམྨ’’ནྟིཨཱདི། ཨཱདི-སདྡེན པཝཱརཎཾ གཧིཏཾ། ཡཐཱཧ ‘‘ཨུཔོསཐཾ ཝཱ པཝཱརཎཾ ཝཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༤༢༥)། ཏེན སཧཱཏི ཨུཀྑིཏྟཀེན སཧ། ‘‘ཀམྨསྶ པརིཡོསཱནེ’’ཏི ཨིདཾ སཾཝཱསེན ཨཱཔཏྟིཁེཏྟནིདསྶནཾ།

1705. Idāni yathāvuttapācittiyassa khettaniyamaṃ dassetumāha ‘‘uposathādikaṃ kamma’’ntiādi. Ādi-saddena pavāraṇaṃ gahitaṃ. Yathāha ‘‘uposathaṃ vā pavāraṇaṃ vā’’ti (pāci. 425). Tena sahāti ukkhittakena saha. ‘‘Kammassa pariyosāne’’ti idaṃ saṃvāsena āpattikhettanidassanaṃ.

༡༧༠༦. ཨེཀེནེཝ པཡོགེན བཧུཾ ཡཱམཀཱལིཀཱདིཨཱམིསཾ གཎྷཏོ ཨེཀཾ པཱཙིཏྟིཡཾ། ཏཐཱ ཨེཀེནེཝ པཡོགེན བཧུཾ ཨཱམིསཾ དདཏོཔི ཨེཀཾ པཱཙིཏྟིཡཾ། བཧཱུསུ པཡོགེསུ བཧཱུནི པཱཙིཏྟིཡཱནཱིཏི ཡོཛནཱ། ཨིམིནཱ ཙ ཨཱམིསསམྦྷོགེན ཏུལྱཕལཾ དྷམྨསམྦྷོགམྤི སཧཙརིཡེན ཨཱཧཱཏི ཝེདིཏབྦཾ། ཏཏྠ པན པདཱདཱིཧི ཨུདྡིསནྟསྶ ཝཱ ཨུདྡིསཱཔེནྟསྶ ཝཱ པདསོདྷམྨེ ཝུཏྟནཡེན ཨཱཔཏྟི ཝེདིཏབྦཱ།

1706. Ekeneva payogena bahuṃ yāmakālikādiāmisaṃ gaṇhato ekaṃ pācittiyaṃ. Tathā ekeneva payogena bahuṃ āmisaṃ dadatopi ekaṃ pācittiyaṃ. Bahūsu payogesu bahūni pācittiyānīti yojanā. Iminā ca āmisasambhogena tulyaphalaṃ dhammasambhogampi sahacariyena āhāti veditabbaṃ. Tattha pana padādīhi uddisantassa vā uddisāpentassa vā padasodhamme vuttanayena āpatti veditabbā.

༡༧༠༧. ཨིཏརོཏི པཀཏཏྟོ། ཨིཏརསྨིནྟི ཨུཀྑིཏྟཀེ། པརོཏི པཀཏཏྟོ། ཨུབྷོཔི ཝཱཏི པཀཏཏྟཨུཀྑིཏྟཱ དྭེཔི ཝཱ། ‘‘ཨེཀཏྠ ཨེཀཏོ ནིཔཛྫནྟཱི’’ཏི སེསོ། ཨིམེསུ ཏཱིསུཔི ཋཱནེསུ ‘‘པཱཙིཏྟཱི’’ཏི པཀརཎཏོ ལབྦྷཏི།

1707.Itaroti pakatatto. Itarasminti ukkhittake. Paroti pakatatto. Ubhopi vāti pakatattaukkhittā dvepi vā. ‘‘Ekattha ekato nipajjantī’’ti seso. Imesu tīsupi ṭhānesu ‘‘pācittī’’ti pakaraṇato labbhati.

༡༧༠༨. ཨུཊྛཧིཏྭཱ པུནཔྤུནཾ ནིཔཛྫནྟསྶ ནིཔཛྫནཔཡོགཱནཾ ཝསེན ཨཱཔཏྟིཡོ སིཡུནྟི ཨཛ྄ཛྷཱཧཱརཡོཛནཱ ཀཱཏབྦཱ། ‘‘ཨུཀྑིཏྟཀེ ནིཔནྣསྨི’’ནྟིཨཱདིནཱ ཝུཏྟཱཔཏྟིཝིནིཙྪཡོ ཀཏྠ ཧོཏཱིཏི ཨཱཧ ‘‘ཨེཀནཱནཱུཔཙཱརེསུ, ཨེཀཙྪནྣེ ཝིནིཙྪཡོ’’ཏི། ནཱནཱུཔཙཱརེསཱུཏི ཨེཏྠ པི-སདྡོ ཙ ‘‘ཝིནིཙྪཡོ’’ཏི ཨེཏྠ ཨཡནྟི ཙ ཡོཛེཏབྦོ། ཨེཀོ ཨུཔཙཱརོ ཨསྶཱཏི ཨེཀཱུཔཙཱརཾ, ནཱནཱ ཨུཔཙཱརོ ཨསྶཱཏི ནཱནཱུཔཙཱརཾ, ཨེཀཱུཔཙཱརཉྩ ནཱནཱུཔཙཱརཉྩ ཨེཀནཱནཱུཔཙཱརཱནི ཨེཀདེསསརཱུཔེཀསེསེན, ཏེསུ། ཨེཀཏོ ཚནྣཱནི ཨེཀཙྪནྣཱནི, ཏེསུ ཨེཀཙྪནྣེསཱུཏི ཝཏྟབྦེ ཝཎྞལོཔེན ཝཱ ཝཙནཝིཔལླཱསེན ཝཱ ‘‘ཨེཀཙྪནྣེ’’ཏི ཝུཏྟཾ། ཨེཀནཱནཱུཔཙཱརེསུཔི སེནཱསནེསུ ཨེཀཙྪནྣེསུ ཨཡཾ ཡཐཱཝུཏྟཨཱཔཏྟིཝིནིཙྪཡོ དཊྛབྦོཏི ཨཏྠོ།

1708. Uṭṭhahitvā punappunaṃ nipajjantassa nipajjanapayogānaṃ vasena āpattiyo siyunti ajjhāhārayojanā kātabbā. ‘‘Ukkhittake nipannasmi’’ntiādinā vuttāpattivinicchayo kattha hotīti āha ‘‘ekanānūpacāresu, ekacchanne vinicchayo’’ti. Nānūpacāresūti ettha pi-saddo ca ‘‘vinicchayo’’ti ettha ayanti ca yojetabbo. Eko upacāro assāti ekūpacāraṃ, nānā upacāro assāti nānūpacāraṃ, ekūpacārañca nānūpacārañca ekanānūpacārāni ekadesasarūpekasesena, tesu. Ekato channāni ekacchannāni, tesu ekacchannesūti vattabbe vaṇṇalopena vā vacanavipallāsena vā ‘‘ekacchanne’’ti vuttaṃ. Ekanānūpacāresupi senāsanesu ekacchannesu ayaṃ yathāvuttaāpattivinicchayo daṭṭhabboti attho.

༡༧༠༩. ཨུབྷཡཏྠཱཔཱིཏི ཨུཀྑིཏྟཱནུཀྑིཏྟེསུ དྭཱིསུཔི།

1709.Ubhayatthāpīti ukkhittānukkhittesu dvīsupi.

༡༧༡༠. ‘‘སཉྙིསྶ ཨོསཱརིཏོཏི ཙཱ’’ཏི པདཙྪེདོ།

1710. ‘‘Saññissa osāritoti cā’’ti padacchedo.

ཨུཀྑིཏྟཀཐཱཝཎྞནཱ།

Ukkhittakathāvaṇṇanā.

༡༧༡༢. ཏཐཱ ཝིནཱསིཏནྟི ‘‘ཨཛྫཏགྒེ ཏེ ཨཱཝུསོ སམཎུདྡེས ན ཙེཝ སོ བྷགཝཱ སཏྠཱ ཨཔདིསིཏབྦོ, ཡམྤི ཙཉྙེ སམཎུདྡེསཱ ལབྷནྟི བྷིཀྑཱུཧི སདྡྷིཾ དིརཏྟཏིརཏྟཾ སཧསེཡྻཾ, སཱཔི ཏེ ནཏྠི, ཙར པིརེ ཝིནསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༤༢༩) ཝུཏྟནཡེན ནཱསིཏཾ། ‘‘ཏཐཱ ནཱསིཏཾ སམཎུདྡེས’’ནྟི (པཱཙི॰ ༤༢༨) ཝཙནཏོ ‘‘སམཎུདྡེས’’ནྟི སེསོ། ཛཱནནྟི ཝུཏྟནཡེན ‘‘ནཱསིཏོ ཨཡ’’ནྟི ཛཱནནྟོ། ཨུཔལཱཔེཡྻཱཏི ‘‘ཨུཔལཱཔེཡྻ ཝཱཏི ཏསྶ པཏྟཾ ཝཱ ཙཱིཝརཾ ཝཱ ཨུདྡེསཾ ཝཱ པརིཔུཙྪཾ ཝཱ དསྶཱམཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༤༣༠) པདབྷཱཛནེ ཨཱགཏནཡེན སངྒཎྷེཡྻ། ཏེནཱཏི ནཱསིཏེན། ཨུཔཊྛཱཔེཡྻ ཝཱཏི ཏེན དིཡྻམཱནཱནི ཙུཎྞམཏྟིཀཱདཱིནི སཱདིཡནྟོ ཏེན ཨཏྟནོ ཨུཔཊྛཱནཾ ཀཱརཱཔེཡྻ ཝཱ། ‘‘ཏེནཱ’’ཏི ཨིདཾ སཧཏྠེ ཀརཎཝསེན ‘‘སམྦྷུཉྫེཡྻཱ’’ཏིཨཱདཱིཧི ཙ ཡོཛེཏབྦཾ། ཝཱཏི ཨེཏྠ གཱཐཱབནྡྷཝསེན རསྶོ། སམྦྷོགསཧསེཡྻཱ ཨནནྟརསིཀྑཱཔདེ ཝུཏྟནཡཱ ཨེཝ། ཏསྨཱ ཨཱཔཏྟིཔརིཙྪེདོཔེཏྠ ཏསྨིཾ ཝུཏྟནཡེནེཝ ཝེདིཏབྦོ།

1712.Tathā vināsitanti ‘‘ajjatagge te āvuso samaṇuddesa na ceva so bhagavā satthā apadisitabbo, yampi caññe samaṇuddesā labhanti bhikkhūhi saddhiṃ dirattatirattaṃ sahaseyyaṃ, sāpi te natthi, cara pire vinassā’’ti (pāci. 429) vuttanayena nāsitaṃ. ‘‘Tathā nāsitaṃ samaṇuddesa’’nti (pāci. 428) vacanato ‘‘samaṇuddesa’’nti seso. Jānanti vuttanayena ‘‘nāsito aya’’nti jānanto. Upalāpeyyāti ‘‘upalāpeyya vāti tassa pattaṃ vā cīvaraṃ vā uddesaṃ vā paripucchaṃ vā dassāmī’’ti (pāci. 430) padabhājane āgatanayena saṅgaṇheyya. Tenāti nāsitena. Upaṭṭhāpeyya vāti tena diyyamānāni cuṇṇamattikādīni sādiyanto tena attano upaṭṭhānaṃ kārāpeyya vā. ‘‘Tenā’’ti idaṃ sahatthe karaṇavasena ‘‘sambhuñjeyyā’’tiādīhi ca yojetabbaṃ. Vāti ettha gāthābandhavasena rasso. Sambhogasahaseyyā anantarasikkhāpade vuttanayā eva. Tasmā āpattiparicchedopettha tasmiṃ vuttanayeneva veditabbo.

༡༧༡༣. ཨཏྠུདྡྷཱརཝསེན ཨཊྛཀཐཱཡཾ (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༤༢༨) ཝུཏྟཱ ཏིསྶོ ནཱསནཱ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘སཾཝཱསེན…པེ॰… ཏིསྶོ’’ཏི། ཏཏྠ ཏཱིསུ ཀཏམཱ ཨདྷིཔྤེཏཱཏི ཨཱཧ ‘‘ཨེཏྠཱ’’ཏིཨཱདི། དཎྜཀམྨེན ནཱསནཱ ཨེཏྠ ཨདྷིཔྤེཏཱཏི ཡོཛནཱ། ཨེཏཱསཾ ཝིབྷཱགོ ཙ ‘‘ཏཏྠ ཨཱཔཏྟིཡཱ ཨདསྶནཱདཱིསུ ཨུཀྑེཔནཱ སཾཝཱསནཱསནཱ ནཱམ། ‘དཱུསཀོ ནཱསེཏབྦོ, མེཏྟིཡཾ བྷིཀྑུནིཾ ནཱསེཐཱ’ཏི ཨཡཾ ལིངྒནཱསནཱ ནཱམ། ‘ཨཛྫཏགྒེ ཏེ ཨཱཝུསོ སམཎུདྡེས ན ཙེཝ སོ བྷགཝཱ སཏྠཱ ཨཔདིསིཏབྦོ’ཏི ཨཡཾ དཎྜཀམྨནཱསནཱ ནཱམཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༤༢༨) ཨཊྛཀཐཱཡ ཝུཏྟོ།

1713. Atthuddhāravasena aṭṭhakathāyaṃ (pāci. aṭṭha. 428) vuttā tisso nāsanā dassetumāha ‘‘saṃvāsena…pe… tisso’’ti. Tattha tīsu katamā adhippetāti āha ‘‘etthā’’tiādi. Daṇḍakammena nāsanā ettha adhippetāti yojanā. Etāsaṃ vibhāgo ca ‘‘tattha āpattiyā adassanādīsu ukkhepanā saṃvāsanāsanā nāma. ‘Dūsako nāsetabbo, mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsethā’ti ayaṃ liṅganāsanā nāma. ‘Ajjatagge te āvuso samaṇuddesa na ceva so bhagavā satthā apadisitabbo’ti ayaṃ daṇḍakammanāsanā nāmā’’ti (pāci. aṭṭha. 428) aṭṭhakathāya vutto.

༡༧༡༥. ‘‘ཝུཏྟཱ སམནུབྷཱསནེ’’ཏི (ཝི॰ ཝི॰ ༡༧༠༣) ཏཏྠ ཝུཏྟཏྟཱ ཨཱཧ ‘‘ཨརིཊྛེན སམཱ མཏཱ’’ཏི།

1715. ‘‘Vuttā samanubhāsane’’ti (vi. vi. 1703) tattha vuttattā āha ‘‘ariṭṭhena samā matā’’ti.

ཀཎྚཀཀཐཱཝཎྞནཱ།

Kaṇṭakakathāvaṇṇanā.

སཔྤཱཎཀཝགྒོ སཏྟམོ།

Sappāṇakavaggo sattamo.

༡༧༡༦-༧. ཡོ བྷིཀྑུ སིཀྑཱཔདཾ ཝཱིཏིཀྐམནྟོ ཏཾ ཝཱིཏིཀྐམཾ ཡེ པསྶནྟི, སུཎནྟི ཙ, ཏེཧི བྷིཀྑཱུཧི སིཀྑཱཔདེན ཝུཙྩམཱནོ ‘‘མཱཝུསོ ཨེཝཾ ཨཀཱསི, ན ཀཔྤཏི ཨེཏཾ བྷིཀྑུསྶཱ’’ཏི སིཀྑཱཔདེ ཝུཏྟནཡེན ཝུཙྩམཱནོ ‘‘ཨེཏསྨིཾ སིཀྑཱཔདེ ཡེན མཾ ཏུམྷེ ཝདེཐ, ཨེཏསྨིཾ སིཀྑཱཔདཏྠེ ཡཱཝ ཨཉྙཾ ཝིཡཏྟཾ བཧུསྶུཏཾ པཀཏཉྙུཾ ཝིནཡདྷརཾ ན པུཙྪཱམི, ཏཱཝ ཨཧཾ ན སིཀྑིསྶཱམཱི’’ཏི བྷཎཏི, ཏསྶ ཨེཝཾ བྷཎནྟསྶ པཱཙིཏྟིཡཾ སིཡཱཏི སཱདྷིཔྤཱཡཡོཛནཱ།

1716-7.Yo bhikkhu sikkhāpadaṃ vītikkamanto taṃ vītikkamaṃ ye passanti, suṇanti ca, tehi bhikkhūhi sikkhāpadena vuccamāno ‘‘māvuso evaṃ akāsi, na kappati etaṃ bhikkhussā’’ti sikkhāpade vuttanayena vuccamāno ‘‘etasmiṃ sikkhāpade yena maṃ tumhe vadetha, etasmiṃ sikkhāpadatthe yāva aññaṃ viyattaṃ bahussutaṃ pakataññuṃ vinayadharaṃ na pucchāmi, tāva ahaṃ na sikkhissāmī’’ti bhaṇati, tassa evaṃ bhaṇantassa pācittiyaṃ siyāti sādhippāyayojanā.

༡༧༡༨-༩. ཨནུཔསམྤནྣེ ཨུཔསམྤནྣསཉྙིཝེམཏིཀཨནུཔསམྤནྣསཉྙཱིནཾ ཝསེན ཨནུཔསམྤནྣེ སཏྠུནཱ ཏིཀདུཀྐཊཾ དཱིཔིཏནྟི ཡོཛནཱ, ཨིམིནཱ ཙ ཨུཔསམྤནྣེ ཨུཔསམྤནྣསཉྙིཝེམཏིཀཨནུཔསམྤནྣསཉྙཱིནཾ ཝསེན ཨུཔསམྤནྣེ ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ དཱིཔིཏཾ ཧོཏི། ཨཔཉྙཏྟེན ཨོཝདནཔྤཀཱརཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ན སལླེཁཱཡིདཾ ཧོཏཱི’’ཏི། ཨུབྷོཧིཔི ཨུཔསམྤནྣཱནུཔསམྤནྣེཧི ། ‘‘ཨིདཾ སལླེཁཱཡ ན ཧོཏཱི’’ཏི ཨཔཉྙཏྟེན ཝུཙྩམཱནསྶ ‘‘ན ཏཱཝཱཧ’’ནྟིཨཱདཱིནི ཝདཏོ ཏསྶ བྷིཀྑུནོ དུཀྐཊཾ ཧོཏཱིཏི ཡོཛནཱ། ‘‘ན དོསོ ཨུམྨཏྟཀཱདཱིན’’ནྟི པདཙྪེདོ།

1718-9. Anupasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena anupasampanne satthunā tikadukkaṭaṃ dīpitanti yojanā, iminā ca upasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena upasampanne tikapācittiyaṃ dīpitaṃ hoti. Apaññattena ovadanappakāraṃ dassetumāha ‘‘na sallekhāyidaṃ hotī’’ti. Ubhohipi upasampannānupasampannehi . ‘‘Idaṃ sallekhāya na hotī’’ti apaññattena vuccamānassa ‘‘na tāvāha’’ntiādīni vadato tassa bhikkhuno dukkaṭaṃ hotīti yojanā. ‘‘Na doso ummattakādīna’’nti padacchedo.

སཧདྷམྨིཀཀཐཱཝཎྞནཱ།

Sahadhammikakathāvaṇṇanā.

༡༧༢༠. ‘‘ཡོ པན བྷིཀྑུ པཱཏིམོཀྑེ ཨུདྡིསྶམཱནེ ཨེཝཾ ཝདེཡྻཱ’’ཏིཨཱདིསིཀྑཱཔདཔཱཋཏོ (པཱཙི॰ ༤༣༩) ཨུདྡིཊྛེཧཱིཏི ཨེཏྠ ‘‘ཁུདྡཱནུཁུདྡཀེཧི སིཀྑཱཔདེཧཱི’’ཏི སེསོ། པཱརཱཛིཀཾ ཋཔེཏྭཱ ཨཝསེསཱ ཨུཔཱདཱཡུཔཱདཱཡ ཁུདྡཱནུཁུདྡཀཱཏི ནིདྡིཊྛཱ། ཨེཏྠ ཀིནྟི པཊིཀྑེཔེ, ཨེཏེཧི ཀིཾ, པཡོཛནཾ ནཏྠཱིཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཨེཏེཧཱིཏི སམཱིཔཏྠེ ཝཙནསཱམཉྙེན ‘‘ཨིམེཧཱི’’ཏི ཨེཏསྶ པརིཡཱཡོ། ‘‘ཀིཾ པནིམེཧཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༤༣༩) སིཀྑཱཔདཔཱཋེ པཊིཀྑེཔསྶ ཀཱརཎཾ དསྶེཏི ‘‘ཀུཀྐུཙྩཱདིནིདཱནཏོ’’ཏི། ཨེཏྠ ཨཱདི-སདྡེན ཝིཧེསཱཝིལེཁཱ གཧིཏཱ། ཨེཏྠ ཀུཀྐུཙྩཾ ནཱམ ‘‘ཀཔྤཏི ནུ ཁོ, ན ཀཔྤཏི ནུ ཁོ’’ཏི ཀུཀྐུཙྩཀརཎཾ། ཝིཧེསཱ ནཱམ ཝིཔྤཊིསཱརོ། ཝིལེཁཱ ནཱམ ཝིཙིཀིཙྪཱསངྑཱཏཱ མནོཝིལེཁཏཱ མནོཝིལེཁཱ, ཨིམེཧི སཀལེཧི པདེཧི སིཀྑཱཔདཝིཝཎྞཀཔྤཀཱརོ དསྶིཏོ། ‘‘ཨིཏི སིཀྑཱཔདཝིཝཎྞནེ’’ཏི ཨིཏི-སདྡོ ཨཛ྄ཛྷཱཧརིཏྭཱ ཡོཛེཏབྦོ། ཝིཝཎྞནེཏི ནིམིཏྟཏྠེ བྷུམྨཾ།

1720. ‘‘Yo pana bhikkhu pātimokkhe uddissamāne evaṃ vadeyyā’’tiādisikkhāpadapāṭhato (pāci. 439) uddiṭṭhehīti ettha ‘‘khuddānukhuddakehi sikkhāpadehī’’ti seso. Pārājikaṃ ṭhapetvā avasesā upādāyupādāya khuddānukhuddakāti niddiṭṭhā. Ettha kinti paṭikkhepe, etehi kiṃ, payojanaṃ natthīti vuttaṃ hoti. Etehīti samīpatthe vacanasāmaññena ‘‘imehī’’ti etassa pariyāyo. ‘‘Kiṃ panimehī’’ti (pāci. 439) sikkhāpadapāṭhe paṭikkhepassa kāraṇaṃ dasseti ‘‘kukkuccādinidānato’’ti. Ettha ādi-saddena vihesāvilekhā gahitā. Ettha kukkuccaṃ nāma ‘‘kappati nu kho, na kappati nu kho’’ti kukkuccakaraṇaṃ. Vihesā nāma vippaṭisāro. Vilekhā nāma vicikicchāsaṅkhātā manovilekhatā manovilekhā, imehi sakalehi padehi sikkhāpadavivaṇṇakappakāro dassito. ‘‘Iti sikkhāpadavivaṇṇane’’ti iti-saddo ajjhāharitvā yojetabbo. Vivaṇṇaneti nimittatthe bhummaṃ.

ཀུཀྐུཙྩཱདིནིདཱནཏོ ཨེཏེཧི ཁུདྡཱནུཁུདྡཀེཧི སིཀྑཱཔདེཧི ཨུདྡིཊྛེཧི ཀིཾ ཨིཏི སིཀྑཱཔདཝིཝཎྞནེ པཱཙིཏྟིཡཱཔཏྟི ཧོཏཱིཏི ཡོཛནཱ།

Kukkuccādinidānato etehi khuddānukhuddakehi sikkhāpadehi uddiṭṭhehi kiṃ iti sikkhāpadavivaṇṇane pācittiyāpatti hotīti yojanā.

༡༧༢༡. ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ ཝུཏྟནྟི ‘‘ཨུཔསམྤནྣེ ཨུཔསམྤནྣསཉྙཱི ཝིནཡཾ ཝིཝཎྞེཏི, ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶ། ཨུཔསམྤནྣེ ཝེམཏིཀོ…པེ॰… ཨནུཔསམྤནྣསཉྙཱི…པེ॰… པཱཙིཏྟིཡསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༤༤༡) ཏཱིཎི པཱཙིཏྟིཡཱནི ཝུཏྟཱནི། ཏཾ ཝིནཡཾ སཙེ པན ཨནུཔསམྤནྣསྶ སནྟིཀེ ཝིཝཎྞེཏི, ཏིཀདུཀྐཊནྟི ཡོཛནཱ།

1721.Tikapācittiyaṃ vuttanti ‘‘upasampanne upasampannasaññī vinayaṃ vivaṇṇeti, āpatti pācittiyassa. Upasampanne vematiko…pe… anupasampannasaññī…pe… pācittiyassā’’ti (pāci. 441) tīṇi pācittiyāni vuttāni. Taṃ vinayaṃ sace pana anupasampannassa santike vivaṇṇeti, tikadukkaṭanti yojanā.

༡༧༢༢-༤. ཨུབྷིནྣམྤཱིཏི ཨུཔསམྤནྣཱནཾ, ཨནུཔསམྤནྣཱནཾ ཨུབྷིནྣམྤི, ‘‘སནྟིཀེ’’ཏི སེསོ། ཨཉྙདྷམྨཝིཝཎྞནེཏི ཝིནཡཏོ ཨཉྙེསཾ སུཏྟཱབྷིདྷམྨཱནཾ ཝིཝཎྞནེ།

1722-4.Ubhinnampīti upasampannānaṃ, anupasampannānaṃ ubhinnampi, ‘‘santike’’ti seso. Aññadhammavivaṇṇaneti vinayato aññesaṃ suttābhidhammānaṃ vivaṇṇane.

ཨནཱཔཏྟིཝིསཡཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘ནཝིཝཎྞེཏུཀཱམསྶཱ’’ཏིཨཱདི། ནཝིཝཎྞེཏུཀཱམསྶ ‘‘ཧནྡ སུཏྟནྟཾ པརིཡཱཔུཎ, པཙྪཱཔི ཝིནཡཾ པརིཡཱཔུཎིསྶསི’’ ཨིཏི ཨེཝཾ ཝདནྟསྶ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཡོཛནཱ། སདིསཱ ཨེཝ སཱདིསཱ།

Anāpattivisayaṃ dassetumāha ‘‘navivaṇṇetukāmassā’’tiādi. Navivaṇṇetukāmassa ‘‘handa suttantaṃ pariyāpuṇa, pacchāpi vinayaṃ pariyāpuṇissasi’’ iti evaṃ vadantassa anāpattīti yojanā. Sadisā eva sādisā.

ཝིལེཁནཀཐཱཝཎྞནཱ།

Vilekhanakathāvaṇṇanā.

༡༧༢༥. མོཧནཀཐཱཡཾ ཏཱཝ –

1725. Mohanakathāyaṃ tāva –

‘‘ཨནྭཌྜྷམཱསཾ ཡོ བྷིཀྑུ།

‘‘Anvaḍḍhamāsaṃ yo bhikkhu;

པཱཏིམོཀྑེ ཨསེསཏོ།

Pātimokkhe asesato;

ཨུདྡིསྶམཱནེ ཨཉྙཱཎ-

Uddissamāne aññāṇa-

ཏཱཡ པུཙྪཏི ཨཏྟནོ’’ཏི༎ –

Tāya pucchati attano’’ti. –

པཋམགཱཐཱཡ བྷཝིཏབྦཾ། ཨེཝཉྷི སཏི ‘‘ཨཉྙཱཎེནཱ’’ཏིཨཱདིགཱཐཱ པརིཔུཎྞསམྦནྡྷཱ སིཡཱཏི ཝིཉྙཱཡཏི།

Paṭhamagāthāya bhavitabbaṃ. Evañhi sati ‘‘aññāṇenā’’tiādigāthā paripuṇṇasambandhā siyāti viññāyati.

ཨཉྙཱཎེནཱཏི ཨེཏྠ ཝཱ ‘‘ཨཱཔནྣཏྟཱ’’ཏི སེསོ། ཨཱཔཏྟིམོཀྑོཏི ཨཱཔཏྟིཡཱ མོཀྑོ། ཨཉྙཱཎེན ཨཱཔནྣཏྟཱ ཨཱཔཏྟིམོཀྑོ ནེཝ ཝིཛྫཏཱིཏི ཡོཛནཱ། ཀིཾ ཀཱཏབྦནྟི ཨཱཧ ‘‘ཀཱརེཏབྦོ’’ཏིཨཱདི། ཡཐཱ དྷམྨོ ཋིཏོ, ཏཐཱ བྷིཀྑུ ཀཱརེཏབྦོཏི སམྦནྡྷོ། དྷམྨ-སདྡོ པཱལི༹ཝཱཙཀོ, པཱལི༹ཡཾ ཡཐཱ ཝུཏྟཾ, ཏཐཱ ཀཱརེཏབྦོཏི ཨཏྠོ, དེསནཱགཱམིནཱི ཨཱཔཏྟི ཙེ, དེསཱཔེཏབྦོ, ཝུཊྛཱནགཱམིནཱི ཙེ, ཝུཊྛཱཔེཏབྦོཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཡཐཱཧ ‘‘ཡཐཱདྷམྨོ ཀཱརེཏབྦོ’’ཏི (པཱཙི॰ ༤༤༤)། ཨཉྙཱཎེན ཨཱཔནྣཏྟཱ ཏསྶ ཨཱཔཏྟིཡཱ མོཀྑོ ནཏྠི། ཡཐཱ པན དྷམྨོ ཙ ཝིནཡོ ཙ ཋིཏོ, ཏཐཱ བྷིཀྑུ ཀཱརེཏབྦོ, དེསནཱགཱམིནིཾ ཙེ ཨཱཔནྣོ ཧོཏི, དེསཱཔེཏབྦོ, ཝུཊྛཱནགཱམིནིཾ ཙེ, ཝུཊྛཱཔེཏབྦོཏི ཨཏྠོ།

Aññāṇenāti ettha vā ‘‘āpannattā’’ti seso. Āpattimokkhoti āpattiyā mokkho. Aññāṇena āpannattā āpattimokkho neva vijjatīti yojanā. Kiṃ kātabbanti āha ‘‘kāretabbo’’tiādi. Yathā dhammo ṭhito, tathā bhikkhu kāretabboti sambandho. Dhamma-saddo pāḷivācako, pāḷiyaṃ yathā vuttaṃ, tathā kāretabboti attho, desanāgāminī āpatti ce, desāpetabbo, vuṭṭhānagāminī ce, vuṭṭhāpetabboti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘yathādhammo kāretabbo’’ti (pāci. 444). Aññāṇena āpannattā tassa āpattiyā mokkho natthi. Yathā pana dhammo ca vinayo ca ṭhito, tathā bhikkhu kāretabbo, desanāgāminiṃ ce āpanno hoti, desāpetabbo, vuṭṭhānagāminiṃ ce, vuṭṭhāpetabboti attho.

༡༧༢༦. ཨུཏྟརིནྟི ཡཐཱདྷམྨཀརཎཏོ ཨུཏྟརིཾ། དུཏིཡེནེཝཱཏི ཉཏྟིདུཏིཡེནེཝ། ནིནྡིཏྭཱཏི ‘‘ཏསྶ ཏེ ཨཱཝུསོ ཨལཱབྷཱ’’ཏིཨཱདིནཱ གརཧིཏྭཱ།

1726.Uttarinti yathādhammakaraṇato uttariṃ. Dutiyenevāti ñattidutiyeneva. Ninditvāti ‘‘tassa te āvuso alābhā’’tiādinā garahitvā.

༡༧༢༧. ཨེཝཾ ཨཱརོཔིཏེ མོཧེཏི ཡཐཱདྷམྨཀརཎཏོ ཨུཔརི ཡཐཱཝུཏྟནཡེན ཏཾ པུགྒལཾ གརཧིཏྭཱ ཉཏྟིདུཏིཡཱཡ ཀམྨཝཱཙཱཡ ཏསྶ ཨེཝཾ མོཧེ ཨཱརོཔིཏེ། པུན ཡདི མོཧེཏཱིཏི ཡོཛནཱ། ཏསྨིཾ མོཧནཀེ པུགྒལེ པཱཙིཏྟི ཝུཏྟཱཏི ཡོཛནཱ།

1727.Evaṃāropite moheti yathādhammakaraṇato upari yathāvuttanayena taṃ puggalaṃ garahitvā ñattidutiyāya kammavācāya tassa evaṃ mohe āropite. Puna yadi mohetīti yojanā. Tasmiṃ mohanake puggale pācitti vuttāti yojanā.

༡༧༢༨. དཱིཔིཏཾ ཏིཀདུཀྐཊནྟི ‘‘ཨདྷམྨཀམྨེ དྷམྨཀམྨསཉྙཱི མོཧེཏི, ཝེམཏིཀོ, ཨདྷམྨཀམྨསཉྙཱི མོཧེཏི, ཨཱཔཏྟི དུཀྐཊསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༤༤༧) ཏིཀདུཀྐཊཾ དསྶིཏཾ། ཨེཏསྶ ཝིཔརིཡཱཡཏོ ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ ཝེདིཏབྦཾ། ཡཐཱཧ ‘‘དྷམྨཀམྨེ དྷམྨཀམྨསཉྙཱི མོཧེཏི, ཝེམཏིཀོ, ཨདྷམྨཀམྨསཉྙཱི མོཧེཏི, ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༤༤༧)། ཨེཏྠ ཀམྨནྟི མོཧཱརོཔནཀམྨཾ ཨདྷིཔྤེཏཾ། ཡཐཱཧ ‘‘དྷམྨཀམྨེཏིཨཱདཱིསུ མོཧཱརོཔནཀམྨཾ ཨདྷིཔྤེཏ’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༤༤༧)།

1728.Dīpitaṃ tikadukkaṭanti ‘‘adhammakamme dhammakammasaññī moheti, vematiko, adhammakammasaññī moheti, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 447) tikadukkaṭaṃ dassitaṃ. Etassa vipariyāyato tikapācittiyaṃ veditabbaṃ. Yathāha ‘‘dhammakamme dhammakammasaññī moheti, vematiko, adhammakammasaññī moheti, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 447). Ettha kammanti mohāropanakammaṃ adhippetaṃ. Yathāha ‘‘dhammakammetiādīsu mohāropanakammaṃ adhippeta’’nti (pāci. aṭṭha. 447).

༡༧༢༩-༣༠. ‘‘ན ཙ མོཧེཏུཀཱམསྶཱ’’ཏིཨཱདཱིཧི ‘‘ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཝིཉྙེཡྻ’’ནྟི ཨིདཾ པཙྩེཀཾ ཡོཛེཏབྦཾ། ‘‘ཝིཏྠཱརེན ཨསུཏསྶཱ’’ཏི པདཙྪེདོ། ཨེཏྠ ‘‘པཱཏིམོཀྑ’’ནྟི ཀམྨཔདཾ ཨཔེཀྑིཏབྦཾ། ཝིཏྠཱརེན ཨཱུནཀདྭཏྟིཀྑཏྟུཾ སུཏསྶ ཙཱཏི ཡོཛནཱ། ཏཐཱཏི ཨིམིནཱ ‘‘ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཝིཉྙེཡྻ’’ནྟི ཨིདཾ པཙྩཱམསཏི།

1729-30.‘‘Na ca mohetukāmassā’’tiādīhi ‘‘anāpattīti viññeyya’’nti idaṃ paccekaṃ yojetabbaṃ. ‘‘Vitthārena asutassā’’ti padacchedo. Ettha ‘‘pātimokkha’’nti kammapadaṃ apekkhitabbaṃ. Vitthārena ūnakadvattikkhattuṃ sutassa cāti yojanā. Tathāti iminā ‘‘anāpattīti viññeyya’’nti idaṃ paccāmasati.

མོཧནཀཐཱཝཎྞནཱ།

Mohanakathāvaṇṇanā.

༡༧༣༡-༢. ཀུདྡྷོཏི ཀུཔིཏོ། པཧཱརཾ དེཏཱིཏི ཀཱཡེན ཝཱ ཀཱཡཔཊིབདྡྷེན ཝཱ ནིསྶགྒིཡེན ཝཱ ཨནྟམསོ ཨུཔྤལཔཏྟེནཱཔི པཧཱརཾ དེཏི། ཡཐཱཧ ‘‘པཧཱརཾ དདེཡྻཱཏི ཀཱཡེན ཝཱ ཀཱཡཔཊིབདྡྷེན ཝཱ ནིསྶགྒིཡེན ཝཱ ཨནྟམསོ ཨུཔྤལཔཏྟེནཱཔི པཧཱརཾ དེཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༤༥༡)། ཨེཏྠ ‘‘ཨཉྙསྶ བྷིཀྑུསྶཱ’’ཏི སེསོ། ཏསྶཱཏི ཨཔེཀྑིཏྭཱ ‘‘ཡོ’’ཏི ལབྦྷཏི།

1731-2.Kuddhoti kupito. Pahāraṃ detīti kāyena vā kāyapaṭibaddhena vā nissaggiyena vā antamaso uppalapattenāpi pahāraṃ deti. Yathāha ‘‘pahāraṃ dadeyyāti kāyena vā kāyapaṭibaddhena vā nissaggiyena vā antamaso uppalapattenāpi pahāraṃ detī’’ti (pāci. 451). Ettha ‘‘aññassa bhikkhussā’’ti seso. Tassāti apekkhitvā ‘‘yo’’ti labbhati.

ཨཊྛཀཐཱགཏཾ ཝིནིཙྪཡཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘སམྤཧརིཏུཀཱམེནཱ’’ཏིཨཱདི, ཨིམིནཱ མརཎཱདྷིཔྤཱཡེན པཧཊེ པཱརཱཛིཀནྟི ཝུཏྟཾ ཧོཏི།

Aṭṭhakathāgataṃ vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘sampaharitukāmenā’’tiādi, iminā maraṇādhippāyena pahaṭe pārājikanti vuttaṃ hoti.

༡༧༣༣. ‘‘ཨིཏི ཨེཝཾ ཀཏེ ཨཡཾ སངྒྷམཛ྄ཛྷེན ཝིརོཙཏཱི’’ཏི ཝིརཱུཔཀརཎཱཔེཀྑོ ཝིརཱུཔཀརཎེ ཨཔེཀྑཝཱ ཏསྶ ཙ ཨཔེཀྑིཏསྶ བྷིཀྑུསྶ ཀཎྞཾ ཝཱ ནཱསཾ ཝཱ ཡདི ཚིནྡཏི, དུཀྐཊནྟི ཡོཛནཱ།

1733. ‘‘Iti evaṃ kate ayaṃ saṅghamajjhena virocatī’’ti virūpakaraṇāpekkho virūpakaraṇe apekkhavā tassa ca apekkhitassa bhikkhussa kaṇṇaṃ vā nāsaṃ vā yadi chindati, dukkaṭanti yojanā.

༡༧༣༤. ཨནུཔསམྤནྣེཏི སཱམིཝཙནཏྠེ བྷུམྨཾ། ‘‘ཨིཏྠིཡཱ’’ཏིཨཱདཱིཧི པདེཧི ཡཐཱརཧཾ ཡོཛེཏབྦཾ ‘‘ཨནུཔསམྤནྣཱཡ ཨིཏྠིཡཱ ཨནུཔསམྤནྣསྶ པུརིསསྶཱ’’ཏི། ཏིརཙྪཱནགཏསྶཔཱིཏི ཨེཏྠ ‘‘ཨནྟམསོ’’ཏི སེསོ། ཡཐཱཧ ‘‘ཨནྟམསོ ཏིརཙྪཱནགཏསྶཔཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༤༥༢)།

1734.Anupasampanneti sāmivacanatthe bhummaṃ. ‘‘Itthiyā’’tiādīhi padehi yathārahaṃ yojetabbaṃ ‘‘anupasampannāya itthiyā anupasampannassa purisassā’’ti. Tiracchānagatassapīti ettha ‘‘antamaso’’ti seso. Yathāha ‘‘antamaso tiracchānagatassapī’’ti (pāci. aṭṭha. 452).

༡༧༣༥. ‘‘སཙེ པཧརཏི ཨིཏྠིཉྩཱ’’ཏི པདཙྪེདོ། རཏྟེན ཙེཏསཱཏི ཀཱཡསཾསགྒརཱགེན རཏྟེན ཙིཏྟེན། ཝིནིདྡིཊྛཱཏི ‘‘ཡོ པན བྷིཀྑུ ཨོཏིཎྞོ ཝིཔརིཎཏེན ཙིཏྟེན མཱཏུགཱམེན སདྡྷིཾ ཀཱཡསཾསགྒཾ སམཱཔཛྫེཡྻཱ’’ཏིཨཱདིནཱ (པཱརཱ॰ ༢༧༠) དསྶིཏཱ།

1735. ‘‘Sace paharati itthiñcā’’ti padacchedo. Rattena cetasāti kāyasaṃsaggarāgena rattena cittena. Viniddiṭṭhāti ‘‘yo pana bhikkhu otiṇṇo vipariṇatena cittena mātugāmena saddhiṃ kāyasaṃsaggaṃ samāpajjeyyā’’tiādinā (pārā. 270) dassitā.

༡༧༣༦. མོཀྑཱདྷིཔྤཱཡོཏི ཏཏོ ཨཏྟནོ མོཀྑཾ པཏྠེནྟོ། དོསོ ན ཝིཛྫཏཱིཏི དུཀྐཊཱདིཀོཔི དོསོ ནཏྠི།

1736.Mokkhādhippāyoti tato attano mokkhaṃ patthento. Doso na vijjatīti dukkaṭādikopi doso natthi.

༡༧༣༧-༩. ཧེཋེཏུཀཱམམཱཡནྟཾ ཙོརམྤི ཝཱ པཙྩཏྠིཀམྤི ཝཱ ཨནྟརཱམགྒེ པསྶིཏྭཱཏི ཡོཛནཱ། དིསྭཱ ཀཐཾ པཊིཔཛྫིཏབྦནྟི ཨཱཧ ‘‘མཱ ཨིདྷཱགཙྪུཔཱསཀཱ’’ཏིཨཱདི, ཨཱགམནཔཊིཀྑེཔེན ཏཏྠེཝ ཏིཊྛཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཨཱཡནྟནྟི ཨེཝཾ ཝུཏྟེ ཏཾ ཨནཱདིཡིཏྭཱ ཨཱགཙྪནྟཾ། ཡཐཱཧ ‘‘ཝཙནཾ ཨནཱདིཡིཏྭཱ ཨཱགཙྪནྟ’’ནྟི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༤༥༣)།

1737-9. Heṭhetukāmamāyantaṃ corampi vā paccatthikampi vā antarāmagge passitvāti yojanā. Disvā kathaṃ paṭipajjitabbanti āha ‘‘mā idhāgacchupāsakā’’tiādi, āgamanapaṭikkhepena tattheva tiṭṭhāti vuttaṃ hoti. Āyantanti evaṃ vutte taṃ anādiyitvā āgacchantaṃ. Yathāha ‘‘vacanaṃ anādiyitvā āgacchanta’’nti (pāci. aṭṭha. 453).

ཨེསེཝ ནཡོཏི ‘‘མཱ ཨཱགཙྪཱ’ཏི ཝུཏྟེཔི ཨཱགཙྪནྟཾ པཧཊེ མཏེཔི ཨནཱཔཏྟཱི’’ཏི ཨཡཾ ནཡོ།

Eseva nayoti ‘‘mā āgacchā’ti vuttepi āgacchantaṃ pahaṭe matepi anāpattī’’ti ayaṃ nayo.

༡༧༤༠. ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ ཝུཏྟནྟི ‘‘ཨུཔསམྤནྣེ ཨུཔསམྤནྣསཉྙཱི, ཝེམཏིཀོ, ཨནུཔསམྤནྣསཉྙཱི པཧཱརཾ དེཏི, ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༤༥༢) ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ ཝུཏྟཾ། སེསེཏི ཨནུཔསམྤནྣེ། ཏིཀདུཀྐཊནྟི ‘‘ཨནུཔསམྤནྣེ ཨུཔསམྤནྣསཉྙཱི, ཝེམཏིཀོ , ཨནུཔསམྤནྣསཉྙཱི པཧཱརཾ དེཏི, ཨཱཔཏྟི དུཀྐཊསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༤༥༢) ཏིཀདུཀྐཊཾ ཝུཏྟཾ། ཨནཱཎཏྟིཀཏྟཱ ཨཱཧ ‘‘ཀཱཡཙིཏྟསམུཊྛཱན’’ནྟི། ཀཱཡཙིཏྟཱནཾ སུཁོཔེཀྑཱཔི སམྦྷཝནྟཱིཏི ཏཏོ ཝིསེསེཏུམཱཧ ‘‘དུཀྑཝེདན’’ནྟི།

1740.Tikapācittiyaṃ vuttanti ‘‘upasampanne upasampannasaññī, vematiko, anupasampannasaññī pahāraṃ deti, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 452) tikapācittiyaṃ vuttaṃ. Seseti anupasampanne. Tikadukkaṭanti ‘‘anupasampanne upasampannasaññī, vematiko , anupasampannasaññī pahāraṃ deti, āpatti dukkaṭassā’’ti (pāci. 452) tikadukkaṭaṃ vuttaṃ. Anāṇattikattā āha ‘‘kāyacittasamuṭṭhāna’’nti. Kāyacittānaṃ sukhopekkhāpi sambhavantīti tato visesetumāha ‘‘dukkhavedana’’nti.

པཧཱརཀཐཱཝཎྞནཱ།

Pahārakathāvaṇṇanā.

༡༧༤༡. ཀཱཡནྟི ཀཱཡེཀདེསཾ ཧཏྠཱདིཨཝཡཝམཱཧ། ཝཱཏི དུཏིཡཏྠསམྤིཎྜནེ། ཀཱཡབདྡྷནྟི ཀཱཡཔཊིབདྡྷཾ པཧརཎཡོགྒཱཡོགྒེསུ ཀཏྟརཡཊྛིསཏྠཱདཱིསུ ཨཉྙཏརཾ། སཙེ ཨུཙྩཱརེཡྻཱཏི སཙེ པཧརཎཱཀཱརཾ དསྶེཏྭཱ ཨུཀྑིཔེཡྻ, ཨིདཾ ‘‘ཀཱཡཾ ཝཱ ཀཱཡཔཊིབདྡྷཾ ཝཱ’’ཏི ཨིམེཧི པདེཧི པཙྩེཀཾ ཡོཛེཏབྦཾ། ཏསྶཱཏི ཨུཙྩཱརིཏཀཱཡཱདིཀསྶ། ཨུགྒིརཎཔཙྩཡཱཏི ཨུཀྑིཔནཀཱརཎཱ།

1741.Kāyanti kāyekadesaṃ hatthādiavayavamāha. Vāti dutiyatthasampiṇḍane. Kāyabaddhanti kāyapaṭibaddhaṃ paharaṇayoggāyoggesu kattarayaṭṭhisatthādīsu aññataraṃ. Sace uccāreyyāti sace paharaṇākāraṃ dassetvā ukkhipeyya, idaṃ ‘‘kāyaṃ vā kāyapaṭibaddhaṃ vā’’ti imehi padehi paccekaṃ yojetabbaṃ. Tassāti uccāritakāyādikassa. Uggiraṇapaccayāti ukkhipanakāraṇā.

༡༧༤༢. ཨསམྤཧརིཏུཀཱམེནཱཏི པཧཱརདཱནཾ ཨནིཙྪནྟེན། དིནྣཏྟཱཏི པཧཱརསྶ དིནྣཏྟཱ། ཨཔྤཧརིཏུཀཱམཏྟཱ པུརིམསིཀྑཱཔདེན པཱཙིཏྟིཡཾ ན ཧོཏི, ཨུགྒིརིཏུཀཱམཏཱཡ ཀཏཔཡོགསྶ ཨུགྒིརཎམཏྟེ ཨཊྛཏྭཱ པཧཱརསྶ དིནྣཏྟཱ ཨིམིནཱཔི པཱཙིཏྟིཡཾ ན ཧོཏི, ཨཛ྄ཛྷཱསཡསྶ, པཡོགསྶ ཙ ཨསུདྡྷཏྟཱ ཨནཱཔཏྟིཡཱཔི ན བྷཝིཏབྦནྟི དུཀྐཊཾ ཝུཏྟཾ།

1742.Asampaharitukāmenāti pahāradānaṃ anicchantena. Dinnattāti pahārassa dinnattā. Appaharitukāmattā purimasikkhāpadena pācittiyaṃ na hoti, uggiritukāmatāya katapayogassa uggiraṇamatte aṭṭhatvā pahārassa dinnattā imināpi pācittiyaṃ na hoti, ajjhāsayassa, payogassa ca asuddhattā anāpattiyāpi na bhavitabbanti dukkaṭaṃ vuttaṃ.

༡༧༤༣. སཙེ ཏེན པཧཱརེན བྷིཀྑུནོ ཧཏྠཱདཱིསུཔི ཡཾ ཀིཉྩི ཨངྒཾ བྷིཛྫཏི, པཧཊསྶ པཧཱརདཱཡཀསྶ དུཀྐཊནྟི སམྦནྡྷོ།

1743. Sace tena pahārena bhikkhuno hatthādīsupi yaṃ kiñci aṅgaṃ bhijjati, pahaṭassa pahāradāyakassa dukkaṭanti sambandho.

༡༧༤༤. སེསོ ཝིནིཙྪཡོ ‘‘མོཀྑཱདྷིཔྤཱཡོ’’ཏིཨཱདིཀོ ཨིདྷ ཨཝུཏྟོ ཝིནིཙྪཡོ སམུཊྛཱནཱདིནཱ སདྡྷིཾ ཨནནྟརེ ཝུཏྟནཡེན ཝིནཡཉྙུནཱ ཝེདིཏབྦོཏི ཡོཛནཱ། ‘‘ཏིརཙྪཱནཱདཱིནཾ ཝཙྩཀརཎཱདིཾ དིསྭཱན པལཱཔེཏུཀཱམཏཱཡ ཀུཛ྄ཛྷིཏྭཱཔི ཨུགྒིརནྟསྶ མོཀྑཱདྷིཔྤཱཡོ ཨེཝཱ’’ཏི ཝདནྟི།

1744.Seso vinicchayo ‘‘mokkhādhippāyo’’tiādiko idha avutto vinicchayo samuṭṭhānādinā saddhiṃ anantare vuttanayena vinayaññunā veditabboti yojanā. ‘‘Tiracchānādīnaṃ vaccakaraṇādiṃ disvāna palāpetukāmatāya kujjhitvāpi uggirantassa mokkhādhippāyo evā’’ti vadanti.

ཏལསཏྟིཀཐཱཝཎྞནཱ།

Talasattikathāvaṇṇanā.

༡༧༤༥. ཨམཱུལཀེནཱཏི དིཊྛཱདིམཱུལཝིརཧིཏེན, ཨེཏྠ ‘‘བྷིཀྑུ’’ནྟི སེསོ། སངྒྷཱདིསེསེནཱཏི ཏེརསནྣཾ ཨཉྙཏརེན། ཏསྶཱཏི ཙོདཀསྶ, ཙོདཱཔཀསྶ ཝཱ པཱཔབྷིཀྑུནོ། སཙེ ཙུདིཏཀོ ཏསྨིཾ ཁཎེ ‘‘ཨེས མཾ ཙོདེཏཱི’’ཏི ཛཱནཱཏི, པཱཙིཏྟིཡཾ སིཡཱཏི ཡོཛནཱ, ཨིམིནཱ ‘‘སཙེ ཨེཝཾ ན ཛཱནཱཏི, ཙིརེན ཝཱ ཛཱནཱཏི, དུཀྐཊཾ ཧོཏཱི’’ཏི སིདྡྷཾ།

1745.Amūlakenāti diṭṭhādimūlavirahitena, ettha ‘‘bhikkhu’’nti seso. Saṅghādisesenāti terasannaṃ aññatarena. Tassāti codakassa, codāpakassa vā pāpabhikkhuno. Sace cuditako tasmiṃ khaṇe ‘‘esa maṃ codetī’’ti jānāti, pācittiyaṃ siyāti yojanā, iminā ‘‘sace evaṃ na jānāti, cirena vā jānāti, dukkaṭaṃ hotī’’ti siddhaṃ.

༡༧༤༦. ཏཏྠཱཏི ཨུཔསམྤནྣེ། ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡནྟི ‘‘ཨུཔསམྤནྣེ ཨུཔསམྤནྣསཉྙཱི ཨམཱུལཀེན སངྒྷཱདིསེསེན ཨནུདྡྷཾསེཏི, ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶ། ཝེམཏིཀོ…པེ॰… ཨནུཔསམྤནྣསཉྙཱི ཨམཱུལཀེན སངྒྷཱདིསེསེན ཨནུདྡྷཾསེཏི, ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༤༦༢) ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ ། དིཊྛཱཙཱརཝིཔཏྟིཡཱ ཙོདཀོ དུཀྐཊཱཔཏྟཱིཏི ཨམཱུལིཀཱཡ དིཊྛིཝིཔཏྟིཡཱ ཝཱ ཨཱཙཱརཝིཔཏྟིཡཱ ཝཱ ཨནུདྡྷཾསེནྟསྶ དུཀྐཊཱཔཏྟི ཧོཏཱིཏི ཨཏྠོ། སེསེ ཙཱཏི ཨནུཔསམྤནྣེ། ཏིཀདུཀྐཊནྟི ཨནུཔསམྤནྣེ ཨུཔསམྤནྣསཉྙིཝེམཏིཀཨནུཔསམྤནྣསཉྙཱིནཾ ཝསེན ཏཱིཎི དུཀྐཊཱནི ཧོནྟཱིཏི ཨཏྠོ།

1746.Tatthāti upasampanne. Tikapācittiyanti ‘‘upasampanne upasampannasaññī amūlakena saṅghādisesena anuddhaṃseti, āpatti pācittiyassa. Vematiko…pe… anupasampannasaññī amūlakena saṅghādisesena anuddhaṃseti, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 462) tikapācittiyaṃ . Diṭṭhācāravipattiyā codako dukkaṭāpattīti amūlikāya diṭṭhivipattiyā vā ācāravipattiyā vā anuddhaṃsentassa dukkaṭāpatti hotīti attho. Sese cāti anupasampanne. Tikadukkaṭanti anupasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena tīṇi dukkaṭāni hontīti attho.

༡༧༤༧. ‘‘ཏཐཱསཉྙིསྶ ཨནཱཔཏྟཱི’’ཏི པདཙྪེདོ། ཏཐཱསཉྙིསྶཱཏི སམཱུལཀསཉྙིསྶ།

1747. ‘‘Tathāsaññissa anāpattī’’ti padacchedo. Tathāsaññissāti samūlakasaññissa.

ཨམཱུལཀཀཐཱཝཎྞནཱ།

Amūlakakathāvaṇṇanā.

༡༧༤༨-༩. སཉྩིཙྩཱཏི ཏསྶ པརིཔུཎྞཝཱིསཏིཝསྶཱདིབྷཱཝཾ ཛཱནནྟོཡེཝ། བྷིཀྑུནོཏི ཨེཏྠ ‘‘ཨཉྙསྶཱ’’ཏི སེསོ ། ཨཱུནཝཱིསཏིཝསྶོ ཏྭཾ མཉྙེཏི ཨེཏྠ ‘‘མཉྙེ’’ཏི ཨིམིནཱ པརིཀཔྤཏྠཝཱཙིནཱ ནིཔཱཏེན ‘‘ཨུདཀཾ མཉྙེ ཨཱདིཏྟ’’ནྟིཨཱདཱིསུ (པཱརཱ॰ ༣༨༣) ཝིཡ མུསཱཝཱདཱཔཏྟིཡཱ ཨཝིསཡཏཾ དཱིཔེཏི། ཧིཏེསིཏཱཡ ཨནུསིཊྛིདཱནཱདིཀེ ཏཐཱརཱུཔེ ཨཉྙསྨིཾ པཙྩཡེ ཀཱརཎེ ཨསཏི ‘‘ཨཱུནཝཱིསཏིཝསྶོ ཏྭཾ མཉྙེ’’ ཨིཏི ཨེཝམཱདིནཱ ཨཉྙསྶ བྷིཀྑུནོ ཡོ བྷིཀྑུ སཙེ སཉྩིཙྩ ཀུཀྐུཙྩཾ ཨུཔྤཱདེཡྻ, ཏསྶ ཨེཝཾ ཀུཀྐུཙྩཾ ཨུཔྤཱདེནྟསྶ བྷིཀྑུནོ ཝཱཙཱཡ ཝཱཙཱཡ པཱཙིཏྟི ཧོཏཱིཏི ཡོཛནཱ།

1748-9.Sañciccāti tassa paripuṇṇavīsativassādibhāvaṃ jānantoyeva. Bhikkhunoti ettha ‘‘aññassā’’ti seso . Ūnavīsativasso tvaṃ maññeti ettha ‘‘maññe’’ti iminā parikappatthavācinā nipātena ‘‘udakaṃ maññe āditta’’ntiādīsu (pārā. 383) viya musāvādāpattiyā avisayataṃ dīpeti. Hitesitāya anusiṭṭhidānādike tathārūpe aññasmiṃ paccaye kāraṇe asati ‘‘ūnavīsativasso tvaṃ maññe’’ iti evamādinā aññassa bhikkhuno yo bhikkhu sace sañcicca kukkuccaṃ uppādeyya, tassa evaṃ kukkuccaṃ uppādentassa bhikkhuno vācāya vācāya pācitti hotīti yojanā.

༡༧༥༠. ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ ཝུཏྟནྟི ‘‘ཨུཔསམྤནྣེ ཨུཔསམྤནྣསཉྙཱི སཉྩིཙྩ ཀུཀྐུཙྩཾ ཨུཔདཧཏི, ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶ། ཝེམཏིཀོ…པེ॰… ཨནུཔསམྤནྣསཉྙཱི སཉྩིཙྩ ཀུཀྐུཙྩཾ ཨུཔདཧཏི, ཨཱཔཏྟི པཱཙིཏྟིཡསྶཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༤༦༧) ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ ཝུཏྟཾ། སེསེ ཙཱཏི ཨནུཔསམྤནྣེ ཙ། ཏིཀདུཀྐཊནྟི ཨནུཔསམྤནྣེ ཨུཔསམྤནྣསཉྙིཝེམཏིཀཨནུཔསམྤནྣསཉྙཱིནཾ ཝསེན ཏིཀདུཀྐཊཾ། ཝཛྫམེཝ ཝཛྫཏཱ།

1750.Tikapācittiyaṃ vuttanti ‘‘upasampanne upasampannasaññī sañcicca kukkuccaṃ upadahati, āpatti pācittiyassa. Vematiko…pe… anupasampannasaññī sañcicca kukkuccaṃ upadahati, āpatti pācittiyassā’’ti (pāci. 467) tikapācittiyaṃ vuttaṃ. Sese cāti anupasampanne ca. Tikadukkaṭanti anupasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena tikadukkaṭaṃ. Vajjameva vajjatā.

༡༧༥༡. ཧིཏེསིཏཱཡ བྷཱསཏོཏི སམྦནྡྷོ། མཱ ཨེཝནྟི ཨེཏྠ ‘‘ཀརོཧཱི’’ཏི སེསོ, པུནཔི མཱ ཨེཝཾ ཀརོཧཱིཏི ཨཏྠོ། ‘‘ཨཧཾ ཏཾ ཨིཏྠིཡཱ སཧ ནིསིནྣཾ མཉྙེ, ཏཡཱ ཝིཀཱལེ བྷུཏྟཾ མཉྙེ, པུན མཱ ཨེཝཾ ཀརོཧི’’ ཨིཏི ཧིཏེསིཏཱཡ བྷཱསཏོ ཨནཱཔཏྟི པཀཱསིཏཱཏི ཡོཛནཱ།

1751. Hitesitāya bhāsatoti sambandho. Mā evanti ettha ‘‘karohī’’ti seso, punapi mā evaṃ karohīti attho. ‘‘Ahaṃ taṃ itthiyā saha nisinnaṃ maññe, tayā vikāle bhuttaṃ maññe, puna mā evaṃ karohi’’ iti hitesitāya bhāsato anāpatti pakāsitāti yojanā.

སཉྩིཙྩཀཐཱཝཎྞནཱ།

Sañciccakathāvaṇṇanā.

༡༧༥༣. བྷཎྜནཾ ནཱམ ཀལཧོ, བྷཎྜནཾ ཛཱཏཾ ཡེསནྟི ཝིགྒཧོ, ཛཱཏབྷཎྜནཱནནྟི ཨཏྠོ, ‘‘ཝཙན’’ནྟི སེསོ། སོཏུཾ ཨུཔསྶུཏིཾ ཏིཊྛེཡྻཱཏི ཡོཛནཱ། ཨུཔེཙྩ སུཡྻཏི ཨེཏྠཱཏི ཧི ཨུཔསྶུཏི, ཋཱནཾ, ཡཾ ཋཱནཾ ཨུཔགཏེན སཀྐཱ ཧོཏི ཀཐེནྟཱནཾ སདྡཾ སོཏུཾ, ཏཏྠཱཏི ཨཏྠོ། ཡོ པན བྷིཀྑུ བྷཎྜནཛཱཏཱནཾ བྷིཀྑཱུནཾ ཝཙནཾ སོཏུཾ ཨུཔསྶུཏིཾ སཙེ ཏིཊྛེཡྻ, ཏསྶ པཱཙིཏྟིཡཾ སིཡཱཏི ཡོཛནཱ།

1753.Bhaṇḍanaṃ nāma kalaho, bhaṇḍanaṃ jātaṃ yesanti viggaho, jātabhaṇḍanānanti attho, ‘‘vacana’’nti seso. Sotuṃ upassutiṃ tiṭṭheyyāti yojanā. Upecca suyyati etthāti hi upassuti, ṭhānaṃ, yaṃ ṭhānaṃ upagatena sakkā hoti kathentānaṃ saddaṃ sotuṃ, tatthāti attho. Yo pana bhikkhu bhaṇḍanajātānaṃ bhikkhūnaṃ vacanaṃ sotuṃ upassutiṃ sace tiṭṭheyya, tassa pācittiyaṃ siyāti yojanā.

༡༧༥༤. ཙོདེཏུཀཱམཏཱཡ གཙྪཏོ ཨསྶཱཏི ཡོཛནཱ།

1754. Codetukāmatāya gacchato assāti yojanā.

༡༧༥༥. སོཏུནྟི པཙྪཏོ གཙྪནྟཱནཾ བྷཎྜནཛཱཏཱནཾ ཝཙནཾ སོཏུཾ། ཨོཧཱིཡནྟསྶཱཏི པཀཏིགམནཾ ཧཱཔེཏྭཱ ཨོསཀྐནྟསྶ། པུརཏོ གཙྪཏོ བྷིཀྑུསྶ དུཀྐཊནྟི ཡོཛནཱ། གཙྪཏོ ཏུརིཏཾ ཝཱཔཱིཏི པུརཏོ གཙྪནྟཱནཾ བྷཎྜནཛཱཏཱནཾ ཝཙནཾ སོཏུཾ པཙྪཏོ སཱིགྷཾ གཙྪནྟསྶཱཔི། ཨཡམེཝ ཝིནིཙྪཡོཏི པདེ པདེ ཨཡཾ ཨེཝ ཝིནིཙྪཡོ།

1755.Sotunti pacchato gacchantānaṃ bhaṇḍanajātānaṃ vacanaṃ sotuṃ. Ohīyantassāti pakatigamanaṃ hāpetvā osakkantassa. Purato gacchato bhikkhussa dukkaṭanti yojanā. Gacchato turitaṃ vāpīti purato gacchantānaṃ bhaṇḍanajātānaṃ vacanaṃ sotuṃ pacchato sīghaṃ gacchantassāpi. Ayameva vinicchayoti pade pade ayaṃ eva vinicchayo.

༡༧༥༦. ཨཏྟནོ ཋིཏོཀཱསནྟི སམྦནྡྷོ། ཨུཀྐཱསིཏྭཱཔི ཝཱཏི ཨུཀྐཱསིཏསདྡཾ ཀཏྭཱ ཝཱ། ཨེཏྠ ཨཧནྟི ཝཱ ཝཏྭཱ ཉཱཔེཏབྦནྟི ཡོཛནཱ།

1756. Attano ṭhitokāsanti sambandho. Ukkāsitvāpi vāti ukkāsitasaddaṃ katvā vā. Ettha ahanti vā vatvā ñāpetabbanti yojanā.

༡༧༥༧. ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ ཝུཏྟཾ ཨུཔསམྤནྣེ ཨུཔསམྤནྣསཉྙིཝེམཏིཀཨནུཔསམྤནྣསཉྙཱིནཾ ཝསེན། སེསེ ཙཱཏི ཨནུཔསམྤནྣེ། ཏིཀདུཀྐཊཾ ཨནུཔསམྤནྣེ ཨུཔསམྤནྣསཉྙིཝེམཏིཀཨནུཔསམྤནྣསཉྙཱིནཾ ཝསེན།

1757.Tikapācittiyaṃ vuttaṃ upasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena. Sese cāti anupasampanne. Tikadukkaṭaṃ anupasampanne upasampannasaññivematikaanupasampannasaññīnaṃ vasena.

༡༧༥༨. ཨོརམིསྶནྟི མཡཱ གཧིཏདུགྒཱཧཏོ ཝིརམིསྶཱམི།

1758.Oramissanti mayā gahitaduggāhato viramissāmi.

༡༧༥༩. ཀཱཡཙིཏྟཏོ ཙ ཀཱཡཝཱཙཱཙིཏྟཏོ ཙ སམུཊྛཱནཏོ ཐེཡྻསཏྠསམུཊྛཱནཾ། སིཡཱ ཀིརིཡཾ སོཏུཀཱམཏཱཡ གམནཝསེན, སིཡཱ ཨཀིརིཡཾ ཋིཏཊྛཱནཾ ཨཱགནྟྭཱ མནྟཡམཱནཾ ཨཛཱནཱཔནཝསེན, ཏེནཱཧ ‘‘ཨིདཾ ཧོཏི ཀྲིཡཱཀྲིཡ’’ནྟི། གམནེན སིཛ྄ཛྷནཏོ ཀཱཡཀམྨཾ ། ཏུཎྷཱིབྷཱཝེན སིཛ྄ཛྷནཏོ ཝཙཱིཀམྨཾ། སདོསནྟི སཱཝཛྫཾ, ཨཀུསལཙིཏྟནྟི ཝུཏྟཾ ཧོཏི།

1759. Kāyacittato ca kāyavācācittato ca samuṭṭhānato theyyasatthasamuṭṭhānaṃ. Siyā kiriyaṃ sotukāmatāya gamanavasena, siyā akiriyaṃ ṭhitaṭṭhānaṃ āgantvā mantayamānaṃ ajānāpanavasena, tenāha ‘‘idaṃ hoti kriyākriya’’nti. Gamanena sijjhanato kāyakammaṃ. Tuṇhībhāvena sijjhanato vacīkammaṃ. Sadosanti sāvajjaṃ, akusalacittanti vuttaṃ hoti.

ཨུཔསྶུཏིཀཐཱཝཎྞནཱ།

Upassutikathāvaṇṇanā.

༡༧༦༠. དྷམྨིཀཱནནྟི དྷམྨེན ཝིནཡེན སཏྠུསཱསནེན ཀཏཱནཾ། ཀམྨཱནནྟི ཨཔལོཀནཀམྨཾ, ཉཏྟིཀམྨཾ, ཉཏྟིདུཏིཡཀམྨཾ, ཉཏྟིཙཏུཏྠཀམྨནྟི ཨིམེསཾ ཙཏུནྣཾ ཀམྨཱནཾ། ཁཱིཡཏཱིཏི ཨརུཙིཾ པཀཱསེཏི།

1760.Dhammikānanti dhammena vinayena satthusāsanena katānaṃ. Kammānanti apalokanakammaṃ, ñattikammaṃ, ñattidutiyakammaṃ, ñatticatutthakammanti imesaṃ catunnaṃ kammānaṃ. Khīyatīti aruciṃ pakāseti.

༡༧༦༡. ཨུབྷཡཏྠཱཏི ཨདྷམྨེ, དྷམྨེ ཙ།

1761.Ubhayatthāti adhamme, dhamme ca.

༡༧༦༢. ཨདྷམྨེནཱཏི ཨེཏྠ ‘‘ཀམྨེནཱ’’ཏི སེསོ, དྷམྨཝིརུདྡྷེན ཀམྨེནཱཏི ཨཏྠོ། ‘‘ཀམྨསྨི’’ནྟི ཨིདཾ ཝིབྷཏྟིཾ ཝིཔརིཎཱམེཏྭཱ ‘‘ཀམྨེནཱ’’ཏི ཨནུཝཏྟེཏབྦཾ། ཝགྒེནཱཏི ‘‘ཚནྡཱརཧཱནཾ ཚནྡོ ཨཱཧཊོ ཧོཏི, སམྨུཁཱིབྷཱུཏཱ ན པཊིཀྐོསནྟཱི’’ཏི (མཧཱཝ॰ ༣༨༧) ཝུཏྟསཱམགྒིལཀྑཎསྶ ཝིརུདྡྷཏྟཱ ཨསམགྒེན, ཨེཏྠ ‘‘སངྒྷེནཱ’’ཏི སེསོ། ‘‘ཏཐཱ ཨཀམྨཱརཧསྶཱ’’ཏི པདཙྪེདོ། ‘‘ཨདྷམྨེན ཀམྨེན ཨིམེ ཀམྨཾ ཀརོནྟཱི’’ཏི ཙ ‘‘ཨསམགྒེན སངྒྷེན ཨིམེ ཀམྨཾ ཀརོནྟཱི’’ཏི ཙ ‘‘ཨདྷམྨེན ཀམྨེན ཝགྒེན སངྒྷེན ཨིམེ ཀམྨཾ ཀརོནྟཱི’’ཏི ཙ ཏཐཱ ‘‘ཨཀམྨཱརཧསྶ ཨིམེ ཀམྨཾ ཀརོནྟཱི’’ཏི ཙ ཉཏྭཱ ཡོ ཁཱིཡཏི, ཏསྶ ཙ ཨནཱཔཏྟི པཀཱསིཏཱཏི ཡོཛནཱ།

1762.Adhammenāti ettha ‘‘kammenā’’ti seso, dhammaviruddhena kammenāti attho. ‘‘Kammasmi’’nti idaṃ vibhattiṃ vipariṇāmetvā ‘‘kammenā’’ti anuvattetabbaṃ. Vaggenāti ‘‘chandārahānaṃ chando āhaṭo hoti, sammukhībhūtā na paṭikkosantī’’ti (mahāva. 387) vuttasāmaggilakkhaṇassa viruddhattā asamaggena, ettha ‘‘saṅghenā’’ti seso. ‘‘Tathā akammārahassā’’ti padacchedo. ‘‘Adhammena kammena ime kammaṃ karontī’’ti ca ‘‘asamaggena saṅghena ime kammaṃ karontī’’ti ca ‘‘adhammena kammena vaggena saṅghena ime kammaṃ karontī’’ti ca tathā ‘‘akammārahassa ime kammaṃ karontī’’ti ca ñatvā yo khīyati, tassa ca anāpatti pakāsitāti yojanā.

ཀམྨཔཊིབཱཧནཀཐཱཝཎྞནཱ།

Kammapaṭibāhanakathāvaṇṇanā.

༡༧༦༤-༥. ཨཱརོཙིཏཾ ཝཏྠུ ཡཱཝ ན ཝིནིཙྪིཏཾ ཝཱཏི ཡོཛནཱ, ‘‘ཙོདཀེན ཙ ཙུདིཏཀེན ཙ ཨཏྟནོ ཀཐཱ ཀཐིཏཱ, ཨནུཝིཛྫཀོ སམྨཏོ, ཨེཏྟཱཝཏཱཔི ཝཏྠུམེཝ ཨཱརོཙིཏཾ ཧོཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ཨཊྛ॰ ༤༨༡) ཨཊྛཀཐཱཡ ཝུཏྟཏྟཱ ཨཱརོཙིཏཾ ཝཏྠུ ཡཱཝ ན ཝིནིཙྪིཏཾ ཧོཏཱིཏི ཨཏྠོ། ཉཏྟི ཝཱ ཋཔིཏཱ , ཀམྨཝཱཙཱ ནིཊྛཾ ཡཱཝ ན གཙྪཏི, ཨེཏསྨིཾ…པེ॰…ཧོཏི ཨཱཔཏྟི དུཀྐཊནྟི ཡོཛནཱ།

1764-5. Ārocitaṃ vatthu yāva na vinicchitaṃ vāti yojanā, ‘‘codakena ca cuditakena ca attano kathā kathitā, anuvijjako sammato, ettāvatāpi vatthumeva ārocitaṃ hotī’’ti (pāci. aṭṭha. 481) aṭṭhakathāya vuttattā ārocitaṃ vatthu yāva na vinicchitaṃ hotīti attho. Ñatti vā ṭhapitā , kammavācā niṭṭhaṃ yāva na gacchati, etasmiṃ…pe…hoti āpatti dukkaṭanti yojanā.

༡༧༦༦. ཚནྡཾ ཨདཏྭཱ ཧཏྠཔཱསེ ཛཧིཏེ ཏསྶ པཱཙིཏྟིཡཾ སིཡཱཏི ཡོཛནཱ།

1766. Chandaṃ adatvā hatthapāse jahite tassa pācittiyaṃ siyāti yojanā.

༡༧༦༧-༩. ཨདྷམྨེཔི ཀམྨསྨིཾ དྷམྨཀམྨནྟི སཉྙིནོ དུཀྐཊནྟི ཡོཛནཱ། དྷམྨཀམྨེ ཙ ཨདྷམྨཀམྨསཉྙིནོ ཨནཱཔཏྟི ཨིདྷ ན ཝུཏྟཱ, པཱལི༹ཡཾ པན ཝུཏྟཏྟཱ ཨིདྷཱཔི ཡོཛེཏབྦཱ། ‘‘སངྒྷསྶ བྷཎྜནཱདཱིནི བྷཝིསྶནྟཱི’’ཏི སཉྙིནོ གཙྪཏོ ཙ ཡོ ཝཱ གིལཱནོ ཧོཏི, ཏསྶ གཙྪཏོ ཙ གིལཱནསྶ ཀརཎཱིཡེ སཏི གཙྪཏོ ཙ ཀམྨཾ ནཀོཔེཏུཀཱམསྶ གཙྪཏོ ཙ པསྶཱཝནཱདིནཱ པཱིལི༹ཏསྶ གཙྪཏོ ཙ ‘‘ཨཱགམིསྶཱམི’’ཨིཏི ཨེཝཾ གཙྪཏོཔི ན དོསཏཱཏི ཡོཛནཱ། ཏཏྠ དོསོ ཨེཝ དོསཏཱ, ཨཱཔཏྟི, ནདོསཏཱ ཨནཱཔཏྟི། ཧཏྠཔཱསཾ ཝིཛཧིཏྭཱ གམནེན, ཚནྡསྶ ཨདཱནེན ཙ ཨཱཔཛྫནཏོ ཀྲིཡཱཀྲིཡཾ།

1767-9. Adhammepi kammasmiṃ dhammakammanti saññino dukkaṭanti yojanā. Dhammakamme ca adhammakammasaññino anāpatti idha na vuttā, pāḷiyaṃ pana vuttattā idhāpi yojetabbā. ‘‘Saṅghassa bhaṇḍanādīni bhavissantī’’ti saññino gacchato ca yo vā gilāno hoti, tassa gacchato ca gilānassa karaṇīye sati gacchato ca kammaṃ nakopetukāmassa gacchato ca passāvanādinā pīḷitassa gacchato ca ‘‘āgamissāmi’’iti evaṃ gacchatopi na dosatāti yojanā. Tattha doso eva dosatā, āpatti, nadosatā anāpatti. Hatthapāsaṃ vijahitvā gamanena, chandassa adānena ca āpajjanato kriyākriyaṃ.

ཚནྡཾཨདཏྭཱགམནཀཐཱཝཎྞནཱ།

Chandaṃadatvāgamanakathāvaṇṇanā.

༡༧༧༠-༡. སམགྒེན སངྒྷེན སདྡྷིནྟི སམཱནསཾཝཱསཀེན སམཱནསཱིམཱཡཾ ཋིཏེན སངྒྷེན སདྡྷིཾ། ཝུཏྟཉྷི ‘‘སམགྒོ ནཱམ སངྒྷོ སམཱནསཾཝཱསཀོ སམཱནསཱིམཱཡཾ ཋིཏོ’’ཏི (པཱཙི॰ ༤༨༦)། ཙཱིཝརནྟི ཝིཀཔྤནུཔགམཱཧ། ཡཐཱཧ ‘‘ཙཱིཝརཾ ནཱམ ཚནྣཾ ཙཱིཝརཱནཾ ཨཉྙཏརཾ ཙཱིཝརཾ ཝིཀཔྤནུཔགཾ པཙྪིམ’’ནྟི (པཱཙི॰ ༤༨༦)། སམྨཏསྶཱཏི སེནཱསནཔཉྙཱཔཀཱདིསམྨུཏིཾ པཏྟེསུ ཨཉྙཏརསྶ། ཁཱིཡཏཱིཏི ‘‘ཡོ ཡོ མིཏྟོ, ཏསྶ ཏསྶ དེནྟཱི’’ཏིཨཱདིནཱ ནཡེན ཨཝཎྞཾ བྷཎཏི།

1770-1.Samaggena saṅghena saddhinti samānasaṃvāsakena samānasīmāyaṃ ṭhitena saṅghena saddhiṃ. Vuttañhi ‘‘samaggo nāma saṅgho samānasaṃvāsako samānasīmāyaṃ ṭhito’’ti (pāci. 486). Cīvaranti vikappanupagamāha. Yathāha ‘‘cīvaraṃ nāma channaṃ cīvarānaṃ aññataraṃ cīvaraṃ vikappanupagaṃ pacchima’’nti (pāci. 486). Sammatassāti senāsanapaññāpakādisammutiṃ pattesu aññatarassa. Khīyatīti ‘‘yo yo mitto, tassa tassa dentī’’tiādinā nayena avaṇṇaṃ bhaṇati.

དྷམྨཀམྨེ དྷམྨཀམྨསཉྙིཝེམཏིཀཨདྷམྨཀམྨསཉྙཱིནཾ ཝསེན ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ ཝུཏྟཾ།

Dhammakamme dhammakammasaññivematikaadhammakammasaññīnaṃ vasena tikapācittiyaṃ vuttaṃ.

༡༧༧༢-༤. སངྒྷེནཱསམྨཏསྶཱཔི ཙཱིཝརཾ, ཨཉྙམེཝ ཝཱ ཏཐེཝ སམགྒེན སངྒྷེན དཏྭཱ ཁཱིཡཏི, ཏསྶ དུཀྐཊནྟི ཡོཛནཱ། ཨནུཔསམྤནྣེ ཏཐེཝ སམགྒེན སངྒྷེན དིནྣེ སབྦཏྠ ཙཱིཝརེ, ཨཉྙཔརིཀྑཱརེ ཙ དུཀྐཊནྟི ཡོཛནཱ། ཨནུཔསམྤནྣེཏི སམྤདཱནཏྠེ བྷུམྨཾ, ཨནུཔསམྤནྣསྶཱཏི ཨཏྠོ།

1772-4. Saṅghenāsammatassāpi cīvaraṃ, aññameva vā tatheva samaggena saṅghena datvā khīyati, tassa dukkaṭanti yojanā. Anupasampanne tatheva samaggena saṅghena dinne sabbattha cīvare, aññaparikkhāre ca dukkaṭanti yojanā. Anupasampanneti sampadānatthe bhummaṃ, anupasampannassāti attho.

སབྷཱཝཏོ ཚནྡཱདཱིནཾ ཝསེནེཝ ཀརོནྟཾ ཁཱིཡནྟསྶ ཙ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཡོཛནཱ། ནཡཱ ཝིནིཙྪཡཀྐམཱ།

Sabhāvato chandādīnaṃ vaseneva karontaṃ khīyantassa ca anāpattīti yojanā. Nayā vinicchayakkamā.

དུབྦལཀཐཱཝཎྞནཱ།

Dubbalakathāvaṇṇanā.

༡༧༧༥. ཨིདཾ དྭཱདསམནྟི སམྦནྡྷོ, ‘‘ཡོ པན བྷིཀྑུ ཛཱནཾ སངྒྷིཀཾ ལཱབྷཾ པརིཎཏཾ པུགྒལསྶ པརིཎཱམེཡྻ, པཱཙིཏྟིཡ’’ནྟི (པཱཙི॰ ༤༩༠) ཨིམཾ དྭཱདསམཾ སིཀྑཱཔདནྟི ཨཏྠོ། ཏིཾསཀཀཎྜསྨིཾ ནིསྶགྒིཡཀཎྜེ། ཨནྟིམེནཱཏི ཨེཏྠ ‘‘སིཀྑཱཔདེནཱ’’ཏི པཀརཎཏོ ལབྦྷཏི། ཙ-སདྡོ ཨེཝཀཱརཏྠོ། ‘‘ཡོ པན བྷིཀྑུ ཛཱནཾ སངྒྷིཀཾ ལཱབྷཾ པརིཎཏཾ ཨཏྟནོ པརིཎཱམེཡྻ, ནིསྶགྒིཡཾ པཱཙིཏྟིཡ’’ནྟི (པཱརཱ॰ ༦༥༨) ཨིམིནཱ ཨནྟིམེནེཝ སིཀྑཱཔདེན སབྦཐཱ སབྦཾ ཝཏྟབྦཾ ཏུལྱནྟི ཡོཛནཱ། ཨཡམེཝ ཝིསེསཏཱཏི ཨེཏྠ ཝིསེསོཡེཝ ཝིསེསཏཱ, ཨཡམེཝ ཝིསེསོཏི ཨཏྠོ།

1775. Idaṃ dvādasamanti sambandho, ‘‘yo pana bhikkhu jānaṃ saṅghikaṃ lābhaṃ pariṇataṃ puggalassa pariṇāmeyya, pācittiya’’nti (pāci. 490) imaṃ dvādasamaṃ sikkhāpadanti attho. Tiṃsakakaṇḍasmiṃ nissaggiyakaṇḍe. Antimenāti ettha ‘‘sikkhāpadenā’’ti pakaraṇato labbhati. Ca-saddo evakārattho. ‘‘Yo pana bhikkhu jānaṃ saṅghikaṃ lābhaṃ pariṇataṃ attano pariṇāmeyya, nissaggiyaṃ pācittiya’’nti (pārā. 658) iminā antimeneva sikkhāpadena sabbathā sabbaṃ vattabbaṃ tulyanti yojanā. Ayameva visesatāti ettha visesoyeva visesatā, ayameva visesoti attho.

༡༧༧༦. ཏཏྠཱཏི ཏསྨིཾ ནིསྶགྒིཡཱཝསཱནེ སིཀྑཱཔདེ། ཨཏྟནོ པརིཎཱམནཱཏི ཨཏྟནོ པརིཎཱམནཧེཏུ།

1776.Tatthāti tasmiṃ nissaggiyāvasāne sikkhāpade. Attano pariṇāmanāti attano pariṇāmanahetu.

པརིཎཱམནཀཐཱཝཎྞནཱ།

Pariṇāmanakathāvaṇṇanā.

སཧདྷམྨིཀཝགྒོ ཨཊྛམོ།

Sahadhammikavaggo aṭṭhamo.

༡༧༧༧-༨. ཡོ པན བྷིཀྑུ དེཝིཡཱ ཝཱཔི རཉྙོ ཝཱཔི ཨཝིདིཏཱགམནོ ཨཔྤཊིསཾཝིདིཏཱགམནོ སཡནཱིཡགྷརཱ རཱཛསྨིཾ ཨནིཀྑནྟེ, དེཝིཡཱ ཨནིཀྑནྟཱཡ ཏསྶ སཡནཱིཡགྷརསྶ ཨུམྨཱརཾ ཨིནྡཁཱིལཾ སཙེ ཨཏིཀྐམེཡྻ, ཏསྶ བྷིཀྑུནོ པཋམེ པཱདེ དུཀྐཊཾ སིཡཱ, དུཏིཡེ པཱདེ པཱཙིཏྟིཡཾ སིཡཱཏི ཡོཛནཱ།

1777-8.Yo pana bhikkhu deviyā vāpi rañño vāpi aviditāgamano appaṭisaṃviditāgamano sayanīyagharā rājasmiṃ anikkhante, deviyā anikkhantāya tassa sayanīyagharassa ummāraṃ indakhīlaṃ sace atikkameyya, tassa bhikkhuno paṭhame pāde dukkaṭaṃ siyā, dutiye pāde pācittiyaṃ siyāti yojanā.

༡༧༧༩. པཊིསཾཝིདིཏེཏི ཨཏྟནོ ཨཱགམནེ ནིཝེདིཏེ། ནེཝཔཊིསཾཝིདིཏསཉྙིནོཏི ཨནིཝེདིཏསཉྙིནོ། ཏཏྠཱཏི ཏསྨིཾ པཊིསཾཝིདིཏཱགམནེ། ཝེམཏིཀསྶཱཏི ‘‘པཊིསཾཝིདིཏཾ ནུ ཁོ, ན པཊིསཾཝིདིཏཾ ནུ ཁོ’’ཏི སཾསཡམཱཔནྣསྶ།

1779.Paṭisaṃviditeti attano āgamane nivedite. Nevapaṭisaṃviditasaññinoti aniveditasaññino. Tatthāti tasmiṃ paṭisaṃviditāgamane. Vematikassāti ‘‘paṭisaṃviditaṃ nu kho, na paṭisaṃviditaṃ nu kho’’ti saṃsayamāpannassa.

༡༧༨༠-༡. ནེཝ ཁཏྟིཡསྶ ཨཔྤཊིསཾཝིདིཏེཔི ཝཱ ན ཁཏྟིཡཱབྷིསེཀེན ཨབྷིསིཏྟསྶ ཨཔྤཊིསཾཝིདིཏེཔི ཝཱ པཝིསཏོ ན དོསོཏི ཡོཛནཱ, ཨེཝརཱུཔཱནཾ ཨནིཝེདིཏེཔི པཝིསནྟསྶ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཨཏྠོ།

1780-1. Neva khattiyassa appaṭisaṃviditepi vā na khattiyābhisekena abhisittassa appaṭisaṃviditepi vā pavisato na dosoti yojanā, evarūpānaṃ aniveditepi pavisantassa anāpattīti attho.

ཨུབྷོསུ རཱཛིནི ཙ དེཝིཡཱ ཙ སཡནིགྷརཏོ བཧི ནིཀྑནྟེསུ པཝིསཏོཔི ཝཱ ཨུབྷིནྣཾ ཨཉྙཏརསྨིཾ ནིཀྑནྟེ པཝིསཏོཔི ཝཱ ན དོསོཏི ཡོཛནཱ། ཀཐིནེནཱཏི ཨེཏྠ ‘‘སམུཊྛཱནཱདིནཱ སམ’’ནྟི སེསོ, ཨིདཾ སིཀྑཱཔདཾ སམུཊྛཱནཱདིཝསེན ཀཐིནསིཀྑཱཔདེན སམཱནནྟི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། སཡནཱིཡགྷརཔྤཝེསོ ཀྲིཡཾ། ཨཔྤཊིསཾཝེདནཾ ཨཀྲིཡཾ།

Ubhosu rājini ca deviyā ca sayanigharato bahi nikkhantesu pavisatopi vā ubhinnaṃ aññatarasmiṃ nikkhante pavisatopi vā na dosoti yojanā. Kathinenāti ettha ‘‘samuṭṭhānādinā sama’’nti seso, idaṃ sikkhāpadaṃ samuṭṭhānādivasena kathinasikkhāpadena samānanti vuttaṃ hoti. Sayanīyagharappaveso kriyaṃ. Appaṭisaṃvedanaṃ akriyaṃ.

ཨནྟེཔུརཀཐཱཝཎྞནཱ།

Antepurakathāvaṇṇanā.

༡༧༨༢. རཛཏཾ , ཛཱཏརཱུཔཾ ཝཱ ཨཏྟནོ ཨཏྠཱཡ ཨུགྒཎྷནྟསྶ, ཨུགྒཎྷཱཔཡཏོཔི ཝཱ ཏསྶ ནིསྶགྒིཡཱཔཏྟཱིཏི ཡོཛནཱ།

1782. Rajataṃ , jātarūpaṃ vā attano atthāya uggaṇhantassa, uggaṇhāpayatopi vā tassa nissaggiyāpattīti yojanā.

༡༧༨༣. གཎཔུགྒལསངྒྷཱནཾ ཨཏྠཱཡ ཙེཏིཡེ ནཝཀམྨསྶ ཨཏྠཱཡ ཨུགྒཎྷཱཔཡཏོ, ཨུགྒཎྷཏོཔི ཝཱ དུཀྐཊཾ ཧོཏཱིཏི ཡོཛནཱ། ཛཱཏརཱུཔརཛཏཱནཾ སརཱུཔཾ ནིསྶགྒིཡེ ཝུཏྟནཡེནེཝ ཝེདིཏབྦཾ།

1783. Gaṇapuggalasaṅghānaṃ atthāya cetiye navakammassa atthāya uggaṇhāpayato, uggaṇhatopi vā dukkaṭaṃ hotīti yojanā. Jātarūparajatānaṃ sarūpaṃ nissaggiye vuttanayeneva veditabbaṃ.

༡༧༨༤. མུཏྟཱདིརཏནམྤི ཝུཏྟསརཱུཔམེཝ། སངྒྷཱདཱིནམྤཱིཏི ཨེཏྠ ཨཱདི-སདྡེན གཎཔུགྒལཙེཏིཡཱནཾ སངྒཧོ།

1784. Muttādiratanampi vuttasarūpameva. Saṅghādīnampīti ettha ādi-saddena gaṇapuggalacetiyānaṃ saṅgaho.

༡༧༨༥-༦. ཡཾ ཀིཉྩི གིཧིསནྟཀཾ སཙེ ཀཔྤིཡཝཏྠུ ཝཱ ཧོཏུ, ཨཀཔྤིཡཝཏྠུ ཝཱཔི ཧོཏུ, མཱཏུཀཎྞཔིལ༹ནྡྷནཾ ཏཱལཔཎྞམྤི ཝཱ ཧོཏུ, བྷཎྜཱགཱརིཀསཱིསེན པཊིསཱམཡཏོ ཏསྶ པཱཙིཏྟིཡཱཔཏྟི ཧོཏཱིཏི ཡོཛནཱ།

1785-6. Yaṃ kiñci gihisantakaṃ sace kappiyavatthu vā hotu, akappiyavatthu vāpi hotu, mātukaṇṇapiḷandhanaṃ tālapaṇṇampi vā hotu, bhaṇḍāgārikasīsena paṭisāmayato tassa pācittiyāpatti hotīti yojanā.

༡༧༨༧. ན ནིདྷེཏབྦམེཝཱཏི ན པཊིསཱམེཏབྦམེཝ།

1787.Na nidhetabbamevāti na paṭisāmetabbameva.

༡༧༨༨. ཨེསོ ཧི ཡསྨཱ པལིབོདྷོ ནཱམ, ཏསྨཱ ཋཔེཏུཾ པན ཝཊྚཏཱིཏི ཡོཛནཱ།

1788. Eso hi yasmā palibodho nāma, tasmā ṭhapetuṃ pana vaṭṭatīti yojanā.

༡༧༨༩. ཨནུཉྙཱཏེ ཋཱནེཏི ཨེཏྠ ‘‘པཏིཏ’’ནྟི སེསོ། ཨེཏྠ ཨནུཉྙཱཏཊྛཱནཾ ནཱམ ཨཛ྄ཛྷཱརཱམོ ཝཱ ཨཛ྄ཛྷཱཝསཐོ ཝཱ། ཡཐཱཧ ‘‘ཨནུཛཱནཱམི བྷིཀྑཝེ རཏནཾ ཝཱ རཏནསམྨཏཾ ཝཱ ཨཛ྄ཛྷཱརཱམེ ཝཱ ཨཛ྄ཛྷཱཝསཐེ ཝཱ ཨུགྒཧེཏྭཱ ཝཱ ཨུགྒཧཱཔེཏྭཱ ཝཱ ནིཀྑིཔིཏུཾ ‘ཡསྶ བྷཝིསྶཏི, སོ ཧརིསྶཏཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༥༠༤)། ཨེཏྠ ཙ ཨཛ྄ཛྷཱརཱམོ ནཱམ པརིཀྑིཏྟསྶ ཨནྟོཔརིཀྑེཔོ, ཨཔརིཀྑིཏྟསྶ དྭིནྣཾ ལེཌྜུཔཱཏཱནཾ ཨནྟོ། ཨཛ྄ཛྷཱཝསཐོ ནཱམ པརིཀྑིཏྟསྶ ཨནྟོཔརིཀྑེཔོ, ཨཔརིཀྑིཏྟསྶ མུསལཔཱཏབྦྷནྟརཾ། ‘‘ཨུགྒཧེཏྭཱ’’ཏི ཨིདཾ ཨུཔལཀྑཎཾ, ཨུགྒཧཱཔེཏྭཱཏིཔི ཝུཏྟཾ ཧོཏི།

1789.Anuññāte ṭhāneti ettha ‘‘patita’’nti seso. Ettha anuññātaṭṭhānaṃ nāma ajjhārāmo vā ajjhāvasatho vā. Yathāha ‘‘anujānāmi bhikkhave ratanaṃ vā ratanasammataṃ vā ajjhārāme vā ajjhāvasathe vā uggahetvā vā uggahāpetvā vā nikkhipituṃ ‘yassa bhavissati, so harissatī’’ti (pāci. 504). Ettha ca ajjhārāmo nāma parikkhittassa antoparikkhepo, aparikkhittassa dvinnaṃ leḍḍupātānaṃ anto. Ajjhāvasatho nāma parikkhittassa antoparikkhepo, aparikkhittassa musalapātabbhantaraṃ. ‘‘Uggahetvā’’ti idaṃ upalakkhaṇaṃ, uggahāpetvātipi vuttaṃ hoti.

༡༧༩༠-༡. ཨནུཉྙཱཏེ པན ཋཱནེ ཡཐཱཝུཏྟཨཛ྄ཛྷཱརཱམཱདིཀེ ཋཱནེ རཏནཾ ཝཱ རཏནསམྨཏཾ ཝཱ མནུསྶཱནཾ ཨུཔབྷོགཔརིབྷོགཾ ཝཱ སཡནབྷཎྜཾ ཝཱ གཧེཏྭཱ ནིཀྑིཔནྟསྶ, རཏནསམྨཏཾ ཝིསྶཱསཾ གཎྷནྟསྶ ཙ ཏཱཝཀཱལིཀམེཝ ཝཱ གཎྷནྟསྶ ཨུབྷཡཏྠ ཨུམྨཏྟཀཱདཱིནཉྩ ན དོསོཏི ཡོཛནཱ།

1790-1.Anuññāte pana ṭhāne yathāvuttaajjhārāmādike ṭhāne ratanaṃ vā ratanasammataṃ vā manussānaṃ upabhogaparibhogaṃ vā sayanabhaṇḍaṃ vā gahetvā nikkhipantassa, ratanasammataṃ vissāsaṃ gaṇhantassa ca tāvakālikameva vā gaṇhantassa ubhayattha ummattakādīnañca na dosoti yojanā.

སཉྩརིཏྟསམོདཡནྟི ཨེཏྠ ‘‘སམུཊྛཱནཱདིནཱ ཨིདཾ སིཀྑཱཔད’’ནྟི ཝཏྟབྦཾ, ཨིདཾ སིཀྑཱཔདཾ སམུཊྛཱནཱདིནཱ སཉྩརིཏྟསམཛཱཏིཀནྟི ཨཏྠོ།

Sañcarittasamodayanti ettha ‘‘samuṭṭhānādinā idaṃ sikkhāpada’’nti vattabbaṃ, idaṃ sikkhāpadaṃ samuṭṭhānādinā sañcarittasamajātikanti attho.

རཏནཀཐཱཝཎྞནཱ།

Ratanakathāvaṇṇanā.

༡༧༩༢. པུརེཏི པུབྦབྷཱགེ།

1792.Pureti pubbabhāge.

༡༧༩༣-༤. སནྟནྟི ཙཱརིཏྟསིཀྑཱཔདེ ཝུཏྟསརཱུཔཾ། ཨནཱཔུཙྪཱཏི ‘‘ཝིཀཱལེ གཱམཔྤཝེསནཾ ཨཱཔུཙྪཱམཱི’’ཏི ཨནཱཔུཙྪིཏྭཱ། པཙྩཡཾ ཝིནཱཏི ཏཱདིསཾ ཨཙྩཱཡིཀཾ ཀརཎཱིཡཾ ཝིནཱ། པརིཀྑེཔོཀྐམེཏི པརིཀྑེཔསྶ ཨནྟོཔཝེསེ། ཨུཔཙཱརོཀྐམེཏི ཨེཏྠཱཔི ཨེསེཝ ནཡོ།

1793-4.Santanti cārittasikkhāpade vuttasarūpaṃ. Anāpucchāti ‘‘vikāle gāmappavesanaṃ āpucchāmī’’ti anāpucchitvā. Paccayaṃ vināti tādisaṃ accāyikaṃ karaṇīyaṃ vinā. Parikkhepokkameti parikkhepassa antopavese. Upacārokkameti etthāpi eseva nayo.

༡༧༩༥. ཨཐཱཏི ཝཱཀྱནྟརཱརམྦྷེ།

1795.Athāti vākyantarārambhe.

༡༧༩༦. ཏཏོ ཨཉྙནྟི པཋམཾ ཝིཀཱལེ གཱམཔྤཝེསནཾ ཨཱཔུཙྪིཏྭཱ ཏཏོ པཝིཊྛགཱམཏོ ཨཉྙཾ གཱམཾ། པུན ཏཏོཏི དུཏིཡགཱམམཱཧ། ཀཏྠཙི པོཏྠཀེ ‘‘ཨཱཔུཙྪནེ ཀིཙྩ’’ནྟི པཱཋོ དིསྶཏི, ‘‘ཨཱཔུཙྪནཀིཙྩ’’ནྟི པཱཋོཡེཝ པན ཡུཏྟཏརོ། ཡཐཱཨཱཀངྑིཏཔམཱཎཾ དསྶེཏུམཱཧ ‘‘གཱམསཏེཔི ཝཱ’’ཏི།

1796.Tato aññanti paṭhamaṃ vikāle gāmappavesanaṃ āpucchitvā tato paviṭṭhagāmato aññaṃ gāmaṃ. Puna tatoti dutiyagāmamāha. Katthaci potthake ‘‘āpucchane kicca’’nti pāṭho dissati, ‘‘āpucchanakicca’’nti pāṭhoyeva pana yuttataro. Yathāākaṅkhitapamāṇaṃ dassetumāha ‘‘gāmasatepi vā’’ti.

༡༧༩༧. པསྶམྦྷེཏྭཱནཱཏི པཊིཝིནོདེཏྭཱ། ཨནྟརཱ ཨཉྙཾ གཱམཾ པཝིསནྟི ཙེཏི ཡོཛནཱ།

1797.Passambhetvānāti paṭivinodetvā. Antarā aññaṃ gāmaṃ pavisanti ceti yojanā.

༡༧༩༨-༩. ཀུལགྷརེ ཝཱ ཨཉྙཏྠ ཨཱསནསཱལཱཡ ཝཱ བྷཏྟཀིཙྩཾ ཀཏྭཱ ཡོ བྷིཀྑུ སཔྤིབྷིཀྑཱཡ ཝཱ ཏེལབྷིཀྑཱཡ ཝཱ སཙེ ཙརིཏུཀཱམོ སིཡཱཏི ཡོཛནཱ།

1798-9. Kulaghare vā aññattha āsanasālāya vā bhattakiccaṃ katvā yo bhikkhu sappibhikkhāya vā telabhikkhāya vā sace caritukāmo siyāti yojanā.

པསྶེཏི པཀཏིཝཙནསཝནཱརཧེ ཨཏྟནོ སམཱིཔེ, ཨེཏེནེཝ ཨེཏྟཀཱ ཋཱནཱ དཱུརཱིབྷཱུཏོ ཨསནྟོ ནཱམ ཧོཏཱིཏི བྱཏིརེཀཏོ ལབྦྷཏཱིཏི དསྶེཏི། ཨསནྟེཏི ཨཝིཛྫམཱནེ ཝཱ ཝུཏྟཔྤམཱཎཏོ དཱུརཱིབྷཱུཏེ ཝཱ། ནཏྠཱིཏི ཨེཏྠ ‘‘ཙིནྟེཏྭཱ’’ཏི སེསོ།

Passeti pakativacanasavanārahe attano samīpe, eteneva ettakā ṭhānā dūrībhūto asanto nāma hotīti byatirekato labbhatīti dasseti. Asanteti avijjamāne vā vuttappamāṇato dūrībhūte vā. Natthīti ettha ‘‘cintetvā’’ti seso.

༡༨༠༢. ཨནོཀྐམྨཱཏི ཨནུཔསཀྐིཏྭཱ། མགྒཱཏི གནྟབྦམགྒཱ།

1802.Anokkammāti anupasakkitvā. Maggāti gantabbamaggā.

༡༨༠༣. ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡནྟི ཝིཀཱལེ ཝིཀཱལསཉྙིཝེམཏིཀཀཱལསཉྙཱིནཾ ཝསེན ཏིཀཔཱཙིཏྟིཡཾ ཝུཏྟཾ།

1803.Tikapācittiyanti vikāle vikālasaññivematikakālasaññīnaṃ vasena tikapācittiyaṃ vuttaṃ.

༡༨༠༤. ཨཙྩཱཡིཀེ ཀིཙྩེ ཝཱཔཱིཏི སཔྤདཊྛཱདཱིནཾ བྷེསཛྫཔརིཡེསནཱདིཀེ ཨཙིརཱཡིཏབྦཀིཙྩེ སཏི གཙྪཏོ།

1804.Accāyike kicce vāpīti sappadaṭṭhādīnaṃ bhesajjapariyesanādike acirāyitabbakicce sati gacchato.

༡༨༠༥. ཨནྟརཱརཱམནྟི གཱམབྦྷནྟརེ སངྒྷཱརཱམཾ། བྷིཀྑུནཱིནཾ ཨུཔསྶཡནྟི བྷིཀྑུནིཝིཧཱརཾ། ཏིཏྠིཡཱནཾ ཨུཔསྶཡནྟི ཏིཏྠིཡཱརཱམཾ།

1805.Antarārāmanti gāmabbhantare saṅghārāmaṃ. Bhikkhunīnaṃ upassayanti bhikkhunivihāraṃ. Titthiyānaṃ upassayanti titthiyārāmaṃ.

༡༨༠༦-༧. ཨནྟརཱརཱམཱདིགམནེ ན ཀེཝལཾ ཨནཱཔུཙྪཱ གཙྪཏོཡེཝ, ཀཱཡབནྡྷནཾ ཨབནྡྷིཏྭཱ, སངྒྷཱཊིཾ ཨཔཱརུཔིཏྭཱ གཙྪནྟསྶཱཔི ཨནཱཔཏྟི།

1806-7. Antarārāmādigamane na kevalaṃ anāpucchā gacchatoyeva, kāyabandhanaṃ abandhitvā, saṅghāṭiṃ apārupitvā gacchantassāpi anāpatti.

ཨཱཔདཱསུཔཱིཏི སཱིཧོ ཝཱ བྱགྒྷོ ཝཱ ཨཱགཙྪཏི, མེགྷོ ཝཱ ཨུཊྛེཏི, ཨཉྙོ ཝཱ ཀོཙི ཨུཔདྡཝོ ཨུཔྤཛྫཏི, ཨེཝརཱུཔཱསུ ཨཱཔདཱསུཔི བཧིགཱམཏོ ཨནྟོགཱམཾ གཙྪཏོ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཨཏྠོ།

Āpadāsupīti sīho vā byaggho vā āgacchati, megho vā uṭṭheti, añño vā koci upaddavo uppajjati, evarūpāsu āpadāsupi bahigāmato antogāmaṃ gacchato anāpattīti attho.

ཝིཀཱལགཱམཔྤཝེསནཀཐཱཝཎྞནཱ།

Vikālagāmappavesanakathāvaṇṇanā.

༡༨༠༨. ཨཊྛིདནྟམཡཾ ཝཱཔི ཝིསཱཎཛཾ ཝཱཔི སཱུཙིགྷརནྟི ཡོཛནཱ། ཨཊྛི ནཱམ ཡཾ ཀིཉྩི ཨཊྛི། དནྟོཏི ཧཏྠིདནྟོ། ཝིསཱཎཾ ནཱམ ཡཾ ཀིཉྩི ཝིསཱཎཾ།

1808. Aṭṭhidantamayaṃ vāpi visāṇajaṃ vāpi sūcigharanti yojanā. Aṭṭhi nāma yaṃ kiñci aṭṭhi. Dantoti hatthidanto. Visāṇaṃ nāma yaṃ kiñci visāṇaṃ.

༡༨༠༩. ལཱབྷེཏི པཊིལཱབྷེ། བྷེདནཀནྟི བྷེདནམེཝ བྷེདནཀཾ, ཏཾ ཨསྶ ཨཏྠཱིཏི བྷེདནཀཾ, པཋམཾ བྷིནྡིཏྭཱ པཙྪཱ དེསེཏབྦཏྟཱ ཏཾ བྷེདནཀཾ ཨསྶ པཱཙིཏྟིཡསྶ ཨཏྠཱིཏི བྷེདནཀཾ, པཱཙིཏྟིཡཾ, ཨསྶཏྠིཨཏྠེ ཨ-ཀཱརཔཙྩཡོ།

1809.Lābheti paṭilābhe. Bhedanakanti bhedanameva bhedanakaṃ, taṃ assa atthīti bhedanakaṃ, paṭhamaṃ bhinditvā pacchā desetabbattā taṃ bhedanakaṃ assa pācittiyassa atthīti bhedanakaṃ, pācittiyaṃ, assatthiatthe a-kārapaccayo.

༡༨༡༠-༡. ‘‘ཨནཱཔཏྟི ཨརཎིཀེ’’ཏི པདཙྪེདོ། ཨརཎིཀེཏི ཨརཎིདྷནུཀེ། ཝིདྷེཏི ཀཱཡབནྡྷནསྶ ཝིདྷཀེ། ཨཉྫནིཀཱཏི ཨཉྫནིནཱལི༹ཀཱ། དཀཔུཉྪནིཡཱཏི ནཧཱཏསྶ གཏྟེ ཨུདཀཔུཉྪནཔེསིཀཱཡ། ཝཱསིཛཊེཏི ཝཱསིདཎྜཀེ།

1810-1. ‘‘Anāpatti araṇike’’ti padacchedo. Araṇiketi araṇidhanuke. Vidheti kāyabandhanassa vidhake. Añjanikāti añjanināḷikā. Dakapuñchaniyāti nahātassa gatte udakapuñchanapesikāya. Vāsijaṭeti vāsidaṇḍake.

སཱུཙིགྷརཀཐཱཝཎྞནཱ།

Sūcigharakathāvaṇṇanā.

༡༨༡༢-༣. མཉྩཔཱིཋསརཱུཔཾ དུཏིཡེ བྷཱུཏགཱམཝགྒེ ཙཏུཏྠསིཀྑཱཔདེ ཝུཏྟམེཝ། ‘‘སུགཏངྒུལེན ཨཊྛངྒུལཔཱདཀ’’ནྟི ཨཊྛངྒུལཔཱདཀསྶ ཨཱགཏཏྟཱ ‘‘ཨཊྛངྒུལཔྤམཱཎེནཱ’’ཏི ཨེཏྠ ‘‘པཱདེནཱ’’ཏི སེསོ།

1812-3. Mañcapīṭhasarūpaṃ dutiye bhūtagāmavagge catutthasikkhāpade vuttameva. ‘‘Sugataṅgulena aṭṭhaṅgulapādaka’’nti aṭṭhaṅgulapādakassa āgatattā ‘‘aṭṭhaṅgulappamāṇenā’’ti ettha ‘‘pādenā’’ti seso.

ཧེཊྛིམཱཊནིནྟི ཨཊནིཡཱ ཧེཊྛིམཏལཾ། ཨཊནིཡཱ ཧེཊྛིམཾ ཧེཊྛིམཱཊནཱི, ཏཾ ཋཔེཏྭཱ, ཨཉྙཏྲ ཧེཊྛིམཱཡ ཨཊནིཡཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། དེསནཱཔུབྦབྷཱགིཡེན མཉྩཔཱདཙྪེདེན སཧ ཝཏྟཏཱིཏི སཙྪེདཱ། ཏཾ པམཱཎཾ། ཨཏིཀྐམཏོཏི ཨཏིཀྐཱམཡཏོ, གཱཐཱབནྡྷཝསེན ཡ-ཀཱརལོཔོ།

Heṭṭhimāṭaninti aṭaniyā heṭṭhimatalaṃ. Aṭaniyā heṭṭhimaṃ heṭṭhimāṭanī, taṃ ṭhapetvā, aññatra heṭṭhimāya aṭaniyāti vuttaṃ hoti. Desanāpubbabhāgiyena mañcapādacchedena saha vattatīti sacchedā. Taṃ pamāṇaṃ. Atikkamatoti atikkāmayato, gāthābandhavasena ya-kāralopo.

༡༨༡༥. པམཱཎེན ཀརོནྟསྶཱཏི ཨཊནིཡཱ ཧེཊྛཱ ཝཌྜྷཀིརཏནཔྤམཱཎེན པཱདེན ཡོཛེཏྭཱ ཀརོནྟསྶ, ཨེཏེནེཝ ‘‘ཨཱུནཀཾ ཀརོནྟསྶཱ’’ཏི ཨིདཾ ཨུཔལཀྑིཏཾ། ཏསྶཱཏི ཏསྶ ཨཔྤམཱཎིཀསྶ། ཚིནྡིཏྭཱཏི ཨཊནིཏོ ཧེཊྛཱ ཝཌྜྷཀིརཏནཱཏིརིཏྟཾ ཋཱནཾ ཚིནྡིཏྭཱ།

1815.Pamāṇena karontassāti aṭaniyā heṭṭhā vaḍḍhakiratanappamāṇena pādena yojetvā karontassa, eteneva ‘‘ūnakaṃ karontassā’’ti idaṃ upalakkhitaṃ. Tassāti tassa appamāṇikassa. Chinditvāti aṭanito heṭṭhā vaḍḍhakiratanātirittaṃ ṭhānaṃ chinditvā.

༡༨༡༦. པམཱཎཏོ ནིཁཎིཏྭཱཏི ཨེཏྠ ‘‘ཨདྷིཀ’’ནྟི སཱམཏྠིཡཱ ལབྦྷཏི, པམཱཎཏོ ཨདྷིཀཾ ཋཱནཾ ནིཁཎིཏྭཱ, ཨནྟོབྷཱུམིཾ པཝེསེཏྭཱཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། ཨུཏྟཱནཾ ཝཱཔཱིཏི ཨུདྡྷཾ པཱདཾ ཀཏྭཱ བྷཱུམིཡཾ ཝཱ དཱརུགྷཊིཀཱསུ ཝཱ ཋཔེཏྭཱ། ཨཊྚཾ ཝཱ བནྡྷིཏྭཱ པརིབྷུཉྫཏོཏི ཨུཀྑིཔིཏྭཱ ཏུལཱསངྒྷཱཊེ ཋཔེཏྭཱ ཨཊྚཾ བནྡྷིཏྭཱ པརིབྷུཉྫནྟསྶ ཨནཱཔཏྟི།

1816.Pamāṇato nikhaṇitvāti ettha ‘‘adhika’’nti sāmatthiyā labbhati, pamāṇato adhikaṃ ṭhānaṃ nikhaṇitvā, antobhūmiṃ pavesetvāti vuttaṃ hoti. Uttānaṃ vāpīti uddhaṃ pādaṃ katvā bhūmiyaṃ vā dārughaṭikāsu vā ṭhapetvā. Aṭṭaṃ vā bandhitvā paribhuñjatoti ukkhipitvā tulāsaṅghāṭe ṭhapetvā aṭṭaṃ bandhitvā paribhuñjantassa anāpatti.

མཉྩཀཐཱཝཎྞནཱ།

Mañcakathāvaṇṇanā.

༡༨༡༧. ཏཱུལཾ ཨོནདྡྷམེཏྠཱཏི ཏཱུལོནདྡྷཾ, ཏཱུལཾ པཀྑིཔིཏྭཱ ཨུཔརི ཙིམིལིཀཱཡ ཨོནདྡྷཾ, ‘‘ཏཱུལཾ ནཱམ ཏཱིཎི ཏཱུལཱནི རུཀྑཏཱུལཾ ལཏཱཏཱུལཾ པོཊཀིཏཱུལ’’ནྟི (པཱཙི॰ ༥༢༨) ཝུཏྟཏཱུལཱནཾ ཨཉྙཏརཾ པཀྑིཔིཏྭཱ ཨུཔརི པིལོཏིཀཱཡ སིབྦིཏྭཱ ཀཏནྟི ཝུཏྟཾ ཧོཏི། པོཊཀིཏཱུལནྟི ཨེརཀཏཱུལཱདི ཡཾ ཀིཉྩི ཏིཎཛཱཏཱིནཾ ཏཱུལཾ། ཨུདྡཱལནམེཝ ཨུདྡཱལནཀཾ, ཏཾ ཨསྶ ཨཏྠཱིཏི ཨུདྡཱལནཀནྟི ཝུཏྟནཡམེཝ། ཨཏིཀྐནྟཱ ཨཱིཏི ཨུཔདྡཝོ ཡེན སོ ཨནཱིཏི, བྷགཝཱ, ཏེན ཨནཱིཏིནཱ།

1817. Tūlaṃ onaddhametthāti tūlonaddhaṃ, tūlaṃ pakkhipitvā upari cimilikāya onaddhaṃ, ‘‘tūlaṃ nāma tīṇi tūlāni rukkhatūlaṃ latātūlaṃ poṭakitūla’’nti (pāci. 528) vuttatūlānaṃ aññataraṃ pakkhipitvā upari pilotikāya sibbitvā katanti vuttaṃ hoti. Poṭakitūlanti erakatūlādi yaṃ kiñci tiṇajātīnaṃ tūlaṃ. Uddālanameva uddālanakaṃ, taṃ assa atthīti uddālanakanti vuttanayameva. Atikkantā īti upaddavo yena so anīti, bhagavā, tena anītinā.

༡༨༡༨. ཨཱཡོགེཏི ཨཱཡོགཔཏྟེ། བནྡྷནེཏི ཀཱཡབནྡྷནེ། ཨཾསབདྡྷཀེཏི ཨཾསབནྡྷནཀེ། བིབྦོཧནེཏི ཨུཔདྷཱནེ། ཐཝིཀཱཏི པཏྟཐཝིཀཱ། ཐཝིཀཱདཱིསཱུཏི ཨཱདི-སདྡེན སིཔཱཊིཀཱདཱིནཾ སངྒཧོ། ཐཝིཀཱདཱིསུ ཏཱུལོནདྡྷེསུ པརིབྷུཏྟེསུ བྷིཀྑུནོ ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཡོཛནཱ།

1818.Āyogeti āyogapatte. Bandhaneti kāyabandhane. Aṃsabaddhaketi aṃsabandhanake. Bibbohaneti upadhāne. Thavikāti pattathavikā. Thavikādīsūti ādi-saddena sipāṭikādīnaṃ saṅgaho. Thavikādīsu tūlonaddhesu paribhuttesu bhikkhuno anāpattīti yojanā.

༡༨༡༩. ཨཉྙེན ཙ ཀཏནྟི ཨེཏྠ ‘‘མཉྩཾ ཝཱ པཱིཋཾ ཝཱ’’ཏི པཀརཎཏོ ལབྦྷཏི། ཨུདྡཱལེཏྭཱཏི པིལོཏིཀཾ ཨུཔྤཱཊེཏྭཱ ཏཱུལཾ ཨཔནེཏྭཱ། ནཡཱཏི སམུཊྛཱནཱདཡོ།

1819.Aññena ca katanti ettha ‘‘mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā’’ti pakaraṇato labbhati. Uddāletvāti pilotikaṃ uppāṭetvā tūlaṃ apanetvā. Nayāti samuṭṭhānādayo.

ཏཱུལོནདྡྷཀཐཱཝཎྞནཱ།

Tūlonaddhakathāvaṇṇanā.

༡༨༢༠. ནིསཱིདནནྟི ནིསཱིདནཙཱིཝརཾ། པམཱཎཏོཏི ‘‘ཏཏྲིདཾ པམཱཎཾ, དཱིགྷསོ དྭེ ཝིདཏྠིཡོ སུགཏཝིདཏྠིཡཱ, ཏིརིཡཾ དིཡཌྜྷཾ , དསཱ ཝིདཏྠཱི’’ཏི (པཱཙི॰ ༥༣༡) ཝུཏྟཔམཱཎཏོ། པམཱཎཱཏིཀྐམེ པཡོགེ ཏསྶ དུཀྐཊཾ སིཡཱཏི ཡོཛནཱ།

1820.Nisīdananti nisīdanacīvaraṃ. Pamāṇatoti ‘‘tatridaṃ pamāṇaṃ, dīghaso dve vidatthiyo sugatavidatthiyā, tiriyaṃ diyaḍḍhaṃ , dasā vidatthī’’ti (pāci. 531) vuttapamāṇato. Pamāṇātikkame payoge tassa dukkaṭaṃ siyāti yojanā.

༡༨༢༡. སཙྪེདནྟི པམཱཎཏོ ཨཏིརིཏྟཔདེསསྶ ཚེདནཀིརིཡཱསཧིཏཔཊིཀམྨཾ པཱཙིཏྟིཡམུདཱིརིཏནྟི ཨཏྠོ། ཏསྶཱཏི ནིསཱིདནསྶ། དྭཱིསུ ཋཱནེསུ ཕཱལེཏྭཱ ཏིསྶོ དསཱ ཀཱཏབྦཱ སིཡུནྟི ཡོཛནཱ།

1821.Sacchedanti pamāṇato atirittapadesassa chedanakiriyāsahitapaṭikammaṃ pācittiyamudīritanti attho. Tassāti nisīdanassa. Dvīsu ṭhānesu phāletvā tisso dasā kātabbā siyunti yojanā.

༡༨༢༢. ཏདཱུནཀནྟི ཏཏོ པམཱཎཏོ ཨཱུནཀཾ། ཝིཏཱནཱདིཾ ཀརོནྟསྶཱཏི ཨེཏྠ ཨཱདི-སདྡེན ཨཏྠརཎསཱཎིཔཱཀཱརབྷིསིབིབྦོཧནཱནཾ སངྒཧོ། ‘‘སཉྩརིཏྟསམཱ ནཡཱ’’ཏི ཨིདཾ ཝུཏྟཏྠམེཝ།

1822.Tadūnakanti tato pamāṇato ūnakaṃ. Vitānādiṃ karontassāti ettha ādi-saddena attharaṇasāṇipākārabhisibibbohanānaṃ saṅgaho. ‘‘Sañcarittasamā nayā’’ti idaṃ vuttatthameva.

ནིསཱིདནཀཐཱཝཎྞནཱ།

Nisīdanakathāvaṇṇanā.

༡༨༢༣. རོགེཏི ཀཎྜུཔིལ༹ཀཱདིརོགེ སཏི། ཡཐཱཧ ‘‘ཨནུཛཱནཱམི བྷིཀྑཝེ ཡསྶ ཀཎྜུ ཝཱ པིལ༹ཀཱཝཱ ཨསྶཱཝོ ཝཱ ཐུལླཀཙྪུ ཝཱ ཨཱབཱདྷོ, ཏསྶ ཀཎྜུཔཊིཙྪཱདི’’ནྟི (མཧཱཝ॰ ༣༥༤)། ཨེཏྠ ཀཎྜཱུཏི ཀཙྪུ། པིལ༹ཀཱཏི ལོཧིཏཏུཎྜིཀཱ སུཁུམཔིལ༹ཀཱ། ཨསྶཱཝོཏི ཨརིསབྷགནྡལམདྷུམེཧཱདིཝསེན ཨསུཙིཔགྒྷརཎཾ། ཐུལླཀཙྪུ ཝཱ ཨཱབཱདྷོཏི མཧཱཔིལ༹ཀཱབཱདྷོ ཝུཙྩཏི། པམཱཎཏོཏི ‘‘ཏཏྲིདཾ པམཱཎཾ, དཱིགྷསོ ཙཏསྶོ ཝིདཏྠིཡོ སུགཏཝིདཏྠིཡཱ, ཏིརིཡཾ དྭེ ཝིདཏྠིཡོ’’ཏི (པཱཙི॰ ༥༣༨) ཝུཏྟཔྤམཱཎཏོ།

1823.Rogeti kaṇḍupiḷakādiroge sati. Yathāha ‘‘anujānāmi bhikkhave yassa kaṇḍu vā piḷakāvā assāvo vā thullakacchu vā ābādho, tassa kaṇḍupaṭicchādi’’nti (mahāva. 354). Ettha kaṇḍūti kacchu. Piḷakāti lohitatuṇḍikā sukhumapiḷakā. Assāvoti arisabhagandalamadhumehādivasena asucipaggharaṇaṃ. Thullakacchu vā ābādhoti mahāpiḷakābādho vuccati. Pamāṇatoti ‘‘tatridaṃ pamāṇaṃ, dīghaso catasso vidatthiyo sugatavidatthiyā, tiriyaṃ dve vidatthiyo’’ti (pāci. 538) vuttappamāṇato.

ཀཎྜུཔཊིཙྪཱདིཀཐཱཝཎྞནཱ།

Kaṇḍupaṭicchādikathāvaṇṇanā.

༡༨༢༥. པམཱཎེནེཝཱཏི ‘‘ཏཏྲིདཾ པམཱཎཾ, དཱིགྷསོ ཚ ཝིདཏྠིཡོ སུགཏཝིདཏྠིཡཱ, ཏིརིཡཾ ཨཌྜྷཏེཡྻཱ’’ཏི (པཱཙི॰ ༥༤༣) ཝུཏྟཔྤམཱཎེནེཝ། པམཱཎཱཏིཀྐམེཏི ཝསྶིཀསཱཊིཀཱཡ ཡཐཱཝུཏྟཔམཱཎཏོ ཨཏིཀྐམནེ, ནིམིཏྟཏྠེ ཙེཏཾ བྷུམྨཾ། ཏསྶ བྷིཀྑུསྶ། ནཡོཏི ཚེདནཔཱཙིཏྟིཡཱདིཀོ ཝིནིཙྪཡནཡོ།

1825.Pamāṇenevāti ‘‘tatridaṃ pamāṇaṃ, dīghaso cha vidatthiyo sugatavidatthiyā, tiriyaṃ aḍḍhateyyā’’ti (pāci. 543) vuttappamāṇeneva. Pamāṇātikkameti vassikasāṭikāya yathāvuttapamāṇato atikkamane, nimittatthe cetaṃ bhummaṃ. Tassa bhikkhussa. Nayoti chedanapācittiyādiko vinicchayanayo.

ཝསྶིཀསཱཊིཀཀཐཱཝཎྞནཱ།

Vassikasāṭikakathāvaṇṇanā.

༡༨༢༦. སུགཏསྶ ཙཱིཝརེན ཏུལྱཔྤམཱཎཾ ཙཱིཝརཾ ཡོ བྷིཀྑུ སཙེ ཀཱརེཡྻ, ཏསྶ ཙཱིཝརསྶ ཀརཎེ ཏསྶ བྷིཀྑུསྶ དུཀྐཊཾ སིཡཱཏི ཡོཛནཱ། ཏུལྱཾ པམཱཎཾ ཡསྶཱཏི ཝིགྒཧོ།

1826. Sugatassa cīvarena tulyappamāṇaṃ cīvaraṃ yo bhikkhu sace kāreyya, tassa cīvarassa karaṇe tassa bhikkhussa dukkaṭaṃ siyāti yojanā. Tulyaṃ pamāṇaṃ yassāti viggaho.

༡༨༢༧. ཨཏྟནོ ཝཏྠཱནཾ ཀརཎཀཱརཱཔནཾ ཝིནཱ ཨཉྙཏོ པཊིལཱབྷོ ནཱམ ནཏྠི, སཱུཙིཀམྨཔརིཡོསཱནེ ཙཱིཝརསརཱུཔསྶ པཊིལཱབྷོཡེཝེཏྠ པཊིལཱབྷོཏི ཝིཉྙཱཡཏི།

1827. Attano vatthānaṃ karaṇakārāpanaṃ vinā aññato paṭilābho nāma natthi, sūcikammapariyosāne cīvarasarūpassa paṭilābhoyevettha paṭilābhoti viññāyati.

༡༨༢༨. ཏསྶཱཏི ཡཾ ‘‘སུགཏསྶ ཙཱིཝརེནཱ’’ཏི ཝུཏྟཾ, ཏསྶ སུགཏཙཱིཝརསྶ། དཱིགྷསོ པམཱཎེན སུགཏསྶ ཝིདཏྠིཡཱ ནཝ ཝིདཏྠིཡོ, ཏིརིཡཾ པམཱཎེན ཚ ཝིདཏྠིཡོ ཝིནིདྡིཊྛཱ སིཀྑཱཔདེཡེཝ ཀཐིཏཱཏི ཡོཛནཱ།

1828.Tassāti yaṃ ‘‘sugatassa cīvarenā’’ti vuttaṃ, tassa sugatacīvarassa. Dīghaso pamāṇena sugatassa vidatthiyā nava vidatthiyo, tiriyaṃ pamāṇena cha vidatthiyo viniddiṭṭhā sikkhāpadeyeva kathitāti yojanā.

ནནྡཀཐཱཝཎྞནཱ།

Nandakathāvaṇṇanā.

རཱཛཝགྒོ ནཝམོ།

Rājavaggo navamo.

ཨིཏི ཝིནཡཏྠསཱརསནྡཱིཔནིཡཱ ཝིནཡཝིནིཙྪཡཝཎྞནཱཡ

Iti vinayatthasārasandīpaniyā vinayavinicchayavaṇṇanāya

པཱཙིཏྟིཡཀཐཱཝཎྞནཱ ནིཊྛིཏཱ།

Pācittiyakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.

པཋམོ བྷཱགོ ནིཊྛིཏོ།

Paṭhamo bhāgo niṭṭhito.




Next: པཱཊིདེསནཱིཡཀཐཱཝཎྞནཱ • Pāṭidesanīyakathāvaṇṇanā


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact