| Library / Tipiṭaka / ติปิฎก • Tipiṭaka / ปญฺจปกรณ-อฎฺฐกถา • Pañcapakaraṇa-aṭṭhakathā |
๗-๑๒. ปจฺจนียปฎฺฐานวณฺณนา
7-12. Paccanīyapaṭṭhānavaṇṇanā
๑. อิทานิ กุสลาทีนํ ปทานํ ปฎิเกฺขปวเสน ธมฺมานํ ปจฺจนียตาย ลทฺธนามํ ปจฺจนียปฎฺฐานํ ทเสฺสตุํ นกุสลํ ธมฺมํ ปฎิจฺจ นกุสโล ธโมฺม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยาติอาทิ อารทฺธํฯ ตตฺถ นกุสลํ ธมฺมํ ปฎิจฺจาติ กุสลสฺส ปจฺจยภาวํ วาเรติฯ นกุสโล ธโมฺม อุปฺปชฺชตีติ กุสลสฺส อุปฺปตฺติํ วาเรติ, ตสฺมา ‘‘อกุสลาพฺยากตํ เอกํ ขนฺธํ ปฎิจฺจ อกุสลาพฺยากตา ตโย ขนฺธา จิตฺตสมุฎฺฐานญฺจ รูป’’นฺติ เอวมาทินา นเยเนตฺถ ปญฺหํ วิสฺสชฺชิตพฺพํฯ ตสฺมิํ ตสฺมิํ ปจฺจเย ลทฺธคณนา ปน ปาฬิยํ วุตฺตาเยวฯ เยปิ วารา สทิสวิสฺสชฺชนา, เตปิ ตเตฺถว ทสฺสิตาฯ ตสฺมา สพฺพเมตฺถ เหฎฺฐา วุตฺตนยานุสาเรน ปาฬิํ อุปปริกฺขิตฺวา เวทิตพฺพํฯ ยถา เจตฺถ, เอวํ ทุกปฎฺฐาเน, ทุกติกปฎฺฐาเน, ติกทุกปฎฺฐาเน ติกติกปฎฺฐาเน, ทุกทุกปฎฺฐาเน จฯ
1. Idāni kusalādīnaṃ padānaṃ paṭikkhepavasena dhammānaṃ paccanīyatāya laddhanāmaṃ paccanīyapaṭṭhānaṃ dassetuṃ nakusalaṃ dhammaṃ paṭicca nakusalo dhammo uppajjati hetupaccayātiādi āraddhaṃ. Tattha nakusalaṃ dhammaṃ paṭiccāti kusalassa paccayabhāvaṃ vāreti. Nakusalo dhammo uppajjatīti kusalassa uppattiṃ vāreti, tasmā ‘‘akusalābyākataṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca akusalābyākatā tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpa’’nti evamādinā nayenettha pañhaṃ vissajjitabbaṃ. Tasmiṃ tasmiṃ paccaye laddhagaṇanā pana pāḷiyaṃ vuttāyeva. Yepi vārā sadisavissajjanā, tepi tattheva dassitā. Tasmā sabbamettha heṭṭhā vuttanayānusārena pāḷiṃ upaparikkhitvā veditabbaṃ. Yathā cettha, evaṃ dukapaṭṭhāne, dukatikapaṭṭhāne, tikadukapaṭṭhāne tikatikapaṭṭhāne, dukadukapaṭṭhāne ca.
เอตฺตาวตา –
Ettāvatā –
ติกญฺจ ปฎฺฐานวรํ ทุกุตฺตมํ,
Tikañca paṭṭhānavaraṃ dukuttamaṃ,
ทุกํ ติกเญฺจว ติกํ ทุกญฺจ;
Dukaṃ tikañceva tikaṃ dukañca;
ติกํ ติกเญฺจว, ทุกํ ทุกญฺจ,
Tikaṃ tikañceva, dukaṃ dukañca,
ฉ ปจฺจนียมฺหิ นยา สุคมฺภีราติฯ –
Cha paccanīyamhi nayā sugambhīrāti. –
อฎฺฐกถายํ วุตฺตคาถาย ทีปิตาฯ ธมฺมปจฺจนียปฎฺฐาเน ฉ นยา นิทฺทิฎฺฐา โหนฺติฯ ปจฺจยวเสน ปเนตฺถ เอเกกสฺมิํ ปฎฺฐาเน อนุโลมาทโย จตฺตาโร จตฺตาโร นยาติ เอเกน ปริยาเยน จตุวีสตินยปฎิมณฺฑิตํ ปจฺจนียปฎฺฐานเญฺญว เวทิตพฺพํฯ
Aṭṭhakathāyaṃ vuttagāthāya dīpitā. Dhammapaccanīyapaṭṭhāne cha nayā niddiṭṭhā honti. Paccayavasena panettha ekekasmiṃ paṭṭhāne anulomādayo cattāro cattāro nayāti ekena pariyāyena catuvīsatinayapaṭimaṇḍitaṃ paccanīyapaṭṭhānaññeva veditabbaṃ.
ปจฺจนียปฎฺฐานวณฺณนาฯ
Paccanīyapaṭṭhānavaṇṇanā.
