| Library / Tipiṭaka / ติปิฎก • Tipiṭaka / ปญฺจปกรณ-อฎฺฐกถา • Pañcapakaraṇa-aṭṭhakathā |
๑๓-๑๘. อนุโลมปจฺจนียปฎฺฐานวณฺณนา
13-18. Anulomapaccanīyapaṭṭhānavaṇṇanā
๑. อิทานิ กุสลาทีสุ ธเมฺมสุ ปจฺจยธมฺมํ อปฺปฎิกฺขิปิตฺวา ปจฺจยุปฺปนฺนสฺส กุสลาทิภาวปฎิเกฺขปวเสน ธมฺมานํ อนุโลมปจฺจนียตาย ลทฺธนามํ อนุโลมปจฺจนียปฎฺฐานํ ทเสฺสตุํ กุสลํ ธมฺมํ ปฎิจฺจ น กุสโล ธโมฺม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยาติอาทิ อารทฺธํฯ ตตฺถ กุสลํ ธมฺมํ ปฎิจฺจาติ กุสลสฺส ปจฺจยภาวํ อนุชานาติฯ น กุสโล ธโมฺม อุปฺปชฺชตีติ กุสลเสฺสว อุปฺปตฺติํ วาเรติฯ ตสฺมา ‘‘กุสเล ขเนฺธ ปฎิจฺจ จิตฺตสมุฎฺฐานํ รูป’’นฺติอาทินา นเยน วิสฺสชฺชนํ ทสฺสิตํ, ตํ สพฺพํ ปาฬิํ โอโลเกตฺวา สาธุกํ สลฺลเกฺขตพฺพํฯ ยมฺปิ เยน สทิสํ, ยญฺจ ยตฺถ ลพฺภติ, โย จ เยสํ วิสฺสชฺชนานํ เยสุ ปจฺจเยสุ คณนปริเจฺฉโท, โส สโพฺพ ปาฬิยํ ทสฺสิโต, ตสฺมา ปาฬิเยว เอตฺถ อโตฺถฯ ยถา เจตฺถ, เอวํ ทุกปฎฺฐานาทีสุปีติฯ
1. Idāni kusalādīsu dhammesu paccayadhammaṃ appaṭikkhipitvā paccayuppannassa kusalādibhāvapaṭikkhepavasena dhammānaṃ anulomapaccanīyatāya laddhanāmaṃ anulomapaccanīyapaṭṭhānaṃ dassetuṃ kusalaṃ dhammaṃ paṭicca na kusalo dhammo uppajjati hetupaccayātiādi āraddhaṃ. Tattha kusalaṃ dhammaṃ paṭiccāti kusalassa paccayabhāvaṃ anujānāti. Na kusalo dhammo uppajjatīti kusalasseva uppattiṃ vāreti. Tasmā ‘‘kusale khandhe paṭicca cittasamuṭṭhānaṃ rūpa’’ntiādinā nayena vissajjanaṃ dassitaṃ, taṃ sabbaṃ pāḷiṃ oloketvā sādhukaṃ sallakkhetabbaṃ. Yampi yena sadisaṃ, yañca yattha labbhati, yo ca yesaṃ vissajjanānaṃ yesu paccayesu gaṇanaparicchedo, so sabbo pāḷiyaṃ dassito, tasmā pāḷiyeva ettha attho. Yathā cettha, evaṃ dukapaṭṭhānādīsupīti.
เอตฺตาวตา –
Ettāvatā –
ติกญฺจ ปฎฺฐานวรํ ทุกุตฺตมํ,
Tikañca paṭṭhānavaraṃ dukuttamaṃ,
ทุกํ ติกเญฺจว ติกํ ทุกญฺจ;
Dukaṃ tikañceva tikaṃ dukañca;
ติกํ ติกเญฺจว ทุกํ ทุกญฺจ,
Tikaṃ tikañceva dukaṃ dukañca,
ฉ อนุโลมปจฺจนียมฺหิ นยา สุคมฺภีราติฯ –
Cha anulomapaccanīyamhi nayā sugambhīrāti. –
อฎฺฐกถายํ วุตฺตคาถาย ทีปิตา ธมฺมานุโลมปจฺจนียปฎฺฐาเน ฉ นยา นิทฺทิฎฺฐา โหนฺติฯ ปจฺจยวเสน ปเนตฺถ เอเกกสฺมิํ ปฎฺฐาเน อนุโลมาทโย จตฺตาโร จตฺตาโร นยาติ เอเกน ปริยาเยน จตุวีสตินยปฎิมณฺฑิตํ อนุโลมปจฺจนียปฎฺฐานเญฺญว เวทิตพฺพํฯ
Aṭṭhakathāyaṃ vuttagāthāya dīpitā dhammānulomapaccanīyapaṭṭhāne cha nayā niddiṭṭhā honti. Paccayavasena panettha ekekasmiṃ paṭṭhāne anulomādayo cattāro cattāro nayāti ekena pariyāyena catuvīsatinayapaṭimaṇḍitaṃ anulomapaccanīyapaṭṭhānaññeva veditabbaṃ.
อนุโลมปจฺจนียปฎฺฐานวณฺณนาฯ
Anulomapaccanīyapaṭṭhānavaṇṇanā.
