| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិនយវិនិច្ឆយ-ដីកា • Vinayavinicchaya-ṭīkā |
និស្សគ្គិយកថាវណ្ណនា
Nissaggiyakathāvaṇṇanā
៥៥១. ឯវំ អនិយតកថំ ទស្សេត្វា ឥទានិ និស្សគ្គិយកថំ ទស្សេតុមាហ ‘‘ខោម’’ន្តិអាទិ ។ ខោមន្តិ ឯវំនាមកំ ចីវរំ។ ខោមន្តិ គច្ឆវិសេសស្ស នាមំ, តស្ស វាកេហិ កតចីវរំ ការណោបចារវោហារវសេន ‘‘ខោម’’ន្តិ វុត្តំ។ កប្បាសន្តិ កប្បាសសុត្តមយំ ចីវរំ, ឥទម្បិ វុត្តនយេនេវ ‘‘កប្បាស’’ន្តិ វុច្ចតិ។ កោសេយ្យំ នាម កោសការកិមិកោសំ, កោសេន និព្ពត្តំ សុត្តំ កោសេយ្យំ។ ឥធ បន តេន កោសេយ្យសុត្តេន និព្ពត្តំ ចីវរំ ‘‘កោសេយ្យ’’ន្តិ វុត្តំ។ សាណន្តិ សាណវាកសុត្តេហិ វាយិត្វា កតចីវរំ។ ឥទញ្ច ខោមំ វិយ ទដ្ឋព្ពំ។ ភង្គន្តិ ខោមសុត្តាទីនិ សព្ពានិ, ឯកច្ចានិ វា មិស្សេត្វា កតចីវរំ។ ឥទម្បិ ករណប្បការេន លទ្ធនាមកំ។ ‘‘ភង្គំ នាម ឯកា គច្ឆជាតិ, តស្សា វាកមយសុត្តេហិ វាយិត្វា កតចីវរ’’ន្តិ កេចិ។ ឥមស្មិំ បក្ខេ ខោមំ វិយ គហេតព្ពំ។ កម្ពលន្តិ មនុស្សលោមវាឡលោមំ វិនា សេសលោមេហិ វាយិត្វា កតចីវរំ វុត្តន្តិ។ ឥទំ ‘‘ចីវរំ នាម ឆន្នំ ចីវរានំ អញ្ញតរំ ចីវរ’’ន្តិ (បារា. ៤៦៣) បទភាជនេ ច ‘‘ខោមំ កប្បាសិកំ កោសេយ្យំ កម្ពលំ សាណំ ភង្គ’’ន្តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៤៦២-៤៦៣) អដ្ឋកថាយ ច វុត្តំ សន្ធាយាហ។ ‘‘ជាតិតោ’’តិ ឥទំ បមាណាទិភេទស្ស វក្ខមានត្តា វុត្តំ។ ជាតិតោតិ ខោមាទិសាមញ្ញតោ។ សាមញ្ញញ្ហិ ‘‘ជាតី’’តិ វុច្ចតិ។ ទីឃរស្សថូលសុខុមនីលបីតាទិភេទភិន្នានំ សព្ពេសំ វត្ថាវយវានំ សង្គាហិកខោមសុត្តមយតាសាមញ្ញំ ជាតីតិ វុត្តំ ហោតិ។ ឯវំ សេសេសុបិ។
551. Evaṃ aniyatakathaṃ dassetvā idāni nissaggiyakathaṃ dassetumāha ‘‘khoma’’ntiādi . Khomanti evaṃnāmakaṃ cīvaraṃ. Khomanti gacchavisesassa nāmaṃ, tassa vākehi katacīvaraṃ kāraṇopacāravohāravasena ‘‘khoma’’nti vuttaṃ. Kappāsanti kappāsasuttamayaṃ cīvaraṃ, idampi vuttanayeneva ‘‘kappāsa’’nti vuccati. Koseyyaṃ nāma kosakārakimikosaṃ, kosena nibbattaṃ suttaṃ koseyyaṃ. Idha pana tena koseyyasuttena nibbattaṃ cīvaraṃ ‘‘koseyya’’nti vuttaṃ. Sāṇanti sāṇavākasuttehi vāyitvā katacīvaraṃ. Idañca khomaṃ viya daṭṭhabbaṃ. Bhaṅganti khomasuttādīni sabbāni, ekaccāni vā missetvā katacīvaraṃ. Idampi karaṇappakārena laddhanāmakaṃ. ‘‘Bhaṅgaṃ nāma ekā gacchajāti, tassā vākamayasuttehi vāyitvā katacīvara’’nti keci. Imasmiṃ pakkhe khomaṃ viya gahetabbaṃ. Kambalanti manussalomavāḷalomaṃ vinā sesalomehi vāyitvā katacīvaraṃ vuttanti. Idaṃ ‘‘cīvaraṃ nāma channaṃ cīvarānaṃ aññataraṃ cīvara’’nti (pārā. 463) padabhājane ca ‘‘khomaṃ kappāsikaṃ koseyyaṃ kambalaṃ sāṇaṃ bhaṅga’’nti (pārā. aṭṭha. 2.462-463) aṭṭhakathāya ca vuttaṃ sandhāyāha. ‘‘Jātito’’ti idaṃ pamāṇādibhedassa vakkhamānattā vuttaṃ. Jātitoti khomādisāmaññato. Sāmaññañhi ‘‘jātī’’ti vuccati. Dīgharassathūlasukhumanīlapītādibhedabhinnānaṃ sabbesaṃ vatthāvayavānaṃ saṅgāhikakhomasuttamayatāsāmaññaṃ jātīti vuttaṃ hoti. Evaṃ sesesupi.
៥៥២. ទុកូលន្តិ ឯវំនាមកំ រុក្ខវាកមយចីវរំ។ បត្តុណ្ណន្តិ បត្តុណ្ណទេសេ សញ្ជាតវត្ថំ។ ‘‘បត្តុណ្ណំ កោសេយ្យវិសេសោ’’តិ អភិធានកោសេ វុត្តំ។ ចិនន្តិ ចិនទេសេ ឧប្បន្នវត្ថំ។ សោមារបដ្ដកន្តិ សោមារទេសេ ឧប្បន្នវត្ថំ។ ‘‘សោមារចិនបដក’’ន្តិបិ លិខន្តិ, សោយេវត្ថោ។ ឥទ្ធិជន្តិ ឯហិភិក្ខូនំ បុញ្ញិទ្ធិយា និព្ពត្តំ ចីវរំ។ ទេវទិន្នន្តិ ទេវតាហិ ទិន្នំ ចីវរំ។ តញ្ហិ កប្បរុក្ខេ និព្ពត្តំ, ជាលិនិយា ទេវកញ្ញាយ អនុរុទ្ធត្ថេរស្ស ទិន្នវត្ថសទិសំ។ តស្សាតិ ជាតិតោ ឆព្ពិធស្ស កប្បិយចីវរស្ស។ ឥទំ ឆព្ពិធចីវរំ យថារហំ អនុលោមិកំ វុត្តន្តិ អត្ថោ។ ទុកូលញ្ហិ សាណស្ស អនុលោមំ វាកមយត្តា, បត្តុណ្ណាទីនិ កោសេយ្យស្ស អនុលោមានិ បាណកេហិ កតសុត្តមយត្តា, ឥទ្ធិជម្បិ ខោមាទីនំយេវ អញ្ញតរំ ហោតីតិ តេសំ អនុលោមំ, ទេវទិន្នម្បិ ខោមាទីនំយេវ អនុលោមំ ហោតិ តេសំ អញ្ញតរភាវតោ។ យថាហ –
552.Dukūlanti evaṃnāmakaṃ rukkhavākamayacīvaraṃ. Pattuṇṇanti pattuṇṇadese sañjātavatthaṃ. ‘‘Pattuṇṇaṃ koseyyaviseso’’ti abhidhānakose vuttaṃ. Cinanti cinadese uppannavatthaṃ. Somārapaṭṭakanti somāradese uppannavatthaṃ. ‘‘Somāracinapaṭaka’’ntipi likhanti, soyevattho. Iddhijanti ehibhikkhūnaṃ puññiddhiyā nibbattaṃ cīvaraṃ. Devadinnanti devatāhi dinnaṃ cīvaraṃ. Tañhi kapparukkhe nibbattaṃ, jāliniyā devakaññāya anuruddhattherassa dinnavatthasadisaṃ. Tassāti jātito chabbidhassa kappiyacīvarassa. Idaṃ chabbidhacīvaraṃ yathārahaṃ anulomikaṃ vuttanti attho. Dukūlañhi sāṇassa anulomaṃ vākamayattā, pattuṇṇādīni koseyyassa anulomāni pāṇakehi katasuttamayattā, iddhijampi khomādīnaṃyeva aññataraṃ hotīti tesaṃ anulomaṃ, devadinnampi khomādīnaṃyeva anulomaṃ hoti tesaṃ aññatarabhāvato. Yathāha –
‘‘សាណស្ស តុ ទុកូលញ្ហិ, ឥទ្ធិជំ ទេវទិន្នកំ;
‘‘Sāṇassa tu dukūlañhi, iddhijaṃ devadinnakaṃ;
ខោមាទីនំវសិដ្ឋំតុ, កោសេយ្យស្សានុលោមិក’’ន្តិ។
Khomādīnaṃvasiṭṭhaṃtu, koseyyassānulomika’’nti.
៥៥៣. តិណ្ណំ ចីវរានំ សមាហារោ តិចីវរន្តិ បមាណយុត្តំ សង្ឃាដិអាទិនាមេន អធិដ្ឋិតចីវរស្សេវ នាមត្តា តទេវ វុច្ចតិ។ គណនវសេន យំ កិញ្ចិ ចីវរត្តយំ ន វត្តព្ពំ។ សមុទ្ទេកទេសោបិ យថា ‘‘សមុទ្ទោ’’តិ វុច្ចតិ, ឯវំ អធិដ្ឋិតេសុ តីសុ ចីវរេសុ អញ្ញតរំ ‘‘តិចីវរ’’ន្តិ វុច្ចតិ។ បរិក្ខារចោឡន្តិ សង្ឃាដិអាទិវិសិដ្ឋនាមេហិ អនធិដ្ឋិតំ ‘‘អនុជានាមិ ភិក្ខវេ អាយាមេន អដ្ឋង្គុលំ សុគតង្គុលេន ចតុរង្គុលវិត្ថតំ បច្ឆិមំ ចីវរ’’ន្តិ (បារា. ៣៥៨) អនុញ្ញាតំ បច្ឆិមចីវរបរិយន្តំ កត្វា កតាកតស្ស យស្ស កស្សចិ ចីវរស្ស រុឡ្ហិសញ្ញា។
553. Tiṇṇaṃ cīvarānaṃ samāhāro ticīvaranti pamāṇayuttaṃ saṅghāṭiādināmena adhiṭṭhitacīvarasseva nāmattā tadeva vuccati. Gaṇanavasena yaṃ kiñci cīvarattayaṃ na vattabbaṃ. Samuddekadesopi yathā ‘‘samuddo’’ti vuccati, evaṃ adhiṭṭhitesu tīsu cīvaresu aññataraṃ ‘‘ticīvara’’nti vuccati. Parikkhāracoḷanti saṅghāṭiādivisiṭṭhanāmehi anadhiṭṭhitaṃ ‘‘anujānāmi bhikkhave āyāmena aṭṭhaṅgulaṃ sugataṅgulena caturaṅgulavitthataṃ pacchimaṃ cīvara’’nti (pārā. 358) anuññātaṃ pacchimacīvarapariyantaṃ katvā katākatassa yassa kassaci cīvarassa ruḷhisaññā.
មុខំ សន្ទមានលាលំ បុញ្ឆតិ ឯតេនាតិ មុខបុញ្ឆនន្តិ កបោលតោ និច្ចំ សន្ទមានលាលានំ បុញ្ឆនត្ថាយ អនុញ្ញាតស្ស ចីវរវិសេសស្ស នាមំ។ និសីទន្តិ ឯត្ថាតិ និសីទនន្តិ ច ភិក្ខូនំ អត្ថរិត្វា និសីទិតុំ អនុញ្ញាតស្ស ចីវរស្ស នាមំ។ អធិដ្ឋេយ្យាតិ ‘‘ឥមំ កណ្ឌុប្បដិច្ឆាទិ’’ន្តិអាទិនា (វិ. វិ. ៥៨៥) វក្ខមាននយេន នាមំ គហេត្វា អធិដ្ឋេយ្យាតិ អត្ថោ។ បច្ចត្ថរណមេវ ចាតិ សង្ឃិកេ មញ្ចបីឋេ សរីរសម្ផុសនេន អាបជ្ជិតព្ពាយ អាបត្តិយា មោចនត្ថាយ តត្ថ អត្ថរិត្វា បរិភោគត្ថាយ អនុញ្ញាតំ បច្ចត្ថរណចីវរញ្ច។
Mukhaṃ sandamānalālaṃ puñchati etenāti mukhapuñchananti kapolato niccaṃ sandamānalālānaṃ puñchanatthāya anuññātassa cīvaravisesassa nāmaṃ. Nisīdanti etthāti nisīdananti ca bhikkhūnaṃ attharitvā nisīdituṃ anuññātassa cīvarassa nāmaṃ. Adhiṭṭheyyāti ‘‘imaṃ kaṇḍuppaṭicchādi’’ntiādinā (vi. vi. 585) vakkhamānanayena nāmaṃ gahetvā adhiṭṭheyyāti attho. Paccattharaṇameva cāti saṅghike mañcapīṭhe sarīrasamphusanena āpajjitabbāya āpattiyā mocanatthāya tattha attharitvā paribhogatthāya anuññātaṃ paccattharaṇacīvarañca.
៥៥៤. ឯកាហន្តិ វសនកិរិយាយ អច្ចន្តសំយោគេ ឧបយោគវចនំ។ តិចីវរន្តិ តិចីវរេន។ វិប្បវសេយ្យាតិ ‘‘សង្ឃាដិយា វា ឧត្តរាសង្គេន វា អន្តរវាសកេន វា’’តិ (បារា. ៤៧៦) វុត្តត្តា ឯកទេសេ សមុទាយោបចារវសេន អវយវស្ស វចនតោ តិណ្ណំ ចីវរានំ អញ្ញតរេនាតិបិ វុត្តំ ហោតិ។ ‘‘តថា’’តិ ឥមិនា ‘‘វិនា’’តិ ឥទំ បច្ចាមសតិ។ អធិដ្ឋាតិ អធិដ្ឋាយាតិ គហេតព្ពំ ‘‘បដិសង្ខា យោនិសោ’’តិ (ម. និ. ១.២២, ២៣; អ. និ. ៦.៥៨) យថា, ឯត្ថ ‘‘វឡញ្ជិយមាន’’ន្តិ សេសោ, អធិដ្ឋាយ វឡញ្ជិយមានំ និសីទនំ តថា វិនា ចតុមាសំ ន វសេយ្យាតិ យោជនា។
554.Ekāhanti vasanakiriyāya accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Ticīvaranti ticīvarena. Vippavaseyyāti ‘‘saṅghāṭiyā vā uttarāsaṅgena vā antaravāsakena vā’’ti (pārā. 476) vuttattā ekadese samudāyopacāravasena avayavassa vacanato tiṇṇaṃ cīvarānaṃ aññatarenātipi vuttaṃ hoti. ‘‘Tathā’’ti iminā ‘‘vinā’’ti idaṃ paccāmasati. Adhiṭṭhāti adhiṭṭhāyāti gahetabbaṃ ‘‘paṭisaṅkhā yoniso’’ti (ma. ni. 1.22, 23; a. ni. 6.58) yathā, ettha ‘‘vaḷañjiyamāna’’nti seso, adhiṭṭhāya vaḷañjiyamānaṃ nisīdanaṃ tathā vinā catumāsaṃ na vaseyyāti yojanā.
៥៥៥. កប្បិយន្តិ កប្បិយការណំ នីលាទិវណ្ណភេទករណំ។ កប្បិយន្តិ ច ការណេ ការិយូបចារេន គហេតព្ពំ។ ពិន្ទុំ ទត្វាតិ ‘‘នីលំ វា កទ្ទមំ វា កាឡសាមំ វា’’តិ (បាចិ. ៣៦៨) វុត្តលោហមលាទិនា យេន កេនចិបិ មង្គុលបិដ្ឋិប្បមាណាទិកំ ពិន្ទុំ ទត្វា។ តត្ថាតិ តេសុ អធិដ្ឋាតព្ពេសុ តិចីវរាទីសុ, និទ្ធារណេ ភុម្មំ។ តិចីវរន្តិ និទ្ធារិតព្ពំ។ ឧបបន្នន្តិ យុត្តំ។ បមាណេនាតិ អនន្តរំ វក្ខមានេន បមាណេន។ អធិដ្ឋាតព្ពន្តិ ‘‘ឥមំ សង្ឃាដិំ អធិដ្ឋាមី’’តិអាទិនា វក្ខមាននយេន នាមំ វត្វា អធិដ្ឋាតព្ពំ។ ឯវការេន បន នាមំ វត្វា ន វិកប្បេតព្ពន្តិ ទស្សេតិ។ ឯស នយោ សេសចីវរេសុបិ។ វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា ‘‘អនុជានាមិ ភិក្ខវេ តិចីវរំ អធិដ្ឋាតុំ, ន វិកប្បេតុ’’ន្តិអាទិ (មហាវ. ៣៥៨)។ តស្មា តិចីវរាទីនិ អធិដ្ឋហន្តេន ‘‘ឥមំ សង្ឃាដិំ អធិដ្ឋាមី’’តិអាទិនា នាមំ វត្វា អធិដ្ឋាតព្ពំ។ វិកប្បេន្តេន បន ‘‘ឥមំ សង្ឃាដិ’’ន្តិអាទិនា តស្ស ចីវរស្ស នាមំ អគ្គហេត្វា ‘‘ឥមំ ចីវរំ តុយ្ហំ វិកប្បេមី’’តិ វិកប្បេតព្ពំ។ តិចីវរំ វា ហោតុ អញ្ញំ វា, យទិ តំ តំ នាមំ គហេត្វា វិកប្បេតិ, អវិកប្បិតំ ហោតិ អតិរេកចីវរដ្ឋានេ តិដ្ឋតិ។ តំ ចីវរន្តិ សម្ពន្ធោ។
555.Kappiyanti kappiyakāraṇaṃ nīlādivaṇṇabhedakaraṇaṃ. Kappiyanti ca kāraṇe kāriyūpacārena gahetabbaṃ. Binduṃ datvāti ‘‘nīlaṃ vā kaddamaṃ vā kāḷasāmaṃ vā’’ti (pāci. 368) vuttalohamalādinā yena kenacipi maṅgulapiṭṭhippamāṇādikaṃ binduṃ datvā. Tatthāti tesu adhiṭṭhātabbesu ticīvarādīsu, niddhāraṇe bhummaṃ. Ticīvaranti niddhāritabbaṃ. Upapannanti yuttaṃ. Pamāṇenāti anantaraṃ vakkhamānena pamāṇena. Adhiṭṭhātabbanti ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’tiādinā vakkhamānanayena nāmaṃ vatvā adhiṭṭhātabbaṃ. Evakārena pana nāmaṃ vatvā na vikappetabbanti dasseti. Esa nayo sesacīvaresupi. Vuttañhetaṃ bhagavatā ‘‘anujānāmi bhikkhave ticīvaraṃ adhiṭṭhātuṃ, na vikappetu’’ntiādi (mahāva. 358). Tasmā ticīvarādīni adhiṭṭhahantena ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’tiādinā nāmaṃ vatvā adhiṭṭhātabbaṃ. Vikappentena pana ‘‘imaṃ saṅghāṭi’’ntiādinā tassa cīvarassa nāmaṃ aggahetvā ‘‘imaṃ cīvaraṃ tuyhaṃ vikappemī’’ti vikappetabbaṃ. Ticīvaraṃ vā hotu aññaṃ vā, yadi taṃ taṃ nāmaṃ gahetvā vikappeti, avikappitaṃ hoti atirekacīvaraṭṭhāne tiṭṭhati. Taṃ cīvaranti sambandho.
៥៥៦-៧. ‘‘ឧបបន្នំ បមាណេនា’’តិ ឯត្ថ វុត្តប្បមាណំ ទស្សេតុមាហ ‘‘បច្ឆិមន្តេនា’’តិអាទិ។ សង្ឃដិតដ្ឋេន សង្ឃាដិ។ វត្ថខណ្ឌានិ សិព្ពនកម្មេន សង្ឃដេត្វា កតត្តា ‘‘សង្ឃាដី’’តិ ចីវរានំ សាមញ្ញនាមំ។ ឥធ បន រុឡ្ហិយា អន្តរវាសកាទិវិសេសនាមព្យតិរិត្តេ ចីវរវិសេសេ វត្តតិ។ មុដ្ឋិបញ្ចកាតិ ឯត្ថ ឯកាទីនមដ្ឋារសន្តានំ សង្ខ្យាសទ្ទានំ សង្ខ្យេយ្យេ វត្តមានត្តា បញ្ចសទ្ទោ ចីវរប្បមាណប្បករណតោ លព្ភមានហត្ថសង្ខាតរតនេយេវ បវត្តតិ, តេនេវ មុដ្ឋិសទ្ទោបិ ឧត្តរបទលោបេន មុដ្ឋិរតនេ វត្តតិ។ បញ្ចន្នំ បូរណោ បញ្ចមោ, មុដ្ឋិយា បញ្ចមោ មុដ្ឋិបញ្ចមោ។ មុដ្ឋិបញ្ចមោ បរិមាណមេតិស្សាតិ ‘‘មុដ្ឋិបញ្ចមកា’’តិ វត្តព្ពេ ម-ការលោបេន ‘‘មុដ្ឋិបញ្ចកា’’តិ សង្ឃាដិ វុត្តា។
556-7. ‘‘Upapannaṃ pamāṇenā’’ti ettha vuttappamāṇaṃ dassetumāha ‘‘pacchimantenā’’tiādi. Saṅghaṭitaṭṭhena saṅghāṭi. Vatthakhaṇḍāni sibbanakammena saṅghaṭetvā katattā ‘‘saṅghāṭī’’ti cīvarānaṃ sāmaññanāmaṃ. Idha pana ruḷhiyā antaravāsakādivisesanāmabyatiritte cīvaravisese vattati. Muṭṭhipañcakāti ettha ekādīnamaṭṭhārasantānaṃ saṅkhyāsaddānaṃ saṅkhyeyye vattamānattā pañcasaddo cīvarappamāṇappakaraṇato labbhamānahatthasaṅkhātarataneyeva pavattati, teneva muṭṭhisaddopi uttarapadalopena muṭṭhiratane vattati. Pañcannaṃ pūraṇo pañcamo, muṭṭhiyā pañcamo muṭṭhipañcamo. Muṭṭhipañcamo parimāṇametissāti ‘‘muṭṭhipañcamakā’’ti vattabbe ma-kāralopena ‘‘muṭṭhipañcakā’’ti saṅghāṭi vuttā.
មុដ្ឋិត្តិកាតិ ឯត្ថ វុត្តនយេន សង្ខ្យេយ្យេ វត្តមានោ តិ-សទ្ទោ ចីវរប្បមាណប្បករណតោ លព្ភមានហត្ថសង្ខាតរតនេយេវ វត្តតិ, តេនេវ មុដ្ឋិសទ្ទោបិ ឧត្តរបទលោបេន មុដ្ឋិរតនេ វត្តតិ។ តិណ្ណំ បូរណោ តតិយោ, មុដ្ឋិយា តតិយោ មុដ្ឋិតតិយោ, មុដ្ឋិតតិយោ បរិមាណមេតិស្សាតិ ‘‘មុដ្ឋិតតិយកា’’តិ វត្តព្ពេ តិយ-បច្ចយលោបេន ‘‘មុដ្ឋិត្តិកា’’តិ សង្ឃាដិយេវ វុច្ចតិ។ ឯវមុបរិបិ។ តិរិយន្តិ តិរិយតោ។
Muṭṭhittikāti ettha vuttanayena saṅkhyeyye vattamāno ti-saddo cīvarappamāṇappakaraṇato labbhamānahatthasaṅkhātarataneyeva vattati, teneva muṭṭhisaddopi uttarapadalopena muṭṭhiratane vattati. Tiṇṇaṃ pūraṇo tatiyo, muṭṭhiyā tatiyo muṭṭhitatiyo, muṭṭhitatiyo parimāṇametissāti ‘‘muṭṭhitatiyakā’’ti vattabbe tiya-paccayalopena ‘‘muṭṭhittikā’’ti saṅghāṭiyeva vuccati. Evamuparipi. Tiriyanti tiriyato.
ឧត្តមន្តេនាតិ ឧក្កដ្ឋបរិមាណន្តេន។ សត្ថុនោ ចីវរូនាបីតិ ‘‘តត្រិទំ សុគតស្ស សុគតចីវរប្បមាណំ, ទីឃសោ នវ វិទត្ថិយោ សុគតវិទត្ថិយា, តិរិយំ ឆ វិទត្ថិយោ’’តិ (បាចិ. ៥៤៨) វុត្តប្បមាណសុគតចីវរតោ ឩនាបិ។ បិ-សទ្ទោ សម្ភាវនេ, ឧក្កដ្ឋបរិច្ឆេទេន តត្តកម្បិ វដ្ដតិ, តតោ ចេ ឩនំ វត្តព្ពមេវ នត្ថីតិ អត្ថោ។ អន្តទ្វយសន្ទស្សនេន ឧភយមជ្ឈេ យំ បហោនករុច្ចនកប្បមាណំ, តំ គហេតព្ពន្តិ ទស្សេតិ។
Uttamantenāti ukkaṭṭhaparimāṇantena. Satthuno cīvarūnāpīti ‘‘tatridaṃ sugatassa sugatacīvarappamāṇaṃ, dīghaso nava vidatthiyo sugatavidatthiyā, tiriyaṃ cha vidatthiyo’’ti (pāci. 548) vuttappamāṇasugatacīvarato ūnāpi. Pi-saddo sambhāvane, ukkaṭṭhaparicchedena tattakampi vaṭṭati, tato ce ūnaṃ vattabbameva natthīti attho. Antadvayasandassanena ubhayamajjhe yaṃ pahonakaruccanakappamāṇaṃ, taṃ gahetabbanti dasseti.
៥៥៨. មុដ្ឋិបញ្ចកសទ្ទោ បុព្ពេ វុត្តនយេនិធ ទីឃន្តេ វត្តតិ។ មុដ្ឋិបញ្ចកោ ទីឃន្តោ យស្ស, យស្មិំ វា បមាណេតិ វិគ្គហោ, ទីឃន្តតោ មុដ្ឋិបញ្ចកប្បមាណេនាតិ វុត្តំ ហោតិ។ ‘‘មុដ្ឋិបញ្ចម’’ន្តិបិ លិខន្តិ។ តិរិយន្តតោតិ វិត្ថារន្តតោ។ អឌ្ឍហត្ថោ អឌ្ឍោ ឧត្តរបទលោបេន, សោ តេយ្យោ តតិយោ យស្ស បមាណស្សាតិ គហេតព្ពំ, តំ, អឌ្ឍតេយ្យរតនប្បមាណំ ហោតីតិ អត្ថោ។ ទ្វិហត្ថំ វាតិ ទ្វេ ហត្ថា យស្ស បមាណស្សាតិ វិគ្គហោ, ទ្វិរតនប្បមាណំ វា ហោតីតិ អត្ថោ។ ឥទញ្ច ‘‘តិរិយំ ទ្វិហត្ថោបិ វដ្ដតិ។ បារុបនេនបិ ហិ សក្កា នាភិំ បដិច្ឆាទេតុ’’ន្តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៤៦៩) អដ្ឋកថាគតត្តា វុត្តំ។ ‘‘សេសេ អន្តរវាសកេ’’តិ ឥទំ យថាវុត្តបរិមាណេន បរិមិតចីវរនិទស្សនំ។
558.Muṭṭhipañcakasaddo pubbe vuttanayenidha dīghante vattati. Muṭṭhipañcako dīghanto yassa, yasmiṃ vā pamāṇeti viggaho, dīghantato muṭṭhipañcakappamāṇenāti vuttaṃ hoti. ‘‘Muṭṭhipañcama’’ntipi likhanti. Tiriyantatoti vitthārantato. Aḍḍhahattho aḍḍho uttarapadalopena, so teyyo tatiyo yassa pamāṇassāti gahetabbaṃ, taṃ, aḍḍhateyyaratanappamāṇaṃ hotīti attho. Dvihatthaṃ vāti dve hatthā yassa pamāṇassāti viggaho, dviratanappamāṇaṃ vā hotīti attho. Idañca ‘‘tiriyaṃ dvihatthopi vaṭṭati. Pārupanenapi hi sakkā nābhiṃ paṭicchādetu’’nti (pārā. aṭṭha. 2.469) aṭṭhakathāgatattā vuttaṃ. ‘‘Sese antaravāsake’’ti idaṃ yathāvuttaparimāṇena parimitacīvaranidassanaṃ.
៥៥៩. អហតាហតកប្បានន្តិ ឯត្ថ ‘‘វត្ថាន’’ន្តិ សេសោ។ អហតានំ វត្ថានន្តិ នវវត្ថានំ។ អហតតោ កិញ្ចិ ឩនានិ អហតកប្បានិ, តេសំ នវវោហារូបគានំ កតិបយធោតានំ វត្ថានន្តិ វុត្តំ ហោតិ។ សង្ឃាដីតិ សង្ឃាដិនាមកចីវរំ។ ទិគុណាតិ ទុបដ្ដកតា។
559.Ahatāhatakappānanti ettha ‘‘vatthāna’’nti seso. Ahatānaṃ vatthānanti navavatthānaṃ. Ahatato kiñci ūnāni ahatakappāni, tesaṃ navavohārūpagānaṃ katipayadhotānaṃ vatthānanti vuttaṃ hoti. Saṅghāṭīti saṅghāṭināmakacīvaraṃ. Diguṇāti dupaṭṭakatā.
៥៦០. ឧតុទ្ធដានន្តិ អតិក្កន្តទិវសានំ, ពហុកាលំ និវាសេត្វា បរិច្ចត្តានន្តិ វុត្តំ ហោតិ។ អថ វា យានិ ឧតុតោ ឧទ្ធដានិ, តេសំ វត្ថានន្តិ គហេតព្ពំ, តិណ្ណំ ឧតូនមញ្ញតរំ អតិក្កមិត្វា ឋិតានំ បុរាណវត្ថានន្តិ វុត្តំ ហោតិ។ ចីវរានន្តិ ចីវរត្ថានិ វត្ថានេវ គហិតានិ។ ចតុគ្គុណាតិ ចតុបដ្ដា។ សេសា ទុវេតិ អន្តរវាសកឧត្តរាសង្គា ទ្វេ។ យថាសុខន្តិ យថារុចិ។ បំសុកូលន្តិ សុសានាទីសុ បតិតបិលោតិកចីវរំ។
560.Utuddhaṭānanti atikkantadivasānaṃ, bahukālaṃ nivāsetvā pariccattānanti vuttaṃ hoti. Atha vā yāni ututo uddhaṭāni, tesaṃ vatthānanti gahetabbaṃ, tiṇṇaṃ utūnamaññataraṃ atikkamitvā ṭhitānaṃ purāṇavatthānanti vuttaṃ hoti. Cīvarānanti cīvaratthāni vatthāneva gahitāni. Catugguṇāti catupaṭṭā. Sesā duveti antaravāsakauttarāsaṅgā dve. Yathāsukhanti yathāruci. Paṃsukūlanti susānādīsu patitapilotikacīvaraṃ.
៥៦១. ‘‘តីណិបី’’តិអាទីសុ ‘‘តិចីវរេ កយិរមានេ សព្ពំ ឆិន្នកំ នប្បហោតី’’តិ បាឡិយំ អាគតវត្ថុម្ហិ ‘‘អនុជានាមិ ភិក្ខវេ ទ្វេ ឆិន្នកានិ ឯកំ អឆិន្នក’’ន្តិ (មហាវ. ៣៦០) អាទិវចនតោ ‘‘ចីវរ’’ន្តិ សេសោ។ ឆិន្ទិតព្ពន្តិ វត្ថានិ ឆិន្ទិត្វា សិព្ពេត្វា កាតព្ពំ។ បហោតិ ចេតិ វត្ថានិ ឆិន្ទិត្វា ករណេ យទិ ចីវរស្ស បហោតិ។ សព្ពេសូតិ តីសុ ចីវរេសុ។ អប្បហោន្តេសូតិ វត្ថានំ ឆិន្ទិត្វា សិព្ពនេន អប្បហោន្តេសុ។ អន្វាធិកន្តិ វត្ថេ ឩនាតិរេកំ អបនេត្វា អាគន្តុកបត្តសង្ខាតំ អនុវាតំ ចីវរស្ស បរិយន្តេ, មជ្ឈេ ច យថារហំ ទីឃរស្សបរិមាណយុត្តំ អល្លិយាបេតព្ពន្តិ វុត្តំ ហោតិ។
561.‘‘Tīṇipī’’tiādīsu ‘‘ticīvare kayiramāne sabbaṃ chinnakaṃ nappahotī’’ti pāḷiyaṃ āgatavatthumhi ‘‘anujānāmi bhikkhave dve chinnakāni ekaṃ achinnaka’’nti (mahāva. 360) ādivacanato ‘‘cīvara’’nti seso. Chinditabbanti vatthāni chinditvā sibbetvā kātabbaṃ. Pahoti ceti vatthāni chinditvā karaṇe yadi cīvarassa pahoti. Sabbesūti tīsu cīvaresu. Appahontesūti vatthānaṃ chinditvā sibbanena appahontesu. Anvādhikanti vatthe ūnātirekaṃ apanetvā āgantukapattasaṅkhātaṃ anuvātaṃ cīvarassa pariyante, majjhe ca yathārahaṃ dīgharassaparimāṇayuttaṃ alliyāpetabbanti vuttaṃ hoti.
៥៦២. អច្ឆិន្នំ វាតិ យថាវុត្តនយេន អច្ឆិន្នំ វា។ អនាទិន្នន្តិ អនាទិន្នអាគន្តុកបត្តំ ។ តិចីវរន្តិ តីសុ ចីវរេសុ ឯកេកន្តិ វុត្តំ ហោតិ។ ទុព្ភោគេនាតិ ទុដ្ឋុ បរិភោគេន ។ យថា បរិភុត្តំ នស្សតិ, តថា កិលិដ្ឋានំ ធោវនាទិមកត្វា និវាសនាទិនា បរិភោគេន។
562.Acchinnaṃ vāti yathāvuttanayena acchinnaṃ vā. Anādinnanti anādinnaāgantukapattaṃ . Ticīvaranti tīsu cīvaresu ekekanti vuttaṃ hoti. Dubbhogenāti duṭṭhu paribhogena . Yathā paribhuttaṃ nassati, tathā kiliṭṭhānaṃ dhovanādimakatvā nivāsanādinā paribhogena.
៥៦៣-៤. កុសិន្តិ អាយាមតោ ច វិត្ថារតោ ច អនុវាតំ ចីវរមជ្ឈេ តាទិសមេវ ទីឃបត្តញ្ច។ វុត្តញ្ហេតំ ចីវរក្ខន្ធអដ្ឋកថាយំ ‘‘កុសីតិ អាយាមតោ ច វិត្ថារតោ ច អនុវាតាទីនំ ទីឃបត្តានមេតំ អធិវចន’’ន្តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៤៥)។ អឌ្ឍកុសិន្តិ អនុវាតសទិសំ ចីវរមជ្ឈេ តត្ថ តត្ថ រស្សបត្តំ។ វុត្តម្បិ ចេតំ ‘‘អឌ្ឍកុសីតិ អន្តរន្តរា រស្សបត្តានំ នាម’’ន្តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៤៥)។ មណ្ឌលន្តិ ឯកេកស្មិំ ខណ្ឌេ មហាមណ្ឌលំ។ វុត្តម្បិ ចេតំ ‘‘មណ្ឌលន្តិ បញ្ចខណ្ឌិកចីវរស្ស ឯកេកស្មិំ ខណ្ឌេ មហាមណ្ឌល’’ន្តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៤៥)។ អឌ្ឍមណ្ឌលន្តិ មណ្ឌលស្ស អន្តោ និវេសិយមានំ ខុទ្ទកមណ្ឌលំ។ វុត្តម្បិ ចេតំ ‘‘អឌ្ឍមណ្ឌលន្តិ ខុទ្ទកមណ្ឌល’’ន្តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៤៥)។ វិវដ្ដន្តិ មណ្ឌលំ, អឌ្ឍមណ្ឌលញ្ចាតិ ទ្វេ ឯកតោ កត្វា សិព្ពិតំ វេមជ្ឈេ ខណ្ឌំ។ វុត្តម្បិ ចេតំ ‘‘វិវដ្ដន្តិ មណ្ឌលញ្ច អឌ្ឍមណ្ឌលញ្ច ឯកតោ កត្វា សិព្ពិតំ មជ្ឈិមខណ្ឌ’’ន្តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៤៥)។ អនុវិវដ្ដន្តិ មជ្ឈិមខណ្ឌស្ស ឧភោសុ បស្សេសុ សិព្ពិតំ តថេវ ទ្វិមណ្ឌលបត្តំ ខណ្ឌទ្វយំ។ វុត្តម្បិ ចេតំ ‘‘អនុវិវដ្ដន្តិ តស្ស ឧភោសុ បស្សេសុ ទ្វេ ខណ្ឌានី’’តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៤៥)។ ពាហន្តន្តិ តេសំ អនុវិវដ្ដានំ ពាហិរបស្សេ សិព្ពិតំ ពាហិរខណ្ឌទ្វយំ។ វុត្តម្បិ ចេតំ ‘‘ពាហន្តន្តិ តេសំ អនុវិវដ្ដានំ ពហិ ឯកេកំ ខណ្ឌ’’ន្តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៤៥)។
563-4.Kusinti āyāmato ca vitthārato ca anuvātaṃ cīvaramajjhe tādisameva dīghapattañca. Vuttañhetaṃ cīvarakkhandhaaṭṭhakathāyaṃ ‘‘kusīti āyāmato ca vitthārato ca anuvātādīnaṃ dīghapattānametaṃ adhivacana’’nti (mahāva. aṭṭha. 345). Aḍḍhakusinti anuvātasadisaṃ cīvaramajjhe tattha tattha rassapattaṃ. Vuttampi cetaṃ ‘‘aḍḍhakusīti antarantarā rassapattānaṃ nāma’’nti (mahāva. aṭṭha. 345). Maṇḍalanti ekekasmiṃ khaṇḍe mahāmaṇḍalaṃ. Vuttampi cetaṃ ‘‘maṇḍalanti pañcakhaṇḍikacīvarassa ekekasmiṃ khaṇḍe mahāmaṇḍala’’nti (mahāva. aṭṭha. 345). Aḍḍhamaṇḍalanti maṇḍalassa anto nivesiyamānaṃ khuddakamaṇḍalaṃ. Vuttampi cetaṃ ‘‘aḍḍhamaṇḍalanti khuddakamaṇḍala’’nti (mahāva. aṭṭha. 345). Vivaṭṭanti maṇḍalaṃ, aḍḍhamaṇḍalañcāti dve ekato katvā sibbitaṃ vemajjhe khaṇḍaṃ. Vuttampi cetaṃ ‘‘vivaṭṭanti maṇḍalañca aḍḍhamaṇḍalañca ekato katvā sibbitaṃ majjhimakhaṇḍa’’nti (mahāva. aṭṭha. 345). Anuvivaṭṭanti majjhimakhaṇḍassa ubhosu passesu sibbitaṃ tatheva dvimaṇḍalapattaṃ khaṇḍadvayaṃ. Vuttampi cetaṃ ‘‘anuvivaṭṭanti tassa ubhosu passesu dve khaṇḍānī’’ti (mahāva. aṭṭha. 345). Bāhantanti tesaṃ anuvivaṭṭānaṃ bāhirapasse sibbitaṃ bāhirakhaṇḍadvayaṃ. Vuttampi cetaṃ ‘‘bāhantanti tesaṃ anuvivaṭṭānaṃ bahi ekekaṃ khaṇḍa’’nti (mahāva. aṭṭha. 345).
បញ្ចន្នំ សមាហារោ បញ្ចកំ, ទស្សិតប្បការបញ្ចខណ្ឌេហិ សិព្ពិតចីវរំ បញ្ចកំ នាម។ អាទិ-សទ្ទេន សត្តខណ្ឌាទីហិ សិព្ពិតចីវរានំ គហណំ។ តេនេវេត្ថាហ ‘‘កត្តព្ពំ តុ តិចីវរ’’ន្តិ។ សត្តខណ្ឌស្ស ចីវរស្ស ឯកំ មជ្ឈិមខណ្ឌំ វិវដ្ដនាមមេវ ហោតិ, តស្ស ឧភោសុ បស្សេសុ ទ្វេ ទ្វេ ខណ្ឌានិ ចូឡានុវិវដ្ដមហានុវិវដ្ដសង្ខាតានិ អនុវិវដ្ដនាមានេវ ហោន្តិ។ វុត្តញ្ចេតំ អដ្ឋកថាយំ ‘‘អថ វា អនុវិវដ្ដន្តិ វិវដ្ដស្ស ឯកបស្សតោ ទ្វិន្នំ, ឯកបស្សតោ ទ្វិន្នន្តិ ចតុន្នម្បិ ខណ្ឌានមេតំ នាម’’ន្តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៤៥)។ ពាហន្តន្តិ ទ្វីសុ បរិយន្តេសុ សិព្ពនីយំ ពាហិរខណ្ឌទ្វយំ, តញ្ច សង្ឃដេត្វា ពាហមត្ថកេ ឋបិយមានត្តា ‘‘មញ្ចា ឧក្កុដ្ឋិំ ករោន្តី’’តិអាទីសុ វិយ អាធេយ្យេ អាធារោបចារវសេន ពាហាតិ ច ចីវរស្ស បរិយន្តាវយវត្តា ‘‘អន្ត’’ន្តិ ច វុច្ចតិ។ វុត្តម្បិ ចេតំ ‘‘ពាហន្តន្តិ សុប្បមាណំ ចីវរំ បារុបន្តេន សំហរិត្វា ពាហាយ ឧបរិ ឋបិតា ឧភោ អន្តា ពហិមុខា តិដ្ឋន្តិ, តេសំ ឯតំ នាម’’ន្តិ (មហាវ. អដ្ឋ. ៣៤៥)។ ឥទំ សត្តខណ្ឌចីវរមេវ មហាអដ្ឋកថាយំ វិហិតន្តិ ឥទានិបិ តទេវ វដ្ដតិ។ វុត្តម្បិ ចេតំ ‘‘អយមេវ ហិ នយោ មហាអដ្ឋកថាយំ វុត្តោ’’តិ។ ភិក្ខុនា កុសិំ…បេ.… ពាហន្តម្បិចាតិ សព្ពំ វិធិំ ទស្សេត្វាវ ឆិន្នំ បញ្ចកាទិប្បភេទកំ សមណសារុប្បំ តិចីវរំ កត្តព្ពន្តិ យោជនា។
Pañcannaṃ samāhāro pañcakaṃ, dassitappakārapañcakhaṇḍehi sibbitacīvaraṃ pañcakaṃ nāma. Ādi-saddena sattakhaṇḍādīhi sibbitacīvarānaṃ gahaṇaṃ. Tenevetthāha ‘‘kattabbaṃ tu ticīvara’’nti. Sattakhaṇḍassa cīvarassa ekaṃ majjhimakhaṇḍaṃ vivaṭṭanāmameva hoti, tassa ubhosu passesu dve dve khaṇḍāni cūḷānuvivaṭṭamahānuvivaṭṭasaṅkhātāni anuvivaṭṭanāmāneva honti. Vuttañcetaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘atha vā anuvivaṭṭanti vivaṭṭassa ekapassato dvinnaṃ, ekapassato dvinnanti catunnampi khaṇḍānametaṃ nāma’’nti (mahāva. aṭṭha. 345). Bāhantanti dvīsu pariyantesu sibbanīyaṃ bāhirakhaṇḍadvayaṃ, tañca saṅghaṭetvā bāhamatthake ṭhapiyamānattā ‘‘mañcā ukkuṭṭhiṃ karontī’’tiādīsu viya ādheyye ādhāropacāravasena bāhāti ca cīvarassa pariyantāvayavattā ‘‘anta’’nti ca vuccati. Vuttampi cetaṃ ‘‘bāhantanti suppamāṇaṃ cīvaraṃ pārupantena saṃharitvā bāhāya upari ṭhapitā ubho antā bahimukhā tiṭṭhanti, tesaṃ etaṃ nāma’’nti (mahāva. aṭṭha. 345). Idaṃ sattakhaṇḍacīvarameva mahāaṭṭhakathāyaṃ vihitanti idānipi tadeva vaṭṭati. Vuttampi cetaṃ ‘‘ayameva hi nayo mahāaṭṭhakathāyaṃ vutto’’ti. Bhikkhunā kusiṃ…pe… bāhantampicāti sabbaṃ vidhiṃ dassetvāva chinnaṃ pañcakādippabhedakaṃ samaṇasāruppaṃ ticīvaraṃ kattabbanti yojanā.
៥៦៥-៦. យថាវុត្តវិធិំ អវិរាធេត្វា ចីវរំ កប្បពិន្ទុំ ទត្វា សង្ឃាដិអាទិនាមេន អធិដ្ឋាយ បរិភុញ្ជន្តស្ស អធិដ្ឋានំ កថំ ភិជ្ជតីតិ អាហ ‘‘ទានេនា’’តិអាទិ។ ទានេនាតិ អញ្ញស្ស ទានេន។ អច្ឆិជ្ជគាហេនាតិ អញ្ញេន អច្ឆិន្ទិត្វា គហណេន។ វិស្សាសគ្គហណេន ចាតិ អត្តនិ វិស្សាសេន អញ្ញស្ស គហណេន។ ហីនាយាវត្តនេនាតិ សិក្ខំ អប្បច្ចក្ខាយ គិហិភាវូបគមនេន អញ្ញស្ស ទានេ វិយ ចីវរេ និរាលយភាវេនេវ បរិច្ចត្តា។
565-6. Yathāvuttavidhiṃ avirādhetvā cīvaraṃ kappabinduṃ datvā saṅghāṭiādināmena adhiṭṭhāya paribhuñjantassa adhiṭṭhānaṃ kathaṃ bhijjatīti āha ‘‘dānenā’’tiādi. Dānenāti aññassa dānena. Acchijjagāhenāti aññena acchinditvā gahaṇena. Vissāsaggahaṇena cāti attani vissāsena aññassa gahaṇena. Hīnāyāvattanenāti sikkhaṃ appaccakkhāya gihibhāvūpagamanena aññassa dāne viya cīvare nirālayabhāveneva pariccattā.
កេចិ បន ‘‘ហីនាយាវត្តនេនាតិ ភិក្ខុនិយា គិហិភាវូបគមនេនាតិ ឯវមត្ថំ គហេត្វា ភិក្ខុ បន វិព្ភន្តោបិ យាវ សិក្ខំ ន បច្ចក្ខាតិ, តាវ ភិក្ខុយេវាតិ អធិដ្ឋានំ ន វិជហតី’’តិ វទន្តិ, តំ ន គហេតព្ពំ ‘‘ភិក្ខុនិយា ហីនាយាវត្តនេនា’’តិ វិសេសេត្វា អវុត្តត្តា, ភិក្ខុនិយា ច គិហិភាវូបគមនេ អធិដ្ឋានវិជហនំ វិសុំ វត្តព្ពន្តិ នត្ថិ តស្សា វិព្ភមនេនេវ អស្សមណិភាវតោ។
Keci pana ‘‘hīnāyāvattanenāti bhikkhuniyā gihibhāvūpagamanenāti evamatthaṃ gahetvā bhikkhu pana vibbhantopi yāva sikkhaṃ na paccakkhāti, tāva bhikkhuyevāti adhiṭṭhānaṃ na vijahatī’’ti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ ‘‘bhikkhuniyā hīnāyāvattanenā’’ti visesetvā avuttattā, bhikkhuniyā ca gihibhāvūpagamane adhiṭṭhānavijahanaṃ visuṃ vattabbanti natthi tassā vibbhamaneneva assamaṇibhāvato.
សិក្ខាយាតិ ភិក្ខុសិក្ខាយ។ បហានេនាតិ បច្ចក្ខានេន។ សិក្ខាបច្ចក្ខានំ បនេត្ថ សចេ ភិក្ខុលិង្គេ ឋិតោ សិក្ខំ បច្ចក្ខាតិ, តស្ស កាយលគ្គម្បិចីវរំ អធិដ្ឋានំ វិជហតីតិ ទស្សនត្ថំ គហិតំ។ ‘‘សិក្ខាយ ច បហានតោ’’តិ ច លិខន្តិ, តំ ‘‘ហីនាយាវត្តនេនាបិ, សិក្ខាយ ច បហានតោ’’តិ បាឋក្កមេ សតិ យុជ្ជតិ។ យថាវុត្តោ បន បាឋោ ‘‘សិក្ខាយ ច បហានេន, ហីនាយាវត្តនេនបី’’តិ បាឋក្កមេ យុជ្ជតិ។ យថា តថា វា ហោតុ, ន កោចិ វិរោធោ។
Sikkhāyāti bhikkhusikkhāya. Pahānenāti paccakkhānena. Sikkhāpaccakkhānaṃ panettha sace bhikkhuliṅge ṭhito sikkhaṃ paccakkhāti, tassa kāyalaggampicīvaraṃ adhiṭṭhānaṃ vijahatīti dassanatthaṃ gahitaṃ. ‘‘Sikkhāya ca pahānato’’ti ca likhanti, taṃ ‘‘hīnāyāvattanenāpi, sikkhāya ca pahānato’’ti pāṭhakkame sati yujjati. Yathāvutto pana pāṭho ‘‘sikkhāya ca pahānena, hīnāyāvattanenapī’’ti pāṭhakkame yujjati. Yathā tathā vā hotu, na koci virodho.
បច្ចុទ្ធារេនាតិ ចីវរស្ស បច្ចុទ្ធរណេន។ ‘‘កាលកិរិយាយា’’តិ អដ្ឋកថាវចនតោ វិនាសេនាតិ ចីវរសាមិកស្ស ជីវិតវិនាសោវ វុច្ចតីតិ។ លិង្គស្ស បរិវត្តនាតិ ភិក្ខុស្ស ឥត្ថិលិង្គបរិវត្តនា, ភិក្ខុនិយា បុរិសលិង្គបរិវត្តនាតិ ឯវំ ឧភយថា លិង្គស្ស បរិវត្តនេន។ សព្ពំ នវវិធម្បិ ចីវរំ។ អធិដ្ឋានន្តិ ឯត្ថ ‘‘ឥមេហិ អដ្ឋហី’’តិ សេសោ។ វុត្តោវាយមត្ថោ អដ្ឋកថាយំ ‘‘តត្ថ បុរិមេហិ អដ្ឋហិ សព្ពចីវរានិ អធិដ្ឋានំ វិជហន្តី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៤៦៩)។ ភិជ្ជតីតិ បជហតិ។ ឆិទ្ទស្ស ភាវោ ឆិទ្ទភាវោ, តស្មិំ, ឆិទ្ទេ សតិ ឆិទ្ទេ ជាតេតិ វុត្តំ ហោតិ។ តិចីវរន្តិ តីសុ ចីវរេសុ អញ្ញតរន្តិ វុត្តំ ហោតិ។ តិចីវរមេវ វាតិ គហេតព្ពំ។ វុត្តញ្ច ‘‘ឆិទ្ទភាវេន បន តិចីវរស្សេវា’’តិ។
Paccuddhārenāti cīvarassa paccuddharaṇena. ‘‘Kālakiriyāyā’’ti aṭṭhakathāvacanato vināsenāti cīvarasāmikassa jīvitavināsova vuccatīti. Liṅgassa parivattanāti bhikkhussa itthiliṅgaparivattanā, bhikkhuniyā purisaliṅgaparivattanāti evaṃ ubhayathā liṅgassa parivattanena. Sabbaṃ navavidhampi cīvaraṃ. Adhiṭṭhānanti ettha ‘‘imehi aṭṭhahī’’ti seso. Vuttovāyamattho aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tattha purimehi aṭṭhahi sabbacīvarāni adhiṭṭhānaṃ vijahantī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.469). Bhijjatīti pajahati. Chiddassa bhāvo chiddabhāvo, tasmiṃ, chidde sati chidde jāteti vuttaṃ hoti. Ticīvaranti tīsu cīvaresu aññataranti vuttaṃ hoti. Ticīvarameva vāti gahetabbaṃ. Vuttañca ‘‘chiddabhāvena pana ticīvarassevā’’ti.
៥៦៧. កីវប្បមាណេ ឆិទ្ទេ ជាតេតិ អាហ ‘‘កនិដ្ឋស្សា’’តិអាទិ។ ‘‘កនិដ្ឋ…បេ.… មាណក’’ន្តិ ឥមិនា ហេដ្ឋិមបរិច្ឆេទំ ទស្សេតិ។
567. Kīvappamāṇe chidde jāteti āha ‘‘kaniṭṭhassā’’tiādi. ‘‘Kaniṭṭha…pe… māṇaka’’nti iminā heṭṭhimaparicchedaṃ dasseti.
៥៦៨. ឯកោ តន្តុបីតិ ទីឃតោ វា តិរិយតោ វា ឯកម្បិ សុត្តំ។
568.Ekotantupīti dīghato vā tiriyato vā ekampi suttaṃ.
៥៦៩. ជិណ្ណដ្ឋានេ អគ្គឡំ ទេន្តេន តេចីវរិកេន វត្តិតព្ពវិធិំ ទស្សេតុមាហ ‘‘បឋម’’ន្តិអាទិ។ បឋមន្តិ ឆិន្នដ្ឋានស្ស ឆិន្ទនតោ បុព្ពេយេវ។ អគ្គឡំ ទត្វាតិ វត្ថខណ្ឌំ អល្លិយាបេត្វា។ រក្ខតីតិ ឯត្ថ ‘‘អធិដ្ឋាន’’ន្តិ អនុវត្តតេ, ‘‘តេចីវរិកោ ភិក្ខូ’’តិ លព្ភតិ, ឯវំ វត្ថខណ្ឌំ អល្លិយាបេន្តោ តេចីវរិកោ ភិក្ខុ អធិដ្ឋានំ រក្ខតីតិ វុត្តំ ហោតិ។ វិបរិយាយេន អធិដ្ឋានំ ភិន្ទតីតិ លព្ភតិ។ បឋមំ ទ្វេ កោដិយោ ឃដេត្វាតិ យោជនា។ មជ្ឈេ ជិណ្ណំ អធិដ្ឋិតចីវរំ មជ្ឈេ ឆិន្ទន្តោ តតោ បុព្ពេយេវ ទ្វេ កោដិយោ ឯកតោ ឃដេត្វា សិព្ពិត្វា។ បច្ឆាតិ កោដិឃដនតោ បច្ឆា។ ឆិន្ទតីតិ មជ្ឈំ ឧភយកោដិំ កាតុំ ឆិន្ទតិ។ រក្ខតីតិ វុត្តប្បការមេវ។
569. Jiṇṇaṭṭhāne aggaḷaṃ dentena tecīvarikena vattitabbavidhiṃ dassetumāha ‘‘paṭhama’’ntiādi. Paṭhamanti chinnaṭṭhānassa chindanato pubbeyeva. Aggaḷaṃ datvāti vatthakhaṇḍaṃ alliyāpetvā. Rakkhatīti ettha ‘‘adhiṭṭhāna’’nti anuvattate, ‘‘tecīvariko bhikkhū’’ti labbhati, evaṃ vatthakhaṇḍaṃ alliyāpento tecīvariko bhikkhu adhiṭṭhānaṃ rakkhatīti vuttaṃ hoti. Vipariyāyena adhiṭṭhānaṃ bhindatīti labbhati. Paṭhamaṃ dve koṭiyo ghaṭetvāti yojanā. Majjhe jiṇṇaṃ adhiṭṭhitacīvaraṃ majjhe chindanto tato pubbeyeva dve koṭiyo ekato ghaṭetvā sibbitvā. Pacchāti koṭighaṭanato pacchā. Chindatīti majjhaṃ ubhayakoṭiṃ kātuṃ chindati. Rakkhatīti vuttappakārameva.
៥៧០. តិចីវរេ កត្ថ ជាតំ ឆិទ្ទមធិដ្ឋានំ ភិន្ទតីតិ អាហ ‘‘ចតុរង្គុលា’’តិអាទិ។ ចត្តារិ ច អដ្ឋ ច ចតុរដ្ឋំ, ចតុន្នំ អដ្ឋន្នំ វា អង្គុលានំ សមាហារោ ចតុរដ្ឋង្គុលំ, តស្មាតិ គហេតព្ពំ។ ចតុរង្គុលា អដ្ឋង្គុលាតិ យោជនា។ ឱរន្តិ អព្ភន្តរំ។ ឯកញ្ច ទ្វេ ច ឯកទ្វេ, តេសំ ឯកទ្វិន្នំ, ‘‘ចីវរាន’’ន្តិ បករណតោ លព្ភតិ, ឯកស្ស ចីវរស្ស, ទ្វិន្នញ្ច ចីវរានន្តិ យោជនា។ យថាសង្ខ្យានុទ្ទេសវសេន ឯកស្ស តិរិយតោ ចតុរង្គុលតោ ឱរំ, ទ្វិន្នំ តិរិយតោ អដ្ឋង្គុលតោ ឱរន្តិ យោជនា។ វាក្យទ្វយេបិ ‘‘ឆិទ្ទំ ភិន្ទតេវា’’តិ យោជេតព្ពំ។
570. Ticīvare kattha jātaṃ chiddamadhiṭṭhānaṃ bhindatīti āha ‘‘caturaṅgulā’’tiādi. Cattāri ca aṭṭha ca caturaṭṭhaṃ, catunnaṃ aṭṭhannaṃ vā aṅgulānaṃ samāhāro caturaṭṭhaṅgulaṃ, tasmāti gahetabbaṃ. Caturaṅgulā aṭṭhaṅgulāti yojanā. Oranti abbhantaraṃ. Ekañca dve ca ekadve, tesaṃ ekadvinnaṃ, ‘‘cīvarāna’’nti pakaraṇato labbhati, ekassa cīvarassa, dvinnañca cīvarānanti yojanā. Yathāsaṅkhyānuddesavasena ekassa tiriyato caturaṅgulato oraṃ, dvinnaṃ tiriyato aṭṭhaṅgulato oranti yojanā. Vākyadvayepi ‘‘chiddaṃ bhindatevā’’ti yojetabbaṃ.
ឯកស្ស ចីវរស្សាតិ អន្តរវាសកចីវរស្ស។ តិរិយតោតិ វិត្ថារតោ។ ចតុរង្គុលំ ឱរន្តិ ចតុរង្គុលតោ អព្ភន្តរេ ឆិទ្ទំ អធិដ្ឋានំ ភិន្ទតិ។ ទ្វិន្នន្តិ ឧត្តរាសង្គសង្ឃាដីនំ។ តិរិយតោតិ វិត្ថារតោ។ អដ្ឋង្គុលតោ ឱរន្តិ អដ្ឋង្គុលតោ អព្ភន្តរេ។ តិណ្ណម្បិ ទីឃតោ វិទត្ថិយា ឱរំ ឆិទ្ទំ អធិដ្ឋានំ ភិន្ទតេវាតិ យោជនា។ ឯត្ថ វិទត្ថិ វឌ្ឍកិវិទត្ថិ គហេតព្ពា។ ឯវំ វុត្តបរិច្ឆេទព្ភន្តរេ ឆិទ្ទេ ជាតេ តស្ស ចីវរស្ស អតិរេកចីវរត្តា ទសាហមនតិក្កមិត្វា សូចិកម្មំ កត្វា អធិដ្ឋាតព្ពំ។ តថា អករោន្តេន បន បរិក្ខារចោឡំ អធិដ្ឋាតព្ពំ។
Ekassa cīvarassāti antaravāsakacīvarassa. Tiriyatoti vitthārato. Caturaṅgulaṃ oranti caturaṅgulato abbhantare chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ bhindati. Dvinnanti uttarāsaṅgasaṅghāṭīnaṃ. Tiriyatoti vitthārato. Aṭṭhaṅgulato oranti aṭṭhaṅgulato abbhantare. Tiṇṇampi dīghato vidatthiyā oraṃ chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ bhindatevāti yojanā. Ettha vidatthi vaḍḍhakividatthi gahetabbā. Evaṃ vuttaparicchedabbhantare chidde jāte tassa cīvarassa atirekacīvarattā dasāhamanatikkamitvā sūcikammaṃ katvā adhiṭṭhātabbaṃ. Tathā akarontena pana parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhātabbaṃ.
៥៧១. ‘‘និសីទនស្សា’’តិ ‘‘និសីទនចីវរស្សា’’តិ វត្តព្ពេ ឧត្តរបទលោបេន វុត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ។ ទិយឌ្ឍាតិ ឯត្ថ វិសេសិតព្ពា វិទត្ថិ ‘‘ទ្វេ វិទត្ថិយោ’’តិ ច ‘‘សុគតស្ស វិទត្ថិយា’’តិ ច វុត្តសាមត្ថិយា លព្ភតិ។ អឌ្ឍេន ទុតិយា ទិយឌ្ឍា, ទុតិយំ អឌ្ឍមេតស្សាតិ ‘‘ទុតិយឌ្ឍា’’តិ វត្តព្ពេ តិយ-បច្ចយលោបេន ‘‘ទិយឌ្ឍា’’តិ វុត្តំ, អឌ្ឍទុតិយាតិ វុត្តំ ហោតិ។ ‘‘សុគតស្ស វិទត្ថិយា’’តិ បមាណនិយមស្ស កតត្តា វឌ្ឍកិវិទត្ថិយា តិស្សោ វិទត្ថិយោ ឯកា សុគតវិទត្ថិ ហោតិ។ ឥទំ និសីទនចីវរំ ទីឃតោ វឌ្ឍកិហត្ថេន តិហត្ថំ, វិត្ថារតោ ឆឡង្គុលាធិកទ្វិហត្ថប្បមាណំ ហោតិ។ ‘‘ទសា វិទត្ថី’’តិ (បាចិ. ៥៣៣) វុត្តត្តា ទិយឌ្ឍហត្ថា ទសាតិ វេទិតព្ពា។
571.‘‘Nisīdanassā’’ti ‘‘nisīdanacīvarassā’’ti vattabbe uttarapadalopena vuttanti daṭṭhabbaṃ. Diyaḍḍhāti ettha visesitabbā vidatthi ‘‘dve vidatthiyo’’ti ca ‘‘sugatassa vidatthiyā’’ti ca vuttasāmatthiyā labbhati. Aḍḍhena dutiyā diyaḍḍhā, dutiyaṃ aḍḍhametassāti ‘‘dutiyaḍḍhā’’ti vattabbe tiya-paccayalopena ‘‘diyaḍḍhā’’ti vuttaṃ, aḍḍhadutiyāti vuttaṃ hoti. ‘‘Sugatassa vidatthiyā’’ti pamāṇaniyamassa katattā vaḍḍhakividatthiyā tisso vidatthiyo ekā sugatavidatthi hoti. Idaṃ nisīdanacīvaraṃ dīghato vaḍḍhakihatthena tihatthaṃ, vitthārato chaḷaṅgulādhikadvihatthappamāṇaṃ hoti. ‘‘Dasā vidatthī’’ti (pāci. 533) vuttattā diyaḍḍhahatthā dasāti veditabbā.
៥៧២. ចតស្សោតិ ឯត្ថាបិ ‘‘វិទត្ថិយោ’’តិ សាមត្ថិយាវ លព្ភតិ។ ‘‘កណ្ឌុប្បដិច្ឆាទិយា’’តិ វិភត្តិបរិណាមេន ទីឃតោតិ យោជនា។
572.Catassoti etthāpi ‘‘vidatthiyo’’ti sāmatthiyāva labbhati. ‘‘Kaṇḍuppaṭicchādiyā’’ti vibhattipariṇāmena dīghatoti yojanā.
៥៧៣. អឌ្ឍំ តេយ្យំ តតិយំ យស្សា សា អឌ្ឍតេយ្យា, អឌ្ឍតតិយាតិ វុត្តំ ហោតិ។
573. Aḍḍhaṃ teyyaṃ tatiyaṃ yassā sā aḍḍhateyyā, aḍḍhatatiyāti vuttaṃ hoti.
៥៧៤. តតោ ឧត្តរិំ តទុត្តរិំ, តស្ស តស្ស វុត្តប្បមាណតោ អតិរេកំ។ អធិកច្ឆេទនន្តិ អធិកស្ស បមាណាតិរិត្តដ្ឋានស្ស ឆេទនំ អស្ស បាចិត្តិយស្ស ទេសនាយាតិ អធិកច្ឆេទនំ, វុត្តប្បមាណតោ អធិកដ្ឋានំ ឆិន្ទិត្វា ទេសេតព្ពំ បាចិត្តិយំ។ ឧទីរិតំ វុត្តំ បាឡិយាតិ អត្ថោ។
574. Tato uttariṃ taduttariṃ, tassa tassa vuttappamāṇato atirekaṃ. Adhikacchedananti adhikassa pamāṇātirittaṭṭhānassa chedanaṃ assa pācittiyassa desanāyāti adhikacchedanaṃ, vuttappamāṇato adhikaṭṭhānaṃ chinditvā desetabbaṃ pācittiyaṃ. Udīritaṃ vuttaṃ pāḷiyāti attho.
៥៧៥. អប្បមាណេនាតិ គុណវសេន អប្បមាណេន សម្មាសម្ពុទ្ធេន។
575.Appamāṇenāti guṇavasena appamāṇena sammāsambuddhena.
៥៧៦. សព្ពំ វដ្ដតីតិ សម្ពន្ធោ។ ‘‘សព្ព’’ន្តិ ឥមិនា អដ្ឋកថាយ អាគតំ នីលាទិំ សង្គណ្ហាតិ។ មហន្តាទិភេទំ សព្ពំ បច្ចត្ថរណចីវរំ វដ្ដតិ។
576. Sabbaṃ vaṭṭatīti sambandho. ‘‘Sabba’’nti iminā aṭṭhakathāya āgataṃ nīlādiṃ saṅgaṇhāti. Mahantādibhedaṃ sabbaṃ paccattharaṇacīvaraṃ vaṭṭati.
៥៧៧. ‘‘មុខបុញ្ឆនចោឡំ ឯក’’ន្តិ បទច្ឆេទោ។ ឯកំ ធោវិត្វា យាវ សុក្ខាបីយតិ, តាវ អញ្ញេន មុខបុញ្ឆនេន ភវិតព្ពត្តា អាហ ‘‘ទ្វេបិ វដ្ដន្តិ សព្ពថា’’តិ។
577. ‘‘Mukhapuñchanacoḷaṃ eka’’nti padacchedo. Ekaṃ dhovitvā yāva sukkhāpīyati, tāva aññena mukhapuñchanena bhavitabbattā āha ‘‘dvepi vaṭṭanti sabbathā’’ti.
៥៧៩. បមាណតោ, គណនតោ ច អតីតាតិ បមាណគណនាតីតា។ ‘‘បមាណាតីតា’’តិ វចនេន វិនយធរានំ អប្បមាណគុណតំ ទស្សេតិ, ‘‘គណនាតីតា’’តិ ឥមិនា អតិក្កន្តគណនតំ។ បកតំ វិនយេ បឋមំ កតំ ពុទ្ធេន ភគវតា បញ្ញត្តំ ជានន្តីតិ បកតញ្ញូ, វិនយធរា, តេ បកតញ្ញុនោ។ អបរិមាណគុណមណិគណភូសិតឧបាលិទាសកាទិមហាថេរាចរិយបរម្បរាគតា សង្ខ្យាបថាតីតា វិនយធរាតិ វុត្តំ ហោតិ។
579. Pamāṇato, gaṇanato ca atītāti pamāṇagaṇanātītā. ‘‘Pamāṇātītā’’ti vacanena vinayadharānaṃ appamāṇaguṇataṃ dasseti, ‘‘gaṇanātītā’’ti iminā atikkantagaṇanataṃ. Pakataṃ vinaye paṭhamaṃ kataṃ buddhena bhagavatā paññattaṃ jānantīti pakataññū, vinayadharā, te pakataññuno. Aparimāṇaguṇamaṇigaṇabhūsitaupālidāsakādimahātherācariyaparamparāgatā saṅkhyāpathātītā vinayadharāti vuttaṃ hoti.
៥៨០. សុគតដ្ឋង្គុលាយាមន្តិ វឌ្ឍកិរតនប្បមាណទីឃំ។ ចតុរង្គុលវិត្ថតន្តិ វឌ្ឍកិវិទត្ថិប្បមាណវិត្ថារំ។ វិកប្បនុបគំ បច្ឆិមំ ចីវរំ នាម ហោតិ។ បច្ឆិមំ ចីវរន្តិ បរិស្សាវនបដាទីនំ វិសេសនំ, បច្ឆិមចីវរប្បមាណន្តិ វុត្តំ ហោតិ។
580.Sugataṭṭhaṅgulāyāmanti vaḍḍhakiratanappamāṇadīghaṃ. Caturaṅgulavitthatanti vaḍḍhakividatthippamāṇavitthāraṃ. Vikappanupagaṃ pacchimaṃ cīvaraṃ nāma hoti. Pacchimaṃ cīvaranti parissāvanapaṭādīnaṃ visesanaṃ, pacchimacīvarappamāṇanti vuttaṃ hoti.
៥៨១. បរិស្សាវបដន្តិ ឧទកបរិស្សាវនត្ថំ បដំ។ បត្តត្ថវិកន្តិ បត្តកញ្ចុកំ។ បោត្ថកត្ថវិកន្តិ បោត្ថកកញ្ចុកំ ។ អាទិគ្គហណេន បច្ឆិមប្បមាណាទិំ យំ កិញ្ចិ បដំ, ទណ្ឌបដញ្ច សង្គណ្ហាតិ។
581.Parissāvapaṭanti udakaparissāvanatthaṃ paṭaṃ. Pattatthavikanti pattakañcukaṃ. Potthakatthavikanti potthakakañcukaṃ . Ādiggahaṇena pacchimappamāṇādiṃ yaṃ kiñci paṭaṃ, daṇḍapaṭañca saṅgaṇhāti.
៥៨២. អធិដ្ឋាតុន្តិ បរិក្ខារចោឡំ អធិដ្ឋាតុំ។ ឋបិតេតិ អនធិដ្ឋាយ ឋបិតេ។ មហាបច្ចរិយំ បន ‘‘អនាបត្តី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៤៦៩) អាហ។ នត្ថិ ទោសតាតិ ទោសោ ឯវ ទោសតា។ ‘‘អត្តនោ សន្តកភាវតោ មោចេត្វា ឋបិតំ សន្ធាយ មហាបច្ចរិយំ អនាបត្តិ វុត្តា’’តិ វទន្តិ។ ‘‘ឥមិនា ភេសជ្ជំ ចេតាបេស្សាមិ, ឥទំ មាតុយា ទស្សាមី’’តិ ឋបេន្តេន អធិដ្ឋាតព្ពំ។ ‘‘ឥទំ ភេសជ្ជស្ស, មាតុយា’’តិ វិភជិត្វា សសន្តកភាវតោ មោចិតេ អធិដ្ឋានកិច្ចំ នត្ថីតិ អធិប្បាយោ។ ហោតិ ចេត្ថ –
582.Adhiṭṭhātunti parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhātuṃ. Ṭhapiteti anadhiṭṭhāya ṭhapite. Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘anāpattī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.469) āha. Natthi dosatāti doso eva dosatā. ‘‘Attano santakabhāvato mocetvā ṭhapitaṃ sandhāya mahāpaccariyaṃ anāpatti vuttā’’ti vadanti. ‘‘Iminā bhesajjaṃ cetāpessāmi, idaṃ mātuyā dassāmī’’ti ṭhapentena adhiṭṭhātabbaṃ. ‘‘Idaṃ bhesajjassa, mātuyā’’ti vibhajitvā sasantakabhāvato mocite adhiṭṭhānakiccaṃ natthīti adhippāyo. Hoti cettha –
‘‘យំ វត្ថំ ភិក្ខុនា លទ្ធំ, កតំ មាតាទិសន្តកំ;
‘‘Yaṃ vatthaṃ bhikkhunā laddhaṃ, kataṃ mātādisantakaṃ;
និស្សគ្គិយំ ន ហោតីតិ, តមាហុ វិនយញ្ញុនោ’’តិ។
Nissaggiyaṃ na hotīti, tamāhu vinayaññuno’’ti.
៥៨៣. វស្សមាសេ ចតុរោតិ វស្សានេ ចតុរោ មាសេ, អធិដ្ឋានកិរិយាយ ចត្តារោ មាសេ អវិច្ឆេទោតិ អច្ចន្តសំយោគេ ឧបយោគវចនំ។ វស្សិកេ ចត្តារោ មាសេ និវាសេតព្ពា សាដិកា វស្សិកសាដិកា។
583.Vassamāse caturoti vassāne caturo māse, adhiṭṭhānakiriyāya cattāro māse avicchedoti accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Vassike cattāro māse nivāsetabbā sāṭikā vassikasāṭikā.
៥៨៤. កណ្ឌុំ បដិច្ឆាទេតីតិ កណ្ឌុប្បដិច្ឆាទិ, កណ្ឌុរោគាតុរស្ស ភិក្ខុនោ តប្បដិច្ឆាទនត្ថមនុញ្ញាតចីវរស្សេតមធិវចនំ។ ហោន្តិ ចេត្ថ –
584. Kaṇḍuṃ paṭicchādetīti kaṇḍuppaṭicchādi, kaṇḍurogāturassa bhikkhuno tappaṭicchādanatthamanuññātacīvarassetamadhivacanaṃ. Honti cettha –
‘‘មាតិកដ្ឋកថាយស្សា, កណ្ឌុច្ឆាទិកសាដិយា;
‘‘Mātikaṭṭhakathāyassā, kaṇḍucchādikasāṭiyā;
ន កាលាតិក្កមេ វុត្តំ, អធិដ្ឋានវិវដ្ដនំ។
Na kālātikkame vuttaṃ, adhiṭṭhānavivaṭṭanaṃ.
អធិដ្ឋានបហានង្គេ-សុ វុត្តត្តា វិសេសតោ;
Adhiṭṭhānapahānaṅge-su vuttattā visesato;
វីមំសិតព្ពំ វិញ្ញូហិ, តត្ថ យំ ការណំ សិយា’’តិ។
Vīmaṃsitabbaṃ viññūhi, tattha yaṃ kāraṇaṃ siyā’’ti.
៥៨៦. ‘‘អសម្មុខេ ឯតន្តិ ចា’’តិ វចនេនេវ សម្មុខេ ‘‘ឥម’’ន្តិ វិញ្ញាយតិ។ វិចក្ខណោ បច្ចុទ្ធរេយ្យាតិ យោជនា។
586.‘‘Asammukheetanti cā’’ti vacaneneva sammukhe ‘‘ima’’nti viññāyati. Vicakkhaṇo paccuddhareyyāti yojanā.
៥៨៧. អធិដ្ឋិតន្តិ អធិដ្ឋានំ។
587. Adhiṭṭhitanti adhiṭṭhānaṃ.
៥៨៨. ឥតិ សព្ពមិទន្តិ ឯវំ វុត្តំ ឥទំ តិចីវរាទីនំ បមាណាទិសព្ពវិធានំ។ តេចីវរិកភិក្ខុនោតិ តិចីវរាធិដ្ឋានេន អធិដ្ឋិតតេចីវរិកស្ស វិនយតេចីវរិកស្ស។ តិណ្ណំ ចីវរានំ សមាហារោ តិចីវរំ, តិណ្ណំ តិចីវរានំ សមាហារោតិ ‘‘តិតិចីវរ’’ន្តិ វត្តព្ពេ ឯកទេសសរូបេកសេសនយេន ‘‘តិចីវរ’’ន្តិ នវចីវរានិ សង្គហិតានិ, តិចីវរេ និយុត្តោ តេចីវរិកោតិ វិនយតេចីវរិកោ វុច្ចតិ។ ធុតង្គតេចីវរិកស្សាបិ តិចីវរេ ឥទមេវ វិធានន្តិ សោបិ សង្គយ្ហតិ។ អញ្ញេសុ វា បន ឆសុ ចីវរេសុ បរិក្ខារចោឡំ ឯកំ អំសកាសាវមេវ វដ្ដតិ។ តថា វត្វាវាតិ ‘‘ឥមំ បរិក្ខារចោឡំ អធិដ្ឋាមី’’តិអាទិនា នយេន វត្វា។ តំ បរិក្ខារចោឡំ។ បរិក្ខារចោឡមស្ស អត្ថិ, តត្ថ វា និយុត្តោតិ បរិក្ខារចោឡិកោ។
588.Iti sabbamidanti evaṃ vuttaṃ idaṃ ticīvarādīnaṃ pamāṇādisabbavidhānaṃ. Tecīvarikabhikkhunoti ticīvarādhiṭṭhānena adhiṭṭhitatecīvarikassa vinayatecīvarikassa. Tiṇṇaṃ cīvarānaṃ samāhāro ticīvaraṃ, tiṇṇaṃ ticīvarānaṃ samāhāroti ‘‘titicīvara’’nti vattabbe ekadesasarūpekasesanayena ‘‘ticīvara’’nti navacīvarāni saṅgahitāni, ticīvare niyutto tecīvarikoti vinayatecīvariko vuccati. Dhutaṅgatecīvarikassāpi ticīvare idameva vidhānanti sopi saṅgayhati. Aññesu vā pana chasu cīvaresu parikkhāracoḷaṃ ekaṃ aṃsakāsāvameva vaṭṭati. Tathā vatvāvāti ‘‘imaṃ parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhāmī’’tiādinā nayena vatvā. Taṃ parikkhāracoḷaṃ. Parikkhāracoḷamassa atthi, tattha vā niyuttoti parikkhāracoḷiko.
៥៨៩. ‘‘តិចីវរំ បន បរិក្ខារចោឡំ អធិដ្ឋាតុំ វដ្ដតិ, ន វដ្ដតី’’តិ អនុយោគំ កត្វា ‘‘វដ្ដតី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៤៦៩) អដ្ឋកថាយ វុត្តត្តា ឥធ ‘‘តិចីវរ’’ន្តិ ចីវរត្តយមេវ វុត្តំ។ ‘‘សុខបរិហារត្ថំ ឯកម្បិ វិកប្បេតព្ព’’ន្តិ វចនតោ ឯកទេសេ សមុទាយោបចារវសេន ឯកម្បិ វិកប្បេតព្ពមេវ ហោតិ។
589. ‘‘Ticīvaraṃ pana parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhātuṃ vaṭṭati, na vaṭṭatī’’ti anuyogaṃ katvā ‘‘vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.469) aṭṭhakathāya vuttattā idha ‘‘ticīvara’’nti cīvarattayameva vuttaṃ. ‘‘Sukhaparihāratthaṃ ekampi vikappetabba’’nti vacanato ekadese samudāyopacāravasena ekampi vikappetabbameva hoti.
បរិក្ខារចោឡំ កាតុម្បិ វដ្ដតីតិ ពទ្ធសីមតោ ពហិ វសន្តេន ឯកកេន តេចីវរិកេន អន្តោអរុណេ អសតិយា តីសុ ចីវរេសុ ហត្ថបាសេ អកតេសុ និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយំ ហោតីតិ, វិនយកម្មំ កាតុំ សភាគបុគ្គលានំ ទុល្លភត្តា ច សុខបរិហារត្ថំ តីសុ ឯកំ វា សព្ពានិ ឯវ វា តិចីវរនាមេន កតាធិដ្ឋានានិ បច្ចុទ្ធរិត្វា បរិក្ខារចោឡនាមេន អធិដ្ឋាតុម្បិ វដ្ដតីតិ វុត្តំ ហោតិ។
Parikkhāracoḷaṃ kātumpi vaṭṭatīti baddhasīmato bahi vasantena ekakena tecīvarikena antoaruṇe asatiyā tīsu cīvaresu hatthapāse akatesu nissaggiyaṃ pācittiyaṃ hotīti, vinayakammaṃ kātuṃ sabhāgapuggalānaṃ dullabhattā ca sukhaparihāratthaṃ tīsu ekaṃ vā sabbāni eva vā ticīvaranāmena katādhiṭṭhānāni paccuddharitvā parikkhāracoḷanāmena adhiṭṭhātumpi vaṭṭatīti vuttaṃ hoti.
ឯវំ អគ្គហេត្វា ‘‘សចេ តិចីវរំ បរិក្ខារចោឡាធិដ្ឋានំ លភេយ្យ, ឧទោសិតសិក្ខាបទេ បរិហារោ និរត្ថកោ ភវេយ្យា’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៤៦៩) វុត្តំ មហាបទុមត្ថេរស្ស មតំ ទស្សេតុមាហ ‘‘ឯវំ ចុទោសិតេ’’តិអាទិ។ ឯវំ ចេតិ ឯវំ តិចីវរំ បរិក្ខារចោឡំ អធិដ្ឋហិត្វា បរិហរិតុំ វដ្ដតិ ចេ។ ឧទោសិតេតិ ឥមស្ស សិក្ខាបទស្ស អនន្តរេ ទុតិយកថិនសិក្ខាបទេ។ វុត្តោ បរិហារោតិ ‘‘ឯកកុលស្ស គាមោ ហោតិ បរិក្ខិត្តោ ច។ អន្តោគាមេ ចីវរំ និក្ខិបិត្វា អន្តោគាមេ វត្ថព្ព’’ន្តិអាទិនា (បារា. ៤៧៨) នយេន បទភាជនាវសានេ វុត្តោ, ឥធ ច ‘‘គាមាទីសុ បទេសេសូ’’តិអាទិនា នយេន អនន្តរំ វក្ខមានោ តិចីវរស្ស បរិហរណវិធិ។ និរត្ថកោតិ បរិក្ខារចោឡនាមេន អធិដ្ឋិតចីវរស្ស តេន វិធិនា តិចីវរំ អបរិហរន្តស្សាបិ ភិក្ខុនោ អនាបត្តិភាវតោ និប្បយោជនោតិ អត្ថោ។
Evaṃ aggahetvā ‘‘sace ticīvaraṃ parikkhāracoḷādhiṭṭhānaṃ labheyya, udositasikkhāpade parihāro niratthako bhaveyyā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.469) vuttaṃ mahāpadumattherassa mataṃ dassetumāha ‘‘evaṃ cudosite’’tiādi. Evaṃ ceti evaṃ ticīvaraṃ parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhahitvā pariharituṃ vaṭṭati ce. Udositeti imassa sikkhāpadassa anantare dutiyakathinasikkhāpade. Vutto parihāroti ‘‘ekakulassa gāmo hoti parikkhitto ca. Antogāme cīvaraṃ nikkhipitvā antogāme vatthabba’’ntiādinā (pārā. 478) nayena padabhājanāvasāne vutto, idha ca ‘‘gāmādīsu padesesū’’tiādinā nayena anantaraṃ vakkhamāno ticīvarassa pariharaṇavidhi. Niratthakoti parikkhāracoḷanāmena adhiṭṭhitacīvarassa tena vidhinā ticīvaraṃ apariharantassāpi bhikkhuno anāpattibhāvato nippayojanoti attho.
៥៩០. តប្បរិហរិតុមាហ ‘‘ន’’ឥច្ចាទិ។ ន និរត្ថកោតិ យោជនា។ ហេតុំ ទស្សេតុមាហ ‘‘តេចីវរិកស្សេវា’’តិអាទិ។ យោ តិចីវរនាមេន អធិដ្ឋានំ អបច្ចុទ្ធរិត្វា សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វា អន្តោអរុណេ ចីវរំ ហត្ថបាសតោ អមោចេត្វា អរុណំ ឧដ្ឋាបេតិ, តាទិសស្ស តេចីវរិកស្សេវ តស្មិំ សិក្ខាបទេ ឧទោសិតបរិហារស្ស ភគវតា ទេសិតត្តាតិ អត្ថោ។ យស្មា តាទិសស្សេវ តេចីវរិកស្ស ឧទោសិតសិក្ខាបទេ បរិហារោ វុត្តោ, តស្មា។ តំ សព្ពម្បីតិ តំ នវវិធំ សព្ពម្បិ ចីវរំ។ បរិក្ខារចោឡស្សាតិ បរិក្ខារចោឡនាមេន អធិដ្ឋហិត្វា ចីវរំ បរិភុញ្ជិតុកាមស្ស បរិក្ខារចោឡនាមេន អធិដ្ឋាតុំ វដ្ដតិ។
590. Tappariharitumāha ‘‘na’’iccādi. Na niratthakoti yojanā. Hetuṃ dassetumāha ‘‘tecīvarikassevā’’tiādi. Yo ticīvaranāmena adhiṭṭhānaṃ apaccuddharitvā satiṃ upaṭṭhapetvā antoaruṇe cīvaraṃ hatthapāsato amocetvā aruṇaṃ uṭṭhāpeti, tādisassa tecīvarikasseva tasmiṃ sikkhāpade udositaparihārassa bhagavatā desitattāti attho. Yasmā tādisasseva tecīvarikassa udositasikkhāpade parihāro vutto, tasmā. Taṃ sabbampīti taṃ navavidhaṃ sabbampi cīvaraṃ. Parikkhāracoḷassāti parikkhāracoḷanāmena adhiṭṭhahitvā cīvaraṃ paribhuñjitukāmassa parikkhāracoḷanāmena adhiṭṭhātuṃ vaṭṭati.
៥៩១. ឥមិនា ឧទោសិតបរិហារស្ស អនិរត្ថកភាវំ សាធេត្វា ឥទានិ ‘‘តិចីវរំ បរិក្ខារចោឡនាមេនាបិ អធិដ្ឋាតុំ វដ្ដតី’’តិ ឥមស្ស អធិកត្ថស្ស មហាការុណិកេន អនុញ្ញាតភាវេ កិរិយន្តរានុជាននសង្ខាតអធិកវចនស្ស ញាបកហេតុភាវំ ទស្សេតុមាហ ‘‘អធិដ្ឋេតី’’តិអាទិ។ ឥមស្មិំយេវ សិក្ខាបទេ អនាបត្តិវារេ ‘‘អនាបត្តិ អន្តោទសាហំ អធិដ្ឋេតិ, វិកប្បេតី’’តិ បាឋេ អនាបត្តិភាវេ ‘‘អធិដ្ឋេតី’’តិ ឯត្តកេនេវ បរិយត្តេ (បារា. ៤៦៩) ‘‘វិកប្បេតី’’តិ កិរិយន្តរានុជាននេន បការន្តរេនាបិ ទោសោ នត្ថីតិ អធិប្បាយស្ស វិញ្ញាបិតត្តាតិ អត្ថោ។
591. Iminā udositaparihārassa aniratthakabhāvaṃ sādhetvā idāni ‘‘ticīvaraṃ parikkhāracoḷanāmenāpi adhiṭṭhātuṃ vaṭṭatī’’ti imassa adhikatthassa mahākāruṇikena anuññātabhāve kiriyantarānujānanasaṅkhātaadhikavacanassa ñāpakahetubhāvaṃ dassetumāha ‘‘adhiṭṭhetī’’tiādi. Imasmiṃyeva sikkhāpade anāpattivāre ‘‘anāpatti antodasāhaṃ adhiṭṭheti, vikappetī’’ti pāṭhe anāpattibhāve ‘‘adhiṭṭhetī’’ti ettakeneva pariyatte (pārā. 469) ‘‘vikappetī’’ti kiriyantarānujānanena pakārantarenāpi doso natthīti adhippāyassa viññāpitattāti attho.
៥៩២. ឯវំ ករោន្តស្សាតិ តិចីវរនាមេន អធិដ្ឋានំ បច្ចុទ្ធរិត្វា បរិក្ខារចោឡនាមេន អធិដ្ឋហន្តស្ស។ ឥទានិ អតិប្បសង្គំ ទស្សេតុកាមស្ស ចោទកស្ស អធិប្បាយំ ទស្សេតុមាហ ‘‘ឯវ’’ន្តិអាទិ។ មូលាធិដ្ឋានំ បហាយ កាតព្ពប្បការន្តរស្សាបិ វិជ្ជមានត្តា តិចីវរំ បច្ចុទ្ធរិត្វា មុខបុញ្ឆនាទិកំ កត្វា អធិដ្ឋហតោបិ ទោសោ ន សិយាតិ កស្មា នាបជ្ជតីតិ អត្ថោ។ នឥតិ អតិប្បសង្គនិវារណេ។
592.Evaṃ karontassāti ticīvaranāmena adhiṭṭhānaṃ paccuddharitvā parikkhāracoḷanāmena adhiṭṭhahantassa. Idāni atippasaṅgaṃ dassetukāmassa codakassa adhippāyaṃ dassetumāha ‘‘eva’’ntiādi. Mūlādhiṭṭhānaṃ pahāya kātabbappakārantarassāpi vijjamānattā ticīvaraṃ paccuddharitvā mukhapuñchanādikaṃ katvā adhiṭṭhahatopi doso na siyāti kasmā nāpajjatīti attho. Naiti atippasaṅganivāraṇe.
៥៩៣. កិច្ចវិធានតោតិ តេសំ មុខបុញ្ឆនាទីនំ អត្តនោ អត្តនោ កិច្ចស្ស សាធនតោ, តាទិសំ កិច្ចវិសេសាបេក្ខំ វិនា តំតំនាមេន អធិដ្ឋាតុំ ន យុជ្ជតីតិ អធិប្បាយោ។ អកិច្ចស្សាតិ មុខបុញ្ឆនាទិកិច្ចរហិតស្ស។ អធិកស្សាតិ បច្ចុទ្ធរិត្វា បឋមំ អធិដ្ឋានស្ស វិជហិតត្តា អតិរេកស្ស។ អស្សាតិ តិចីវរស្ស។ អធិដ្ឋានំ តុ យុជ្ជតីតិ ទសាហំ អនតិក្កមិត្វា បរិក្ខារចោឡនាមេន អធិដ្ឋានំ បន យុជ្ជតិ។
593.Kiccavidhānatoti tesaṃ mukhapuñchanādīnaṃ attano attano kiccassa sādhanato, tādisaṃ kiccavisesāpekkhaṃ vinā taṃtaṃnāmena adhiṭṭhātuṃ na yujjatīti adhippāyo. Akiccassāti mukhapuñchanādikiccarahitassa. Adhikassāti paccuddharitvā paṭhamaṃ adhiṭṭhānassa vijahitattā atirekassa. Assāti ticīvarassa. Adhiṭṭhānaṃ tu yujjatīti dasāhaṃ anatikkamitvā parikkhāracoḷanāmena adhiṭṭhānaṃ pana yujjati.
៥៩៤. និធានស្ស មុខំ ឧបាយោតិ និធានមុខំ, អន្តរវាសកាទិតំតំចីវរនាមេន អធិដ្ឋានតោ អតិរេកំ យំ កិញ្ចិ ចីវរំ យថា ឋបិតំ អាបត្តិំ ន ករោតិ, តថា និធានស្ស ឧបាយោតិ អត្ថោ។ ឯតំ បរិក្ខារចោឡាធិដ្ឋានំ។ មហាបច្ចរិយន្តិ ព្រាហ្មណតិស្សភយេ ភិក្ខុសង្ឃំ ជម្ពុទីបំ នេតុំ សក្កស្ស ទេវានមិន្ទស្ស អាណត្តិយា វិសុកម្មេន និម្មិតមហាបច្ចរិយំ និសីទិត្វា លិខិតត្តា តំនាមកាយំ វិនយដ្ឋកថាយំ, ‘‘មហាបច្ចរិយាទិសូ’’តិបិ លិខន្តិ។
594. Nidhānassa mukhaṃ upāyoti nidhānamukhaṃ, antaravāsakāditaṃtaṃcīvaranāmena adhiṭṭhānato atirekaṃ yaṃ kiñci cīvaraṃ yathā ṭhapitaṃ āpattiṃ na karoti, tathā nidhānassa upāyoti attho. Etaṃ parikkhāracoḷādhiṭṭhānaṃ. Mahāpaccariyanti brāhmaṇatissabhaye bhikkhusaṅghaṃ jambudīpaṃ netuṃ sakkassa devānamindassa āṇattiyā visukammena nimmitamahāpaccariyaṃ nisīditvā likhitattā taṃnāmakāyaṃ vinayaṭṭhakathāyaṃ, ‘‘mahāpaccariyādisū’’tipi likhanti.
៥៩៥. បរិក្ខារចោឡនាមេន អធិដ្ឋានវិធានស្ស វុត្តប្បមាណំ កតមន្តិ អាហ ‘‘ចីវរ’’ន្តិអាទិ។ ‘‘និទានេ ឧប្បត្តិតោ’’តិ បទច្ឆេទោ។ ‘‘ចីវរំ បរិបុណ្ណ’’ន្តិ និទានេ ‘‘តិចីវរំ សម្បុណ្ណំ វិជ្ជតិ, ឥទមតិរេកចីវរំ កិំ កាតព្ព’’ន្តិ ភិក្ខូហិ ភគវតោ អារោចិតវត្ថុម្ហិ ។ ឧប្បត្តិតោតិ បរិក្ខារចោឡាធិដ្ឋានស្ស ឧប្បន្នត្តា, អនុញ្ញាតត្តាតិ អត្ថោ។ ‘‘តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូនំ បរិបុណ្ណំ ហោតិ តិចីវរំ, អត្ថោ ច ហោតិ បរិស្សាវនេហិបិ ថវិកាហិបិ។ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ អនុជានាមិ ភិក្ខវេ បរិក្ខារចោឡក’’ន្តិ (មហាវ. ៣៥៧) ឯត្ថ បាឡិយំ ឯវំ វិប្បវាសសុខត្ថំ នាមេនាធិដ្ឋិតតិចីវរំ អធិដ្ឋានំ បច្ចុទ្ធរិត្វា បរិក្ខារចោឡនាមេន អធិដ្ឋាតុំ វដ្ដតីតិ សាធនេន តទេកសាធនត្តា ឯវ ឯកម្បិ ចីវរំ វិកប្បេតុំ វដ្ដតីតិ វុត្តមេវ ហោតិ។ តេនេវាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘ឯវញ្ច សតិ យោ តិចីវរេ ឯកេន ចីវរេន វិប្បវសិតុកាមោ ហោតិ, តស្ស តិចីវរាធិដ្ឋានំ បច្ចុទ្ធរិត្វា វិប្បវាសសុខត្ថំ វិកប្បនាយ ឱកាសោ ទិន្នោ ហោតី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៤៦៩)។
595. Parikkhāracoḷanāmena adhiṭṭhānavidhānassa vuttappamāṇaṃ katamanti āha ‘‘cīvara’’ntiādi. ‘‘Nidāne uppattito’’ti padacchedo. ‘‘Cīvaraṃ paripuṇṇa’’nti nidāne ‘‘ticīvaraṃ sampuṇṇaṃ vijjati, idamatirekacīvaraṃ kiṃ kātabba’’nti bhikkhūhi bhagavato ārocitavatthumhi . Uppattitoti parikkhāracoḷādhiṭṭhānassa uppannattā, anuññātattāti attho. ‘‘Tena kho pana samayena bhikkhūnaṃ paripuṇṇaṃ hoti ticīvaraṃ, attho ca hoti parissāvanehipi thavikāhipi. Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ. Anujānāmi bhikkhave parikkhāracoḷaka’’nti (mahāva. 357) ettha pāḷiyaṃ evaṃ vippavāsasukhatthaṃ nāmenādhiṭṭhitaticīvaraṃ adhiṭṭhānaṃ paccuddharitvā parikkhāracoḷanāmena adhiṭṭhātuṃ vaṭṭatīti sādhanena tadekasādhanattā eva ekampi cīvaraṃ vikappetuṃ vaṭṭatīti vuttameva hoti. Tenevāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘evañca sati yo ticīvare ekena cīvarena vippavasitukāmo hoti, tassa ticīvarādhiṭṭhānaṃ paccuddharitvā vippavāsasukhatthaṃ vikappanāya okāso dinno hotī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.469).
៥៩៦-៨. ឯត្តាវតា កប្បិយចីវរញ្ច តត្ថ កត្តព្ពញ្ច ទស្សេត្វា ឥទានិ អកប្បិយចីវរំ ទស្សេតុមាហ ‘‘កុសវាកាទី’’តិអាទិ។ កុសន្តិ ទព្ពតិណំ។ វាកន្តិ រុក្ខាទីនំ វាកំ។ អាទិ-សទ្ទេន ផលកំ គហិតំ, ចីរ-សទ្ទោ ចីវរបរិយាយោ, ឥមស្មិំ កុសាទយោ គន្ថេត្វា កតេ ចីវរេយេវ វត្តតិ។ កេសជំ កម្ពលន្តិ មនុស្សកេសេហិ វីតកម្ពលញ្ច។ វាលជំ កម្ពលន្តិ អស្សវាលចមរវាលេហិ វីតកម្ពលញ្ច។ ឧលូកបក្ខន្តិ កោសិយសកុណបត្តំ។ ឥធ បន តំ គន្ថេត្វា កតចីវរមេវ គហេតព្ពំ។ អជិនក្ខិបេតិ អជិនទីបិចម្មេ។ ‘‘ធារយតោ ថុល្លច្ចយ’’ន្តិ បច្ចេកំ សម្ពន្ធោ។
596-8. Ettāvatā kappiyacīvarañca tattha kattabbañca dassetvā idāni akappiyacīvaraṃ dassetumāha ‘‘kusavākādī’’tiādi. Kusanti dabbatiṇaṃ. Vākanti rukkhādīnaṃ vākaṃ. Ādi-saddena phalakaṃ gahitaṃ, cīra-saddo cīvarapariyāyo, imasmiṃ kusādayo ganthetvā kate cīvareyeva vattati. Kesajaṃ kambalanti manussakesehi vītakambalañca. Vālajaṃ kambalanti assavālacamaravālehi vītakambalañca. Ulūkapakkhanti kosiyasakuṇapattaṃ. Idha pana taṃ ganthetvā katacīvarameva gahetabbaṃ. Ajinakkhipeti ajinadīpicamme. ‘‘Dhārayato thullaccaya’’nti paccekaṃ sambandho.
កទលិទុស្សេតិ កទលិវាកមយវត្ថេ។ ឯរកទុស្សេតិ ឯរកមយវត្ថេ។ អក្កទុស្សេតិ អក្កទណ្ឌេ វា តេសំ សុត្តានិ វា គហេត្វា កតវត្ថេ។ បោត្ថកេតិ មកចិវាកមយវត្ថេ។ តិរីដេ វាតិ ឯវំនាមកេ រុក្ខតចេ។ វេឋនេតិ សីសវេឋនេ។ កញ្ចុកេតិ កវចេ។
Kadalidusseti kadalivākamayavatthe. Erakadusseti erakamayavatthe. Akkadusseti akkadaṇḍe vā tesaṃ suttāni vā gahetvā katavatthe. Potthaketi makacivākamayavatthe. Tirīṭe vāti evaṃnāmake rukkhatace. Veṭhaneti sīsaveṭhane. Kañcuketi kavace.
សព្ពនីលកេតិ កេវលនីលកេ។ ឯស នយោ មញ្ជេដ្ឋាទីសុ។ មហានាមរត្តេតិ តនុបទុមទលវណ្ណរត្តេ។ មហារង្គរត្តេតិ សតបទិវណ្ណរត្តេ។
Sabbanīlaketi kevalanīlake. Esa nayo mañjeṭṭhādīsu. Mahānāmaratteti tanupadumadalavaṇṇaratte. Mahāraṅgaratteti satapadivaṇṇaratte.
៥៩៩. អច្ឆិន្នទសកេតិ អច្ឆិន្នា ទសា យស្ស, តស្មិំ ចីវរេ។ ឯស នយោ ទីឃទសេបិ។ ផលទសេតិ ផលសទិសគន្ថិតា ទសា យស្ស, តស្មិំ។ បុប្ផទសេតិ កណ្ណិកំ ពន្ធិត្វា វិកាសេត្វា កតា ទសា យស្ស, តស្មិំ ចីវរេតិ អត្ថោ។ អច្ឆិន្នចីវរស្សាតិ នគ្គំ កត្វា ចោរេហិ វិលុត្តចីវរស្ស ។ ឯត្ថាតិ កុសវាកាទីសុ, សព្ពនីលាទីសុ ច។ កិញ្ចីតិ ឯកម្បិ អកប្បិយំ នត្ថិ អននុលោមិកំ នត្ថិ។ ‘‘នគ្គេន ឯតេសុ អកប្បិយចីវរេសុ យំកិញ្ចិ លទ្ធំ, តេន ហិរិកោបិនំ បដិច្ឆាទេត្វា បច្ឆា កប្បិយចីវរេ លទ្ធេ តំ អធិវាសេត្វា ឥទំ អកប្បិយចីវរំ បរិច្ចជិតព្ពំ។ សព្ពនីលកាទិវត្ថេសុ លទ្ធេសុ កប្បិយរជនេន រជិត្វា, តំ វណ្ណំ នាសេត្វា វា កប្បិយវត្ថានិ ឧភយបស្សេសុ អល្លិយាបេត្វា, បដិច្ឆាទេត្វា វា និវាសេតុំ វដ្ដតី’’តិ អដ្ឋកថាយំ វុត្តំ។
599.Acchinnadasaketi acchinnā dasā yassa, tasmiṃ cīvare. Esa nayo dīghadasepi. Phaladaseti phalasadisaganthitā dasā yassa, tasmiṃ. Pupphadaseti kaṇṇikaṃ bandhitvā vikāsetvā katā dasā yassa, tasmiṃ cīvareti attho. Acchinnacīvarassāti naggaṃ katvā corehi viluttacīvarassa . Etthāti kusavākādīsu, sabbanīlādīsu ca. Kiñcīti ekampi akappiyaṃ natthi ananulomikaṃ natthi. ‘‘Naggena etesu akappiyacīvaresu yaṃkiñci laddhaṃ, tena hirikopinaṃ paṭicchādetvā pacchā kappiyacīvare laddhe taṃ adhivāsetvā idaṃ akappiyacīvaraṃ pariccajitabbaṃ. Sabbanīlakādivatthesu laddhesu kappiyarajanena rajitvā, taṃ vaṇṇaṃ nāsetvā vā kappiyavatthāni ubhayapassesu alliyāpetvā, paṭicchādetvā vā nivāsetuṃ vaṭṭatī’’ti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ.
៦០០. ‘‘អន្តោទសាហ’’ន្តិ ឥទំ ‘‘អធិដ្ឋេតី’’តិអាទីហិ សព្ពបទេហិបិ យោជេតព្ពំ។ វិស្សជ្ជេតីតិ អញ្ញស្ស ទេតិ។ ឥធ ទានំ ទុវិធំ សម្មុខាទានំ, បរម្មុខាទានន្តិ។ បដិគ្គាហកំ ទិស្វា ‘‘ឥទំ តុយ្ហំ ទម្មី’’តិ ទានំ សម្មុខាទានំ នាម។ បរម្មុខា ‘‘ឥទំ ឥត្ថន្នាមស្ស ទម្មី’’តិ ទិន្នំ បរម្មុខាទានំ។ ‘‘ឥទំ ត្វំ គណ្ហាហី’’តិ វា ‘‘តុយ្ហំ គណ្ហាហី’’តិ វា វុត្តេ ‘‘មយ្ហំ គណ្ហាមី’’តិ សចេ វទតិ, ទានគហណទ្វយម្បិ សុទ្ធំ។ ‘‘ឥទំ តវ សន្តកំ ករោហិ, តវ សន្តកំ ហោតុ, តវ សន្តកំ ហោតី’’តិ ទាយកេន វុត្តេ គណ្ហន្តោបិ ‘‘មម សន្តកំ ករោមិ, មម សន្តកំ ហោតុ, មម សន្តកំ ហោតី’’តិ វទតិ ចេ, ទានំ, គហណញ្ច អសុទ្ធំ ហោតិ។ ‘‘តវ សន្តកំ ករោហី’’តិ វុត្តេ បន ‘‘សាធុ ភន្តេ មយ្ហំ គណ្ហាមី’’តិ វត្វា គណ្ហាតិ, គហណំ សុទ្ធំ។ ‘‘ឥទំ តុយ្ហំ គណ្ហាហី’’តិ វុត្តេ ‘‘អហំ ន គណ្ហាមី’’តិ វទតិ, បុន ‘‘ទិន្នំ មយា, តុយ្ហំ គណ្ហាហី’’តិ វុត្តេ ឥតរោបិ បុន បដិក្ខិបតិ, តំ ចីវរំ កស្សចិ អសន្តកត្តា ទសាហាតិក្កមេនាបិ និស្សគ្គិយំ ន ហោតីតិ បច្ឆា តេសុ ទ្វីសុ យោ ឥច្ឆតិ, តេន អធិដ្ឋាយ បរិភុញ្ជិតព្ពន្តិ សព្ពមិទំ អដ្ឋកថាយ (បារា. អដ្ឋ. ២.៤៦៩ អត្ថតោ សមានំ) វុត្តំ។
600.‘‘Antodasāha’’nti idaṃ ‘‘adhiṭṭhetī’’tiādīhi sabbapadehipi yojetabbaṃ. Vissajjetīti aññassa deti. Idha dānaṃ duvidhaṃ sammukhādānaṃ, parammukhādānanti. Paṭiggāhakaṃ disvā ‘‘idaṃ tuyhaṃ dammī’’ti dānaṃ sammukhādānaṃ nāma. Parammukhā ‘‘idaṃ itthannāmassa dammī’’ti dinnaṃ parammukhādānaṃ. ‘‘Idaṃ tvaṃ gaṇhāhī’’ti vā ‘‘tuyhaṃ gaṇhāhī’’ti vā vutte ‘‘mayhaṃ gaṇhāmī’’ti sace vadati, dānagahaṇadvayampi suddhaṃ. ‘‘Idaṃ tava santakaṃ karohi, tava santakaṃ hotu, tava santakaṃ hotī’’ti dāyakena vutte gaṇhantopi ‘‘mama santakaṃ karomi, mama santakaṃ hotu, mama santakaṃ hotī’’ti vadati ce, dānaṃ, gahaṇañca asuddhaṃ hoti. ‘‘Tava santakaṃ karohī’’ti vutte pana ‘‘sādhu bhante mayhaṃ gaṇhāmī’’ti vatvā gaṇhāti, gahaṇaṃ suddhaṃ. ‘‘Idaṃ tuyhaṃ gaṇhāhī’’ti vutte ‘‘ahaṃ na gaṇhāmī’’ti vadati, puna ‘‘dinnaṃ mayā, tuyhaṃ gaṇhāhī’’ti vutte itaropi puna paṭikkhipati, taṃ cīvaraṃ kassaci asantakattā dasāhātikkamenāpi nissaggiyaṃ na hotīti pacchā tesu dvīsu yo icchati, tena adhiṭṭhāya paribhuñjitabbanti sabbamidaṃ aṭṭhakathāya (pārā. aṭṭha. 2.469 atthato samānaṃ) vuttaṃ.
អធិដ្ឋិតចីវរេ អធិដ្ឋានេ វេមតិកេន អត្តនោ វិមតិំ បឋមំ អាវិ កត្វា ‘‘សចេ អនធិដ្ឋិតំ, ឯវំ កតេ កប្បិយំ ហោតី’’តិ ចិន្តេត្វា និស្សជ្ជេត្វា វិនយកម្មំ ករោន្តស្ស មុសាវាទទោសោ នាបជ្ជតិ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘ន ហិ ឯវំ ជានាបេត្វា វិនយកម្មំ ករោន្តស្ស មុសាវាទោ ហោតី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៤៦៩)។ ‘‘កេចិ ‘តថា វេមតិកចីវរំ អញ្ញេន វិស្សាសេន គហេត្វា បុន ទាតព្ព’ន្តិ វទន្តិ, តំ ន សុន្ទរ’’ន្តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៤៦៩ ថោកំ វិសទិសំ) តត្ថេវ វុត្តំ។
Adhiṭṭhitacīvare adhiṭṭhāne vematikena attano vimatiṃ paṭhamaṃ āvi katvā ‘‘sace anadhiṭṭhitaṃ, evaṃ kate kappiyaṃ hotī’’ti cintetvā nissajjetvā vinayakammaṃ karontassa musāvādadoso nāpajjati. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘na hi evaṃ jānāpetvā vinayakammaṃ karontassa musāvādo hotī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.469). ‘‘Keci ‘tathā vematikacīvaraṃ aññena vissāsena gahetvā puna dātabba’nti vadanti, taṃ na sundara’’nti (pārā. aṭṭha. 2.469 thokaṃ visadisaṃ) tattheva vuttaṃ.
វិនស្សតីតិ ចោរាទីហិ វិនស្សតិ។ ‘‘នស្សតិ, ឌយ្ហតិ, អច្ឆិន្ទិត្វា គណ្ហន្តី’’តិ ឥមានិបិ វិនាសប្បការត្តា ‘‘វិនស្សតី’’តិ ឥមិនាវ សង្គយ្ហន្តិ។ តត្ថ ‘‘នស្សតី’’តិ ឥទំ ចោរាទីហិ ហដំ សន្ធាយ វុត្តំ, ‘‘វិនស្សតី’’តិ ឥទំ ឧន្ទូរខាយិតាទិំ សន្ធាយ វុត្តំ, ‘‘ឌយ្ហតី’’តិ អគ្គិនា ទឌ្ឍំ សន្ធាយ។ វិស្សាសេតិ ឯត្ថ សន្ទិដ្ឋោ ច សម្ភត្តោ ច អាលបិតោ ច ជីវតិ ច គហិតេ ចត្តមនោ ហោតីតិ បញ្ចង្គសមន្នាគតេន អត្តនិ វិស្សាសេន អញ្ញេន គហិតេតិ អត្ថោ។ បកាសិតាតិ ‘‘អនាបត្តិ អន្តោទសាហំ អធិដ្ឋេតី’’តិអាទិនា (បារា. ៤៦៩) នយេន វុត្តា។
Vinassatīti corādīhi vinassati. ‘‘Nassati, ḍayhati, acchinditvā gaṇhantī’’ti imānipi vināsappakārattā ‘‘vinassatī’’ti imināva saṅgayhanti. Tattha ‘‘nassatī’’ti idaṃ corādīhi haṭaṃ sandhāya vuttaṃ, ‘‘vinassatī’’ti idaṃ undūrakhāyitādiṃ sandhāya vuttaṃ, ‘‘ḍayhatī’’ti agginā daḍḍhaṃ sandhāya. Vissāseti ettha sandiṭṭho ca sambhatto ca ālapito ca jīvati ca gahite cattamano hotīti pañcaṅgasamannāgatena attani vissāsena aññena gahiteti attho. Pakāsitāti ‘‘anāpatti antodasāhaṃ adhiṭṭhetī’’tiādinā (pārā. 469) nayena vuttā.
៦០១. ឥទំ បន សមុដ្ឋានំ នាមេន កថិនសមុដ្ឋានំ នាមាតិ អត្ថោ។ ឥទំ កថិនសមុដ្ឋានំ នាម កាយវាចតោ ច កាយវាចាចិត្តតោ ច សមុដ្ឋាតិ។ អតិរេកចីវរភាវស្ស ជាននចិត្តេន បណ្ណត្តិជាននចិត្តេ អសតិបិ អាបត្តិសម្ភវតោ អចិត្តំ។ អនធិដ្ឋានតោ, អវិកប្បនតោ ច អក្រិយំ។ កម្មដ្ឋានមនុយុញ្ជន្តោ វា ចេតិយាទិំ វន្ទន្តោ វា ឯកាទសមំ អរុណំ ឧដ្ឋាបេតិ, កុសលចិត្តោ អាបជ្ជតិ, កលហាទិបសុតោ វា វីតិក្កមំ ជានន្តោ វា ឧដ្ឋាបេតិ, អកុសលចិត្តោ អាបជ្ជតិ, ខីណាសវោ បន អសតិយា វា បណ្ណត្តិំ អជានន្តោ វា តថា ករោន្តោ អព្យាកតចិត្តោ អាបជ្ជតីតិ តិចិត្តំ។ វុត្តនយេន កម្មដ្ឋានាទិមនុយុញ្ជន្តស្ស សោមនស្សចិត្តសមង្គិនោ សុខវេទនា, ឧបេក្ខាចិត្តសមង្គិនោ ឧបេក្ខាវេទនា, កលហាទិបសុតស្ស ទោមនស្សចិត្តសមង្គិនោ ទុក្ខវេទនា ហោតីតិ តិវេទនំ។ ឯស នយោ ឧបរិបិ ឯវរូបេ ឋានេ យោជេតព្ពោ។
601. Idaṃ pana samuṭṭhānaṃ nāmena kathinasamuṭṭhānaṃ nāmāti attho. Idaṃ kathinasamuṭṭhānaṃ nāma kāyavācato ca kāyavācācittato ca samuṭṭhāti. Atirekacīvarabhāvassa jānanacittena paṇṇattijānanacitte asatipi āpattisambhavato acittaṃ. Anadhiṭṭhānato, avikappanato ca akriyaṃ. Kammaṭṭhānamanuyuñjanto vā cetiyādiṃ vandanto vā ekādasamaṃ aruṇaṃ uṭṭhāpeti, kusalacitto āpajjati, kalahādipasuto vā vītikkamaṃ jānanto vā uṭṭhāpeti, akusalacitto āpajjati, khīṇāsavo pana asatiyā vā paṇṇattiṃ ajānanto vā tathā karonto abyākatacitto āpajjatīti ticittaṃ. Vuttanayena kammaṭṭhānādimanuyuñjantassa somanassacittasamaṅgino sukhavedanā, upekkhācittasamaṅgino upekkhāvedanā, kalahādipasutassa domanassacittasamaṅgino dukkhavedanā hotīti tivedanaṃ. Esa nayo uparipi evarūpe ṭhāne yojetabbo.
បឋមកថិនកថាវណ្ណនា។
Paṭhamakathinakathāvaṇṇanā.
៦០២. គាមាទីសុ បទេសេសុ តិបញ្ចសូតិ តិចីវរានិ និក្ខិបិត្វា វិប្បវាសេន ទោសំ, ឧប្បជ្ជនដ្ឋានញ្ច ទស្សេតុំ ‘‘គាមោ ឯកូបចារោ’’តិអាទិនា (បារា. ៤៧៧) នយេន បាឡិយំ វុត្តគាមនិវេសនឧទោសិតអដ្ដមាឡបាសាទហម្មិយនាវាសត្ថខេត្តធញ្ញករ- ណអារាមវិហាររុក្ខមូលអជ្ឈោកាសសង្ខាតេសុ បន្នរសសុ ចីវរនិក្ខេបដ្ឋានេសូតិ វុត្តំ ហោតិ។ ឯត្ថ គាមោ នាម ឯកកុដិកាទិគាមោ។
602.Gāmādīsupadesesu tipañcasūti ticīvarāni nikkhipitvā vippavāsena dosaṃ, uppajjanaṭṭhānañca dassetuṃ ‘‘gāmo ekūpacāro’’tiādinā (pārā. 477) nayena pāḷiyaṃ vuttagāmanivesanaudositaaṭṭamāḷapāsādahammiyanāvāsatthakhettadhaññakara- ṇaārāmavihārarukkhamūlaajjhokāsasaṅkhātesu pannarasasu cīvaranikkhepaṭṭhānesūti vuttaṃ hoti. Ettha gāmo nāma ekakuṭikādigāmo.
និវេសនំ នាម គាមតោ ពហិ ចតុសាលាទិកោ គេហោ។ តេនាហ គណ្ឋិបទេ ‘‘គាមនិវេសនានំ វិសេសំ វទន្តា ‘បុន ឯកបរិច្ឆេទំ កត្វា និវេសិតា ពហុគេហា និវេសនំ នាម ហោន្តី’តិ វទន្តិ, តស្មា ឥទំ និវេសនាទិ សព្ពំ ‘គាមតោ ពហី’តិ គហេតព្ព’’ន្តិ។ ឥទញ្ច តត្ថេវ វុត្តំ ‘‘និវេសនាទិកំ អន្តោគាមេ ចេ ហោតិ, គាមេ វុត្តបរិហារស្សេវ លព្ភនតោ អន្តោគាមតោ ពហី’តិ គហេតព្ព’’ន្តិ។
Nivesanaṃ nāma gāmato bahi catusālādiko geho. Tenāha gaṇṭhipade ‘‘gāmanivesanānaṃ visesaṃ vadantā ‘puna ekaparicchedaṃ katvā nivesitā bahugehā nivesanaṃ nāma hontī’ti vadanti, tasmā idaṃ nivesanādi sabbaṃ ‘gāmato bahī’ti gahetabba’’nti. Idañca tattheva vuttaṃ ‘‘nivesanādikaṃ antogāme ce hoti, gāme vuttaparihārasseva labbhanato antogāmato bahī’ti gahetabba’’nti.
អដ្ឋកថាយំ ‘‘ឧទោសិតោតិ យានាទីនំ ភណ្ឌានំ សាលា’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៤៨២-៤៨៧) វុត្តសរូបំ ឧទោសិតំ នាម។ ‘‘អដ្ដោតិ បដិរាជាទិបដិពាហនត្ថំ ឥដ្ឋកាហិ កតោ ពហលភិត្តិកោ ចតុបញ្ចភូមិកោ បតិស្សយវិសេសោ’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៤៨២-៤៨៧) វុត្តសរូបោ អដ្ដោ នាម។ ‘‘មាឡោតិ ឯកកូដសង្គហិតោ ចតុរស្សបាសាទោ’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ៤៨២-៤៨៧) វុត្តោ ឯកកណ្ណិកសង្គហិតោ ចតុរស្សគេហោ មាឡោ នាម។ បាសាទោតិ ទីឃបាសាទោ។ ហម្មិយន្តិ មុណ្ឌច្ឆទនបាសាទោ។ នាវាតិ យានប្បត្តិ។ សត្ថន្តិ ជង្ឃសត្ថសកដសត្ថវសេន ទុវិធោ ជនសមូហោ, សោ ច និវិដ្ឋានិវិដ្ឋវសេន បច្ចេកំ ទុវិធោ។ តត្ថ និវិដ្ឋេ វតិអាទិបរិក្ខេបោបិ ហោតេវ។
Aṭṭhakathāyaṃ ‘‘udositoti yānādīnaṃ bhaṇḍānaṃ sālā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.482-487) vuttasarūpaṃ udositaṃ nāma. ‘‘Aṭṭoti paṭirājādipaṭibāhanatthaṃ iṭṭhakāhi kato bahalabhittiko catupañcabhūmiko patissayaviseso’’ti (pārā. aṭṭha. 2.482-487) vuttasarūpo aṭṭo nāma. ‘‘Māḷoti ekakūṭasaṅgahito caturassapāsādo’’ti (pārā. aṭṭha. 482-487) vutto ekakaṇṇikasaṅgahito caturassageho māḷo nāma. Pāsādoti dīghapāsādo. Hammiyanti muṇḍacchadanapāsādo. Nāvāti yānappatti. Satthanti jaṅghasatthasakaṭasatthavasena duvidho janasamūho, so ca niviṭṭhāniviṭṭhavasena paccekaṃ duvidho. Tattha niviṭṭhe vatiādiparikkhepopi hoteva.
ខេត្តន្តិ យវខេត្តាទិខេត្តំ។ ធញ្ញករណំ ខលំ។ អារាមោ បុប្ផារាមោ, ផលារាមោ ច។ វិហារោតិ ឯកម្បិ សេនាសនំ វុច្ចតិ។ ‘‘រុក្ខោ នាម យំ មជ្ឈន្តិកេ កាលេ សមន្តា ឆាយា ផរតី’’តិ (បារា. ៤៩៤) វុត្តប្បមាណបរិច្ឆន្នោ រុក្ខោ។ អជ្ឈោកាសោ នាម សត្តព្ភន្តរោ, សោ វិញ្ចាដវិអាទិអគាមការញ្ញេ ច មច្ឆពន្ធានំ អគមនបថេ សមុទ្ទទីបេ ច លព្ភតិ។ មច្ឆពន្ធានំ អគមនបថោ នាម ឧទកបិដ្ឋិយា គន្ត្វា បុន តទហេវ គេហំ អាគន្តុំ អសក្កុណេយ្យតាយ ទូរោ សមុទ្ទប្បទេសោ វុច្ចតិ។
Khettanti yavakhettādikhettaṃ. Dhaññakaraṇaṃ khalaṃ. Ārāmo pupphārāmo, phalārāmo ca. Vihāroti ekampi senāsanaṃ vuccati. ‘‘Rukkho nāma yaṃ majjhantike kāle samantā chāyā pharatī’’ti (pārā. 494) vuttappamāṇaparicchanno rukkho. Ajjhokāso nāma sattabbhantaro, so viñcāṭaviādiagāmakāraññe ca macchabandhānaṃ agamanapathe samuddadīpe ca labbhati. Macchabandhānaṃ agamanapatho nāma udakapiṭṭhiyā gantvā puna tadaheva gehaṃ āgantuṃ asakkuṇeyyatāya dūro samuddappadeso vuccati.
អយំ គាមាទិកោ បច្ចេកំ ឯកូបចារោ, នានូបចារោតិ ទុវិធោ។ តត្ថ អជ្ឈោកាសំ វិនា គាមាទិកោ តំតំរាជាទិសាមិកកុលានំ ឯកត្ថនានត្ថវសេន ឯកកុលសន្តកោ ចេ ហោតិ, ឯកូបចារោ។ នានាកុលសន្តកោ ចេ, នានូបចារោ ហោតិ។ វុត្តញ្ហេតំ ‘‘គាមោ ឯកូបចារោ នាម ឯកកុលស្ស គាមោ ហោតី’’តិអាទិ (បារា. ៤៧៨)។ អដ្ឋកថាយម្បិ វុត្តំ ‘‘ឯកកុលស្ស គាមោតិ ឯកស្ស រញ្ញោ វា ភោជកស្ស វា គាមោ’’តិ ច ‘‘នានាកុលស្ស គាមោតិ នានារាជូនំ វា ភោជកានំ វា គាមោ វេសាលីកុសិនារាទិសទិសោ’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៤៧៩) ច។
Ayaṃ gāmādiko paccekaṃ ekūpacāro, nānūpacāroti duvidho. Tattha ajjhokāsaṃ vinā gāmādiko taṃtaṃrājādisāmikakulānaṃ ekatthanānatthavasena ekakulasantako ce hoti, ekūpacāro. Nānākulasantako ce, nānūpacāro hoti. Vuttañhetaṃ ‘‘gāmo ekūpacāro nāma ekakulassa gāmo hotī’’tiādi (pārā. 478). Aṭṭhakathāyampi vuttaṃ ‘‘ekakulassa gāmoti ekassa rañño vā bhojakassa vā gāmo’’ti ca ‘‘nānākulassa gāmoti nānārājūnaṃ vā bhojakānaṃ vā gāmo vesālīkusinārādisadiso’’ti (pārā. aṭṭha. 2.479) ca.
ឯកកុលេន ការាបិតោ វិហារោ ឯកូបចារោ, នានាកុលេហិ ការាបិតោ នានូបចារោ ហោតិ។ យថាហ គណ្ឋិបទេ ‘‘វិហារេ ឯកកុលនានាកុលវោហារោ ការាបកានំ វសេន វុត្តោ’’តិ។ អជ្ឈោកាសេ បន ឧបចារភេទោ អព្ភន្តរវសេន វេទិតព្ពោ។ វុត្តញ្ចេតំ បាឡិយំ ‘‘អជ្ឈោកាសោ ឯកូបចារោ នាម អគាមកេ អរញ្ញេ សមន្តា សត្តព្ភន្តរា ឯកូបចារោ។ តតោ បរំ នានូបចារោ’’តិ។ ឥធ ឯកំ អព្ភន្តរំ អដ្ឋវីសតិរតនំ ហោតិ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘ឯកំ អព្ភន្តរំ អដ្ឋវីសតិហត្ថ’’ន្តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៤៨៩)។ ឯវំ សង្ខេបតោ វុត្តសរូបប្បភេទានិ បន្នរស ឋានានិ ទស្សេតុមាហ ‘‘គាមាទីសុ បទេសេសុ តិបញ្ចសូ’’តិ។ អយមេត្ថ សង្ខេបោ, វិត្ថារោ បន បាឡិអដ្ឋកថាវណ្ណនតោ វេទិតព្ពោ។
Ekakulena kārāpito vihāro ekūpacāro, nānākulehi kārāpito nānūpacāro hoti. Yathāha gaṇṭhipade ‘‘vihāre ekakulanānākulavohāro kārāpakānaṃ vasena vutto’’ti. Ajjhokāse pana upacārabhedo abbhantaravasena veditabbo. Vuttañcetaṃ pāḷiyaṃ ‘‘ajjhokāso ekūpacāro nāma agāmake araññe samantā sattabbhantarā ekūpacāro. Tato paraṃ nānūpacāro’’ti. Idha ekaṃ abbhantaraṃ aṭṭhavīsatiratanaṃ hoti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ekaṃ abbhantaraṃ aṭṭhavīsatihattha’’nti (pārā. aṭṭha. 2.489). Evaṃ saṅkhepato vuttasarūpappabhedāni pannarasa ṭhānāni dassetumāha ‘‘gāmādīsu padesesu tipañcasū’’ti. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana pāḷiaṭṭhakathāvaṇṇanato veditabbo.
‘‘តិចីវរេន វិប្បវាសេយ្យាតិ សង្ឃាដិយា វា ឧត្តរាសង្គេន វា អន្តរវាសកេន វា។ អន្តោគាមេ ចីវរំ និក្ខិបិត្វា’’តិ (បារា. ៤៧៦, ៤៧៨) វចនតោ ឯត្ថ តិចីវរន្តិ តិណ្ណំ ចីវរានមញ្ញតរមេវ ចីវរំ វត្តព្ពំ។ ឯករត្តន្តិ វិប្បវាសកិរិយាយ អច្ចន្តសំយោគេ ឧបយោគវចនំ។ អបិ-សទ្ទេន កិំ បន ទិរត្តាទិកន្តិ ទស្សេតិ។
‘‘Ticīvarena vippavāseyyāti saṅghāṭiyā vā uttarāsaṅgena vā antaravāsakena vā. Antogāme cīvaraṃ nikkhipitvā’’ti (pārā. 476, 478) vacanato ettha ticīvaranti tiṇṇaṃ cīvarānamaññatarameva cīvaraṃ vattabbaṃ. Ekarattanti vippavāsakiriyāya accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Api-saddena kiṃ pana dirattādikanti dasseti.
សង្ឃសម្មុតិយា វិនាតិ តិចីវរំ បរិហរិតុំ អសមត្ថេន គិលានេន ភិក្ខុនា សង្ឃំ វន្ទិត្វា ឧក្កុដិកំ និសីទិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គយ្ហ ‘‘អហំ ភន្តេ គិលានោ, ន សក្កោមិ តិចីវរំ អាទាយ បក្កមិតុំ, សោហំ ភន្តេ សង្ឃំ តិចីវរេន អវិប្បវាសសម្មុតិំ យាចាមី’’តិ តិក្ខត្តុំ យាចិតេន សង្ឃេន តស្ស ញត្តិទុតិយាយ កម្មវាចាយ ទិន្នំ អវិប្បវាសសម្មុតិំ វិនាតិ វុត្តំ ហោតិ។ តថា លទ្ធសម្មុតិកស្ស គិលានស្ស ភិក្ខុនោ តស្មិំ គេលញ្ញេ អវូបសន្តេ វា វូបសន្តេបិ ចីវរនិក្ខេបដ្ឋានំ អាគមនកាលេ វា ឧប្បន្នេ អញ្ញេបិ រោគេ អវូបសន្តេ តាយយេវ សម្មុតិយា ន ទោសោ។
Saṅghasammutiyā vināti ticīvaraṃ pariharituṃ asamatthena gilānena bhikkhunā saṅghaṃ vanditvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggayha ‘‘ahaṃ bhante gilāno, na sakkomi ticīvaraṃ ādāya pakkamituṃ, sohaṃ bhante saṅghaṃ ticīvarena avippavāsasammutiṃ yācāmī’’ti tikkhattuṃ yācitena saṅghena tassa ñattidutiyāya kammavācāya dinnaṃ avippavāsasammutiṃ vināti vuttaṃ hoti. Tathā laddhasammutikassa gilānassa bhikkhuno tasmiṃ gelaññe avūpasante vā vūpasantepi cīvaranikkhepaṭṭhānaṃ āgamanakāle vā uppanne aññepi roge avūpasante tāyayeva sammutiyā na doso.
៦០៣. ភិក្ខុនោតិ អលទ្ធសម្មុតិកស្ស ភិក្ខុនោ។ តេន ចីវរេន។ វិប្បវត្ថុំ ន វដ្ដតីតិ វិនា វសិតុំ ន វដ្ដតិ។ កិំ វុត្តំ ហោតិ? ‘‘ឯកកុលស្ស គាមោ ហោតិ បរិក្ខិត្តោ ច, អន្តោគាមេ ចីវរំ និក្ខិបិត្វា អន្តោគាមេ វត្ថព្ពំ។ អបរិក្ខិត្តោ ហោតិ, យស្មិំ ឃរេ ចីវរំ និក្ខិត្តំ ហោតិ, តស្មិំ ឃរេ វត្ថព្ពំ, ហត្ថបាសា វា ន វិជហិតព្ពំ។ នានាកុលស្ស គាមោ ហោតិ បរិក្ខិត្តោ ច, យស្មិំ ឃរេ ចីវរំ និក្ខិត្តំ ហោតិ, តស្មិំ ឃរេ វត្ថព្ពំ សភាយេ វា ទ្វារមូលេ វា, ហត្ថបាសា វា ន វិជហិតព្ព’’ន្តិអាទិនា (បារា. ៤៧៨) នយេន បាឡិយា វុត្តដ្ឋានតោ ពហិ អរុណំ ឧដ្ឋាបេតុំ ន វដ្ដតីតិ វុត្តំ ហោតិ។
603.Bhikkhunoti aladdhasammutikassa bhikkhuno. Tena cīvarena. Vippavatthuṃ na vaṭṭatīti vinā vasituṃ na vaṭṭati. Kiṃ vuttaṃ hoti? ‘‘Ekakulassa gāmo hoti parikkhitto ca, antogāme cīvaraṃ nikkhipitvā antogāme vatthabbaṃ. Aparikkhitto hoti, yasmiṃ ghare cīvaraṃ nikkhittaṃ hoti, tasmiṃ ghare vatthabbaṃ, hatthapāsā vā na vijahitabbaṃ. Nānākulassa gāmo hoti parikkhitto ca, yasmiṃ ghare cīvaraṃ nikkhittaṃ hoti, tasmiṃ ghare vatthabbaṃ sabhāye vā dvāramūle vā, hatthapāsā vā na vijahitabba’’ntiādinā (pārā. 478) nayena pāḷiyā vuttaṭṭhānato bahi aruṇaṃ uṭṭhāpetuṃ na vaṭṭatīti vuttaṃ hoti.
ឥមស្មិំ បាឋេ ‘‘បរិក្ខិត្តោ’’តិ ឥទំ បាការេន វា វតិយា វា បរិខាយ វា បរិក្ខិត្តំ សន្ធាយ វុត្តំ។ ហត្ថបាសា វាតិ ឯត្ថ ហត្ថបាសា នាម អឌ្ឍតិយរតនំ ហោតិ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘តំ ឃរំ សមន្តតោ ហត្ថបាសា ន វិជហិតព្ពំ, អឌ្ឍតេយ្យរតនប្បមាណា បទេសា ឧទ្ធំ ន វិជហិតព្ពន្តិ វុត្តំ ហោតី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៤៧៧-៤៧៨)។
Imasmiṃ pāṭhe ‘‘parikkhitto’’ti idaṃ pākārena vā vatiyā vā parikhāya vā parikkhittaṃ sandhāya vuttaṃ. Hatthapāsā vāti ettha hatthapāsā nāma aḍḍhatiyaratanaṃ hoti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘taṃ gharaṃ samantato hatthapāsā na vijahitabbaṃ, aḍḍhateyyaratanappamāṇā padesā uddhaṃ na vijahitabbanti vuttaṃ hotī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.477-478).
វិប្បវសន្តស្ស កោ ទោសោតិ អាហ ‘‘ហោតិ…បេ.… អរុណុគ្គមេ’’តិ។ អនុញ្ញាតដ្ឋានតោ ហិ ពហិ ចីវរេន វិនា អរុណំ ឧដ្ឋាបេន្តស្ស តំ ចីវរំ និស្សជ្ជិតព្ពំ ហោតិ, តំហេតុកា បាចិត្តិយាបត្តិបិ ហោតីតិ អត្ថោ។ តេនេវ វក្ខតិ ‘‘និស្សជ្ជិត្វា…បេ.… វិញ្ញុនា’’តិ។
Vippavasantassa ko dosoti āha ‘‘hoti…pe… aruṇuggame’’ti. Anuññātaṭṭhānato hi bahi cīvarena vinā aruṇaṃ uṭṭhāpentassa taṃ cīvaraṃ nissajjitabbaṃ hoti, taṃhetukā pācittiyāpattipi hotīti attho. Teneva vakkhati ‘‘nissajjitvā…pe… viññunā’’ti.
៦០៤. ន្ហាយន្តស្សេវាតិ ចីវរស្ស ហត្ថបាសតោ ទូរេ នហាយន្តស្សេវ, អនាទរេ សាមិវចនំ។
604.Nhāyantassevāti cīvarassa hatthapāsato dūre nahāyantasseva, anādare sāmivacanaṃ.
៦០៦. អច្ឆិន្នំ វិលុត្តំ ចីវរំ យស្ស សោ អច្ឆិន្នចីវរោ, ភិក្ខុ, តស្ស ឋានំ អច្ឆិន្នចីវរដ្ឋានំ, តស្មិំ។
606. Acchinnaṃ viluttaṃ cīvaraṃ yassa so acchinnacīvaro, bhikkhu, tassa ṭhānaṃ acchinnacīvaraṭṭhānaṃ, tasmiṃ.
៦០៧. និវាសេត្វាតិ ឯត្ថ ‘‘អន្តរវាសក’’ន្តិ ច គហេត្វាតិ ឯត្ថ ‘‘ឥតរានី’’តិ ច សេសោ។ ឥទញ្ច គន្តព្ពដ្ឋានេ, អាសន្នេ មគ្គេ ច មនុស្សសម្ពាធេ អសតិ កត្តព្ពទស្សនំ។ ឥតរត្ថ និវាសេត្វា, បារុបិត្វា ច សង្ឃាដិំ អំសេ កត្វាវ គន្តព្ពំ ហោតិ។ វិហារេ សភាគេសុ អលព្ភមានេសុ អាសនសាលម្បិ គន្ត្វា សភាគស្ស សន្តិកេ វិនយកម្មំ កត្តព្ពន្តិ អដ្ឋកថាយំ (បារា. អដ្ឋ. ២.៤៩៥ អត្ថតោ សមានំ) វុត្តំ។ ‘‘និស្សជ្ជិត្វា’’តិ ឥមិនា ‘‘ឥទំ មេ ភន្តេ ចីវរំ រត្តិវិប្បវុត្ថំ អញ្ញត្រ ភិក្ខុសម្មុតិយា និស្សគ្គិយំ, ឥមាហំ សង្ឃស្ស និស្សជ្ជាមី’’តិ សង្ឃេ វា ‘‘ឥទំ មេ ភន្តេ ចីវរំ…បេ.… អហំ អាយស្មន្តានំ និស្សជ្ជាមី’’តិ តិណ្ណំ, ទ្វិន្នំ វា សន្តិកេ វា ‘‘ឥទំ មេ អាវុសោ…បេ.… ឥមាហំ អាយស្មតោ និស្សជ្ជាមី’’តិ ឯកស្ស សន្តិកេ វា វត្វា និស្សជ្ជិត្វាតិ វុត្តំ ហោតិ។ វិញ្ញុនាតិ ឯវំ និស្សគ្គិយវត្ថុនិស្សជ្ជនាទិនានប្បការវិធិជាននកេន ញាណវតាតិ អត្ថោ។
607.Nivāsetvāti ettha ‘‘antaravāsaka’’nti ca gahetvāti ettha ‘‘itarānī’’ti ca seso. Idañca gantabbaṭṭhāne, āsanne magge ca manussasambādhe asati kattabbadassanaṃ. Itarattha nivāsetvā, pārupitvā ca saṅghāṭiṃ aṃse katvāva gantabbaṃ hoti. Vihāre sabhāgesu alabbhamānesu āsanasālampi gantvā sabhāgassa santike vinayakammaṃ kattabbanti aṭṭhakathāyaṃ (pārā. aṭṭha. 2.495 atthato samānaṃ) vuttaṃ. ‘‘Nissajjitvā’’ti iminā ‘‘idaṃ me bhante cīvaraṃ rattivippavutthaṃ aññatra bhikkhusammutiyā nissaggiyaṃ, imāhaṃ saṅghassa nissajjāmī’’ti saṅghe vā ‘‘idaṃ me bhante cīvaraṃ…pe… ahaṃ āyasmantānaṃ nissajjāmī’’ti tiṇṇaṃ, dvinnaṃ vā santike vā ‘‘idaṃ me āvuso…pe… imāhaṃ āyasmato nissajjāmī’’ti ekassa santike vā vatvā nissajjitvāti vuttaṃ hoti. Viññunāti evaṃ nissaggiyavatthunissajjanādinānappakāravidhijānanakena ñāṇavatāti attho.
៦០៨. តំ និស្សគ្គិយចីវរំ។
608.Taṃ nissaggiyacīvaraṃ.
៦០៩. ‘‘អទេន្តស្ស ច និស្សដ្ឋំ ទុក្កដ’’ន្តិ ឥមិនា ‘‘ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន អាបត្តិ បដិគ្គហេតព្ពា, និស្សដ្ឋចីវរំ ទាតព្ព’’ន្តិ វុត្តត្តា ឥមំ វិធិំ ជាននតាយ ព្យត្តេន យថាវិធិំ កាតុំ សមត្ថតាយ បដិពលេន ខន្ធកេ (ចូឡវ. ២៣៩) អាគតនយេន អាបត្តិំ បដិគ្គហេត្វា និស្សដ្ឋចីវរំ ហត្ថេន គហេត្វា និសីទាបេត្វា សចេ សង្ឃោ ហោតិ, ‘‘សុណាតុ មេ ភន្តេ សង្ឃោ, ឥទំ ចីវរំ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ និស្សគ្គិយំ សង្ឃស្ស និស្សដ្ឋំ, យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥមំ ចីវរំ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ ទទេយ្យា’’តិ, សចេ តយោ ហោន្តិ, ‘‘សុណន្តុ មេ អាយស្មន្តា, ឥទំ ចីវរំ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ និស្សគ្គិយំ អាយស្មន្តានំ និស្សដ្ឋំ, យទាយស្មន្តានំ បត្តកល្លំ, អាយស្មន្តា ឥមំ ចីវរំ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ ទទេយ្យុ’’ន្តិ, សចេ ឯកកោ ហោតិ, ‘‘ឥមំ ចីវរំ អាយស្មតោ ទម្មី’’តិ ទាតព្ពំ, និស្សដ្ឋចីវរំ ‘‘អត្តនោយេវ ទិន្ន’’ន្តិ សុទ្ធសញ្ញាយ គហេត្វា អទេន្តស្ស ទុក្កដំ ហោតីតិ វុត្តំ ហោតិ។
609.‘‘Adentassa ca nissaṭṭhaṃ dukkaṭa’’nti iminā ‘‘byattena bhikkhunā paṭibalena āpatti paṭiggahetabbā, nissaṭṭhacīvaraṃ dātabba’’nti vuttattā imaṃ vidhiṃ jānanatāya byattena yathāvidhiṃ kātuṃ samatthatāya paṭibalena khandhake (cūḷava. 239) āgatanayena āpattiṃ paṭiggahetvā nissaṭṭhacīvaraṃ hatthena gahetvā nisīdāpetvā sace saṅgho hoti, ‘‘suṇātu me bhante saṅgho, idaṃ cīvaraṃ itthannāmassa bhikkhuno nissaggiyaṃ saṅghassa nissaṭṭhaṃ, yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho imaṃ cīvaraṃ itthannāmassa bhikkhuno dadeyyā’’ti, sace tayo honti, ‘‘suṇantu me āyasmantā, idaṃ cīvaraṃ itthannāmassa bhikkhuno nissaggiyaṃ āyasmantānaṃ nissaṭṭhaṃ, yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ, āyasmantā imaṃ cīvaraṃ itthannāmassa bhikkhuno dadeyyu’’nti, sace ekako hoti, ‘‘imaṃ cīvaraṃ āyasmato dammī’’ti dātabbaṃ, nissaṭṭhacīvaraṃ ‘‘attanoyeva dinna’’nti suddhasaññāya gahetvā adentassa dukkaṭaṃ hotīti vuttaṃ hoti.
តស្ស សន្តកភាវំ ញត្វា លេសេន វិលុម្បន្តស្ស បន ភណ្ឌគ្ឃវសេន ទុក្កដថុល្លច្ចយបារាជិកាបត្តិយោ ហោន្តិ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘តស្ស សន្តកភាវំ បន ញត្វា លេសេន អច្ឆិន្ទន្តោ ភណ្ឌំ អគ្ឃាបេត្វា ការេតព្ពោ’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៤៦៩)។ បរិយាបុតន្តិ ‘‘ន ភិក្ខវេ និស្សដ្ឋចីវរំ ន ទាតព្ពំ, យោ ន ទទេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (បារា. ៤៧០) បាឡិយំ វុត្តន្តិ អត្ថោ។
Tassa santakabhāvaṃ ñatvā lesena vilumpantassa pana bhaṇḍagghavasena dukkaṭathullaccayapārājikāpattiyo honti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tassa santakabhāvaṃ pana ñatvā lesena acchindanto bhaṇḍaṃ agghāpetvā kāretabbo’’ti (pārā. aṭṭha. 2.469). Pariyāputanti ‘‘na bhikkhave nissaṭṭhacīvaraṃ na dātabbaṃ, yo na dadeyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (pārā. 470) pāḷiyaṃ vuttanti attho.
៦១០-១. ថេរេ ទហរេ ចាតិ ឯតេសុ ឧភោសុបិ មគ្គំ គច្ឆន្តេសូតិ យោជនា។ ‘‘ថេរេ’’តិ ឥមិនា អនិស្សិតភាវមាហ, ‘‘ទហរេ ចា’’តិ ឥមិនា និស្សិតភាវំ។ ឱហីនេតិ ឱសក្កិតេ។ សចេ សោ ថេរោ និស្សយាចរិយោ ភវេយ្យាតិ អធិប្បាយេនាហ ‘‘គរុ’’ន្តិ។ តស្មិំ ទហរេ។ វត្ថន្តិ តស្ស ហត្ថេ ឋិតចីវរំ។ ន បស្សម្ភតីតិ ធុរនិក្ខេបំ អកត្វា គមនេ សឧស្សាហត្តា និស្សយបដិប្បស្សទ្ធិ ន ហោតីតិ អធិប្បាយោ។ តេនេវ ‘‘មុហុត្ត’’ន្តិអាទិមាហ។
610-1. There dahare cāti etesu ubhosupi maggaṃ gacchantesūti yojanā. ‘‘There’’ti iminā anissitabhāvamāha, ‘‘dahare cā’’ti iminā nissitabhāvaṃ. Ohīneti osakkite. Sace so thero nissayācariyo bhaveyyāti adhippāyenāha ‘‘garu’’nti. Tasmiṃ dahare. Vatthanti tassa hatthe ṭhitacīvaraṃ. Na passambhatīti dhuranikkhepaṃ akatvā gamane saussāhattā nissayapaṭippassaddhi na hotīti adhippāyo. Teneva ‘‘muhutta’’ntiādimāha.
៦១៤. បច្ចុទ្ធារេ អន្តោយេវារុណេតិ ឥមិនា សម្ពន្ធោ, ទហរភិក្ខុនោ ទូរភាវញ្ច អរុណុគ្គមនញ្ច ញត្វា ចីវរស្ស អនិស្សគ្គិយត្ថំ តស្ស ហត្ថេ ឋិតភាវំ សល្លក្ខេត្វា បុរារុណា បច្ចុទ្ធរេតិ អត្ថោ។ វិស្សជ្ជេតីតិ អញ្ញស្ស ទេតិ។ វិនស្សតីតិ ចោរាទីហិ នស្សតិ។
614. Paccuddhāre antoyevāruṇeti iminā sambandho, daharabhikkhuno dūrabhāvañca aruṇuggamanañca ñatvā cīvarassa anissaggiyatthaṃ tassa hatthe ṭhitabhāvaṃ sallakkhetvā purāruṇā paccuddhareti attho. Vissajjetīti aññassa deti. Vinassatīti corādīhi nassati.
ទុតិយកថិនកថាវណ្ណនា។
Dutiyakathinakathāvaṇṇanā.
៦១៦. អកាលចីវរន្តិ ‘‘អកាលចីវរំ នាម អនត្ថតេ កថិនេ ឯកាទសមាសេ ឧប្បន្នំ, អត្ថតេ កថិនេ សត្តមាសេ ឧប្បន្នំ, កាលេបិ អាទិស្ស ទិន្ន’’ន្តិ (បារា. ៥០០) វចនតោ អនត្ថតកថិនេ វិហារេ ‘‘ចីវរមាសោ’’តិ យោ បុព្ពកត្តិកកាឡបក្ខបាដិបទតោ បដ្ឋាយ យាវ អបរកត្តិកបុណ្ណមី, តាវ មាសោ វុច្ចតិ, តតោ បរេសុ ឯកាទសសុ មាសេសុ ឧប្បន្នញ្ច អត្ថតកថិនេ វិហារេ យោ ចីវរមាសោ, ហេមន្តា ច ចត្តារោ មាសាតិ បញ្ចមាសតោ ពហិ សត្តសុ មាសេសុ ឧប្បន្នញ្ច អត្ថតកថិនេ បញ្ច មាសា យថាបរិច្ឆិន្នកាលេ សង្ឃស្ស ច ‘‘ឥទំ អកាលចីវរំ ទម្មី’’តិ បុគ្គលស្ស ច ‘‘ឥទំ តុយ្ហំ ទម្មី’’តិ ទិន្នញ្ចេតិ ឥទំ អកាលចីវរន្តិ អត្ថោ។ ‘‘ឧប្បន្ន’’ន្តិ សេសោ, ‘‘ឧប្បជ្ជេយ្យ សង្ឃតោ វា គណតោ វា ញាតិតោ វា មិត្តតោ វា បំសុកូលតោ វា អត្តនោ វា ធនេនា’’តិ (បារា. ៥០០) វចនតោ សង្ឃស្ស វា ‘‘ឥទំ សុត្តន្តិកគណស្ស ទេម, ឥទំ អាភិធម្មិកគណស្ស ទេមា’’តិអាទិនា នយេន គណស្ស វា ទិន្នតោ អត្តនោ វស្សគ្គេន វា ញាតិអាទិតោ វា សុសានាទិបំសុកូលខេត្តតោ វា អត្តនោ សន្តកេន សុត្តកប្បាសាទិកប្បិយវត្ថុតោ វា ឧប្បន្នចីវរន្តិ អត្ថោ។
616.Akālacīvaranti ‘‘akālacīvaraṃ nāma anatthate kathine ekādasamāse uppannaṃ, atthate kathine sattamāse uppannaṃ, kālepi ādissa dinna’’nti (pārā. 500) vacanato anatthatakathine vihāre ‘‘cīvaramāso’’ti yo pubbakattikakāḷapakkhapāṭipadato paṭṭhāya yāva aparakattikapuṇṇamī, tāva māso vuccati, tato paresu ekādasasu māsesu uppannañca atthatakathine vihāre yo cīvaramāso, hemantā ca cattāro māsāti pañcamāsato bahi sattasu māsesu uppannañca atthatakathine pañca māsā yathāparicchinnakāle saṅghassa ca ‘‘idaṃ akālacīvaraṃ dammī’’ti puggalassa ca ‘‘idaṃ tuyhaṃ dammī’’ti dinnañceti idaṃ akālacīvaranti attho. ‘‘Uppanna’’nti seso, ‘‘uppajjeyya saṅghato vā gaṇato vā ñātito vā mittato vā paṃsukūlato vā attano vā dhanenā’’ti (pārā. 500) vacanato saṅghassa vā ‘‘idaṃ suttantikagaṇassa dema, idaṃ ābhidhammikagaṇassa demā’’tiādinā nayena gaṇassa vā dinnato attano vassaggena vā ñātiādito vā susānādipaṃsukūlakhettato vā attano santakena suttakappāsādikappiyavatthuto vā uppannacīvaranti attho.
មាសបរមំ និក្ខិបេតិ មាសោ បរមំ បមាណំ ឯតស្ស និក្ខិបនស្សាតិ មាសបរមំ, និក្ខិបនន្តិ កិរិយាវិសេសនំ កាតព្ពំ, មាសបរមំ និក្ខិបនំ ករេយ្យាតិ វុត្តំ ហោតិ។ ‘‘អាកង្ខមានេន ភិក្ខុនា បដិគ្គហេតព្ពំ, បដិគ្គហេត្វា ខិប្បមេវ ការេតព្ពំ, នោ ចស្ស បារិបូរី, មាសបរមំ តេន ភិក្ខុនា តំ ចីវរំ និក្ខិបិតព្ពំ ឩនស្ស បារិបូរិយា’’តិ (បារា. ៥០០) វចនតោ ឯវំ ឧប្បន្នំ ចីវរំ ឥច្ឆន្តេន បដិគ្គហេត្វា សចេ បហោតិ, ទសាហមនតិក្កាមេត្វា ការេតព្ពំ។ សចេ នប្បហោតិ, ឩនស្ស បរិបូរណត្ថំ មាសបរមំ ឋបេតព្ពន្តិ អត្ថោ។
Māsaparamaṃ nikkhipeti māso paramaṃ pamāṇaṃ etassa nikkhipanassāti māsaparamaṃ, nikkhipananti kiriyāvisesanaṃ kātabbaṃ, māsaparamaṃ nikkhipanaṃ kareyyāti vuttaṃ hoti. ‘‘Ākaṅkhamānena bhikkhunā paṭiggahetabbaṃ, paṭiggahetvā khippameva kāretabbaṃ, no cassa pāripūrī, māsaparamaṃ tena bhikkhunā taṃ cīvaraṃ nikkhipitabbaṃ ūnassa pāripūriyā’’ti (pārā. 500) vacanato evaṃ uppannaṃ cīvaraṃ icchantena paṭiggahetvā sace pahoti, dasāhamanatikkāmetvā kāretabbaṃ. Sace nappahoti, ūnassa paripūraṇatthaṃ māsaparamaṃ ṭhapetabbanti attho.
កទា ឯវំ និក្ខិបិតព្ពន្តិ អាហ ‘‘សតិ បច្ចាសាយា’’តិ, ‘‘បច្ចាសា ហោតិ សង្ឃតោ វា គណតោ វា ញាតិតោ វា មិត្តតោ វា បំសុកូលតោ វា អត្តនោ វា ធនេនា’’តិ (បារា. ៥០០) វុត្តសង្ឃាទិតោ អត្តនោ វស្សគ្គាទិតោ លភេយ្យ, តេន ‘‘ឥមស្ស ឩនេ បរិបុណ្ណេ ការេស្សាមី’’តិ បច្ចាសាយ សតិ ឯវំ និក្ខិបិតព្ពន្តិ អត្ថោ។ តតោ ឧទ្ធំ ឋបេតុំ ន វដ្ដតីតិ មាសតោ អតិរេកកាលំ និក្ខិបិតុំ ន វដ្ដតិ, និស្សគ្គិយបាចិត្តិយំ ហោតីតិ អត្ថោ។
Kadā evaṃ nikkhipitabbanti āha ‘‘sati paccāsāyā’’ti, ‘‘paccāsā hoti saṅghato vā gaṇato vā ñātito vā mittato vā paṃsukūlato vā attano vā dhanenā’’ti (pārā. 500) vuttasaṅghādito attano vassaggādito labheyya, tena ‘‘imassa ūne paripuṇṇe kāressāmī’’ti paccāsāya sati evaṃ nikkhipitabbanti attho. Tato uddhaṃṭhapetuṃna vaṭṭatīti māsato atirekakālaṃ nikkhipituṃ na vaṭṭati, nissaggiyapācittiyaṃ hotīti attho.
យទិ ឯវំ ‘‘តទហុប្បន្នេ មូលចីវរេ បច្ចាសាចីវរំ ឧប្បជ្ជតិ, ទសាហា ការេតព្ពំ…បេ.… វីសេ ឧប្បន្នេ មូលចីវរេ បច្ចាសាចីវរំ ឧប្បជ្ជតិ, ទសាហា ការេតព្ព’’ន្តិ (បារា. ៥០០) កស្មា អាហាតិ? បច្ចាសាចីវរស្ស ទសទិវសេ អតិក្កម្ម ឋបេតុំ អយុត្តត្តា, មូលចីវរស្ស តគ្គតិកត្តា ឯវំ វុត្តំ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘មូលចីវរស្ស ឧប្បន្នទិវសតោ យាវ វីសតិមោ ទិវសោ, តាវ ឧប្បន្នំ បច្ចាសាចីវរំ មូលចីវរំ អត្តនោ គតិកំ ករោតី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥០០)។
Yadi evaṃ ‘‘tadahuppanne mūlacīvare paccāsācīvaraṃ uppajjati, dasāhā kāretabbaṃ…pe… vīse uppanne mūlacīvare paccāsācīvaraṃ uppajjati, dasāhā kāretabba’’nti (pārā. 500) kasmā āhāti? Paccāsācīvarassa dasadivase atikkamma ṭhapetuṃ ayuttattā, mūlacīvarassa taggatikattā evaṃ vuttaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘mūlacīvarassa uppannadivasato yāva vīsatimo divaso, tāva uppannaṃ paccāsācīvaraṃ mūlacīvaraṃ attano gatikaṃ karotī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.500).
តតិយកថិនកថាវណ្ណនា។
Tatiyakathinakathāvaṇṇanā.
៦១៨-៩. ភិក្ខុនិយា យោ ធោវាបេតីតិ សម្ពន្ធោ។ ‘‘ភិក្ខុនី នាម ឧភតោសង្ឃេ ឧបសម្បន្នា’’តិ (បារា. ៥០០) វចនតោ ភិក្ខុនិសង្ឃេ ញត្តិចតុត្ថាយ កម្មវាចាយ, ភិក្ខុសង្ឃេ ញត្តិចតុត្ថាយ កម្មវាចាយាតិ អដ្ឋវាចិកាយ ឧបសម្បន្នា ភិក្ខុនី នាម។ ភុត្តន្តិ ភិក្ខុនា អត្តនា បរិភុត្តំ រជិតំ អាទិន្នកប្បំ, ‘‘បរិភោគំ ករិស្សាមី’’តិ អន្តមសោ សីសំ ឋបេត្វា សយនមត្តេនាបិ បុរាណភូតំ ចីវរន្តិ អត្ថោ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘រជិត្វា កប្បំ កត្វា ឯកវារម្បិ និវត្ថំ វា បារុតំ វា អន្តមសោ បរិភោគសីសេន អំសេ វា មត្ថកេ វា កត្វា មគ្គំ គតោ ហោតិ, ឧស្សីសកំ វា កត្វា និបន្នោ ហោតិ, ឯតម្បិ បុរាណចីវរមេវា’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥០៣-៥០៥)។ វត្ថន្តិ ការិយេ ការណោបចារវសេន ចីវរមេវ អាហ។
618-9. Bhikkhuniyā yo dhovāpetīti sambandho. ‘‘Bhikkhunī nāma ubhatosaṅghe upasampannā’’ti (pārā. 500) vacanato bhikkhunisaṅghe ñatticatutthāya kammavācāya, bhikkhusaṅghe ñatticatutthāya kammavācāyāti aṭṭhavācikāya upasampannā bhikkhunī nāma. Bhuttanti bhikkhunā attanā paribhuttaṃ rajitaṃ ādinnakappaṃ, ‘‘paribhogaṃ karissāmī’’ti antamaso sīsaṃ ṭhapetvā sayanamattenāpi purāṇabhūtaṃ cīvaranti attho. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘rajitvā kappaṃ katvā ekavārampi nivatthaṃ vā pārutaṃ vā antamaso paribhogasīsena aṃse vā matthake vā katvā maggaṃ gato hoti, ussīsakaṃ vā katvā nipanno hoti, etampi purāṇacīvaramevā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.503-505). Vatthanti kāriye kāraṇopacāravasena cīvarameva āha.
អញ្ញាតិកាយាតិ ‘‘អញ្ញាតិកា នាម មាតិតោ វា បិតិតោ វា យាវ សត្តមា បិតាមហយុគា អសម្ពទ្ធា’’តិ វចនតោ អត្តនោ វា តស្សា វា មាតុ វា បិតុ វា បរម្បរាយ យាវ សត្តមា យុគា, ឯត្ថន្តរេ យេន កេនចិ ញាតកេន អសម្ពទ្ធភាវេន អញ្ញាតិកាយាតិ អត្ថោ។ យថា ចាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘បិតាមហោយេវ បិតាមហយុគំ។ តតោ ឧទ្ធំ សព្ពេបិ បុព្ពបុរិសា បិតាមហគ្គហណេនេវ គហិតា។ ឯវំ យាវ សត្តមោ បុរិសោ, តាវ យា អសម្ពទ្ធា’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥០៣-៥០៥)។ អាកោដាបេតីតិ បហរាបេតិ។
Aññātikāyāti ‘‘aññātikā nāma mātito vā pitito vā yāva sattamā pitāmahayugā asambaddhā’’ti vacanato attano vā tassā vā mātu vā pitu vā paramparāya yāva sattamā yugā, etthantare yena kenaci ñātakena asambaddhabhāvena aññātikāyāti attho. Yathā cāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘pitāmahoyeva pitāmahayugaṃ. Tato uddhaṃ sabbepi pubbapurisā pitāmahaggahaṇeneva gahitā. Evaṃ yāva sattamo puriso, tāva yā asambaddhā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.503-505). Ākoṭāpetīti paharāpeti.
តតោ ធោវាបនាទិតោ។ និស្សគ្គិយាបត្តីតិ និស្សគ្គិយស្ស អាបត្តិ និស្សគ្គិយាបត្តិ, និស្សគ្គិយស្ស ចីវរស្ស នាមេន វិសិដ្ឋា បាចិត្តិយាបត្តិ ហោតីតិ អត្ថោ។ ឥទញ្ច តិណ្ណំ បយោគានំ អន្តេ អាបជ្ជិតព្ពាយ អាបត្តិយា ទស្សនំ។ តស្ស និយោគេន ធោវនាទិំ ករោន្តិយា ភិក្ខុនិយា តទត្ថំ សព្ពបុព្ពបយោគគណនាយ ភិក្ខុនោ ទុក្កដំ ហោតីតិ គហេតព្ពោ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘យាវ នំ ធោវិត្វា ឧក្ខិបតិ, តាវ ភិក្ខុនិយា បយោគេ បយោគេ ភិក្ខុស្ស ទុក្កដ’’ន្តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥០៣-៥០៥)។ បឋមេនាតិ តីណិបិ ការាបេន្តស្ស យំ បឋមំ ការាបេតិ, តេនាតិ អត្ថោ។ ទីបិតន្តិ ‘‘អញ្ញាតិកាយ អញ្ញាតិកសញ្ញី បុរាណចីវរំ ធោវាបេតិ រជាបេតិ អាកោដាបេតិ, និស្សគ្គិយេន អាបត្តិ ទ្វិន្នំ ទុក្កដាន’’ន្តិអាទិនា (បារា. ៥០៦) ទេសិតំ។ ឥមិនា នយេន ទ្វេ ការាបេន្តស្ស បឋមេន និស្សគ្គិយាបត្តិ, ទុតិយេន ទុក្កដន្តិ អយមត្ថោ សង្គយ្ហតិ។
Tato dhovāpanādito. Nissaggiyāpattīti nissaggiyassa āpatti nissaggiyāpatti, nissaggiyassa cīvarassa nāmena visiṭṭhā pācittiyāpatti hotīti attho. Idañca tiṇṇaṃ payogānaṃ ante āpajjitabbāya āpattiyā dassanaṃ. Tassa niyogena dhovanādiṃ karontiyā bhikkhuniyā tadatthaṃ sabbapubbapayogagaṇanāya bhikkhuno dukkaṭaṃ hotīti gahetabbo. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘yāva naṃ dhovitvā ukkhipati, tāva bhikkhuniyā payoge payoge bhikkhussa dukkaṭa’’nti (pārā. aṭṭha. 2.503-505). Paṭhamenāti tīṇipi kārāpentassa yaṃ paṭhamaṃ kārāpeti, tenāti attho. Dīpitanti ‘‘aññātikāya aññātikasaññī purāṇacīvaraṃ dhovāpeti rajāpeti ākoṭāpeti, nissaggiyena āpatti dvinnaṃ dukkaṭāna’’ntiādinā (pārā. 506) desitaṃ. Iminā nayena dve kārāpentassa paṭhamena nissaggiyāpatti, dutiyena dukkaṭanti ayamattho saṅgayhati.
៦២០. ‘‘ធោវនត្ថាយ ទេតី’’តិ ឥមិនា ‘‘ភុត្តំ វត្ថ’’ន្តិ អធិការតោ លព្ភតិ។
620.‘‘Dhovanatthāya detī’’ti iminā ‘‘bhuttaṃ vattha’’nti adhikārato labbhati.
៦២១. សាមណេរនិទ្ទេសេបីតិ ‘‘សាមណេរា’’តិ និទ្ទេសោ នាម យស្ស, តស្មិម្បិ, អត្តនា បរិភុត្តំ វត្ថំ ធោវនត្ថាយ ទេតីតិ យោជនា, អត្តនោ បរិភុត្តំ ចីវរំ ធោវនត្ថាយ សាមណេរស្ស ទេតីតិ អត្ថោ។ បិ-សទ្ទោ សមុច្ចយត្ថោ។ ឧបសម្បជ្ជាតិ បុព្ពកិរិយាយ ‘‘ធោវតី’’តិ អបរកិរិយា សាមត្ថិយា លព្ភតិ។
621.Sāmaṇeraniddesepīti ‘‘sāmaṇerā’’ti niddeso nāma yassa, tasmimpi, attanā paribhuttaṃ vatthaṃ dhovanatthāya detīti yojanā, attano paribhuttaṃ cīvaraṃ dhovanatthāya sāmaṇerassa detīti attho. Pi-saddo samuccayattho. Upasampajjāti pubbakiriyāya ‘‘dhovatī’’ti aparakiriyā sāmatthiyā labbhati.
៦២២. ទហរានញ្ច ភិក្ខូនន្តិ អត្តនោ នវកតរានំ ភិក្ខូនំ។ និយ្យាទិតេ ទិន្នេ។ ឯស នយោតិ ‘‘ឯកេន បាចិត្តិយំ, អវសិដ្ឋេហិ ទ្វីហិ វា ឯកេន វា សព្ពបយោគេសុ ទុក្កដំ ហោតី’’តិ នយោ។
622.Daharānañca bhikkhūnanti attano navakatarānaṃ bhikkhūnaṃ. Niyyādite dinne. Esa nayoti ‘‘ekena pācittiyaṃ, avasiṭṭhehi dvīhi vā ekena vā sabbapayogesu dukkaṭaṃ hotī’’ti nayo.
៦២៣. ចីវរេតិ បរិភុត្តចីវរេ។
623.Cīvareti paribhuttacīvare.
៦២៤. ‘‘ធោវនប្បច្ចយាយេវា’’តិ ឥមិនា ឥតរទ្វយស្ស តស្ស អនាណត្តិយា កតត្តា តតោ អនាបត្តិភាវមាហ។
624.‘‘Dhovanappaccayāyevā’’ti iminā itaradvayassa tassa anāṇattiyā katattā tato anāpattibhāvamāha.
៦២៦. ញាតិកាតិ ឯត្ថ ‘‘បដិសង្ខា យោនិសោ’’តិអាទីសុ (ម. និ. ១.២២-២៣, ៤២២; អ. និ. ៦.៥៨; ៨.៩; មហានិ. ២០៦; ធ. ស. ១៣៥៥; វិភ. ៥១៨) វិយ គាថាពន្ធវសេន យ-ការលោបោ, ញាតិកាយ ភិក្ខុនិយាតិ អត្ថោ។ ‘‘ញាតិកា អញ្ញាតិសញ្ញិស្សា’’តិ បទច្ឆេទោ។ បច្ចត្ថរណន្តិ មញ្ចបីឋេ អត្ថរិតព្ពំ បច្ចត្ថរណចីវរញ្ច។
626.Ñātikāti ettha ‘‘paṭisaṅkhā yoniso’’tiādīsu (ma. ni. 1.22-23, 422; a. ni. 6.58; 8.9; mahāni. 206; dha. sa. 1355; vibha. 518) viya gāthābandhavasena ya-kāralopo, ñātikāya bhikkhuniyāti attho. ‘‘Ñātikā aññātisaññissā’’ti padacchedo. Paccattharaṇanti mañcapīṭhe attharitabbaṃ paccattharaṇacīvarañca.
៦២៧. ‘‘ភិក្ខុនីនំ វសេនា’’តិ ឥទំ ភិក្ខុសង្ឃេបិ ឧបសម្បន្នា ចេ, បាចិត្តិយសម្ភវា វុត្តំ ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘ភិក្ខូនំ សន្តិកេ ឧបសម្បន្នាយ បន យថាវត្ថុកមេវា’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥០៦)។ ភិក្ខុនិសង្ឃេ បឋមំ ឧបសម្បជ្ជិត្វា បច្ឆា ភិក្ខុសង្ឃេ ចេ ឧបសម្បជ្ជតិ, កេវលំ ភិក្ខុសង្ឃេ ឧបសម្បន្នាតិ ន វុច្ចតីតិ តា ភគវតិ ធរមានេ បឋមំ បព្ពជិតា បញ្ចសតា សាកិយានិយោ វុច្ចន្តិ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘ភិក្ខូនំ សន្តិកេ ឧបសម្បន្នា នាម បញ្ចសតា សាកិយានិយោ’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥០៦)។ ភិក្ខុនោ លិង្គេ បរិវត្តេ តស្សេវ ឧបសម្បន្នកម្មស្ស អនុញ្ញាតត្តា សោបិ គហេតព្ពោយេវ។
627.‘‘Bhikkhunīnaṃ vasenā’’ti idaṃ bhikkhusaṅghepi upasampannā ce, pācittiyasambhavā vuttaṃ . Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘bhikkhūnaṃ santike upasampannāya pana yathāvatthukamevā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.506). Bhikkhunisaṅghe paṭhamaṃ upasampajjitvā pacchā bhikkhusaṅghe ce upasampajjati, kevalaṃ bhikkhusaṅghe upasampannāti na vuccatīti tā bhagavati dharamāne paṭhamaṃ pabbajitā pañcasatā sākiyāniyo vuccanti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘bhikkhūnaṃ santike upasampannā nāma pañcasatā sākiyāniyo’’ti (pārā. aṭṭha. 2.506). Bhikkhuno liṅge parivatte tasseva upasampannakammassa anuññātattā sopi gahetabboyeva.
៦២៨. អវុត្តា ធោវតីតិ ‘‘ឥមំ ចីវរំ ធោវា’’តិ អវុត្តា ចីវរំ កិលិដ្ឋំ ទិស្វា អវត្វា ឋបិតដ្ឋានតោ ចីវរំ គហេត្វា វា សយមេវ វត្វា យាចនាទិនយេន វា អនាណត្តិយា ច គហេត្វា ចីវរធោវនាទិំ ករេយ្យ ចេ។ អបរិភុត្តំ វាតិ ហេដ្ឋា វុត្តនយេន អបរិភុត្តំ ចីវរំ។ អញ្ញំ វាតិ ឧបាហនត្ថវិកបត្តត្ថវិកបោត្ថកត្ថវិកមញ្ចបីឋាទិំ យំ កិញ្ចិ បរិក្ខារំ។
628.Avuttā dhovatīti ‘‘imaṃ cīvaraṃ dhovā’’ti avuttā cīvaraṃ kiliṭṭhaṃ disvā avatvā ṭhapitaṭṭhānato cīvaraṃ gahetvā vā sayameva vatvā yācanādinayena vā anāṇattiyā ca gahetvā cīvaradhovanādiṃ kareyya ce. Aparibhuttaṃ vāti heṭṭhā vuttanayena aparibhuttaṃ cīvaraṃ. Aññaṃ vāti upāhanatthavikapattatthavikapotthakatthavikamañcapīṭhādiṃ yaṃ kiñci parikkhāraṃ.
បុរាណចីវរធោវាបនកថាវណ្ណនា។
Purāṇacīvaradhovāpanakathāvaṇṇanā.
៦២៩. វិកប្បនុបគំ បច្ឆិមំ ឧបាទាយ កិញ្ចិ ចីវរំ គណ្ហតោតិ យោជនា, ឯត្ថ ‘‘អញ្ញាតិកាយ ភិក្ខុនិយា ហត្ថតោ’’តិ ច ‘‘ញាតិកាយ អញ្ញាតិកសញ្ញិស្សា’’តិ ច ‘‘ឯកតោឧបសម្បន្នាយ ហត្ថតោ គណ្ហាតី’’តិ ច វក្ខមានវចនសាមត្ថិយា លព្ភមានតោ បុព្ពេ វុត្តនយេន អញ្ញាតិកាយ ឧភតោសង្ឃេ ឧបសម្បន្នាយ ភិក្ខុនិយា ហត្ថតោ វិកប្បនុបគរតនវិទត្ថិប្បមាណវត្ថតោ បដ្ឋាយ យំ កិញ្ចិ ចីវរំ គណ្ហន្តស្សាតិ អត្ថោ។ ‘‘អាបត្តី’’តិ សាមញ្ញេន វុត្តេបិ ‘‘និស្សគ្គិយា បាចិត្តិយាបត្តី’’តិ បករណតោ ច ‘‘និស្សគ្គិយាបត្តី’’តិ វក្ខមានតោ ច លព្ភតិ។ ឋបេត្វា បារិវត្តកន្តិ ‘‘បារិវត្តកំ បរិត្តេន វា វិបុលំ, វិបុលេន វា បរិត្ត’’ន្តិ (បារា. ៥១៤) វចនតោ មហាបច្ចរិយំ ‘‘អន្តមសោ ហរីតកខណ្ឌេនាបី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥១៤) វុត្តត្តា ច ហេដ្ឋិមន្តតោ ហរីតកខណ្ឌម្បិ ទត្វា គហេតព្ពំ តិចីវរញ្ច បារិវត្តកំ នាម ហោតិ, តំ ឋបេត្វាតិ វុត្តំ ហោតិ។ បរិវត្តនំ បរិវត្តំ, តំ ឯតស្ស អត្ថីតិ បារិវត្តកំ, កយវិក្កយេន គហេតព្ពំ ចីវរន្តិ អត្ថោ។
629. Vikappanupagaṃ pacchimaṃ upādāya kiñci cīvaraṃ gaṇhatoti yojanā, ettha ‘‘aññātikāya bhikkhuniyā hatthato’’ti ca ‘‘ñātikāya aññātikasaññissā’’ti ca ‘‘ekatoupasampannāya hatthato gaṇhātī’’ti ca vakkhamānavacanasāmatthiyā labbhamānato pubbe vuttanayena aññātikāya ubhatosaṅghe upasampannāya bhikkhuniyā hatthato vikappanupagaratanavidatthippamāṇavatthato paṭṭhāya yaṃ kiñci cīvaraṃ gaṇhantassāti attho. ‘‘Āpattī’’ti sāmaññena vuttepi ‘‘nissaggiyā pācittiyāpattī’’ti pakaraṇato ca ‘‘nissaggiyāpattī’’ti vakkhamānato ca labbhati. Ṭhapetvā pārivattakanti ‘‘pārivattakaṃ parittena vā vipulaṃ, vipulena vā paritta’’nti (pārā. 514) vacanato mahāpaccariyaṃ ‘‘antamaso harītakakhaṇḍenāpī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.514) vuttattā ca heṭṭhimantato harītakakhaṇḍampi datvā gahetabbaṃ ticīvarañca pārivattakaṃ nāma hoti, taṃ ṭhapetvāti vuttaṃ hoti. Parivattanaṃ parivattaṃ, taṃ etassa atthīti pārivattakaṃ, kayavikkayena gahetabbaṃ cīvaranti attho.
៦៣០. គហណត្ថាយ បយោគេតិ គណ្ហិតុំ ហត្ថបសារណាទិប្បយោគេ។ បរិយាបុតន្តិ ‘‘បដិគ្គណ្ហាតិ បយោគេ ទុក្កដ’’ន្តិ (បារា. ៥១២) ទេសិតំ។
630.Gahaṇatthāyapayogeti gaṇhituṃ hatthapasāraṇādippayoge. Pariyāputanti ‘‘paṭiggaṇhāti payoge dukkaṭa’’nti (pārā. 512) desitaṃ.
៦៣១. អនុបសម្បន្នហត្ថេតិ ភិក្ខុភិក្ខុនិតោ អញ្ញេ សព្ពេ អនុបសម្បន្នា គហិតា។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘សចេ បន សិក្ខមានាសាមណេរសាមណេរិឧបាសកឧបាសិកានំ ហត្ថេ បេសិតំ បដិគ្គណ្ហាតិ, អនាបត្តី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥១២)។
631.Anupasampannahattheti bhikkhubhikkhunito aññe sabbe anupasampannā gahitā. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sace pana sikkhamānāsāmaṇerasāmaṇeriupāsakaupāsikānaṃ hatthe pesitaṃ paṭiggaṇhāti, anāpattī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.512).
៦៣២. ឯកតោតិ ឯត្ថ ភិក្ខុនិសង្ឃតោតិ គហេតព្ពំ។ អញ្ញស្មិំ បក្ខេ បាចិត្តិយមេវ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘ភិក្ខូនំ សន្តិកេ ឧបសម្បន្នាយ បន បាចិត្តិយមេវា’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥១៣)។
632.Ekatoti ettha bhikkhunisaṅghatoti gahetabbaṃ. Aññasmiṃ pakkhe pācittiyameva. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘bhikkhūnaṃ santike upasampannāya pana pācittiyamevā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.513).
៦៣៣. ‘‘បារិវត្តកំ ទស្សាមី’’តិ អាភោគំ កត្វា គណ្ហាតិ, ទោសោ ន វិជ្ជតីតិ យោជនា។
633. ‘‘Pārivattakaṃ dassāmī’’ti ābhogaṃ katvā gaṇhāti, doso na vijjatīti yojanā.
៦៣៤. អញ្ញំ បរិក្ខារន្តិ ថវិកកាយពន្ធនាទិ អវិកប្បិយំ វា អវិកប្បនុបគំ វា បរិក្ខារមេវ គហេតព្ពំ។ វិកប្បនុបគំ បន ន វដ្ដតិ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘វិកប្បនុបគំ បច្ឆិមចីវរប្បមាណំ បន បដបរិស្សាវនម្បិ ន វដ្ដតី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥១៤)។ ចីវរបដិគ្គណ្ហនំ កិរិយា, បារិវត្តកស្ស អទានំ អកិរិយាតិ កិរិយាយ ច អកិរិយាយ ច អាបជ្ជិតព្ពតោ ក្រិយាក្រិយំ។
634.Aññaṃ parikkhāranti thavikakāyabandhanādi avikappiyaṃ vā avikappanupagaṃ vā parikkhārameva gahetabbaṃ. Vikappanupagaṃ pana na vaṭṭati. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘vikappanupagaṃ pacchimacīvarappamāṇaṃ pana paṭaparissāvanampi na vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.514). Cīvarapaṭiggaṇhanaṃ kiriyā, pārivattakassa adānaṃ akiriyāti kiriyāya ca akiriyāya ca āpajjitabbato kriyākriyaṃ.
ចីវរបដិគ្គហណកថាវណ្ណនា។
Cīvarapaṭiggahaṇakathāvaṇṇanā.
៦៣៥. ‘‘អញ្ញាតកំ អប្បវារិត’’ន្តិ បទច្ឆេទោ។ ‘‘គហបតិំ វា គហបតានិំ វា’’តិ បាឋសេសោ។ វុត្តញ្ហិ ភគវតា ‘‘អញ្ញាតកំ គហបតិំ វា គហបតានិំ វា’’តិ (បារា. ៥១៦, ៥១៨)។ បុព្ពេ វុត្តនយេន យាវ សត្តមា បិតាមហយុគា សម្ពទ្ធញ្ញាតិកតាយ អភាវតោ អញ្ញាតកំ។ ‘‘យំ មយ្ហំ គេហេ អត្ថិ, តំ បវារេមី’’តិអាទិនា នយេន អប្បវារិតំ។ ‘‘គហបតិ នាម យោ កោចិ អគារំ អជ្ឈាវសតី’’តិ (បារា. ៥១៩) បាឡិយំ វុត្តំ គហបតិំ វា។ ‘‘គហបតានី នាម យា កាចិ អគារំ អជ្ឈាវសតី’’តិ (បារា. ៥១៩) បាឡិយំ វុត្តំ ឃរណិំ វាតិ អត្ថោ។
635. ‘‘Aññātakaṃ appavārita’’nti padacchedo. ‘‘Gahapatiṃ vā gahapatāniṃ vā’’ti pāṭhaseso. Vuttañhi bhagavatā ‘‘aññātakaṃ gahapatiṃ vā gahapatāniṃ vā’’ti (pārā. 516, 518). Pubbe vuttanayena yāva sattamā pitāmahayugā sambaddhaññātikatāya abhāvato aññātakaṃ. ‘‘Yaṃ mayhaṃ gehe atthi, taṃ pavāremī’’tiādinā nayena appavāritaṃ. ‘‘Gahapati nāma yo koci agāraṃ ajjhāvasatī’’ti (pārā. 519) pāḷiyaṃ vuttaṃ gahapatiṃ vā. ‘‘Gahapatānī nāma yā kāci agāraṃ ajjhāvasatī’’ti (pārā. 519) pāḷiyaṃ vuttaṃ gharaṇiṃ vāti attho.
ហោតិ និស្សគ្គិយាបត្តីតិ ‘‘អញ្ញត្រ សមយា វិញ្ញាបេតិ, បយោគេ ទុក្កដំ, បដិលាភេន និស្សគ្គិយំ ហោតី’’តិ (បារា. ៥១៩) បាឡិយំ វុត្តេសុ សព្ពេសុ បុព្ពបយោគេសុ ទុក្កដេន សទ្ធិំ និស្សគ្គិយបាចិត្តិយំ ហោតីតិ វុត្តំ ហោតិ។ អញ្ញត្រ សមយាតិ ‘‘តត្ថាយំ សមយោ, អច្ឆិន្នចីវរោ វា ហោតិ ភិក្ខុ នដ្ឋចីវរោ វា’’តិ (បារា. ៥១៨) មាតិកាយ, ‘‘អច្ឆិន្នចីវរោ នាម ភិក្ខុស្ស ចីវរំ អច្ឆិន្នំ ហោតិ រាជូហិ វា ចោរេហិ វា ធុត្តេហិ វា យេហិ កេហិចិ វា អច្ឆិន្នំ ហោតិ។ នដ្ឋចីវរោ នាម ភិក្ខុស្ស ចីវរំ អគ្គិនា វា ទឌ្ឍំ ហោតិ, ឧទកេន វា វូឡ្ហំ ហោតិ, ឧន្ទូរេហិ វា ឧបចិកាហិ វា ខាយិតំ ហោតី’’តិ (បារា. ៥១៩) បទភាជនេ ច និទ្ទិដ្ឋសរូបកាលតោ អញ្ញត្រាតិ អត្ថោ។
Hoti nissaggiyāpattīti ‘‘aññatra samayā viññāpeti, payoge dukkaṭaṃ, paṭilābhena nissaggiyaṃ hotī’’ti (pārā. 519) pāḷiyaṃ vuttesu sabbesu pubbapayogesu dukkaṭena saddhiṃ nissaggiyapācittiyaṃ hotīti vuttaṃ hoti. Aññatra samayāti ‘‘tatthāyaṃ samayo, acchinnacīvaro vā hoti bhikkhu naṭṭhacīvaro vā’’ti (pārā. 518) mātikāya, ‘‘acchinnacīvaro nāma bhikkhussa cīvaraṃ acchinnaṃ hoti rājūhi vā corehi vā dhuttehi vā yehi kehici vā acchinnaṃ hoti. Naṭṭhacīvaro nāma bhikkhussa cīvaraṃ agginā vā daḍḍhaṃ hoti, udakena vā vūḷhaṃ hoti, undūrehi vā upacikāhi vā khāyitaṃ hotī’’ti (pārā. 519) padabhājane ca niddiṭṭhasarūpakālato aññatrāti attho.
៦៣៦. តិកបាចិត្តិយំ វុត្តន្តិ ‘‘អញ្ញាតកេ អញ្ញាតកសញ្ញី, វេមតិកោ, ញាតកសញ្ញី អញ្ញត្រ សមយា ចីវរំ វិញ្ញាបេតិ, និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយ’’ន្តិ (បារា. ៥២០) បាចិត្តិយត្តយំ ភគវតា វុត្តំ។ ‘‘ញាតកេ អញ្ញាតិសញ្ញិស្សា’’តិ បទច្ឆេទោ។ តត្ថាតិ តស្មិំ ញាតកេ។ វេមតិកស្សាតិ ‘‘ញាតកោ នុ ខោ, អញ្ញាតកោ’’តិ វេមតិកស្ស។ ទ្វិកទុក្កដំ តថេវាតិ យោជនា។ ‘‘តថេវា’’តិ ‘‘វុត្ត’’ន្តិ ឥទំ អាកឌ្ឍតិ, ‘‘ញាតកេ អញ្ញាតកសញ្ញី, វេមតិកោ អញ្ញត្រ សមយា ចីវរំ វិញ្ញាបេតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (បារា. ៥២០) ទេសិតន្តិ អត្ថោ។
636.Tikapācittiyaṃ vuttanti ‘‘aññātake aññātakasaññī, vematiko, ñātakasaññī aññatra samayā cīvaraṃ viññāpeti, nissaggiyaṃ pācittiya’’nti (pārā. 520) pācittiyattayaṃ bhagavatā vuttaṃ. ‘‘Ñātake aññātisaññissā’’ti padacchedo. Tatthāti tasmiṃ ñātake. Vematikassāti ‘‘ñātako nu kho, aññātako’’ti vematikassa. Dvikadukkaṭaṃ tathevāti yojanā. ‘‘Tathevā’’ti ‘‘vutta’’nti idaṃ ākaḍḍhati, ‘‘ñātake aññātakasaññī, vematiko aññatra samayā cīvaraṃ viññāpeti, āpatti dukkaṭassā’’ti (pārā. 520) desitanti attho.
៦៣៧-៨. សមយេ វិញ្ញាបេន្តស្ស អនាបត្តីតិ យោជនា។ ឯត្ថ ‘‘ចីវរំ អញ្ញាតកអប្បវារិត’’ន្តិ អានេត្វា សម្ពន្ធិតព្ពំ, យថាបរិច្ឆិន្នកាលទ្វយតោ អញ្ញតរស្មិំ កាលេ អញ្ញាតកអប្បវារិតំ ចីវរំ វិញ្ញាបេន្តស្ស អនាបត្តីតិ អត្ថោ។ ញាតកេ វា បវារិតេតិ ឯត្ថាបិ ‘‘អត្តនោ’’តិ អជ្ឈាហារោ, ‘‘សមយេ’’តិ ឥមិនា យោជេតព្ពំ, អត្តនោ ញាតកបវារិតេ អសមយេបិ ចីវរំ វិញ្ញាបេន្តស្ស អនាបត្តីតិ អត្ថោ។ អញ្ញស្សត្ថាយាតិ ឯត្ថ ‘‘អត្តនោ’’តិ សេសោ, អត្តនោ ញាតកេ, បវារិតេ វា វិញ្ញាបេន្តស្ស អនាបត្តីតិ យោជនា, អញ្ញំ ភិក្ខុំ និស្សាយ អត្តនោ ញាតកេ វា បវារិតេ វា ចីវរំ វិញ្ញាបេន្តស្ស អនាបត្តីតិ វុត្តំ ហោតិ។ ឥតរំ បក្ខំ ទស្សេតិ ‘‘តស្ស ញាតកេ វា បវារិតេ វា’’តិ។ តស្សាតិ ‘‘អញ្ញស្សា’’តិ វុត្តស្ស, ‘‘វិញ្ញាបេន្តស្ស អនាបត្តី’’តិ ឥមិនា យោជេតព្ពំ។ វាតិ បុរិមវិកប្បាបេក្ខំ។ យំ សន្ធាយ ចីវរំ វិញ្ញាបេតិ, តស្ស ញាតកេ វា បវារិតេ វា តំយេវ សន្ធាយ ចីវរំ វិញ្ញាបេន្តស្ស អនាបត្តីតិ វុត្តំ ហោតិ។
637-8. Samaye viññāpentassa anāpattīti yojanā. Ettha ‘‘cīvaraṃ aññātakaappavārita’’nti ānetvā sambandhitabbaṃ, yathāparicchinnakāladvayato aññatarasmiṃ kāle aññātakaappavāritaṃ cīvaraṃ viññāpentassa anāpattīti attho. Ñātake vā pavāriteti etthāpi ‘‘attano’’ti ajjhāhāro, ‘‘samaye’’ti iminā yojetabbaṃ, attano ñātakapavārite asamayepi cīvaraṃ viññāpentassa anāpattīti attho. Aññassatthāyāti ettha ‘‘attano’’ti seso, attano ñātake, pavārite vā viññāpentassa anāpattīti yojanā, aññaṃ bhikkhuṃ nissāya attano ñātake vā pavārite vā cīvaraṃ viññāpentassa anāpattīti vuttaṃ hoti. Itaraṃ pakkhaṃ dasseti ‘‘tassa ñātake vā pavārite vā’’ti. Tassāti ‘‘aññassā’’ti vuttassa, ‘‘viññāpentassa anāpattī’’ti iminā yojetabbaṃ. Vāti purimavikappāpekkhaṃ. Yaṃ sandhāya cīvaraṃ viññāpeti, tassa ñātake vā pavārite vā taṃyeva sandhāya cīvaraṃ viññāpentassa anāpattīti vuttaṃ hoti.
‘‘អត្តនោ វា ធនេនា’’តិ វុត្តំ អនាបត្តិអង្គំ ឧម្មត្តកាទិនោតិ ឯត្ថ អាទិ-សទ្ទេន សង្គយ្ហតិ , អត្តនោ សន្តកំ សុត្តកប្បាសាទិកំ កប្បិយវត្ថុំ ទត្វា គណ្ហិតុកាមតាយ អកប្បិយវោហារេន យាចន្តស្ស ច អនាបត្តីតិ អត្ថោ។
‘‘Attano vā dhanenā’’ti vuttaṃ anāpattiaṅgaṃ ummattakādinoti ettha ādi-saddena saṅgayhati , attano santakaṃ suttakappāsādikaṃ kappiyavatthuṃ datvā gaṇhitukāmatāya akappiyavohārena yācantassa ca anāpattīti attho.
អញ្ញាតកវិញ្ញត្តិកថាវណ្ណនា។
Aññātakaviññattikathāvaṇṇanā.
៦៣៩. អប្បវារិតមញ្ញាតិន្តិ ឯត្ថ ‘‘គហបតិំ វា គហបតានិំ វា’’តិ ឥទំ សាមត្ថិយា លព្ភតិ។ តតុត្តរិន្តិ តតោ សន្តរុត្តរបរមតោ ឧត្តរិន្តិ គហេតព្ពំ, ‘‘សន្តរុត្តរបរមំ តេន ភិក្ខុនា តតោ ចីវរំ សាទិតព្ព’’ន្តិ (បារា. ៥២៣) វុត្តត្តា អច្ឆិន្នចីវរេន សាទិតព្ពអន្តរវាសកឧត្តរាសង្គមត្តេន អធិកន្តិ អត្ថោ។
639.Appavāritamaññātinti ettha ‘‘gahapatiṃ vā gahapatāniṃ vā’’ti idaṃ sāmatthiyā labbhati. Tatuttarinti tato santaruttaraparamato uttarinti gahetabbaṃ, ‘‘santaruttaraparamaṃ tena bhikkhunā tato cīvaraṃ sāditabba’’nti (pārā. 523) vuttattā acchinnacīvarena sāditabbaantaravāsakauttarāsaṅgamattena adhikanti attho.
‘‘តតោ ចេ ឧត្តរិ សាទិយេយ្យា’’តិ (បារា. ៥២៣) វចនតោ ‘‘សាទិយន្តស្សា’’តិ វត្តព្ពំ, ឯវំ វត្តព្ពេ ‘‘វិញ្ញាបេន្តស្សា’’តិ កស្មា វុត្តន្តិ? អច្ឆិន្នចីវរានំ ភិក្ខូនំ ឆព្ពគ្គិយេហិ ភិក្ខូហិ ចីវរវិញ្ញាបនវត្ថុស្មិំ ‘‘កថញ្ហិ នាម តុម្ហេ មោឃបុរិសា ន មត្តំ ជានិត្វា ពហុំ ចីវរំ វិញ្ញាបេស្សថា’’តិ (បារា. ៥២២) ឆព្ពគ្គិយេ ភិក្ខូ គរហិត្វា ឥមស្ស សិក្ខាបទស្ស បញ្ញត្តត្តា ‘‘សាទិតព្ព’’ន្តិ ឯត្ថ វិញ្ញាបេតព្ពន្តិ អត្ថោ ហោតិ, តេនេវ ឥមស្មិំ បទភាជនេ ‘‘តតោ ចេ ឧត្តរិ សាទិយេយ្យាតិ តតុត្តរិ វិញ្ញាបេតី’’តិ (បារា. ៥២៤) ច អាបត្តិភេទសន្ទស្សនដ្ឋានេ ‘‘អញ្ញាតកេ អញ្ញាតកសញ្ញី តតុត្តរិ ចីវរំ វិញ្ញាបេតិ, និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយ’’ន្តិអាទិវចនតោ (បារា. ៥២៥) ច វុត្តំ។ យទិ ឯវំ សិក្ខាបទេយេវ ‘‘សាទិតព្ពំ, សាទិយេយ្យា’’តិ ច ឧភយត្ថ ‘‘វិញ្ញាបេតព្ពំ, វិញ្ញាបេយ្យា’’តិ ច កស្មា ន វុត្តន្តិ? អច្ឆិន្នចីវរភាវំ ញត្វា អវិញ្ញាបិតេបិ អភិហរិត្វា ទិយ្យមានម្បិ អធិវាសេន្តេន ឯវមេវ សាទិតព្ពន្តិ ន វុត្តំ។ ឥមស្សេវ ច អធិកវិញ្ញាបននិសេធនត្ថំ វទន្តេនាបិ ‘‘តញ្ចេ អញ្ញាតកោ គហបតិ វា គហបតានី វា ពហូហិ ចីវរេហិ អភិហដ្ឋុំ បវារេយ្យ, សន្តរុត្តរបរមំ តេន ភិក្ខុនា តតោ ចីវរំ សាទិតព្ព’’ន្តិ សាទិតព្ពនិយមប្បធានំ វុត្តំ។ តស្មា អច្ឆិន្នចីវរេន អត្តនា វា តំ សន្ធាយ អញ្ញេន វា វិញ្ញាបេន្តេនបិ អវិញ្ញាបេន្តេបិ ទិយ្យមានំ សាទិយន្តេនាបិ សន្តរុត្តរបរមតំ នាតិក្កមិតព្ពន្តិ ឥមស្មិំ សិក្ខាបទេ សន្ធាយ ភាសិតត្ថោតិ សល្លក្ខេតព្ពន្តិ ឯត្តកំ ញាបេតុំ ‘‘សាទិយន្តស្សា’’តិ អវត្វា ‘‘វិញ្ញាបេន្តស្សា’’តិ វុត្តន្តិ អាចរិយាភិសន្ធិ វេទិតព្ពា។
‘‘Tato ce uttari sādiyeyyā’’ti (pārā. 523) vacanato ‘‘sādiyantassā’’ti vattabbaṃ, evaṃ vattabbe ‘‘viññāpentassā’’ti kasmā vuttanti? Acchinnacīvarānaṃ bhikkhūnaṃ chabbaggiyehi bhikkhūhi cīvaraviññāpanavatthusmiṃ ‘‘kathañhi nāma tumhe moghapurisā na mattaṃ jānitvā bahuṃ cīvaraṃ viññāpessathā’’ti (pārā. 522) chabbaggiye bhikkhū garahitvā imassa sikkhāpadassa paññattattā ‘‘sāditabba’’nti ettha viññāpetabbanti attho hoti, teneva imasmiṃ padabhājane ‘‘tato ce uttari sādiyeyyāti tatuttari viññāpetī’’ti (pārā. 524) ca āpattibhedasandassanaṭṭhāne ‘‘aññātake aññātakasaññī tatuttari cīvaraṃ viññāpeti, nissaggiyaṃ pācittiya’’ntiādivacanato (pārā. 525) ca vuttaṃ. Yadi evaṃ sikkhāpadeyeva ‘‘sāditabbaṃ, sādiyeyyā’’ti ca ubhayattha ‘‘viññāpetabbaṃ, viññāpeyyā’’ti ca kasmā na vuttanti? Acchinnacīvarabhāvaṃ ñatvā aviññāpitepi abhiharitvā diyyamānampi adhivāsentena evameva sāditabbanti na vuttaṃ. Imasseva ca adhikaviññāpananisedhanatthaṃ vadantenāpi ‘‘tañce aññātako gahapati vā gahapatānī vā bahūhi cīvarehi abhihaṭṭhuṃ pavāreyya, santaruttaraparamaṃ tena bhikkhunā tato cīvaraṃ sāditabba’’nti sāditabbaniyamappadhānaṃ vuttaṃ. Tasmā acchinnacīvarena attanā vā taṃ sandhāya aññena vā viññāpentenapi aviññāpentepi diyyamānaṃ sādiyantenāpi santaruttaraparamataṃ nātikkamitabbanti imasmiṃ sikkhāpade sandhāya bhāsitatthoti sallakkhetabbanti ettakaṃ ñāpetuṃ ‘‘sādiyantassā’’ti avatvā ‘‘viññāpentassā’’ti vuttanti ācariyābhisandhi veditabbā.
៦៤០. ឥទានិ វិញ្ញាបនេ ច អធិវាសនេ ច ឧភយត្ថេវ និយមំ ទស្សេតុំ ‘‘សចេ តីណិ នដ្ឋានិ ហោន្តិ, ទ្វេ សាទិតព្ពានិ។ ទ្វេ នដ្ឋានិ, ឯកំ សាទិតព្ពំ។ ឯកំ នដ្ឋំ, ន កិញ្ចិ សាទិតព្ព’’ន្តិ (បារា. ៥២៤) បទភាជនេ វុត្តវិនិច្ឆយំ ទស្សេតុមាហ ‘‘យស្សា’’តិអាទិ។ ‘‘យស្ស តីណិបិ នដ្ឋានិ, ទ្វេ វា នដ្ឋានិ, ឯកំ វា នដ្ឋ’’ន្តិ សម្ពន្ធិត្វា យថាក្កមំ ‘‘តេន ទ្វេ សាទិតព្ពានិ, ឯកំ សាទិតព្ពំ, ន កិញ្ចិបិ សាទិតព្ព’’ន្តិ យោជនា កាតព្ពា។ យស្ស តីណិបិ ចីវរានិ នដ្ឋានិ, ពហុ ច ទិយ្យតិ, តេន ទ្វេយេវ ចីវរានិ សាទិតព្ពានិ។ ទ្វេ ចីវរានិ នដ្ឋានិ, ឯកំ សាទិតព្ពំ។ ឯកញ្ចេ នដ្ឋំ, ន សាទិតព្ពំ, អវសិដ្ឋំ បច្ឆា ធម្មេន សមេន លទ្ធនីហារេន គហេតព្ពន្តិ អត្ថោ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘សេសំ សភាគដ្ឋានតោ បរិយេសិស្សតី’’តិ។ ‘‘ភិក្ខុនិយា បន បញ្ចសុបិ នដ្ឋេសុ ទ្វេ សាទិតព្ពានិ, ចតូសុ នដ្ឋេសុ ឯកំ សាទិតព្ពំ, តីសុ នដ្ឋេសុ កិញ្ចិ ន សាទិតព្ព’’ន្តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥២២-៥២៤) អដ្ឋកថាយំ វុត្តំ។
640. Idāni viññāpane ca adhivāsane ca ubhayattheva niyamaṃ dassetuṃ ‘‘sace tīṇi naṭṭhāni honti, dve sāditabbāni. Dve naṭṭhāni, ekaṃ sāditabbaṃ. Ekaṃ naṭṭhaṃ, na kiñci sāditabba’’nti (pārā. 524) padabhājane vuttavinicchayaṃ dassetumāha ‘‘yassā’’tiādi. ‘‘Yassa tīṇipi naṭṭhāni, dve vā naṭṭhāni, ekaṃ vā naṭṭha’’nti sambandhitvā yathākkamaṃ ‘‘tena dve sāditabbāni, ekaṃ sāditabbaṃ, na kiñcipi sāditabba’’nti yojanā kātabbā. Yassa tīṇipi cīvarāni naṭṭhāni, bahu ca diyyati, tena dveyeva cīvarāni sāditabbāni. Dve cīvarāni naṭṭhāni, ekaṃ sāditabbaṃ. Ekañce naṭṭhaṃ, na sāditabbaṃ, avasiṭṭhaṃ pacchā dhammena samena laddhanīhārena gahetabbanti attho. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sesaṃ sabhāgaṭṭhānato pariyesissatī’’ti. ‘‘Bhikkhuniyā pana pañcasupi naṭṭhesu dve sāditabbāni, catūsu naṭṭhesu ekaṃ sāditabbaṃ, tīsu naṭṭhesu kiñci na sāditabba’’nti (pārā. aṭṭha. 2.522-524) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ.
៦៤១-២. សេសកំ អាហរន្តស្ស អនាបត្តីតិ ញាតព្ពន្តិ យោជនា។ ឯវមុបរិបិ យោជេតព្ពំ។ ចីវរំ យោជេត្វា អតិរេកំ វត្ថំ បច្ចាហរិត្វា ‘‘ទស្សាមី’’តិ ពហុម្បិ គហេត្វា គច្ឆន្តស្ស អនាបត្តីតិ អត្ថោ។ អតិរេកម្បិ តុម្ហេយេវ គណ្ហថាតិ ទិន្នំ គណ្ហតោបិ អនាបត្តិ។ ន អច្ឆិន្នការណា ទិន្នេតិ យោជនា, អច្ឆិន្នចីវរភាវំ អនុទ្ទិស្ស ពហូនំ ចីវរានំ គហណនិមិត្តេនាបិ អនាបត្តីតិ អត្ថោ។ ឯវមេវ ‘‘ន នដ្ឋការណា ទេន្តី’’តិ ឥទម្បិ ទស្សិតមេវ។ អច្ឆិន្នចីវរេ និស្សាយ តតុត្តរិចីវរវិញ្ញាបនវត្ថុម្ហិ ឥមស្ស សិក្ខាបទស្ស បញ្ញត្តត្តា អនាបត្តិវារេ ‘‘អញ្ញស្សត្ថាយា’’តិ ន គហិតំ។
641-2. Sesakaṃ āharantassa anāpattīti ñātabbanti yojanā. Evamuparipi yojetabbaṃ. Cīvaraṃ yojetvā atirekaṃ vatthaṃ paccāharitvā ‘‘dassāmī’’ti bahumpi gahetvā gacchantassa anāpattīti attho. Atirekampi tumheyeva gaṇhathāti dinnaṃ gaṇhatopi anāpatti. Na acchinnakāraṇā dinneti yojanā, acchinnacīvarabhāvaṃ anuddissa bahūnaṃ cīvarānaṃ gahaṇanimittenāpi anāpattīti attho. Evameva ‘‘na naṭṭhakāraṇā dentī’’ti idampi dassitameva. Acchinnacīvare nissāya tatuttaricīvaraviññāpanavatthumhi imassa sikkhāpadassa paññattattā anāpattivāre ‘‘aññassatthāyā’’ti na gahitaṃ.
តតុត្តរិកថាវណ្ណនា។
Tatuttarikathāvaṇṇanā.
៦៤៣. កល្យាណកម្យតាហេតូតិ សុន្ទរស្ស មហគ្ឃស្ស កាមតំ បដិច្ច ចីវរេ វិកប្បនំ អាបជ្ជេយ្យាតិ យោជនា, ‘‘កីទិសេន តេ ភន្តេ ចីវរេន អត្ថោ’’តិ បុព្ពេ អប្បវារិតោ ‘‘អាយតំ វា ហោតុ វិត្ថតំ វា អប្បិតំ វា សណ្ហំ វា’’តិ (បារា. ៥២៩) បទភាជនេ វុត្តវិសិដ្ឋកប្បំ អធិកវិធានំ ករោតីតិ អត្ថោ។ តស្ស លាភា និស្សគ្គិយំ ភវេតិ តថា អប្បវារិតេន ហុត្វា កតេន អធិកវិធានេន និប្ផន្នចីវរស្ស លាភប្បយោគេន ទុក្កដនិស្សគ្គិយបាចិត្តិយា ហោន្តិ។
643.Kalyāṇakamyatāhetūti sundarassa mahagghassa kāmataṃ paṭicca cīvare vikappanaṃ āpajjeyyāti yojanā, ‘‘kīdisena te bhante cīvarena attho’’ti pubbe appavārito ‘‘āyataṃ vā hotu vitthataṃ vā appitaṃ vā saṇhaṃ vā’’ti (pārā. 529) padabhājane vuttavisiṭṭhakappaṃ adhikavidhānaṃ karotīti attho. Tassa lābhā nissaggiyaṃ bhaveti tathā appavāritena hutvā katena adhikavidhānena nipphannacīvarassa lābhappayogena dukkaṭanissaggiyapācittiyā honti.
៦៤៤. មហគ្ឃំ …បេ.… វិញ្ញាបេតីតិ វីសតិអគ្ឃនកំ ចីវរំ ទាតុកាមម្ហិ ឧបាសកេ, ‘‘អលំ មយ្ហំ ឯតេន, ទសគ្ឃនកំ វា អប្បគ្ឃនកំ វា ទេហី’’តិ វទតិ។
644.Mahagghaṃ…pe… viññāpetīti vīsatiagghanakaṃ cīvaraṃ dātukāmamhi upāsake, ‘‘alaṃ mayhaṃ etena, dasagghanakaṃ vā appagghanakaṃ vā dehī’’ti vadati.
៦៤៥. ‘‘ញាតកេ អញ្ញាតិសញ្ញិស្សា’’តិ បទច្ឆេទោ។
645. ‘‘Ñātake aññātisaññissā’’ti padacchedo.
បឋមោបក្ខដកថាវណ្ណនា។
Paṭhamopakkhaṭakathāvaṇṇanā.
៦៤៦. បឋមសិក្ខាបទេ ឯកេន ឧបាសកេន បីឡា លទ្ធា, ឥធ ទ្វីហីតិ ឯត្តកំ នានាករណំ។ សេសំ បឋមសិក្ខាបទសទិសមេវាតិ អាហ ‘‘ទុតិយោ…បេ.… វិនិច្ឆយោ’’តិ។ ឧបក្ខដបទេន លក្ខិតំ សិក្ខាបទំ ឧបក្ខដំ, ទុតិយញ្ច តំ ឧបក្ខដញ្ចាតិ ទុតិយោបក្ខដំ, តស្មិំ ទុតិយោបក្ខដេ។ អស្សាតិ ទុតិយោបក្ខដស្ស។
646. Paṭhamasikkhāpade ekena upāsakena pīḷā laddhā, idha dvīhīti ettakaṃ nānākaraṇaṃ. Sesaṃ paṭhamasikkhāpadasadisamevāti āha ‘‘dutiyo…pe… vinicchayo’’ti. Upakkhaṭapadena lakkhitaṃ sikkhāpadaṃ upakkhaṭaṃ, dutiyañca taṃ upakkhaṭañcāti dutiyopakkhaṭaṃ, tasmiṃ dutiyopakkhaṭe. Assāti dutiyopakkhaṭassa.
ទុតិយោបក្ខដកថាវណ្ណនា។
Dutiyopakkhaṭakathāvaṇṇanā.
៦៤៧. រញ្ញា វាតិ រាជតោ វា។ រាជតោ ភោគ្គំ ភុញ្ជិតព្ពំ អស្ស អត្ថីតិ ‘‘រាជភោគ្គោ’’តិ វុត្តោ, រាជតោ ភត្តវេត្តនលាភិតោ យតោ កុតោចិ ទាយកា អាភតន្តិ សម្ពន្ធោ។ ន ច វដ្ដតីតិ ឯត្ថ ‘‘និស្សគ្គិយបាចិត្តិយភាវតោ’’តិ អជ្ឈាហរិតព្ពំ។ ឥធ ឧត្តរិករណីយំ ‘‘តិក្ខត្តុ’’ន្តិអាទិគាថាយ (វិ. វិ. ៦៧១) វក្ខតិ។
647.Raññā vāti rājato vā. Rājato bhoggaṃ bhuñjitabbaṃ assa atthīti ‘‘rājabhoggo’’ti vutto, rājato bhattavettanalābhito yato kutoci dāyakā ābhatanti sambandho. Na ca vaṭṭatīti ettha ‘‘nissaggiyapācittiyabhāvato’’ti ajjhāharitabbaṃ. Idha uttarikaraṇīyaṃ ‘‘tikkhattu’’ntiādigāthāya (vi. vi. 671) vakkhati.
៦៤៨. ចីវរចេតាបន្នវសេន អធិគតរជតាទិ យេន កេនចិ បរិយាយេនាបិ ន សាទិតព្ពន្តិ ទស្សេតុមាហ ‘‘រជតំ វា’’តិអាទិ។ ធវលសភាវតាយ រាជតីតិ រជតំ, សជ្ឈុ។ ជាតំ រូបំ វណ្ណាយតនមេតស្សាតិ ជាតរូបំ, សុវណ្ណំ។ កិញ្ចីតិ អប្បមត្តកម្បិ។ អត្តនោ វា អត្ថាយ បរស្ស វា អត្ថាយ ទិយ្យមានំ កិញ្ចិ គណ្ហិតុំ ន វដ្ដតីតិ យោជនា។
648. Cīvaracetāpannavasena adhigatarajatādi yena kenaci pariyāyenāpi na sāditabbanti dassetumāha ‘‘rajataṃ vā’’tiādi. Dhavalasabhāvatāya rājatīti rajataṃ, sajjhu. Jātaṃ rūpaṃ vaṇṇāyatanametassāti jātarūpaṃ, suvaṇṇaṃ. Kiñcīti appamattakampi. Attano vā atthāya parassa vā atthāya diyyamānaṃ kiñci gaṇhituṃ na vaṭṭatīti yojanā.
៦៤៩. អត្តនោ បដិគ្គហណេ អាបត្តិយា រូបិយគហណសិក្ខាបទេ វក្ខមានត្តា អញ្ញស្ស អត្ថាយ គហណេ អាបត្តិទស្សនត្ថមាហ ‘‘អញ្ញស្សត្ថាយា’’តិអាទិ។ តត្ថ អញ្ញស្សត្ថាយាតិ អញ្ញស្ស បុគ្គលស្ស, គណស្ស, សង្ឃស្ស, ចេតិយស្ស, នវកម្មស្ស វា អត្ថាយ។ និទ្ទិដ្ឋន្តិ អាហរិត្វា ‘‘ឥមំ គណ្ហថា’’តិ វុត្តំ រជតំ, ជាតរូបំ វា អញ្ញំ វា យំ កិញ្ចិ និស្សគ្គិយទុក្កដវត្ថុំ បដិគ្គណ្ហតោ តស្ស ភិក្ខុនោ ទុក្កដំ ហោតីតិ មហាបច្ចរិយំ វុត្តន្តិ យោជនា។
649. Attano paṭiggahaṇe āpattiyā rūpiyagahaṇasikkhāpade vakkhamānattā aññassa atthāya gahaṇe āpattidassanatthamāha ‘‘aññassatthāyā’’tiādi. Tattha aññassatthāyāti aññassa puggalassa, gaṇassa, saṅghassa, cetiyassa, navakammassa vā atthāya. Niddiṭṭhanti āharitvā ‘‘imaṃ gaṇhathā’’ti vuttaṃ rajataṃ, jātarūpaṃ vā aññaṃ vā yaṃ kiñci nissaggiyadukkaṭavatthuṃ paṭiggaṇhato tassa bhikkhuno dukkaṭaṃ hotīti mahāpaccariyaṃ vuttanti yojanā.
៦៥០-១. វុត្តមេវត្ថំ សរូបតោ វិភាវេតុមាហ ‘‘នេត្វា’’តិអាទិ។ នេត្វាតិ អានេត្វា។ អកប្បិយំ ភណ្ឌន្តិ ‘‘រជតំ ជាតរូបំ វា’’តិ យថាវុត្តមេវ អកប្បិយភណ្ឌំ។ ឥត្ថន្តិ វក្ខមានប្បការេន។ ន ច វដ្ដតីតិ ឯត្ថ ច-ការេន វដ្ដតិ ចាតិ អនុញ្ញាតំ កតន្តិ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ –
650-1. Vuttamevatthaṃ sarūpato vibhāvetumāha ‘‘netvā’’tiādi. Netvāti ānetvā. Akappiyaṃ bhaṇḍanti ‘‘rajataṃ jātarūpaṃ vā’’ti yathāvuttameva akappiyabhaṇḍaṃ. Itthanti vakkhamānappakārena. Na ca vaṭṭatīti ettha ca-kārena vaṭṭati cāti anuññātaṃ katanti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ –
‘‘សចេ បន ‘នយិទំ ភិក្ខូនំ សម្បដិច្ឆិតុំ វដ្ដតី’តិ បដិក្ខិត្តេ ‘វឌ្ឍកីនំ វា កម្មករានំ វា ហត្ថេ ភវិស្សតិ, កេវលំ តុម្ហេ សុកតទុក្កដំ ជានាថា’តិ វត្វា តេសំ ហត្ថេ ទត្វា បក្កមតិ, វដ្ដតិ។ អថាបិ ‘មម មនុស្សានំ ហត្ថេ ភវិស្សតិ, មយ្ហមេវ វា ហត្ថេ ភវិស្សតិ, កេវលំ តុម្ហេ យំ យស្ស ទាតព្ពំ, តទត្ថាយ បេសេយ្យាថា’តិ វទតិ, ឯវម្បិ វដ្ដតី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥៣៨-៥៣៩)។
‘‘Sace pana ‘nayidaṃ bhikkhūnaṃ sampaṭicchituṃ vaṭṭatī’ti paṭikkhitte ‘vaḍḍhakīnaṃ vā kammakarānaṃ vā hatthe bhavissati, kevalaṃ tumhe sukatadukkaṭaṃ jānāthā’ti vatvā tesaṃ hatthe datvā pakkamati, vaṭṭati. Athāpi ‘mama manussānaṃ hatthe bhavissati, mayhameva vā hatthe bhavissati, kevalaṃ tumhe yaṃ yassa dātabbaṃ, tadatthāya peseyyāthā’ti vadati, evampi vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.538-539).
៦៥២. វិហារស្សាតិ ឯត្ថ ‘‘នវកម្មស្សា’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥៣៨-៥៣៩) អដ្ឋកថាយំ វុត្តត្តា វត្តព្ពំ គាថាពន្ធវសេន ន វុត្តំ។
652.Vihārassāti ettha ‘‘navakammassā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.538-539) aṭṭhakathāyaṃ vuttattā vattabbaṃ gāthābandhavasena na vuttaṃ.
៦៥៤. រជតំ ជាតរូបំ វា សង្ឃស្សាតិ ឯត្ថ ‘‘ចត្តារោ បច្ចយេ បរិភុញ្ជថាតិ ទិន្ន’’ន្តិ សេសោ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘សចេ បន កោចិ ពហុម្បិ ហិរញ្ញសុវណ្ណំ អានេត្វា ‘ឥទំ សង្ឃស្ស ទម្មិ, ចត្តារោ បច្ចយេ បរិភុញ្ជថា’តិ វទតិ, តំ ចេ សង្ឃោ សម្បដិច្ឆតិ, បដិគ្គហណេបិ បរិភោគេបិ អាបត្តី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥៣៨-៥៣៩)។ ឯវំ អាភតំ តស្មិំ សង្ឃេ យោ កោចិ ភិក្ខុ ‘‘នយិទំ កប្បតី’’តិ សចេ បដិក្ខិបតិ, ‘‘អយំ សង្ឃស្ស លាភន្តរាយំ ករោតី’’តិ វទន្តស្សេវ អាបត្តិ ហោតិ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘យោ ហិ តំ ចោទេតិ, ស្វេវ សាបត្តិកោ ហោតិ, តេន បន ឯកេន ពហូ អនាបត្តិកា កតា’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥៣៨-៥៣៩)។ ឥធ ស្វេវ សាបត្តិកោតិ ឯត្ថ ‘‘ទុក្កដាបត្តិកោតិ វុត្តំ ហោតី’’តិ គណ្ឋិបទេ វុត្តំ។ ឥមិស្សា គាថាយ ‘‘សង្ឃស្សា’’តិ អលិខិត្វា ‘‘ភិក្ខុនោ’’តិ ច លិខន្តិ, តំ ន សុន្ទរំ។ ឥទានិ ទស្សិតអដ្ឋកថាបាឋេ ‘‘សង្ឃោ សម្បដិច្ឆតី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥៣៨-៥៣៩) វុត្តត្តា ‘‘សង្ឃស្សា’’តិ បាឋោ សុន្ទរោ។
654.Rajataṃ jātarūpaṃ vā saṅghassāti ettha ‘‘cattāro paccaye paribhuñjathāti dinna’’nti seso. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sace pana koci bahumpi hiraññasuvaṇṇaṃ ānetvā ‘idaṃ saṅghassa dammi, cattāro paccaye paribhuñjathā’ti vadati, taṃ ce saṅgho sampaṭicchati, paṭiggahaṇepi paribhogepi āpattī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.538-539). Evaṃ ābhataṃ tasmiṃ saṅghe yo koci bhikkhu ‘‘nayidaṃ kappatī’’ti sace paṭikkhipati, ‘‘ayaṃ saṅghassa lābhantarāyaṃ karotī’’ti vadantasseva āpatti hoti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘yo hi taṃ codeti, sveva sāpattiko hoti, tena pana ekena bahū anāpattikā katā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.538-539). Idha sveva sāpattikoti ettha ‘‘dukkaṭāpattikoti vuttaṃ hotī’’ti gaṇṭhipade vuttaṃ. Imissā gāthāya ‘‘saṅghassā’’ti alikhitvā ‘‘bhikkhuno’’ti ca likhanti, taṃ na sundaraṃ. Idāni dassitaaṭṭhakathāpāṭhe ‘‘saṅgho sampaṭicchatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.538-539) vuttattā ‘‘saṅghassā’’ti pāṭho sundaro.
៦៥៥. តឡាកស្សាតិ វាបិយា។ សស្សុប្បត្តិនិទានតោ តឡាកំ ខេត្តំ, តតោ តស្ស គហណំ វា បរិភោគោ វា ន ច វដ្ដតីតិ យោជនា។ តឡាកស្ស ចាតិ ឯត្ថ ច-ការេន ខេត្តវត្ថុ សង្គហិតំ។ ន ច វដ្ដតីតិ ឯត្ថ ចការេន វដ្ដតិ ចាតិ ទស្សិតំ ហោតិ។
655.Taḷākassāti vāpiyā. Sassuppattinidānato taḷākaṃ khettaṃ, tato tassa gahaṇaṃ vā paribhogo vā na ca vaṭṭatīti yojanā. Taḷākassa cāti ettha ca-kārena khettavatthu saṅgahitaṃ. Na ca vaṭṭatīti ettha cakārena vaṭṭati cāti dassitaṃ hoti.
៦៥៦. តំ កតមន្តិ អាហ ‘‘ចត្តារោ’’តិអាទិ។ សព្ពម្បីតិ តឡាកបោក្ខរណិខេត្តាទិ សព្ពម្បិ។
656. Taṃ katamanti āha ‘‘cattāro’’tiādi. Sabbampīti taḷākapokkharaṇikhettādi sabbampi.
៦៥៨-៩. អបរិច្ឆិន្នភាគស្មិន្តិ ‘‘ឥមស្មិំ ភូមិភាគេ កតស្ស កម្មេហិ ឯត្តកោ ភាគោ ទេយ្យោ’’តិ ឯវំ បុព្ពេ អនិយមិតអាយេ ភូមិភាគេ។ អកតបុព្ពំ នវសស្សំ នាម។ ឯត្តកំ ភាគំ ទេថាតិ ឯត្តកំ កហាបណភាគំ ទេថ។ ឧដ្ឋាបេតីតិ ឧប្បាទេតិ។
658-9.Aparicchinnabhāgasminti ‘‘imasmiṃ bhūmibhāge katassa kammehi ettako bhāgo deyyo’’ti evaṃ pubbe aniyamitaāye bhūmibhāge. Akatapubbaṃ navasassaṃ nāma. Ettakaṃ bhāgaṃ dethāti ettakaṃ kahāpaṇabhāgaṃ detha. Uṭṭhāpetīti uppādeti.
‘‘កសថ វបថា’’តិ អកប្បិយំ វាចំ វត្វាតិ យោជនា។ វបថាតិ ចាតិ ឯត្ថ ច-សទ្ទោ ឥធ អវុត្តំ តំកត្តុយោគកាលេ វុច្ចមានំ អកប្បិយវចនន្តរំ សមុច្ចិនោតិ។ ឧប្បាទិតញ្ចាតិ ឯត្ថ ច-សទ្ទោ កហាបណំ សមុច្ចិនោតិ។ សព្ពន្តិ តថា ឧប្បាទិតកហាបណញ្ច ឯវំ អកប្បិយវោហារេន ឧប្បាទិតញ្ចាតិ សព្ពំ។
‘‘Kasatha vapathā’’ti akappiyaṃ vācaṃ vatvāti yojanā. Vapathāti cāti ettha ca-saddo idha avuttaṃ taṃkattuyogakāle vuccamānaṃ akappiyavacanantaraṃ samuccinoti. Uppāditañcāti ettha ca-saddo kahāpaṇaṃ samuccinoti. Sabbanti tathā uppāditakahāpaṇañca evaṃ akappiyavohārena uppāditañcāti sabbaṃ.
៦៦០. កសថាទិកំ វចនំ អវត្វា ‘‘ឯត្តិកាយ ភូមិយា ឯត្តកោ នាម ភាគោ’’តិ ភូមិំ យោ ច បតិដ្ឋាបេតិ, តស្សេវេតមកប្បិយន្តិ វក្ខមានេន យោជេតព្ពំ។ ច-សទ្ទោ ‘‘យោ បនា’’តិ វក្ខមានបុគ្គលន្តរាបេក្ខោ។
660. Kasathādikaṃ vacanaṃ avatvā ‘‘ettikāya bhūmiyā ettako nāma bhāgo’’ti bhūmiṃ yo ca patiṭṭhāpeti, tassevetamakappiyanti vakkhamānena yojetabbaṃ. Ca-saddo ‘‘yo panā’’ti vakkhamānapuggalantarāpekkho.
៦៦១-២. ភូមិយា សយមេវ បមាណស្ស ជាននត្ថំ តូតិ យោជនា, ‘‘ឯត្តកេ ភូមិភាគេ អម្ហេហិ សស្សំ កតំ, ឯត្តកំ នាម ភាគំ គណ្ហថា’’តិ កសកេហិ វុត្តេ តេសំ វចនំ អសទ្ទហិត្វា សយមេវ ខេត្តភូមិយា បមាណំ ញាតុកាមតាយាតិ អត្ថោ។ តុ-សទ្ទោ ឥមមេវ វិសេសំ ជោតេតិ។ យោ បន មិនាតិ, តស្សេវេតមកប្បិយន្តិ វក្ខមានេន យោជេតព្ពំ។ រជ្ជុយាបិ ច ទណ្ឌេនាតិ ឯត្ថ បាទេនាបិ មិនិតុំ ន វដ្ដតីតិ វទន្តិ។ ‘‘រក្ខតី’’តិអាទិកិរិយាបទេហិបិ ឯវមេវ យោជេតព្ពំ។
661-2. Bhūmiyā sayameva pamāṇassa jānanatthaṃ tūti yojanā, ‘‘ettake bhūmibhāge amhehi sassaṃ kataṃ, ettakaṃ nāma bhāgaṃ gaṇhathā’’ti kasakehi vutte tesaṃ vacanaṃ asaddahitvā sayameva khettabhūmiyā pamāṇaṃ ñātukāmatāyāti attho. Tu-saddo imameva visesaṃ joteti. Yo pana mināti, tassevetamakappiyanti vakkhamānena yojetabbaṃ. Rajjuyāpi ca daṇḍenāti ettha pādenāpi minituṃ na vaṭṭatīti vadanti. ‘‘Rakkhatī’’tiādikiriyāpadehipi evameva yojetabbaṃ.
ខលេ ឋត្វា រក្ខតីតិ ធញ្ញករណេ ឋត្វា អញ្ញេ គណ្ហិតុំ អទត្វា បាលេតិ។ កថំ រក្ខិតុំ វដ្ដតិ, កថំ រក្ខិតុំ ន វដ្ដតីតិ? តំ បន វីហិំ ‘‘ឥទំ វា ឯត្តកំ វា មា គណ្ហ, ឥទំ គហេតុំ ន លព្ភតី’’តិ វា ‘‘ឥតោ អបនេហិ, ឥធ បុញ្ជំ ករោហី’’តិ វា ឯវមាទិនា បយោគេន ចេ រក្ខតិ, តំ អកប្បិយំ។ សចេ ‘‘មយិ ឋិតេ រក្ខិតំ ហោតី’’តិ រក្ខតិ, គណ្ហន្តេ វា បស្សិត្វា ‘‘កិំ ករោថា’’តិ ភណតិ, វដ្ដតិ។ រូបិយបដិគ្គហណសិក្ខាបទេ ទ្វារំ បិទហិត្វា រក្ខន្តេន វសិតព្ពន្តិ ហិ វុត្តន្តិ គណ្ឋិបទេ វុត្តនយេន វេទិតព្ពោ។ អញ្ញស្មិម្បិ គណ្ឋិបទេ វុត្តំ ‘‘ថេនេត្វា គណ្ហន្តេ សតិ ឯតំ ភោ បវត្តិំ ភិក្ខុសង្ឃស្ស កិំ អារោចេស្សាមីតិ បដិបុច្ឆិតុំ វដ្ដតីតិ វទន្តី’’តិ។ នីហរាបេតីតិ ឯត្ថាបិ សចេ បរិយាយេន វទតិ, វដ្ដតីតិ វទន្តិ។ តស្សេវេតមកប្បិយន្តិ ឥទំ ខេត្តមិននាទិំ ករោន្តេន លទ្ធព្ពតោ អញ្ញស្ស អភិនវុប្បាទិតស្ស អភាវា អញ្ញេសំ វដ្ដតីតិ ទ្វីសុ គណ្ឋិបទេសុ វុត្តំ។
Khaleṭhatvā rakkhatīti dhaññakaraṇe ṭhatvā aññe gaṇhituṃ adatvā pāleti. Kathaṃ rakkhituṃ vaṭṭati, kathaṃ rakkhituṃ na vaṭṭatīti? Taṃ pana vīhiṃ ‘‘idaṃ vā ettakaṃ vā mā gaṇha, idaṃ gahetuṃ na labbhatī’’ti vā ‘‘ito apanehi, idha puñjaṃ karohī’’ti vā evamādinā payogena ce rakkhati, taṃ akappiyaṃ. Sace ‘‘mayi ṭhite rakkhitaṃ hotī’’ti rakkhati, gaṇhante vā passitvā ‘‘kiṃ karothā’’ti bhaṇati, vaṭṭati. Rūpiyapaṭiggahaṇasikkhāpade dvāraṃ pidahitvā rakkhantena vasitabbanti hi vuttanti gaṇṭhipade vuttanayena veditabbo. Aññasmimpi gaṇṭhipade vuttaṃ ‘‘thenetvā gaṇhante sati etaṃ bho pavattiṃ bhikkhusaṅghassa kiṃ ārocessāmīti paṭipucchituṃ vaṭṭatīti vadantī’’ti. Nīharāpetīti etthāpi sace pariyāyena vadati, vaṭṭatīti vadanti. Tassevetamakappiyanti idaṃ khettaminanādiṃ karontena laddhabbato aññassa abhinavuppāditassa abhāvā aññesaṃ vaṭṭatīti dvīsu gaṇṭhipadesu vuttaṃ.
៦៦៣. ‘‘ឯត្តកេហិ វីហីហិ ឥទំ អាហរថា’’តិ វុត្តា សចេ អាហរន្តីតិ យោជនា។ ឯត្ថ ‘‘តស្សេវេតមកប្បិយ’’ន្តិ ឥទំ ធញ្ញស្ស វិចារិតត្តា វុត្តំ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘តស្សេវ អកប្បិយំ។ កស្មា? ធញ្ញស្ស វិចារិតត្តា’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥៣៨-៥៣៩)។
663. ‘‘Ettakehi vīhīhi idaṃ āharathā’’ti vuttā sace āharantīti yojanā. Ettha ‘‘tassevetamakappiya’’nti idaṃ dhaññassa vicāritattā vuttaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tasseva akappiyaṃ. Kasmā? Dhaññassa vicāritattā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.538-539).
៦៦៤. ហិរញ្ញេនាតិ កហាបណេន។ ‘‘តមកប្បិយ’’ន្តិ ឥទំ កហាបណានំ វិចារិតត្តា វុត្តំ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘សព្ពេសំ អកប្បិយំ។ កស្មា? កហាបណានំ វិចារិតត្តា’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥៣៨-៥៣៩)។
664.Hiraññenāti kahāpaṇena. ‘‘Tamakappiya’’nti idaṃ kahāpaṇānaṃ vicāritattā vuttaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sabbesaṃ akappiyaṃ. Kasmā? Kahāpaṇānaṃ vicāritattā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.538-539).
៦៦៥. បេសការកទាសំ វាតិ បេសការកសង្ខាតំ ទាសំ វា, បេសការោ តន្តវាយោ។ អារាមិកានំ នាមេន ទេន្តេតិ ‘‘អារាមិកំ ទម្មិ, វេយ្យាវច្ចករំ ទម្មី’’តិអាទិនា នយេន ទេន្តេ។
665.Pesakārakadāsaṃ vāti pesakārakasaṅkhātaṃ dāsaṃ vā, pesakāro tantavāyo. Ārāmikānaṃ nāmena denteti ‘‘ārāmikaṃ dammi, veyyāvaccakaraṃ dammī’’tiādinā nayena dente.
៦៦៦. ខីរំ ទធិ តក្កំ សប្បិ នវនីតន្តិ បញ្ចគោរសា។
666. Khīraṃ dadhi takkaṃ sappi navanītanti pañcagorasā.
៦៦៧. អជិកាទីសូតិ អាទិ-សទ្ទេន មហិសំ សង្គណ្ហាតិ។
667.Ajikādīsūti ādi-saddena mahisaṃ saṅgaṇhāti.
៦៦៩. បដិសិទ្ធេបីតិ បដិក្ខិត្តេបិ។ មូលំ ទត្វាតិ កប្បិយភណ្ឌមូលំ ទត្វា។ កុក្កុដាទយោ បន ‘‘សុខេន វសន្តូ’’តិ អរញ្ញេយេវ វិស្សជ្ជេតព្ពំ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘កុក្កុដសូករេ ‘សុខំ ជីវន្តូ’តិ អរញ្ញេ វិស្សជ្ជេតុំ វដ្ដតី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥៣៨-៥៣៩)។ សូករមយូរាទីសុបិ លទ្ធេសុ តេសំ អនុរូបេយេវ វិសយេ វិស្សជ្ជេតព្ពា។
669.Paṭisiddhepīti paṭikkhittepi. Mūlaṃ datvāti kappiyabhaṇḍamūlaṃ datvā. Kukkuṭādayo pana ‘‘sukhena vasantū’’ti araññeyeva vissajjetabbaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘kukkuṭasūkare ‘sukhaṃ jīvantū’ti araññe vissajjetuṃ vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.538-539). Sūkaramayūrādīsupi laddhesu tesaṃ anurūpeyeva visaye vissajjetabbā.
៦៧១. ‘‘តិក្ខត្តុ’’ន្តិអាទិគាថាយ កោ សម្ពន្ធោ? ‘‘រញ្ញា វា រាជភោគ្គេនា’’តិអាទិគាថាយ សង្គហិតនយេន រាជរាជាមច្ចព្រាហ្មណគហបតាទីសុ យេន កេនចិ អត្តនា វា ចីវរចេតាបន្នេន ចីវរំ ចេតាបេត្វា ‘‘ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ ចីវរេន អច្ឆាទេហី’’តិ វត្វា តំ ចីវរចេតាបន្នសង្ខាតំ ចីវរមូលំ ទត្វា បហិតទូតេន វា ភិក្ខុំ ឧបសង្កមិត្វា ‘‘ឥទំ ខោ ភន្តេ អាយស្មន្តំ ឧទ្ទិស្ស ចីវរចេតាបន្នំ អាភតំ, បដិគ្គណ្ហាតុ អាយស្មា ចីវរចេតាបន្ន’’ន្តិ យទិ វុច្ចេយ្យ, ភិក្ខុនា ‘‘ន ខោ មយំ អាវុសោ ចីវរចេតាបន្នំ បដិគ្គណ្ហាម, ចីវរញ្ច ខោ មយំ បដិគ្គណ្ហាម កាលេន កប្បិយ’’ន្តិ វុត្តេ សចេ តេន ‘‘អត្ថិ បនាយស្មតោ កោចិ វេយ្យាវច្ចករោ’’តិ វុត្តេ ចីវរត្ថិកេន ភិក្ខុនា ‘‘ឯសោ ខោ អាវុសោ ភិក្ខូនំ វេយ្យាវច្ចករោ’’តិ អារាមិកេ វា ឧបាសកេ វា ទស្សិតេ យទិ សោ តស្ស អត្តនា អាហរិត្វា ‘‘ឥមស្ស ភិក្ខុនោ ចីវរេន អត្ថេ សតិ ឥមិនា ចីវរំ ចេតាបេត្វា អច្ឆាទេហី’’តិ វត្វា តំ ភិក្ខុំ ឧបសង្កមិត្វា ‘‘យំ ខោ ភន្តេ អាយស្មា វេយ្យាវច្ចករំ និទ្ទិសិ, សញ្ញត្តោ សោ មយា, ឧបសង្កមតុ អាយស្មា កាលេន, ចីវរេន តំ អច្ឆាទេស្សតី’’តិ យទិ វទេយ្យ, តេន ចីវរត្ថិកេន ភិក្ខុនា កិំ កាតព្ពន្តិ ភគវតា វុត្តន្តិ អាហាតិ អយមិមិស្សា គាថាយ សម្ពន្ធោ។
671. ‘‘Tikkhattu’’ntiādigāthāya ko sambandho? ‘‘Raññā vā rājabhoggenā’’tiādigāthāya saṅgahitanayena rājarājāmaccabrāhmaṇagahapatādīsu yena kenaci attanā vā cīvaracetāpannena cīvaraṃ cetāpetvā ‘‘itthannāmaṃ bhikkhuṃ cīvarena acchādehī’’ti vatvā taṃ cīvaracetāpannasaṅkhātaṃ cīvaramūlaṃ datvā pahitadūtena vā bhikkhuṃ upasaṅkamitvā ‘‘idaṃ kho bhante āyasmantaṃ uddissa cīvaracetāpannaṃ ābhataṃ, paṭiggaṇhātu āyasmā cīvaracetāpanna’’nti yadi vucceyya, bhikkhunā ‘‘na kho mayaṃ āvuso cīvaracetāpannaṃ paṭiggaṇhāma, cīvarañca kho mayaṃ paṭiggaṇhāma kālena kappiya’’nti vutte sace tena ‘‘atthi panāyasmato koci veyyāvaccakaro’’ti vutte cīvaratthikena bhikkhunā ‘‘eso kho āvuso bhikkhūnaṃ veyyāvaccakaro’’ti ārāmike vā upāsake vā dassite yadi so tassa attanā āharitvā ‘‘imassa bhikkhuno cīvarena atthe sati iminā cīvaraṃ cetāpetvā acchādehī’’ti vatvā taṃ bhikkhuṃ upasaṅkamitvā ‘‘yaṃ kho bhante āyasmā veyyāvaccakaraṃ niddisi, saññatto so mayā, upasaṅkamatu āyasmā kālena, cīvarena taṃ acchādessatī’’ti yadi vadeyya, tena cīvaratthikena bhikkhunā kiṃ kātabbanti bhagavatā vuttanti āhāti ayamimissā gāthāya sambandho.
តិក្ខត្តុំ ចោទនា វុត្តាតិ ‘‘ចីវរត្ថិកេន ភិក្ខវេ ភិក្ខុនា វេយ្យាវច្ចករោ ឧបសង្កមិត្វា ទ្វត្តិក្ខត្តុំ ចោទេតព្ពោ សារេតព្ពោ ‘អត្ថោ មេ អាវុសោ ចីវរេនា’’តិ តិក្ខត្តុំ ចោទនា កាតព្ពាតិ វុត្តា។
Tikkhattuṃ codanā vuttāti ‘‘cīvaratthikena bhikkhave bhikkhunā veyyāvaccakaro upasaṅkamitvā dvattikkhattuṃ codetabbo sāretabbo ‘attho me āvuso cīvarenā’’ti tikkhattuṃ codanā kātabbāti vuttā.
ឆក្ខត្តុំ ឋានមព្រវីតិ ‘‘ទ្វត្តិក្ខត្តុំ ចោទយមានោ សារយមានោ តំ ចីវរំ អភិនិប្ផាទេយ្យ, ឥច្ចេតំ កុសលំ, នោ ចេ អភិនិប្ផាទេយ្យ, ចតុក្ខត្តុំ បញ្ចក្ខត្តុំ ឆក្ខត្តុបរមំ តុណ្ហីភូតេន ឧទ្ទិស្ស ឋាតព្ព’’ន្តិ (បារា. ៥៣៨) វុត្តត្តា តិក្ខត្តុំ ឧបសង្កមិត្វា ‘‘អត្ថោ មេ អាវុសោ ចីវរេនា’’តិ កតាយ ចោទនាយ ន និប្បជ្ជេយ្យ, តេន បុន គន្ត្វា យំ កិញ្ចិ អវត្វា ‘‘ន អាសនេ និសីទិតព្ពំ, ន អាមិសំ បដិគ្គហេតព្ពំ, ន ធម្មោ ភាសិតព្ពោ’’តិ (បារា. ៥៣៩) វចនតោ ឋានភញ្ជនកំ និសជ្ជាទិំ កិញ្ចិ អកត្វា ‘‘កិំ ការណំ អាគតោសី’’តិ បុច្ឆិតេ ‘‘ជានាហិ , អាវុសោ’’តិ ឯត្តកមត្តំ វត្វា ឧក្កដ្ឋបរិច្ឆេទេន ឆក្ខត្តុំ ឋានំ សទ្ធម្មវរចក្កវត្តិនា ភគវតា ទេសិតន្តិ វុត្តំ ហោតិ។
Chakkhattuṃ ṭhānamabravīti ‘‘dvattikkhattuṃ codayamāno sārayamāno taṃ cīvaraṃ abhinipphādeyya, iccetaṃ kusalaṃ, no ce abhinipphādeyya, catukkhattuṃ pañcakkhattuṃ chakkhattuparamaṃ tuṇhībhūtena uddissa ṭhātabba’’nti (pārā. 538) vuttattā tikkhattuṃ upasaṅkamitvā ‘‘attho me āvuso cīvarenā’’ti katāya codanāya na nippajjeyya, tena puna gantvā yaṃ kiñci avatvā ‘‘na āsane nisīditabbaṃ, na āmisaṃ paṭiggahetabbaṃ, na dhammo bhāsitabbo’’ti (pārā. 539) vacanato ṭhānabhañjanakaṃ nisajjādiṃ kiñci akatvā ‘‘kiṃ kāraṇaṃ āgatosī’’ti pucchite ‘‘jānāhi , āvuso’’ti ettakamattaṃ vatvā ukkaṭṭhaparicchedena chakkhattuṃ ṭhānaṃ saddhammavaracakkavattinā bhagavatā desitanti vuttaṃ hoti.
យទិ ចោទេតិយេវាតិ សចេ ឋានំ អកត្វា ចោទនាមត្តំ ករោតិ, ឆ អព្រវីតិ យោជនា, ‘‘ចោទនា’’តិ សាមត្ថិយតោ លព្ភតិ, ឆក្ខត្តុំ ចោទេត្វា សកិម្បិ ន ឋាតព្ពន្តិ វុត្តំ ហោតិ។
Yadi codetiyevāti sace ṭhānaṃ akatvā codanāmattaṃ karoti, cha abravīti yojanā, ‘‘codanā’’ti sāmatthiyato labbhati, chakkhattuṃ codetvā sakimpi na ṭhātabbanti vuttaṃ hoti.
ឆចោទនំ អកត្វា យោ ឋានមេវ ករោតិ, តេន កតិ ឋានានិ កាតព្ពានីតិ អាហ ‘‘ចោទនាទិគុណា ឋិតី’’តិ, ‘‘កាតព្ពា’’តិ សេសោ, ‘‘អព្រវី’’តិ ឥមិនា យោជេតព្ពំ, ‘‘ចតុក្ខត្តុំ ចោទេត្វា ចតុក្ខត្តុំ ឋាតព្ពំ, បញ្ចក្ខត្តុំ ចោទេត្វា ទ្វិក្ខត្តុំ ឋាតព្ពំ, ឆក្ខត្តុំ ចោទេត្វា ន ឋាតព្ព’’ន្តិ (បារា. ៥៣៩) វចនតោ, ‘‘ឆក្ខត្តុបរម’’ន្តិ (បារា. ៥៣៩) វចនតោ ច ឆក្ខត្តុំ ចោទនាយ ទិគុណា ទ្វាទសក្ខត្តុកា ឋិតិ ហោតីតិ សិទ្ធត្តា ចោទនមេវ អកត្វា ឋានមត្តមេវ ករោន្តស្ស ទ្វាទសក្ខត្តុំ វុត្តនយេន ឋាតព្ពមេវាតិ វុត្តំ ហោតិ។ តតោ បរំ កាតព្ពំ អទស្សេត្វា ឯត្តកេនេវ និវត្តេតព្ពន្តិ ញាបេន្តោ ‘‘តតោ ចេ ឧត្តរិ វាយមមានោ តំ ចីវរំ អភិនិប្ផាទេតិ, បយោគេ ទុក្កដំ, បដិលាភេន និស្សគ្គិយ’’ន្តិ (បារា. ៥៣៩) វុត្តនយា អាបត្តិ ហោតីតិ ទស្សេតិ។
Chacodanaṃ akatvā yo ṭhānameva karoti, tena kati ṭhānāni kātabbānīti āha ‘‘codanādiguṇā ṭhitī’’ti, ‘‘kātabbā’’ti seso, ‘‘abravī’’ti iminā yojetabbaṃ, ‘‘catukkhattuṃ codetvā catukkhattuṃ ṭhātabbaṃ, pañcakkhattuṃ codetvā dvikkhattuṃ ṭhātabbaṃ, chakkhattuṃ codetvā na ṭhātabba’’nti (pārā. 539) vacanato, ‘‘chakkhattuparama’’nti (pārā. 539) vacanato ca chakkhattuṃ codanāya diguṇā dvādasakkhattukā ṭhiti hotīti siddhattā codanameva akatvā ṭhānamattameva karontassa dvādasakkhattuṃ vuttanayena ṭhātabbamevāti vuttaṃ hoti. Tato paraṃ kātabbaṃ adassetvā ettakeneva nivattetabbanti ñāpento ‘‘tato ce uttari vāyamamāno taṃ cīvaraṃ abhinipphādeti, payoge dukkaṭaṃ, paṭilābhena nissaggiya’’nti (pārā. 539) vuttanayā āpatti hotīti dasseti.
៦៧២. ‘‘អចោទេត្វា លទ្ធេ’’តិ ឥទំ ឧបលក្ខណំ ‘‘អដ្ឋត្វា លទ្ធេ’’តិ ច គយ្ហមានត្តា។
672.‘‘Acodetvā laddhe’’ti idaṃ upalakkhaṇaṃ ‘‘aṭṭhatvā laddhe’’ti ca gayhamānattā.
រាជសិក្ខាបទកថាវណ្ណនា។
Rājasikkhāpadakathāvaṇṇanā.
ចីវរវគ្គោ បឋមោ។
Cīvaravaggo paṭhamo.
៦៧៣. ‘‘ឯកេនាបី’’តិ ឥមិនា កិំ បន ទ្វីហិ, ពហូហិ វាតិ វុត្តំ ហោតិ។ មិស្សេត្វាតិ អន្តមសោ វាតេន អាហដេនាបិ កោសិយំសុនា មិស្សេត្វា។ សន្ថតន្តិ ‘‘សន្ថតំ នាម សន្ថរិត្វា កតំ ហោតិ អវាយិម’’ន្តិ (បារា. ៥៤៤) បទភាជនេ ច ‘‘សមេ ភូមិភាគេ កោសិយំសូនិ ឧបរូបរិ សន្ថរិត្វា កញ្ជិកាទីហិ សិញ្ចិត្វា កតំ ហោតី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥៤២) អដ្ឋកថាយ ច វុត្តសរូបំ កញ្ជិកំ សិញ្ចិត្វា កោសិយំសូនិ អត្ថរិត្វា យាវ ពហលមិច្ឆតិ, តាវ វឌ្ឍេត្វា និសីទននិបជ្ជនាទិអត្ថំ កាតព្ពំ សន្ថតន្តិ អត្ថោ។ កោសិយំសុនាតិ កោសិយកិមិកោសិយស្ស ឥទន្តិ កោសិយំ, សុត្តំ, តស្ស សុត្តស្ស អំសុ, តេន កោសិយំសុនាតិ អត្ថោ ។ ការាបេន្តស្សាតិ ឧបលក្ខណត្តា ‘‘ករោន្តស្សា’’តិបិ គហេតព្ពំ។ វុត្តញ្ហេតំ ‘‘ការាបេយ្យាតិ ឯកេនាបិ កោសិយំសុនា មិស្សេត្វា ករោតិ វា ការាបេតិ វា’’តិ (បារា. ៥៤៤)។ តេនេវាហ ‘‘បរត្ថាយ ករោន្តស្ស ការាបេន្តស្សា’’តិ។
673.‘‘Ekenāpī’’ti iminā kiṃ pana dvīhi, bahūhi vāti vuttaṃ hoti. Missetvāti antamaso vātena āhaṭenāpi kosiyaṃsunā missetvā. Santhatanti ‘‘santhataṃ nāma santharitvā kataṃ hoti avāyima’’nti (pārā. 544) padabhājane ca ‘‘same bhūmibhāge kosiyaṃsūni uparūpari santharitvā kañjikādīhi siñcitvā kataṃ hotī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.542) aṭṭhakathāya ca vuttasarūpaṃ kañjikaṃ siñcitvā kosiyaṃsūni attharitvā yāva bahalamicchati, tāva vaḍḍhetvā nisīdananipajjanādiatthaṃ kātabbaṃ santhatanti attho. Kosiyaṃsunāti kosiyakimikosiyassa idanti kosiyaṃ, suttaṃ, tassa suttassa aṃsu, tena kosiyaṃsunāti attho . Kārāpentassāti upalakkhaṇattā ‘‘karontassā’’tipi gahetabbaṃ. Vuttañhetaṃ ‘‘kārāpeyyāti ekenāpi kosiyaṃsunā missetvā karoti vā kārāpeti vā’’ti (pārā. 544). Tenevāha ‘‘paratthāya karontassa kārāpentassā’’ti.
៦៧៥. ភូមត្ថរណន្តិ បរិកម្មកតាយ ភូមិយា ឆវិរក្ខនត្ថាយ អត្ថរិតព្ពំ អត្ថរណំ។ ភិសិ នាម មញ្ចភិសិ, បីឋភិសីតិ ទ្វយំ។ ពិព្ពោហនំ ឧបធានំ។
675.Bhūmattharaṇanti parikammakatāya bhūmiyā chavirakkhanatthāya attharitabbaṃ attharaṇaṃ. Bhisi nāma mañcabhisi, pīṭhabhisīti dvayaṃ. Bibbohanaṃ upadhānaṃ.
កោសិយកថាវណ្ណនា។
Kosiyakathāvaṇṇanā.
៦៧៦. កាឡកេឡកលោមានន្តិ ‘‘កាឡកំ នាម ទ្វេ កាឡកានិ ជាតិយា កាឡកំ វា រជនកាឡកំ វា’’តិ (បារា. ៥៤៩) វចនតោ ឯវំ កាឡកានំ ឯឡកលោមានំ។ សុទ្ធានន្តិ ឥតរវណ្ណេហិ ឯឡកលោមេហិ អមិស្សានំ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘សុទ្ធកាឡកានន្តិ សុទ្ធានំ កាឡកានំ, អញ្ញេហិ អមិស្សិតកាឡកានន្តិ អត្ថោ’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥៤៧)។ ករេយ្យាតិ ករោន្តស្ស ច ការាបេន្តស្ស ចាតិ វុត្តំ ហោតិ។ យថាហ ‘‘ការាបេយ្យាតិ ករោតិ វា ការាបេតិ វា’’តិ។ អាបត្តិ ហោតីតិ ‘‘បយោគេ ទុក្កដំ, បដិលាភេន និស្សគ្គិយ’’ន្តិ បាឡិយំ វុត្តំ បុព្ពបយោគទុក្កដញ្ច និស្សគ្គិយបាចិត្តិយញ្ច អាហ។
676.Kāḷakeḷakalomānanti ‘‘kāḷakaṃ nāma dve kāḷakāni jātiyā kāḷakaṃ vā rajanakāḷakaṃ vā’’ti (pārā. 549) vacanato evaṃ kāḷakānaṃ eḷakalomānaṃ. Suddhānanti itaravaṇṇehi eḷakalomehi amissānaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘suddhakāḷakānanti suddhānaṃ kāḷakānaṃ, aññehi amissitakāḷakānanti attho’’ti (pārā. aṭṭha. 2.547). Kareyyāti karontassa ca kārāpentassa cāti vuttaṃ hoti. Yathāha ‘‘kārāpeyyāti karoti vā kārāpeti vā’’ti. Āpatti hotīti ‘‘payoge dukkaṭaṃ, paṭilābhena nissaggiya’’nti pāḷiyaṃ vuttaṃ pubbapayogadukkaṭañca nissaggiyapācittiyañca āha.
សុទ្ធកាឡកកថាវណ្ណនា។
Suddhakāḷakakathāvaṇṇanā.
៦៧៧. ឱទាតំ តុលំ វា ពហុំ វា សព្ពមេវ វា គហេត្វានាតិ យោជនា។ កបិលម្បិ វាតិ ឯត្ថាបិ ឯវមេវ យោជេតព្ពំ។ ឯត្ថ សព្ពមេវ វាតិ សន្ថតស្ស គហេតព្ពំ សព្ពមេវ វា លោមំ។ ករោន្តស្សាតិ ឯត្ថ ‘‘សន្ថត’’ន្តិ អធិការតោ លព្ភតិ។ ‘‘នវ’’ន្តិ ឥទំ ‘‘ករោន្តស្សា’’តិ បទសាមត្ថិយេន លព្ភតិ, នវំ សន្ថតំ ករោន្តស្សាតិ អត្ថោ, ‘‘អនាបត្តី’’តិ ឥមិនា សម្ពន្ធោ។ កបិលម្បិ វាតិ វាការេន បការន្តរេនាបិ ករោន្តស្ស អនាបត្តិំ សង្គណ្ហាតិ។ សេយ្យថិទំ? ‘‘នវំ បន ភិក្ខុនា សន្ថតំ ការយមានេន ទ្វេ ភាគា សុទ្ធកាឡកានំ ឯឡកលោមានំ អាទាតព្ពា តតិយំ ឱទាតានំ ចតុត្ថំ គោចរិយាន’’ន្តិ (បារា. ៥៥៣) មាតិកាយ អនុញ្ញាតប្បការោ វេទិតព្ពោ។
677. Odātaṃ tulaṃ vā bahuṃ vā sabbameva vā gahetvānāti yojanā. Kapilampi vāti etthāpi evameva yojetabbaṃ. Ettha sabbameva vāti santhatassa gahetabbaṃ sabbameva vā lomaṃ. Karontassāti ettha ‘‘santhata’’nti adhikārato labbhati. ‘‘Nava’’nti idaṃ ‘‘karontassā’’ti padasāmatthiyena labbhati, navaṃ santhataṃ karontassāti attho, ‘‘anāpattī’’ti iminā sambandho. Kapilampi vāti vākārena pakārantarenāpi karontassa anāpattiṃ saṅgaṇhāti. Seyyathidaṃ? ‘‘Navaṃ pana bhikkhunā santhataṃ kārayamānena dve bhāgā suddhakāḷakānaṃ eḷakalomānaṃ ādātabbā tatiyaṃ odātānaṃ catutthaṃ gocariyāna’’nti (pārā. 553) mātikāya anuññātappakāro veditabbo.
ឯត្ថ ‘‘ឱទាតំ កបិលម្បិ វា’’តិ ឯតស្ស ‘‘ពហុំ វា’’តិ វិសេសនេន កាឡកានំ ឯឡកលោមានំ យថាវុត្តភាគទ្វយតោ អធិកំ ឯឡកលោមម្បិ ន គហេតព្ពន្តិ ទីបេតិ កេវលានំ កាឡកានំ ឯឡកលោមានំ អគ្គហេតព្ពតាយ បឋមសិក្ខាបទេនេវ វុត្តត្តា។ ‘‘សព្ពមេវ វា’’តិ ឥមិនាបិ បុរិមសិក្ខាបទេ វិយ ឥមេ ឱទាតាទយោ សព្ពេ កេវលា ន គហេតព្ពា ន ហោន្តីតិ ទស្សិតំ ហោតិ។ ‘‘អនាបត្តី’’តិ ឥមិនា ឯវំ អកត្វា អញ្ញេន បការេន ករោន្តស្ស អាបត្តិ ហោតីតិ ព្យតិរេកតោ ទីបិតំ ហោតិ។
Ettha ‘‘odātaṃ kapilampi vā’’ti etassa ‘‘bahuṃ vā’’ti visesanena kāḷakānaṃ eḷakalomānaṃ yathāvuttabhāgadvayato adhikaṃ eḷakalomampi na gahetabbanti dīpeti kevalānaṃ kāḷakānaṃ eḷakalomānaṃ aggahetabbatāya paṭhamasikkhāpadeneva vuttattā. ‘‘Sabbameva vā’’ti imināpi purimasikkhāpade viya ime odātādayo sabbe kevalā na gahetabbā na hontīti dassitaṃ hoti. ‘‘Anāpattī’’ti iminā evaṃ akatvā aññena pakārena karontassa āpatti hotīti byatirekato dīpitaṃ hoti.
សេយ្យថិទំ? វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា ‘‘អនាទា ចេ ភិក្ខុ ទ្វេ ភាគេ សុទ្ធកាឡកានំ ឯឡកលោមានំ តតិយំ ឱទាតានំ ចតុត្ថំ គោចរិយានំ នវំ សន្ថតំ ការាបេយ្យ, និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយ’’ន្តិ។ យត្តកប្បមាណេហិ ឯឡកលោមេហិ នវំ សន្ថតំ កាតុកាមោ ហោតិ, តេ លោមេ ចតុភាគំ តុលយិត្វា ទ្វេ តុលេ វា ឩនេ វា កាឡកលោមេ គហេត្វា ឯកំ តុលំ ឱទាតេហិ វា ឯកំ តុលំ គោចរិយេហិ វា កាឡកេហិ វា ឩនេ កត្វា ទ្វីហិបិ អធិកេ វា កត្វា កាឡកលោមេ វជ្ជេត្វា ទ្វីសុ ឯកំ វា ទ្វេ ឯវ វា គហេត្វា កាតុញ្ច ការាបេតុញ្ច វដ្ដតីតិ វុត្តំ ហោតិ ។ ឯវំ អនាបត្តិទស្សនេន សព្ពោបិ សិក្ខាបទត្ថោ សង្គហិតោតិ ទដ្ឋព្ពោ។
Seyyathidaṃ? Vuttañhetaṃ bhagavatā ‘‘anādā ce bhikkhu dve bhāge suddhakāḷakānaṃ eḷakalomānaṃ tatiyaṃ odātānaṃ catutthaṃ gocariyānaṃ navaṃ santhataṃ kārāpeyya, nissaggiyaṃ pācittiya’’nti. Yattakappamāṇehi eḷakalomehi navaṃ santhataṃ kātukāmo hoti, te lome catubhāgaṃ tulayitvā dve tule vā ūne vā kāḷakalome gahetvā ekaṃ tulaṃ odātehi vā ekaṃ tulaṃ gocariyehi vā kāḷakehi vā ūne katvā dvīhipi adhike vā katvā kāḷakalome vajjetvā dvīsu ekaṃ vā dve eva vā gahetvā kātuñca kārāpetuñca vaṭṭatīti vuttaṃ hoti . Evaṃ anāpattidassanena sabbopi sikkhāpadattho saṅgahitoti daṭṭhabbo.
៦៧៨. ‘‘អនុក្កមេនា’’តិ ឥមិនា ឥមមេវ អគ្គហេត្វា បុរិមានន្តរំ វុត្តសិក្ខាបទទ្វយញ្ច គហេតព្ពន្តិ ទីបេតិ។ និស្សជ្ជិត្វា លទ្ធានិបីតិ យោជនា។ ‘‘អបី’’តិ ឥមិនា ‘‘អញ្ញេន កតំ បដិលភិត្វា បរិភុញ្ជតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (បារា. ៥៥៥) វុត្តទុក្កដញ្ច ‘‘និស្សគ្គិយំ ចីវរំ អនិស្សជ្ជិត្វា បរិភុញ្ជតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (បារា. ៤៦៨) បឋមនិស្សគ្គិយសិក្ខាបទេ វុត្តនយេន ឥហាបិ ‘‘និស្សគ្គិយំ សន្ថតំ អនិស្សជ្ជិត្វា បរិភុញ្ជតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ វុត្តម្បិ ធម្មសង្គហការកេហិ បេយ្យាលវសេន សំខិត្តំ តំ ទុក្កដញ្ចាតិ ឥទំ ទ្វយំ សង្គហិតន្តិ ទដ្ឋព្ពំ។
678.‘‘Anukkamenā’’ti iminā imameva aggahetvā purimānantaraṃ vuttasikkhāpadadvayañca gahetabbanti dīpeti. Nissajjitvā laddhānipīti yojanā. ‘‘Apī’’ti iminā ‘‘aññena kataṃ paṭilabhitvā paribhuñjati, āpatti dukkaṭassā’’ti (pārā. 555) vuttadukkaṭañca ‘‘nissaggiyaṃ cīvaraṃ anissajjitvā paribhuñjati, āpatti dukkaṭassā’’ti (pārā. 468) paṭhamanissaggiyasikkhāpade vuttanayena ihāpi ‘‘nissaggiyaṃ santhataṃ anissajjitvā paribhuñjati, āpatti dukkaṭassā’’ti vuttampi dhammasaṅgahakārakehi peyyālavasena saṃkhittaṃ taṃ dukkaṭañcāti idaṃ dvayaṃ saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ.
៦៧៩. តតិយំ តុ ក្រិយាក្រិយន្តិ ឥទំ តតិយសិក្ខាបទំ បន ‘‘ទ្វេ ភាគា សុទ្ធកាឡកាន’’ន្តិអាទិនា (បារា. ៥៥៤) វុត្តនយេន អគ្គហេត្វា កាឡកានំ អតិរេកគ្គហណវសេន អននុញ្ញាតប្បការេន ករណតោ កិរិយាកិរិយំ នាម។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘អាទាយ ច អនាទាយ ច ករណតោ កិរិយាកិរិយ’’ន្តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥៥២)។
679.Tatiyaṃ tu kriyākriyanti idaṃ tatiyasikkhāpadaṃ pana ‘‘dve bhāgā suddhakāḷakāna’’ntiādinā (pārā. 554) vuttanayena aggahetvā kāḷakānaṃ atirekaggahaṇavasena ananuññātappakārena karaṇato kiriyākiriyaṃ nāma. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ādāya ca anādāya ca karaṇato kiriyākiriya’’nti (pārā. aṭṭha. 2.552).
ទ្វេភាគកថាវណ្ណនា។
Dvebhāgakathāvaṇṇanā.
៦៨០. ឆន្នំ វស្សានំ ឱរេនាតិ បុព្ពេ សន្ថតស្ស កតទិវសតោ បដ្ឋាយ ឧបរិ ឆន្នំ វស្សានំ អព្ភន្តរេតិ អត្ថោ។ ហោតិ និស្សគ្គិយាបត្តីតិ ឆព្ពស្សន្តរេ កតសន្ថតំ និស្សគ្គិយំ ហោតិ, ការកស្ស ច បាចិត្តិយំ ហោតីតិ អត្ថោ។ ភិក្ខុសម្មុតិំ ឋបេត្វាតិ សន្ថតំ គហេត្វា អទ្ធានមគ្គំ បដិបជ្ជិតុំ អសមត្ថស្ស គិលានស្ស ‘‘អហំ ភន្តេ គិលានោ ន សក្កោមិ សន្ថតំ អាទាយ បក្កមិតុំ, សោហំ ភន្តេ សង្ឃំ សន្ថតសម្មុតិំ យាចាមី’’តិ (បារា. ៥៥៩) សង្ឃមជ្ឈេ និសជ្ជ អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វា តិក្ខត្តុំ យាចិតេ ញត្តិទុតិយាយ កម្មវាចាយ គតដ្ឋានេ ឆព្ពស្សានំ អន្តោបិ សន្ថតំ កាតុំ សង្ឃេន ទិន្នសម្មុតិំ វិនាតិ អត្ថោ។
680.Channaṃvassānaṃ orenāti pubbe santhatassa katadivasato paṭṭhāya upari channaṃ vassānaṃ abbhantareti attho. Hoti nissaggiyāpattīti chabbassantare katasanthataṃ nissaggiyaṃ hoti, kārakassa ca pācittiyaṃ hotīti attho. Bhikkhusammutiṃ ṭhapetvāti santhataṃ gahetvā addhānamaggaṃ paṭipajjituṃ asamatthassa gilānassa ‘‘ahaṃ bhante gilāno na sakkomi santhataṃ ādāya pakkamituṃ, sohaṃ bhante saṅghaṃ santhatasammutiṃ yācāmī’’ti (pārā. 559) saṅghamajjhe nisajja añjaliṃ paggahetvā tikkhattuṃ yācite ñattidutiyāya kammavācāya gataṭṭhāne chabbassānaṃ antopi santhataṃ kātuṃ saṅghena dinnasammutiṃ vināti attho.
៦៨២. ឆព្ពស្សានិ ករោន្តស្សាតិ ឯត្ថ ‘‘យទា បរិបុណ្ណានិ, តទា’’តិ សេសោ, ឆព្ពស្សេសុ បរិបុណ្ណេសុ សន្ថតំ ករោន្តស្សាតិ អត្ថោ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘យទា ឆព្ពស្សានិ បរិបុណ្ណានិ ហោន្តិ, តទា សន្ថតំ ករោតី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥៥៧)។ តទុទ្ធម្បីតិ ឆព្ពស្សតោ ឧបរិបិ។ វិតានេតិ វិតាននិមិត្តំ ករោន្តស្ស។ សាណិបាការេតិ បាការសទិសតិរោករណីយនិមិត្តំ ករោន្តស្ស។ និស្សជ្ជិត្វា កតេបិ ចាតិ បុរាណសន្ថតេ អញ្ញស្ស ទត្វា អញ្ញស្មិំ សន្ថតេ ឱរតោ ឆន្នំ វស្សានំ កតេបិ ច អនាបត្តីតិ យោជនា។ អយមនាបត្តិវារោ នេវ បាឡិយំ, ន អដ្ឋកថាសុ ទិស្សតិ, តស្មា សោ អាចរិយបរម្បរាភតោ អាចរិយេន ទស្សិតោតិ វិញ្ញាយតិ។ សាធារណវិនិច្ឆយំ បន ‘‘អនន្តរស្សិមស្សាបិ, វិសេសោ នុបលព្ភតី’’តិ វក្ខតិ។
682.Chabbassāni karontassāti ettha ‘‘yadā paripuṇṇāni, tadā’’ti seso, chabbassesu paripuṇṇesu santhataṃ karontassāti attho. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘yadā chabbassāni paripuṇṇāni honti, tadā santhataṃ karotī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.557). Taduddhampīti chabbassato uparipi. Vitāneti vitānanimittaṃ karontassa. Sāṇipākāreti pākārasadisatirokaraṇīyanimittaṃ karontassa. Nissajjitvā katepi cāti purāṇasanthate aññassa datvā aññasmiṃ santhate orato channaṃ vassānaṃ katepi ca anāpattīti yojanā. Ayamanāpattivāro neva pāḷiyaṃ, na aṭṭhakathāsu dissati, tasmā so ācariyaparamparābhato ācariyena dassitoti viññāyati. Sādhāraṇavinicchayaṃ pana ‘‘anantarassimassāpi, viseso nupalabbhatī’’ti vakkhati.
ឆព្ពស្សកថាវណ្ណនា។
Chabbassakathāvaṇṇanā.
៦៨៣. អនាទាយាតិ នវំ និសីទនសន្ថតំ ករោន្តេន ភិក្ខុនា តស្ស វិវណ្ណករណត្ថាយ បាឡិយំ ‘‘បុរាណសន្ថតស្ស សាមន្តា សុគតវិទត្ថិ អាទាតព្ពា ទុព្ពណ្ណករណាយា’’តិ (បារា. ៥៦៧) យា អាទាតុំ វុត្តា, តំ បុរាណសន្ថតស្ស ឆិន្នមុខាវត្តតោ សុគតវិទត្ថិំ អទត្វា។ ឯវមេតំ វុត្តន្តិ កថំ វិញ្ញាយតីតិ? ‘‘អនាទានវសេនស្ស, សុគតស្ស វិទត្ថិយា’’តិ វក្ខមានេន វិញ្ញាយតិ។ សន្ថតេតិ ឯត្ថ ‘‘បុរាណេ’’ឥតិ ច ការេតុំ កតញ្ចាតិ ឯត្ថ ‘‘នវំ និសីទនំ សន្ថត’’ន្តិ ច សេសោ , បុរាណេ សន្ថតេ អសន្តេ សាមន្តា សុគតវិទត្ថិំ អនាទាយ នវំ និសីទនសន្ថតំ ករោន្តស្ស អនាបត្តិ។ អញ្ញស្សត្ថាយ នវំ និសីទនសន្ថតំ ការេតុំ, នវំ និសីទនសន្ថតំ អញ្ញេន កតំ បដិលភិត្វា បរិភុញ្ជិតុញ្ច អនាបត្តីតិ យោជនា។
683.Anādāyāti navaṃ nisīdanasanthataṃ karontena bhikkhunā tassa vivaṇṇakaraṇatthāya pāḷiyaṃ ‘‘purāṇasanthatassa sāmantā sugatavidatthi ādātabbā dubbaṇṇakaraṇāyā’’ti (pārā. 567) yā ādātuṃ vuttā, taṃ purāṇasanthatassa chinnamukhāvattato sugatavidatthiṃ adatvā. Evametaṃ vuttanti kathaṃ viññāyatīti? ‘‘Anādānavasenassa, sugatassa vidatthiyā’’ti vakkhamānena viññāyati. Santhateti ettha ‘‘purāṇe’’iti ca kāretuṃ katañcāti ettha ‘‘navaṃ nisīdanaṃ santhata’’nti ca seso , purāṇe santhate asante sāmantā sugatavidatthiṃ anādāya navaṃ nisīdanasanthataṃ karontassa anāpatti. Aññassatthāya navaṃ nisīdanasanthataṃ kāretuṃ, navaṃ nisīdanasanthataṃ aññena kataṃ paṭilabhitvā paribhuñjituñca anāpattīti yojanā.
‘‘អញ្ញស្សត្ថាយ ការេតុ’’ន្តិ ឥទមេត្ថ បាចិត្តិយេនេវ អនាបត្តិទស្សនន្តិ គហេតព្ពំ។ តស្មា ‘‘អញ្ញស្សត្ថាយ ករោតិ វា ការាបេតិ វា, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (បារា. ៥៦៩) វុត្តត្តា ច អដ្ឋកថាយ, តព្ពណ្ណនាសុ ច អទិស្សមានត្តា វា តំ ន វត្តព្ពំ។ ‘‘អនាបត្តិ ឆព្ពស្សានិ ករោតិ…បេ.… អញ្ញស្សត្ថាយ ករោតិ វា ការាបេតិ វា’’តិ (បារា. ៥៦៤) អនន្តរសិក្ខាបទេ វុត្តមោលោកេត្វា វា ទុក្កដស្ស ច វិហិតត្តា បាចិត្តិយេន អនាបត្តិភាវំ សន្ធាយ លិខិតន្តិ វិញ្ញាយតិ។ កតញ្ច បរិភុញ្ជិតុន្តិ ឯត្ថ ‘‘អញ្ញេនា’’តិ វត្តព្ពំ, ឥមិនា ‘‘អញ្ញេន កតំ បដិលភិត្វា បរិភុញ្ជតិ, អនាបត្តី’’តិ បាឋោវ ទស្សិតោ។
‘‘Aññassatthāyakāretu’’nti idamettha pācittiyeneva anāpattidassananti gahetabbaṃ. Tasmā ‘‘aññassatthāya karoti vā kārāpeti vā, āpatti dukkaṭassā’’ti (pārā. 569) vuttattā ca aṭṭhakathāya, tabbaṇṇanāsu ca adissamānattā vā taṃ na vattabbaṃ. ‘‘Anāpatti chabbassāni karoti…pe… aññassatthāya karoti vā kārāpeti vā’’ti (pārā. 564) anantarasikkhāpade vuttamoloketvā vā dukkaṭassa ca vihitattā pācittiyena anāpattibhāvaṃ sandhāya likhitanti viññāyati. Katañca paribhuñjitunti ettha ‘‘aññenā’’ti vattabbaṃ, iminā ‘‘aññena kataṃ paṭilabhitvā paribhuñjati, anāpattī’’ti pāṭhova dassito.
៦៨៤. សុគតស្ស វិទត្ថិយា អនាទានវសេន ច អស្ស សន្ថតស្ស ករណេន ច សត្ថារា ឯតំ សិក្ខាបទំ កិរិយាកិរិយំ វុត្តន្តិ យោជនា។
684. Sugatassa vidatthiyā anādānavasena ca assa santhatassa karaṇena ca satthārā etaṃ sikkhāpadaṃ kiriyākiriyaṃ vuttanti yojanā.
៦៨៥. ននុ ច ឥមស្ស សិក្ខាបទស្ស អដ្ឋកថាយ ‘‘សមុដ្ឋានាទីនិ កិរិយាកិរិយត្តា ឥមស្ស សិក្ខាបទស្ស ទ្វេភាគសិក្ខាបទសទិសានី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥៦៧) វុត្តានិ, ឥហ ‘‘សញ្ចរិត្តសមា’’តិ កស្មា វុត្តានីតិ? វុច្ចតេ – ទ្វេភាគសិក្ខាបទេ ‘‘សមុដ្ឋានាទីនិបិ កោសិយសិក្ខាបទសទិសានេវា’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥៥២) អដ្ឋកថាយ វុត្តានិ, កោសិយសិក្ខាបទេ សមុដ្ឋានាទីនំ សញ្ចរិត្តេន សមភាវស្ស វុត្តត្តា, មូលមេវ សរិត្វា កិរិយាកិរិយសង្ខាតវិសេសស្ស វិសុំ ទស្សិតត្តា អវសិដ្ឋវិនិច្ឆយមត្តំ សន្ធាយ ឯវំ វុត្តន្តិ គហេតព្ពំ។ ឥមំ វិសេសំ មុញ្ចិត្វា អវសិដ្ឋវិនិច្ឆយេន ទ្វីសុ សិក្ខាបទេសុ សាធារណវិនិច្ឆយស្ស អវិសេសតំ ទស្សេតុមាហ ‘‘អនន្តរស្សា’’តិអាទិ។
685. Nanu ca imassa sikkhāpadassa aṭṭhakathāya ‘‘samuṭṭhānādīni kiriyākiriyattā imassa sikkhāpadassa dvebhāgasikkhāpadasadisānī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.567) vuttāni, iha ‘‘sañcarittasamā’’ti kasmā vuttānīti? Vuccate – dvebhāgasikkhāpade ‘‘samuṭṭhānādīnipi kosiyasikkhāpadasadisānevā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.552) aṭṭhakathāya vuttāni, kosiyasikkhāpade samuṭṭhānādīnaṃ sañcarittena samabhāvassa vuttattā, mūlameva saritvā kiriyākiriyasaṅkhātavisesassa visuṃ dassitattā avasiṭṭhavinicchayamattaṃ sandhāya evaṃ vuttanti gahetabbaṃ. Imaṃ visesaṃ muñcitvā avasiṭṭhavinicchayena dvīsu sikkhāpadesu sādhāraṇavinicchayassa avisesataṃ dassetumāha ‘‘anantarassā’’tiādi.
និសីទនសន្ថតកថាវណ្ណនា។
Nisīdanasanthatakathāvaṇṇanā.
៦៨៦-៧. គច្ឆន្តេតិ តិយោជនបូរណដ្ឋានំ អតិក្កម្ម គច្ឆន្តេ។ យានេតិ សកដាទិកេ។ លោមានីតិ ឯឡកលោមានិ។ សាមិកស្សាតិ យានាទិសាមិនោ។ អជានតោតិ អនាទរេ សាមិវចនំ។ អទ្ធានមគ្គបដិបន្នោ យោ បន ភិក្ខុ ឯឡកលោមំ លភិត្វា ‘‘តិយោជនបរមំ សហត្ថា ហារេតព្ពានី’’តិ (បារា. ៥៧៣) អនុញ្ញាតត្តា តិយោជនព្ភន្តរេ សហត្ថេនាបិ ហរិត្វា តិយោជនាតិក្កមេ បរេសំ យានាទីសុ សាមិកេសុ អជានន្តេសុ ‘‘ឯតេ ហរិស្សន្តី’’តិ ចិន្តេត្វា យទិ ឋបេយ្យាតិ អត្ថោ។ តេសូតិ យេសុ ឯឡកលោមានិ ឋបិតានិ, តេសុ យានាទីសុ តិយោជនមតីតេសុ ភិក្ខុស្ស បយោគំ វិនាបិ តិយោជនំ អតិក្កន្តេសុ តស្ស ភិក្ខុនោ អាបត្តិ ហោតីតិ យោជនា, តស្ស ភិក្ខុនោ ‘‘បឋមំ បាទំ តិយោជនំ អតិក្កាមេតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស។ ទុតិយំ បាទំ អតិក្កាមេតិ, និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយ’’ន្តិ (បារា. ៥៧៣) វុត្តត្តា ទុក្កដបាចិត្តិយា ហោន្តីតិ អត្ថោ។
686-7.Gacchanteti tiyojanapūraṇaṭṭhānaṃ atikkamma gacchante. Yāneti sakaṭādike. Lomānīti eḷakalomāni. Sāmikassāti yānādisāmino. Ajānatoti anādare sāmivacanaṃ. Addhānamaggapaṭipanno yo pana bhikkhu eḷakalomaṃ labhitvā ‘‘tiyojanaparamaṃ sahatthā hāretabbānī’’ti (pārā. 573) anuññātattā tiyojanabbhantare sahatthenāpi haritvā tiyojanātikkame paresaṃ yānādīsu sāmikesu ajānantesu ‘‘ete harissantī’’ti cintetvā yadi ṭhapeyyāti attho. Tesūti yesu eḷakalomāni ṭhapitāni, tesu yānādīsu tiyojanamatītesu bhikkhussa payogaṃ vināpi tiyojanaṃ atikkantesu tassa bhikkhuno āpatti hotīti yojanā, tassa bhikkhuno ‘‘paṭhamaṃ pādaṃ tiyojanaṃ atikkāmeti, āpatti dukkaṭassa. Dutiyaṃ pādaṃ atikkāmeti, nissaggiyaṃ pācittiya’’nti (pārā. 573) vuttattā dukkaṭapācittiyā hontīti attho.
អយំ នយោតិ ភិក្ខុនោ បយោគំ វិនា យត្ថ ឯឡកលោមានិ ឋបិតានិ, តេសុ យានាទីសុ តិយោជនំ អតិក្កមន្តេសុ អាបត្តិ ហោតីតិ អយមត្ថោ ទដ្ឋព្ពោតិ អត្ថោ។
Ayaṃ nayoti bhikkhuno payogaṃ vinā yattha eḷakalomāni ṭhapitāni, tesu yānādīsu tiyojanaṃ atikkamantesu āpatti hotīti ayamattho daṭṭhabboti attho.
៦៨៨. អគច្ឆន្តេតិ តិយោជនព្ភន្តរេ ឋិតេ។ ‘‘អភិរូហិត្វា’’តិ ឥទំ អនាបត្តិការណេសុ ឯកំ ទស្សេតុមាហ។ ‘‘ភូមិយញ្ហិ ឋត្វា ទេន្តោ, អវ្ហាយន្តោ វា បុរតោ គច្ឆតិ, ឯសេវនយោ’’តិ អដ្ឋកថាយំ វុត្តំ។ អនាបត្តិវារេ ‘‘អញ្ញំ ហរាបេតី’’តិ វចនតោ អត្តនា បេសិតេ អញ្ញស្មិំ ហរន្តេ វដ្ដតីតិ ទស្សេតុមាហ ‘‘សចេ សារេតិ វដ្ដតី’’តិ។ តេនេវាហ ‘‘តំ បនញ្ញំ ហរាបេតិ, វចនេន វិរុជ្ឈតី’’តិ។
688.Agacchanteti tiyojanabbhantare ṭhite. ‘‘Abhirūhitvā’’ti idaṃ anāpattikāraṇesu ekaṃ dassetumāha. ‘‘Bhūmiyañhi ṭhatvā dento, avhāyanto vā purato gacchati, esevanayo’’ti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Anāpattivāre ‘‘aññaṃ harāpetī’’ti vacanato attanā pesite aññasmiṃ harante vaṭṭatīti dassetumāha ‘‘sace sāreti vaṭṭatī’’ti. Tenevāha ‘‘taṃ panaññaṃ harāpeti, vacanena virujjhatī’’ti.
៦៩០. កណ្ណច្ឆិទ្ទេសូតិ អត្តនោ កណ្ណពិលេសុ។
690.Kaṇṇacchiddesūti attano kaṇṇabilesu.
៦៩១. អនាបត្តិវារេ ‘‘កតភណ្ឌ’’ន្តិ វុត្តត្តា តត្ថ អន្តមសោ សុត្តកេន ពទ្ធមត្តម្បិ កតភណ្ឌមេវាតិ អាហ ‘‘សុត្តកេន ច ពន្ធិត្វា’’តិ។ វេណិំ កត្វាតិ កុទ្រូសសីសបលាលវេណិសទិសំ វេណិំ កត្វា។ អាបត្តិ បរិទីបិតាតិ ‘‘វេណិំ កត្វា ហរតិ, ឥទំ និធានមុខំ នាម, អាបត្តិយេវា’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥៧៥) អដ្ឋកថាយំ វុត្តំ។
691. Anāpattivāre ‘‘katabhaṇḍa’’nti vuttattā tattha antamaso suttakena baddhamattampi katabhaṇḍamevāti āha ‘‘suttakena ca bandhitvā’’ti. Veṇiṃ katvāti kudrūsasīsapalālaveṇisadisaṃ veṇiṃ katvā. Āpatti paridīpitāti ‘‘veṇiṃ katvā harati, idaṃ nidhānamukhaṃ nāma, āpattiyevā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.575) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ.
៦៩២. សុង្កឃាតន្តិ ឯត្ថ ‘‘តំ ឋាន’’ន្តិ សេសោ, យទិ តំ ឋានំ សុង្កឃាតន្តិ យោជនា, តិយោជនោសានដ្ឋានំ យទិ សុង្កឃាតដ្ឋានំ ភវេយ្យាតិ អត្ថោ។ អនុប្បត្វាតិ តំ ឋានំ បត្វា។ ចោរាទីហិ ឧបទ្ទុតោ វា គច្ឆតិ, យោ អញ្ញវិហិតោ វា គច្ឆតីតិ យោជនា។ អាបត្តីតិ ឯត្ថ អាបត្តិ តស្ស គច្ឆតោតិ លព្ភតិ។ ឯត្ថ ‘‘អាបត្តី’’តិ ឥមិនា សិក្ខាបទេន អាបត្តិមាហ។ ឥមិស្សា អចិត្តកតាយ តេសំ ទ្វិន្នម្បិ ហោតិ។ អទិន្នាទានបារាជិកំ បន សចិត្តកតាយ ឯតេសំ ន ហោតិ។ តេនាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘យា ហិ តត្ថ អាបត្តិ, សា ឥធ អនាបត្តិ។ យា ឥធ អាបត្តិ, សា តត្ថ អនាបត្តី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥៧២)។ ថេយ្យចិត្តេន ហរតោ ភណ្ឌគ្ឃវសេន បារាជិកថុល្លច្ចយទុក្កដេសុ ឯកំ ហោតិ។ តេនាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘អទិន្នាទានេ បន សុង្កឃាតេ អាបត្តិ ហោតី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥៧២)។
692.Suṅkaghātanti ettha ‘‘taṃ ṭhāna’’nti seso, yadi taṃ ṭhānaṃ suṅkaghātanti yojanā, tiyojanosānaṭṭhānaṃ yadi suṅkaghātaṭṭhānaṃ bhaveyyāti attho. Anuppatvāti taṃ ṭhānaṃ patvā. Corādīhi upadduto vā gacchati, yo aññavihito vā gacchatīti yojanā. Āpattīti ettha āpatti tassa gacchatoti labbhati. Ettha ‘‘āpattī’’ti iminā sikkhāpadena āpattimāha. Imissā acittakatāya tesaṃ dvinnampi hoti. Adinnādānapārājikaṃ pana sacittakatāya etesaṃ na hoti. Tenāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘yā hi tattha āpatti, sā idha anāpatti. Yā idha āpatti, sā tattha anāpattī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.572). Theyyacittena harato bhaṇḍagghavasena pārājikathullaccayadukkaṭesu ekaṃ hoti. Tenāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘adinnādāne pana suṅkaghāte āpatti hotī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.572).
៦៩៣. តិយោជនន្តិ ឯត្ថ ហរណកិរិយាយ អច្ចន្តសំយោគេ ឧបយោគវចនំ។ ‘‘ហរន្តស្សា’’តិ ឥមស្ស កម្មទីបកំ ‘‘លោមានី’’តិ ឥទំ បករណតោ លព្ភតិ។ ‘‘អនាបត្តិ បកាសិតា’’តិ ឥទំ សព្ពត្ថ វក្ខមានេន សម្ពន្ធនីយំ។ តានិយេវ បច្ចាហរន្តស្សាតិ យោជនា។ តិយោជនន្តិ ឯត្ថ តំយេវ តិយោជនន្តិ លព្ភតិ។ អត្តនា គតំ តិយោជនំ បុន តានេវ លោមានិ គហេត្វា បច្ចាគច្ឆន្តស្សាតិ អត្ថោ។
693.Tiyojananti ettha haraṇakiriyāya accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. ‘‘Harantassā’’ti imassa kammadīpakaṃ ‘‘lomānī’’ti idaṃ pakaraṇato labbhati. ‘‘Anāpatti pakāsitā’’ti idaṃ sabbattha vakkhamānena sambandhanīyaṃ. Tāniyeva paccāharantassāti yojanā. Tiyojananti ettha taṃyeva tiyojananti labbhati. Attanā gataṃ tiyojanaṃ puna tāneva lomāni gahetvā paccāgacchantassāti attho.
៦៩៤. និវាសត្ថាយ វា គន្ត្វាតិ តិយោជនព្ភន្តរេ វា សីមាយ វា អាវាសេ វសិតុកាមតាយ គន្ត្វា។ តតោ បរំ ហរន្តស្សាតិ តស្មិំ អាវាសេ ឧទ្ទេសាទិំ អលភិត្វា តតោ បរំ អញ្ញស្មិំ អាវាសេ វសិតុកាមតាយ បុនបិ តិយោជនំ ហរន្តស្សាតិ អត្ថោ។ ឥមិនាវ នយេន តតោបិ អញ្ញំ ឋានំ, តតោបិ អញ្ញន្តិ សុទ្ធចិត្តេន គតគតដ្ឋានតោ បុនបិ បរម្បរំ ឋានំ គមនវសេន យោជនសតម្បិ ហរតោ ទោសោ នត្ថីតិ ឥទម្បិ វុត្តំ ហោតិ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘ឯវំ យោជនសតម្បិ ហរន្តស្ស អនាបត្តី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥៧៥)។ អច្ឆិន្នំ វាបិ លភិត្វា ហរតោបីតិ ‘‘ចោរាវហដបរិច្ចត្តំ លភិត្វា ហរន្តស្ស។ ឥធ សព្ពត្ថេវ ‘‘និវាសត្ថាយ វា គន្ត្វា’’តិអាទិកេ អនាបត្តិវារេ បឋមលទ្ធដ្ឋានតោ បភុតិ អតិរេកតិយោជនម្បិ ហរន្តស្ស អនាបត្តីតិ អត្ថោ វិញ្ញាយតិ។ និស្សដ្ឋំ លភិត្វាតិ និស្សជ្ជិត្វា វិនយកម្មំ កត្វា ទិន្នំ លភិត្វា។
694.Nivāsatthāya vā gantvāti tiyojanabbhantare vā sīmāya vā āvāse vasitukāmatāya gantvā. Tato paraṃ harantassāti tasmiṃ āvāse uddesādiṃ alabhitvā tato paraṃ aññasmiṃ āvāse vasitukāmatāya punapi tiyojanaṃ harantassāti attho. Imināva nayena tatopi aññaṃ ṭhānaṃ, tatopi aññanti suddhacittena gatagataṭṭhānato punapi paramparaṃ ṭhānaṃ gamanavasena yojanasatampi harato doso natthīti idampi vuttaṃ hoti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘evaṃ yojanasatampi harantassa anāpattī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.575). Acchinnaṃ vāpi labhitvā haratopīti ‘‘corāvahaṭapariccattaṃ labhitvā harantassa. Idha sabbattheva ‘‘nivāsatthāya vā gantvā’’tiādike anāpattivāre paṭhamaladdhaṭṭhānato pabhuti atirekatiyojanampi harantassa anāpattīti attho viññāyati. Nissaṭṭhaṃ labhitvāti nissajjitvā vinayakammaṃ katvā dinnaṃ labhitvā.
៦៩៥. អញ្ញេនាតិ តានិ ហារិនា អញ្ញេន។ កតភណ្ឌកន្តិ ‘‘កម្ពលកោជវសន្ថតាទិំ យំ កិញ្ចិ អន្តមសោ សុត្តកេន ពទ្ធមត្តម្បី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥៧៥) អដ្ឋកថាយំ វុត្តឯឡកលោមេហិ កតភណ្ឌកំ។
695.Aññenāti tāni hārinā aññena. Katabhaṇḍakanti ‘‘kambalakojavasanthatādiṃ yaṃ kiñci antamaso suttakena baddhamattampī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.575) aṭṭhakathāyaṃ vuttaeḷakalomehi katabhaṇḍakaṃ.
៦៩៦. ឥទំ សមុដ្ឋានន្តិ ឥទំ ឯឡកលោមសមុដ្ឋានំ។ បណ្ណត្តិំ អជាននតាយ វា ញត្វាបិ ចីវរាទិបរិក្ខារេសុ លោមស្ស អល្លិនភាវំ អជានិត្វាបិ វា តិយោជនំ អតិក្កាមេន្តស្ស អរហតោបិ ឥមាយ អាបត្តិយា សម្ភវតោ ‘‘អចិត្ត’’ន្តិ អាហ។
696.Idaṃ samuṭṭhānanti idaṃ eḷakalomasamuṭṭhānaṃ. Paṇṇattiṃ ajānanatāya vā ñatvāpi cīvarādiparikkhāresu lomassa allinabhāvaṃ ajānitvāpi vā tiyojanaṃ atikkāmentassa arahatopi imāya āpattiyā sambhavato ‘‘acitta’’nti āha.
ឯឡកលោមកថាវណ្ណនា។
Eḷakalomakathāvaṇṇanā.
៦៩៧. ឯឡកលោមធោវាបនកថា ឧត្តានាយេវ។
697. Eḷakalomadhovāpanakathā uttānāyeva.
ឯឡកលោមធោវាបនកថាវណ្ណនា។
Eḷakalomadhovāpanakathāvaṇṇanā.
៦៩៨. គណ្ហេយ្យ វាតិ ឯត្ថ ‘‘យោ’’តិ សេសោ។ ‘‘គណ្ហេយ្យ វា គណ្ហាបេយ្យ វា’’តិ ឥមិនា ‘‘តត្ថត្តនោ បនត្ថាយា’’តិ វក្ខមានត្តា ច ‘‘និស្សជ្ជិត្វា’’តិអាទិវចនតោ ច អត្តនោ អត្ថាយ ឧគ្គណ្ហេយ្យ វា ឧគ្គណ្ហាបេយ្យ វាតិ វុត្តំ ហោតិ។ វាការេន ‘‘ឧបនិក្ខិត្តំ វា សាទិយេយ្យា’’តិ ឥទំ សង្គណ្ហាតិ, ‘‘ឥទំ អយ្យស្ស ហោតូ’’តិ ឧបនិក្ខិត្តំ ចេ សាទិយតីតិ អត្ថោ។
698.Gaṇheyya vāti ettha ‘‘yo’’ti seso. ‘‘Gaṇheyya vā gaṇhāpeyya vā’’ti iminā ‘‘tatthattano panatthāyā’’ti vakkhamānattā ca ‘‘nissajjitvā’’tiādivacanato ca attano atthāya uggaṇheyya vā uggaṇhāpeyya vāti vuttaṃ hoti. Vākārena ‘‘upanikkhittaṃ vā sādiyeyyā’’ti idaṃ saṅgaṇhāti, ‘‘idaṃ ayyassa hotū’’ti upanikkhittaṃ ce sādiyatīti attho.
រជតន្តិ អញ្ញត្ថ សជ្ឈុ វុច្ចតិ, ឥធ បន វោហារូបគកហាបណាទិ វុច្ចតិ។ វុត្តញ្ហេតំ បាឡិយំ ‘‘រជតំ នាម កហាបណោ លោហមាសកោ ទារុមាសកោ ជតុមាសកោ, យេ វោហារំ គច្ឆន្តី’’តិ (បារា. ៥៨៤)។ ឥធ កហាបណាទីនំ សរូបំ អដ្ឋកថាយំ –
Rajatanti aññattha sajjhu vuccati, idha pana vohārūpagakahāpaṇādi vuccati. Vuttañhetaṃ pāḷiyaṃ ‘‘rajataṃ nāma kahāpaṇo lohamāsako dārumāsako jatumāsako, ye vohāraṃ gacchantī’’ti (pārā. 584). Idha kahāpaṇādīnaṃ sarūpaṃ aṭṭhakathāyaṃ –
‘‘តត្ថ កហាបណោតិ សោវណ្ណមយោ វា រូបិយមយោ វា បាកតិកោ វា។ លោហមាសកោតិ តម្ពលោហាទីហិ កតមាសកោ។ ទារុមាសកោតិ សារទារុនា វា វេឡុបេសិកាយ វា អន្តមសោ តាលបណ្ណេបិ រូបំ ឆិន្ទិត្វា កតមាសកោ។ ជតុមាសកោតិ លាខាយ វា និយ្យាសេន វា រូបំ សមុដ្ឋាបេត្វា កតមាសកោ។ ‘យេ វោហារំ គច្ឆន្តី’តិ ឥមិនា បន បទេន យោ យោ យត្ថ យត្ថ ជនបទេ យទា យទា វោហារំ គច្ឆតិ, អន្តមសោ អដ្ឋិមយោបិ ចម្មមយោបិ រុក្ខផលពីជមយោបិ សមុដ្ឋាបិតរូបោបិ អសមុដ្ឋាបិតរូបោបិ សព្ពោ សង្គហិតោ’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥៨៣-៥៨៤) –
‘‘Tattha kahāpaṇoti sovaṇṇamayo vā rūpiyamayo vā pākatiko vā. Lohamāsakoti tambalohādīhi katamāsako. Dārumāsakoti sāradārunā vā veḷupesikāya vā antamaso tālapaṇṇepi rūpaṃ chinditvā katamāsako. Jatumāsakoti lākhāya vā niyyāsena vā rūpaṃ samuṭṭhāpetvā katamāsako. ‘Ye vohāraṃ gacchantī’ti iminā pana padena yo yo yattha yattha janapade yadā yadā vohāraṃ gacchati, antamaso aṭṭhimayopi cammamayopi rukkhaphalabījamayopi samuṭṭhāpitarūpopi asamuṭṭhāpitarūpopi sabbo saṅgahito’’ti (pārā. aṭṭha. 2.583-584) –
វុត្តនយេន វេទិតព្ពំ។
Vuttanayena veditabbaṃ.
ឯត្ថ ច បាកតិកោ នាម ឯតរហិ បកតិកហាបណោ។ រុក្ខផលពីជមយោតិ តិន្តិណិកាទិរុក្ខានំ ផលពីជេន កតោ។
Ettha ca pākatiko nāma etarahi pakatikahāpaṇo. Rukkhaphalabījamayoti tintiṇikādirukkhānaṃ phalabījena kato.
ជាតរូបកំ សុវណ្ណំ។ យថាហ បាឡិយំ ‘‘ជាតរូបំ នាម សត្ថុវណ្ណោ វុច្ចតី’’តិ (បារា. ៥៨៤)។ និស្សជ្ជិត្វាតិ ឯត្ថ ‘‘តេនា’’តិ លព្ភតិ, ‘‘ភិក្ខុនា’’តិ ឥមិនា យុជ្ជតិ, ឯវំ សាទិតភិក្ខុនាតិ អត្ថោ។ និស្សជ្ជិត្វាតិ អត្តនា ឧគ្គហិតំ វា បរេន ឧគ្គហាបិតំ វា ឧបនិក្ខិបិតស្ស សាទិយនវសេន សាទិតំ វា រជតំ វា ជាតរូបំ វា ‘‘តេន ភិក្ខុនា សង្ឃំ ឧបសង្កមិត្វា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា វុឌ្ឍានំ ភិក្ខូនំ បាទេ វន្ទិត្វា ឧក្កុដិកំ និសីទិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វា’’តិ (បារា. ៥៨៤) វចនតោ សង្ឃមជ្ឈេ ឧបសង្កមិត្វា វុឌ្ឍានំ ភិក្ខូនំ បាទេ វន្ទិត្វា ឧក្កុដិកំ និសីទិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គយ្ហ ‘‘អហំ ភន្តេ រូបិយំ បដិគ្គហេសិំ, ឥទំ មេ និស្សគ្គិយំ, ឥមាហំ និស្សជ្ជាមី’’តិ និស្សជ្ជិត្វាតិ វុត្តំ ហោតិ។
Jātarūpakaṃ suvaṇṇaṃ. Yathāha pāḷiyaṃ ‘‘jātarūpaṃ nāma satthuvaṇṇo vuccatī’’ti (pārā. 584). Nissajjitvāti ettha ‘‘tenā’’ti labbhati, ‘‘bhikkhunā’’ti iminā yujjati, evaṃ sāditabhikkhunāti attho. Nissajjitvāti attanā uggahitaṃ vā parena uggahāpitaṃ vā upanikkhipitassa sādiyanavasena sāditaṃ vā rajataṃ vā jātarūpaṃ vā ‘‘tena bhikkhunā saṅghaṃ upasaṅkamitvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā vuḍḍhānaṃ bhikkhūnaṃ pāde vanditvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā’’ti (pārā. 584) vacanato saṅghamajjhe upasaṅkamitvā vuḍḍhānaṃ bhikkhūnaṃ pāde vanditvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggayha ‘‘ahaṃ bhante rūpiyaṃ paṭiggahesiṃ, idaṃ me nissaggiyaṃ, imāhaṃ nissajjāmī’’ti nissajjitvāti vuttaṃ hoti.
អាបត្តិ ទេសេតព្ពាវាតិ អត្តនា ឯវ អាបន្នំ និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយំ តស្មិំ សង្ឃមជ្ឈេ ឯវមេវ និសីទិត្វា ទេសេតព្ពា។ ឯវំ ទេសិតា អាបត្តិ សង្ឃានុមតេន ព្យត្តេន បដិពលេន ភិក្ខុនា បដិគ្គហេតព្ពា។ វុត្តញ្ហេតំ ‘‘ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន អាបត្តិ បដិគ្គហេតព្ពា’’តិ (បារា. ៥៨៤)។
Āpattidesetabbāvāti attanā eva āpannaṃ nissaggiyaṃ pācittiyaṃ tasmiṃ saṅghamajjhe evameva nisīditvā desetabbā. Evaṃ desitā āpatti saṅghānumatena byattena paṭibalena bhikkhunā paṭiggahetabbā. Vuttañhetaṃ ‘‘byattena bhikkhunā paṭibalena āpatti paṭiggahetabbā’’ti (pārā. 584).
៦៩៩. រជតន្តិ រូបិយំ។ ជាតរូបន្តិ សុវណ្ណំ។ ឥមិនា បទទ្វយេន កតាកតំ សព្ពំ សង្គណ្ហាតិ។ ឧភិន្នំ មាសកោតិ ជាតរូបមាសកោ, រជតមាសកោបិ ចាតិ វុត្តំ ហោតិ។ ឥធ រជតមាសកោតិ ‘‘រជត’’ន្តិ បទភាជនេ (បារា. ៥៨៤) វុត្តកហាបណាទិ បញ្ចប្បការោ មាសកោ គហិតោ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘វុត្តប្បការោ សព្ពោបិ រជតមាសកោ’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥៨៣-៥៨៤)។ ឥធ ‘‘ជាតរូបមាសកោ’’តិ វិសុំ គហិតត្តា កហាបណបទេន សុវណ្ណកហាបណំ វជ្ជេត្វា ឥតរទ្វយមេវ វត្តព្ពំ។ ‘‘និស្សគ្គិយាវហ’’ន្តិ ឥទំ អត្តនោ អត្ថាយ ឧគ្គណ្ហនឧគ្គណ្ហាបនសាទិយនានិ ករោន្តំ សន្ធាយាហ។ ‘‘តត្ថា’’តិអាទិនា វក្ខមាននយេន ទុក្កដាវហញ្ច ហោតេវ។
699.Rajatanti rūpiyaṃ. Jātarūpanti suvaṇṇaṃ. Iminā padadvayena katākataṃ sabbaṃ saṅgaṇhāti. Ubhinnaṃ māsakoti jātarūpamāsako, rajatamāsakopi cāti vuttaṃ hoti. Idha rajatamāsakoti ‘‘rajata’’nti padabhājane (pārā. 584) vuttakahāpaṇādi pañcappakāro māsako gahito. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘vuttappakāro sabbopi rajatamāsako’’ti (pārā. aṭṭha. 2.583-584). Idha ‘‘jātarūpamāsako’’ti visuṃ gahitattā kahāpaṇapadena suvaṇṇakahāpaṇaṃ vajjetvā itaradvayameva vattabbaṃ. ‘‘Nissaggiyāvaha’’nti idaṃ attano atthāya uggaṇhanauggaṇhāpanasādiyanāni karontaṃ sandhāyāha. ‘‘Tatthā’’tiādinā vakkhamānanayena dukkaṭāvahañca hoteva.
៧០០-១. មុត្តាទីនំ ឥមស្មិំ សិក្ខាបទវិភង្គេ អវុត្តត្តេបិ បាចិត្តិយកណ្ឌេ នវមវគ្គេ ទុតិយស្ស រតនសិក្ខាបទស្ស បទភាជនេ ‘‘រតនំ នាម មុត្តា មណិ វេឡុរិយោ សង្ខោ សិលា បវាលំ រជតំ ជាតរូបំ លោហិតង្កោ មសារគល្ល’’ន្តិ (បាចិ. ៥០៦) វុត្តានំ ទសន្នំ រតនានំ ឥមស្មិំ សិក្ខាបទេ និស្សគ្គិយវត្ថុំ កត្វា វុត្តំ រជតំ, ជាតរូបញ្ច វជ្ជេត្វា អវសិដ្ឋានំ អដ្ឋន្នំ រតនានំ ទុក្កដវត្ថុភាវោ ឥមស្ស អដ្ឋកថាយំ វវត្ថាបិតោតិ ទស្សនត្ថមាហ ‘‘មុត្តា…បេ.… មសារគល្ល’’ន្តិ។ ឯត្ថ វេឡុរិយោ គាថាពន្ធវសេន ន វុត្តោ , សោ ឯកយោគនិទ្ទិដ្ឋានំ សត្តន្នំ រតនានំ គហណេនេវ គយ្ហតិ។ មុត្តាទយោ យថាទស្សិតសរូបាយេវ។ ព្រហ្មជាលាទិសុត្តន្តវសេនាបិ ‘‘អកប្បិយា’’តិ សិទ្ធានំ សត្តធញ្ញាទីនំ បដិគ្គហណេ អាបត្តិំ ទស្សេតុមាហ ‘‘ធញ្ញានី’’តិអាទិ។
700-1.Muttādīnaṃ imasmiṃ sikkhāpadavibhaṅge avuttattepi pācittiyakaṇḍe navamavagge dutiyassa ratanasikkhāpadassa padabhājane ‘‘ratanaṃ nāma muttā maṇi veḷuriyo saṅkho silā pavālaṃ rajataṃ jātarūpaṃ lohitaṅko masāragalla’’nti (pāci. 506) vuttānaṃ dasannaṃ ratanānaṃ imasmiṃ sikkhāpade nissaggiyavatthuṃ katvā vuttaṃ rajataṃ, jātarūpañca vajjetvā avasiṭṭhānaṃ aṭṭhannaṃ ratanānaṃ dukkaṭavatthubhāvo imassa aṭṭhakathāyaṃ vavatthāpitoti dassanatthamāha ‘‘muttā…pe… masāragalla’’nti. Ettha veḷuriyo gāthābandhavasena na vutto , so ekayoganiddiṭṭhānaṃ sattannaṃ ratanānaṃ gahaṇeneva gayhati. Muttādayo yathādassitasarūpāyeva. Brahmajālādisuttantavasenāpi ‘‘akappiyā’’ti siddhānaṃ sattadhaññādīnaṃ paṭiggahaṇe āpattiṃ dassetumāha ‘‘dhaññānī’’tiādi.
៧០២. រតនសិក្ខាបទេយេវ ‘‘រតនសម្មត’’ន្តិ អាគតំ កប្បិយវត្ថុំ បដិគ្គណ្ហតោ អនាបត្តិភាវំ ទស្សេតុមាហ ‘‘មុគ្គមាសាទិក’’ន្តិអាទិ។
702.Ratanasikkhāpadeyeva ‘‘ratanasammata’’nti āgataṃ kappiyavatthuṃ paṭiggaṇhato anāpattibhāvaṃ dassetumāha ‘‘muggamāsādika’’ntiādi.
៧០៣-៤. ឯវំ តិប្បការេន ឋិតំ វត្ថុំ គណ្ហតោ អធិប្បាយនានត្តេន សម្ភវន្តំ អាបត្តិប្បភេទំ ទស្សេតុមាហ ‘‘តត្ថា’’តិអាទិ។ តត្ថាតិ តេសុ តីសុ និស្សគ្គិយាទិវត្ថូសុ។ សង្ឃាទីនន្តិ សង្ឃគណបុគ្គលចេតិយាទីនំ។ តន្តិ និស្សគ្គិយវត្ថុំ។ សព្ពត្ថាយាតិ សព្ពេសំ អត្ថាយាតិ វិគ្គហោ។ អត្តនោ អត្ថាយ ច សង្ឃាទីនមត្ថាយ ច ទុក្កដវត្ថុំ គណ្ហន្តស្សាបិ ទុក្កដមេវ ហោតីតិ អត្ថោ។ អវុត្តសមុច្ចយេនេត្ថ ច-សទ្ទេន ‘‘សព្ពម្បិ និក្ខិបនត្ថាយ ភណ្ឌាគារិកសីសេន សម្បដិច្ឆតោ ឧបរិ រតនសិក្ខាបទេ អាគតវសេន បាចិត្តិយ’’ន្តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥៨៣-៥៨៤) អដ្ឋកថាយ វុត្តវិនិច្ឆយវិសេសស្ស សង្គហោ កតោ។
703-4. Evaṃ tippakārena ṭhitaṃ vatthuṃ gaṇhato adhippāyanānattena sambhavantaṃ āpattippabhedaṃ dassetumāha ‘‘tatthā’’tiādi. Tatthāti tesu tīsu nissaggiyādivatthūsu. Saṅghādīnanti saṅghagaṇapuggalacetiyādīnaṃ. Tanti nissaggiyavatthuṃ. Sabbatthāyāti sabbesaṃ atthāyāti viggaho. Attano atthāya ca saṅghādīnamatthāya ca dukkaṭavatthuṃ gaṇhantassāpi dukkaṭameva hotīti attho. Avuttasamuccayenettha ca-saddena ‘‘sabbampi nikkhipanatthāya bhaṇḍāgārikasīsena sampaṭicchato upari ratanasikkhāpade āgatavasena pācittiya’’nti (pārā. aṭṭha. 2.583-584) aṭṭhakathāya vuttavinicchayavisesassa saṅgaho kato.
៧០៥. កហាបណាទីនន្តិ អាទិ-សទ្ទេន សុវណ្ណាទីនំ សង្គហោ។ ‘‘សហស្ស’’ន្តិ ឥទំ ឧបលក្ខណំ, សហស្សម្បីតិ វុត្តំ ហោតិ។
705.Kahāpaṇādīnanti ādi-saddena suvaṇṇādīnaṃ saṅgaho. ‘‘Sahassa’’nti idaṃ upalakkhaṇaṃ, sahassampīti vuttaṃ hoti.
៧០៦. ថវិកាទីសូតិ អាទិ-សទ្ទេន សិថិលបូរិតានិ ភាជនានិ គហិតានិ។ ‘‘សិថិលពទ្ធេសូ’’តិ វិសេសនេន ព្យតិរេកវសេន ‘‘ឃនពទ្ធេ, បន ឃនបូរិតេ វា ឯកាវ អាបត្តី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥៨៣-៥៨៤) អដ្ឋកថាសេសំ ទីបេតិ។
706.Thavikādīsūti ādi-saddena sithilapūritāni bhājanāni gahitāni. ‘‘Sithilabaddhesū’’ti visesanena byatirekavasena ‘‘ghanabaddhe, pana ghanapūrite vā ekāva āpattī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.583-584) aṭṭhakathāsesaṃ dīpeti.
៧០៧. ឧបនិក្ខិត្តសាទិយនកម្មំ ទស្សេតុមាហ ‘‘ឥទ’’ន្តិអាទិ។ គណ្ហិតុកាមោបីតិ ឯត្ថ ‘‘ហោតូ’’តិ សេសោ។ និសេធេតព្ពមេវាតិ កាយេន វា វាចាយ វា ‘‘ឥទំ ន កប្បតី’’តិ បដិក្ខិបិតព្ពមេវ, ឯវំ សតិ អនាបត្តិយេវាតិ អត្ថោ។ អយមត្ថោ អដ្ឋកថាយំ ‘‘កាយវាចាហិ វា អប្បដិក្ខិបិត្វាបិ សុទ្ធចិត្តោ ហុត្វា ‘នយិទំ អម្ហាកំ កប្បតី’តិ ន សាទិយតិ, អនាបត្តិយេវា’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥៨៣-៥៨៤) អាគតោយេវ។
707. Upanikkhittasādiyanakammaṃ dassetumāha ‘‘ida’’ntiādi. Gaṇhitukāmopīti ettha ‘‘hotū’’ti seso. Nisedhetabbamevāti kāyena vā vācāya vā ‘‘idaṃ na kappatī’’ti paṭikkhipitabbameva, evaṃ sati anāpattiyevāti attho. Ayamattho aṭṭhakathāyaṃ ‘‘kāyavācāhi vā appaṭikkhipitvāpi suddhacitto hutvā ‘nayidaṃ amhākaṃ kappatī’ti na sādiyati, anāpattiyevā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.583-584) āgatoyeva.
៧០៨. តំ វត្ថុន្តិ តថា បដិក្ខិត្តំ វត្ថុំ។ ឋបេត្វា យទិ គច្ឆតីតិ ‘‘តុម្ហេ គណ្ហថ វា, មា វា, ទិន្នំ ទិន្នមេវា’’តិ សចេ សោ ឋបេត្វាវ គច្ឆតិ។ យថា តំ ន វិនស្សតិ, តថា តំ គោបយិតព្ពន្តិ យោជនា។ ‘‘អញ្ញោ តត្ថ អាគន្ត្វា បុច្ឆតី’’តិអាទិនា អដ្ឋកថាយ វុត្តនយេន តត្ថាគតេន កប្បិយការកេន ‘‘កិមិទ’’ន្តិ បុច្ឆិតេ សរូបំ អាវិ កត្វា ‘‘គោបយិស្សាមហំ ភន្តេ, គុត្តដ្ឋានំ ទស្សេថា’’តិ វុត្តេ ‘‘ឥមំ គហេត្វា ឯហី’’តិ អវត្វា សត្តភូមិកម្បិ បាសាទំ អភិរុហិត្វា ‘‘ឥធ ឋបេហី’’តិ អវត្វា ‘‘ឥទំ គុត្តដ្ឋាន’’ន្តិ សុរក្ខិតដ្ឋានំ ទស្សេត្វា តត្ថ ឋបិតេ អគ្គឡំ ទត្វា រក្ខិតព្ពន្តិ វុត្តំ ហោតិ។
708.Taṃvatthunti tathā paṭikkhittaṃ vatthuṃ. Ṭhapetvā yadi gacchatīti ‘‘tumhe gaṇhatha vā, mā vā, dinnaṃ dinnamevā’’ti sace so ṭhapetvāva gacchati. Yathā taṃ na vinassati, tathā taṃ gopayitabbanti yojanā. ‘‘Añño tattha āgantvā pucchatī’’tiādinā aṭṭhakathāya vuttanayena tatthāgatena kappiyakārakena ‘‘kimida’’nti pucchite sarūpaṃ āvi katvā ‘‘gopayissāmahaṃ bhante, guttaṭṭhānaṃ dassethā’’ti vutte ‘‘imaṃ gahetvā ehī’’ti avatvā sattabhūmikampi pāsādaṃ abhiruhitvā ‘‘idha ṭhapehī’’ti avatvā ‘‘idaṃ guttaṭṭhāna’’nti surakkhitaṭṭhānaṃ dassetvā tattha ṭhapite aggaḷaṃ datvā rakkhitabbanti vuttaṃ hoti.
៧០៩. គុត្តដ្ឋានំ គហេត្វា គច្ឆន្តស្ស កប្បិយការកស្ស អវត្តព្ពវោហារំ ទស្សេតុមាហ ‘‘អាហរេទមិទ’’ន្តិអាទិ។ អកប្បិយន្តិ ឯត្ថ ‘‘វចន’’ន្តិ លព្ភតិ។ ឯវំ អកប្បិយវចនំ អវត្វា សុរក្ខិតដ្ឋានេ អាហរិត្វា ឋបិតេ កិំ កាតព្ពន្តិ? វិក្កាយិកេ បត្តចីវរាទិកប្បិយភណ្ឌេ អាហដេ ‘‘អម្ហាកំ ឥមិនា អត្ថោ, ឥមស្ស ឯវរូបំ មូលម្បិ អត្ថិ, កប្បិយការកោ ឯវ នត្ថី’’តិ វត្វា តេន ‘‘អហំ កប្បិយការកោ, មយ្ហំ ទស្សេថា’’តិ វុត្តេ សចេ រុច្ចតិ, ទ្វារំ វិវរិត្វា ‘‘ឥទំ គណ្ហា’’តិ អវត្វា ‘‘ឯត្ថ ឋបិត’’ន្តិ ទស្សេត្វា តស្មិំ តស្ស អគ្ឃប្បមាណំ គហេត្វា ទេន្តេ អធិវាសេតព្ពំ។ អតិរេកំ គណ្ហន្តេ ‘‘មយំ តុម្ហាកំ ភណ្ឌំ ន គណ្ហាម, គច្ឆថា’’តិ នីហរិត្វា អគ្គឡំ ទត្វា កប្បិយការកេ លទ្ធេ ‘‘អម្ហាកំ ឯវរូបេន អត្ថោ, ឥទំ នាម មូលំ អត្ថី’’តិ វត្វា តេន កិណិត្វា ទិន្នេ អធិវាសេតព្ពន្តិ អដ្ឋកថាយំ វុត្តនយេន បដិបជ្ជិតព្ពំ។
709. Guttaṭṭhānaṃ gahetvā gacchantassa kappiyakārakassa avattabbavohāraṃ dassetumāha ‘‘āharedamida’’ntiādi. Akappiyanti ettha ‘‘vacana’’nti labbhati. Evaṃ akappiyavacanaṃ avatvā surakkhitaṭṭhāne āharitvā ṭhapite kiṃ kātabbanti? Vikkāyike pattacīvarādikappiyabhaṇḍe āhaṭe ‘‘amhākaṃ iminā attho, imassa evarūpaṃ mūlampi atthi, kappiyakārako eva natthī’’ti vatvā tena ‘‘ahaṃ kappiyakārako, mayhaṃ dassethā’’ti vutte sace ruccati, dvāraṃ vivaritvā ‘‘idaṃ gaṇhā’’ti avatvā ‘‘ettha ṭhapita’’nti dassetvā tasmiṃ tassa agghappamāṇaṃ gahetvā dente adhivāsetabbaṃ. Atirekaṃ gaṇhante ‘‘mayaṃ tumhākaṃ bhaṇḍaṃ na gaṇhāma, gacchathā’’ti nīharitvā aggaḷaṃ datvā kappiyakārake laddhe ‘‘amhākaṃ evarūpena attho, idaṃ nāma mūlaṃ atthī’’ti vatvā tena kiṇitvā dinne adhivāsetabbanti aṭṭhakathāyaṃ vuttanayena paṭipajjitabbaṃ.
៧១០. ឋបេត្វា រូបិយគ្គាហន្តិ អនន្តរសិក្ខាបទេ វក្ខមានសរូបំ សុវណ្ណាទិរូបិយំ បដិគ្គហេត្វា និស្សជ្ជិត្វា ទេសិតាបត្តិកំ បុគ្គលំ ឋបេត្វា។ និស្សដ្ឋបរិវត្តិតន្តិ ឯត្ថ និស្សជ្ជិត្វា អាបត្តិយា ទេសិតាយ ‘‘សចេ តត្ថ អាគច្ឆតិ អារាមិកោ វា ឧបាសកោ វា’’តិអាទិនា (បារា. ៥៨៤) បទភាជនេ វុត្តនយេន តត្ថាគតំ កប្បិយការកំ ‘‘អាវុសោ ឥមំ ជានា’’តិ វត្វា ‘‘ឥមិនា កិំ អាហរិយ្យតូ’’តិ តេន វុត្តេ ‘‘ឥមំ វា ឥមំ វា អាហរា’’តិ អវត្វា ‘‘កប្បិយំ អាចិក្ខិតព្ពំ សប្បិ វា តេលំ វា មធុ វា ផាណិតំ វា’’តិ (បារា. ៥៨៤) វុត្តត្តា ភិក្ខូនំ កប្បិយវត្ថុមត្តេ អាចិក្ខិតេ តេន និស្សដ្ឋវត្ថុំ បរិវត្តេត្វា អាហដំ កប្បិយភណ្ឌន្តិ អត្ថោ។
710.Ṭhapetvā rūpiyaggāhanti anantarasikkhāpade vakkhamānasarūpaṃ suvaṇṇādirūpiyaṃ paṭiggahetvā nissajjitvā desitāpattikaṃ puggalaṃ ṭhapetvā. Nissaṭṭhaparivattitanti ettha nissajjitvā āpattiyā desitāya ‘‘sace tattha āgacchati ārāmiko vā upāsako vā’’tiādinā (pārā. 584) padabhājane vuttanayena tatthāgataṃ kappiyakārakaṃ ‘‘āvuso imaṃ jānā’’ti vatvā ‘‘iminā kiṃ āhariyyatū’’ti tena vutte ‘‘imaṃ vā imaṃ vā āharā’’ti avatvā ‘‘kappiyaṃ ācikkhitabbaṃ sappi vā telaṃ vā madhu vā phāṇitaṃ vā’’ti (pārā. 584) vuttattā bhikkhūnaṃ kappiyavatthumatte ācikkhite tena nissaṭṭhavatthuṃ parivattetvā āhaṭaṃ kappiyabhaṇḍanti attho.
៧១១. អត្តនោ បត្តភាគម្បីតិ តថា អាហដេ កប្បិយភណ្ឌេ សង្ឃស្ស ភាជិយមានេ អត្តនោ វស្សគ្គេន អត្តនោ បត្តកោដ្ឋាសម្បិ។ បដិគ្គាហកភិក្ខុនោតិ រូបិយំ បដិគ្គហេត្វា អាបជ្ជិត្វា និស្សជ្ជិត្វា ទេសិតាបត្តិកស្ស ភិក្ខុនោ ន វដ្ដតីតិ សម្ពន្ធោ។ អញ្ញតោតិ អត្តតោ អញ្ញស្មា បព្ពជិតមនុស្សាមនុស្សតិរច្ឆានគតិត្ថិបុរិសានំ អញ្ញតរតោ។ លទ្ធន្តិ តេហិ អត្តនា លទ្ធកោដ្ឋាសតោ ទិន្នវសេនបិ លទ្ធំ តំ វត្ថុំ។
711.Attanopattabhāgampīti tathā āhaṭe kappiyabhaṇḍe saṅghassa bhājiyamāne attano vassaggena attano pattakoṭṭhāsampi. Paṭiggāhakabhikkhunoti rūpiyaṃ paṭiggahetvā āpajjitvā nissajjitvā desitāpattikassa bhikkhuno na vaṭṭatīti sambandho. Aññatoti attato aññasmā pabbajitamanussāmanussatiracchānagatitthipurisānaṃ aññatarato. Laddhanti tehi attanā laddhakoṭṭhāsato dinnavasenapi laddhaṃ taṃ vatthuṃ.
៧១២. យំ កិញ្ចិ បច្ចយន្តិ តំ វត្ថុំ បរិវត្តេត្វា គហិតេសុ ចតូសុ បច្ចយេសុ អញ្ញតរម្បិ បច្ចយំ។ អន្តមសោ បថវិំ ខណិត្វា ឧប្បាទិតោទកម្បិ ទារូហិ អាទិត្តអគ្គិម្បិ តេលេន ជលិតបទីបម្បិ រុក្ខេ វា គេហេ វា បកតិឆាយម្បិ តាលបណ្ណម្បិ ឧបភោគបរិភោគារហំ អញ្ញម្បិ យំ កិញ្ចីតិ អដ្ឋកថាយ វុត្តនយំ ឥមិនាវ សង្គហិតន្តិ គហេតព្ពំ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘អន្តមសោ មក្កដាទីហិ តតោ ហរិត្វា អរញ្ញេ ឋបិតំ វា តេសំ ហត្ថតោ គឡិត្វា តិរច្ឆានបរិគ្គហិតម្បិ បំសុកូលម្បិ ន វដ្ដតិយេវា’’តិអាទិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥៨៣-៥៨៤), ‘‘រូបិយបដិគ្គាហកស្ស បន កេនចិ បរិយាយេន តតោ ឧប្បន្នបច្ចយបរិភោគោ ន វដ្ដតី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥៨៥) ចាតិ។ ភិក្ខុនោតិ រូបិយបដិគ្គាហកស្ស ភិក្ខុស្ស។
712.Yaṃ kiñci paccayanti taṃ vatthuṃ parivattetvā gahitesu catūsu paccayesu aññatarampi paccayaṃ. Antamaso pathaviṃ khaṇitvā uppāditodakampi dārūhi ādittaaggimpi telena jalitapadīpampi rukkhe vā gehe vā pakatichāyampi tālapaṇṇampi upabhogaparibhogārahaṃ aññampi yaṃ kiñcīti aṭṭhakathāya vuttanayaṃ imināva saṅgahitanti gahetabbaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘antamaso makkaṭādīhi tato haritvā araññe ṭhapitaṃ vā tesaṃ hatthato gaḷitvā tiracchānapariggahitampi paṃsukūlampi na vaṭṭatiyevā’’tiādi (pārā. aṭṭha. 2.583-584), ‘‘rūpiyapaṭiggāhakassa pana kenaci pariyāyena tato uppannapaccayaparibhogo na vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.585) cāti. Bhikkhunoti rūpiyapaṭiggāhakassa bhikkhussa.
៧១៣. អជ្ឈារាមេ វាតិ ឧបរិ វក្ខមានលក្ខណេន បរិច្ឆិន្នេ អជ្ឈារាមេ វា។ តំ រូបិយំ, ‘‘បតិតំ ទិស្វា’’តិ សេសោ។ អជ្ឈាវសថេបិ វាតិ វក្ខមានលក្ខណេ អន្តោអាវាសេ ច។ និក្ខិបន្តស្សាតិ ‘‘យស្ស ភវិស្សតិ, សោ ហរិស្សតី’’តិ វុត្តេ ឋានេ តស្មិំ វត្ថុស្មិំ គណនញ្ច ឧបលក្ខណញ្ច សល្លក្ខេត្វា ឋបេន្តស្ស។
713.Ajjhārāme vāti upari vakkhamānalakkhaṇena paricchinne ajjhārāme vā. Taṃ rūpiyaṃ, ‘‘patitaṃ disvā’’ti seso. Ajjhāvasathepi vāti vakkhamānalakkhaṇe antoāvāse ca. Nikkhipantassāti ‘‘yassa bhavissati, so harissatī’’ti vutte ṭhāne tasmiṃ vatthusmiṃ gaṇanañca upalakkhaṇañca sallakkhetvā ṭhapentassa.
៧១៤. តិកបាចិត្តិយំ វុត្តន្តិ ‘‘រូបិយេ រូបិយសញ្ញី, វេមតិកោ, អរូបិយសញ្ញី រូបិយំ បដិគ្គណ្ហាតិ, និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយ’’ន្តិ (បារា. ៥៨៦) ភគវតា បាចិត្តិយំ វុត្តំ។ ទុក្កដន្តិ ឯត្ថ ‘‘ទ្វិកទុក្កដ’’ន្តិ សាមត្ថិយា លព្ភតិ។
714.Tikapācittiyaṃ vuttanti ‘‘rūpiye rūpiyasaññī, vematiko, arūpiyasaññī rūpiyaṃ paṭiggaṇhāti, nissaggiyaṃ pācittiya’’nti (pārā. 586) bhagavatā pācittiyaṃ vuttaṃ. Dukkaṭanti ettha ‘‘dvikadukkaṭa’’nti sāmatthiyā labbhati.
៧១៥. ក្រិយាក្រិយន្តិ គហណេន អាបជ្ជនតោ កិរិយំ។ បដិក្ខេបស្ស អករណតោ អកិរិយន្តិ។
715.Kriyākriyanti gahaṇena āpajjanato kiriyaṃ. Paṭikkhepassa akaraṇato akiriyanti.
រូបិយបដិគ្គហណកថាវណ្ណនា។
Rūpiyapaṭiggahaṇakathāvaṇṇanā.
៧១៦-៧. និស្សគ្គិយស្សាបិ វត្ថុន្តិ ‘‘និស្សគ្គិយបាចិត្តិយស្ស វត្ថូ’’តិ បឋមសិក្ខាបទេ និទ្ទិដ្ឋេសុ រជតាទីសុ ចតូសុ អញ្ញតរំ វត្ថុំ។ ទុក្កដស្ស ច វត្ថុំ វាតិ បឋមំ ទស្សិតមុត្តាទិទុក្កដវត្ថូសុ អញ្ញតរំ វា, ឥហោភយត្ថ ហេតុផលសម្ពន្ធេ សាមិវចនំ។ កប្បិយស្ស ច វត្ថុំ វាតិ យថាទស្សិតេសុ ឯវ មុគ្គមាសាទិកប្បិយវត្ថូសុ អញ្ញតរំ វា, ឥហ អវយវាវយវិសម្ពន្ធេ សាមិវចនំ។ អវយវាវយវីនំ អភេទេបិ ភេទូបចារវសេន យថា ‘‘សិលាបុត្តកស្ស សរីរ’’ន្តិ កប្បិយវត្ថុន្តិ វុត្តំ ហោតិ ‘‘កប្បិយេន វត្ថុនា’’តិ វក្ខមានត្តា។ ឥទានេត្ថ ទុក្កដវត្ថុនោ, កប្បិយវត្ថុនោ ច និស្សគ្គិយវត្ថុនា បរិវត្តិតត្តា អាបត្តិ ហោតីតិ គហេតព្ពំ។ និស្សគ្គិយវត្ថុនា យោ បរិវត្តេតិ, តស្ស អាបត្តីតិ យោជនា។
716-7.Nissaggiyassāpivatthunti ‘‘nissaggiyapācittiyassa vatthū’’ti paṭhamasikkhāpade niddiṭṭhesu rajatādīsu catūsu aññataraṃ vatthuṃ. Dukkaṭassa ca vatthuṃ vāti paṭhamaṃ dassitamuttādidukkaṭavatthūsu aññataraṃ vā, ihobhayattha hetuphalasambandhe sāmivacanaṃ. Kappiyassa ca vatthuṃ vāti yathādassitesu eva muggamāsādikappiyavatthūsu aññataraṃ vā, iha avayavāvayavisambandhe sāmivacanaṃ. Avayavāvayavīnaṃ abhedepi bhedūpacāravasena yathā ‘‘silāputtakassa sarīra’’nti kappiyavatthunti vuttaṃ hoti ‘‘kappiyena vatthunā’’ti vakkhamānattā. Idānettha dukkaṭavatthuno, kappiyavatthuno ca nissaggiyavatthunā parivattitattā āpatti hotīti gahetabbaṃ. Nissaggiyavatthunā yo parivatteti, tassa āpattīti yojanā.
ទុក្កដស្ស វត្ថុនា, កប្បិយេន ច វត្ថុនា វត្ថុំ និស្សគ្គិយស្ស បរិវត្តេតិ, អាបត្តីតិ យោជនា។ ឥធ ឧភយត្ថាបិ បរិវត្តិតស្ស និស្សគ្គិយវត្ថុត្តា អាបត្តិ ហោតិ។ ឯវំ តីសុបិ ឋានេសុ ‘‘អាបត្តី’’តិ សាមញ្ញវចនេន និស្សគ្គិយបាចិត្តិយមេវ វុត្តន្តិ បករណតោ លព្ភតិ។
Dukkaṭassa vatthunā, kappiyena ca vatthunā vatthuṃ nissaggiyassa parivatteti, āpattīti yojanā. Idha ubhayatthāpi parivattitassa nissaggiyavatthuttā āpatti hoti. Evaṃ tīsupi ṭhānesu ‘‘āpattī’’ti sāmaññavacanena nissaggiyapācittiyameva vuttanti pakaraṇato labbhati.
៧១៨. ទុក្កដស្សេវ វត្ថុនា ទុក្កដស្ស ច វត្ថុំ វា បរិវត្តេតិ, ទុក្កដន្តិ យោជនា។ ‘‘វត្ថុំ វា កប្បិយស្សា’’តិ ឥទំ វុត្តនយមេវ, កប្បិយវត្ថុន្តិ វុត្តំ ហោតិ។ ឥមស្ស កប្បិយវត្ថុនោបិ ទុក្កដវត្ថុនា បរិវត្តិតត្តា ទុក្កដំ ហោតីតិ គហេតព្ពំ។
718. Dukkaṭasseva vatthunā dukkaṭassa ca vatthuṃ vā parivatteti, dukkaṭanti yojanā. ‘‘Vatthuṃ vā kappiyassā’’ti idaṃ vuttanayameva, kappiyavatthunti vuttaṃ hoti. Imassa kappiyavatthunopi dukkaṭavatthunā parivattitattā dukkaṭaṃ hotīti gahetabbaṃ.
៧១៩. ‘‘វត្ថុនា កប្បិយស្សា’’តិ ឥទម្បិ វុត្តនយមេវ។ កប្បិយវត្ថុនាបិ បរិវត្តិតេ ទុក្កដវត្ថុវសេន ទុក្កដំ ហោតីតិ អាហ ‘‘តថា’’តិ។
719.‘‘Vatthunā kappiyassā’’ti idampi vuttanayameva. Kappiyavatthunāpi parivattite dukkaṭavatthuvasena dukkaṭaṃ hotīti āha ‘‘tathā’’ti.
៧២០. ‘‘តថា’’តិ ឥមិនា ‘‘វត្ថុនោ’’តិ ឥទំ អាកឌ្ឍតិ។ ‘‘និស្សគ្គិយស្សា’’តិ ឥមិនា បាចិត្តិយមាហ។ បុព្ពន្តិ បឋមំ, បុព្ពេ វុត្តរូបិយបដិគ្គហណសិក្ខាបទេតិ វុត្តំ ហោតិ។ ឥមិនាតិ រូបិយសំវោហារសិក្ខាបទេន។ បរិវត្តនំ វារិតន្តិ សម្ពន្ធោ។
720. ‘‘Tathā’’ti iminā ‘‘vatthuno’’ti idaṃ ākaḍḍhati. ‘‘Nissaggiyassā’’ti iminā pācittiyamāha. Pubbanti paṭhamaṃ, pubbe vuttarūpiyapaṭiggahaṇasikkhāpadeti vuttaṃ hoti. Imināti rūpiyasaṃvohārasikkhāpadena. Parivattanaṃ vāritanti sambandho.
៧២១. រូបិយន្តិ ច សញ្ញិស្សាតិ ‘‘រូបិយំ នាម សត្ថុវណ្ណោ កហាបណោ លោហមាសកោ ទារុមាសកោ ជតុមាសកោ, យេ វោហារំ គច្ឆន្តី’’តិ (បារា. ៥៨៩) បទភាជនេ វុត្តេសុ រូបិយសញ្ញិតេសុ វត្ថូសុ ‘‘អញ្ញតរ’’ន្តិ សញ្ញិស្ស។ អរូបិយេតិ ខរបត្តាទិម្ហិ។ តេន អរូបិយេន។ ‘‘ចេតាបេន្តស្ស អរូបិយ’’ន្តិ បទច្ឆេទោ។ ‘‘អរូបិយេ រូបិយសញ្ញី រូបិយំ ចេតាបេតិ , និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយ’’ន្តិ (បារា. ៥៩១) វុត្តត្តា រូបិយបរិវត្តនេ ទុក្កដស្ស អភាវតោ, បាចិត្តិយស្ស ច សម្ភវតោ រូបិយំ ន គហេតព្ពំ។ អរូបិយេ រូបិយំ ឥតិ សញ្ញិស្ស ច វិមតិស្ស ច អរូបិយំ ចេតាបេន្តស្ស តេន ទ្វេ ទុក្កដានិ ហោន្តីតិ យោជនា។
721.Rūpiyanti ca saññissāti ‘‘rūpiyaṃ nāma satthuvaṇṇo kahāpaṇo lohamāsako dārumāsako jatumāsako, ye vohāraṃ gacchantī’’ti (pārā. 589) padabhājane vuttesu rūpiyasaññitesu vatthūsu ‘‘aññatara’’nti saññissa. Arūpiyeti kharapattādimhi. Tena arūpiyena. ‘‘Cetāpentassa arūpiya’’nti padacchedo. ‘‘Arūpiye rūpiyasaññī rūpiyaṃ cetāpeti , nissaggiyaṃ pācittiya’’nti (pārā. 591) vuttattā rūpiyaparivattane dukkaṭassa abhāvato, pācittiyassa ca sambhavato rūpiyaṃ na gahetabbaṃ. Arūpiye rūpiyaṃ iti saññissa ca vimatissa ca arūpiyaṃ cetāpentassa tena dve dukkaṭāni hontīti yojanā.
៧២២. អរូបិយេ អរូបិយន្តិ សញ្ញិស្សាតិ ឯត្ថ ‘‘អរូបិយំ បរិវត្តេន្តស្សា’’តិ សេសោ។ បញ្ចហីតិ សហត្ថេ ករណវចនំ, ‘‘សហធម្មិកេហី’’តិ សេសោ, បញ្ចហិ សហធម្មិកេហិ សទ្ធិន្តិ អត្ថោ។ វទតោតិ វោហរតោ, កយវិក្កយំ ករោន្តស្សាតិ អត្ថោ។ ភិក្ខុភិក្ខុនិសាមណេរសាមណេរិសិក្ខមានាសង្ខាតេហិ បញ្ចហិ សហធម្មិកេហិ អរូបិយំ បរិវត្តេន្តស្ស អនាបត្តីតិ អត្ថោ។
722.Arūpiye arūpiyanti saññissāti ettha ‘‘arūpiyaṃ parivattentassā’’ti seso. Pañcahīti sahatthe karaṇavacanaṃ, ‘‘sahadhammikehī’’ti seso, pañcahi sahadhammikehi saddhinti attho. Vadatoti voharato, kayavikkayaṃ karontassāti attho. Bhikkhubhikkhunisāmaṇerasāmaṇerisikkhamānāsaṅkhātehi pañcahi sahadhammikehi arūpiyaṃ parivattentassa anāpattīti attho.
៧២៣. សំវោហារេន សមុដ្ឋានតោ ក្រិយសមុដ្ឋានំ។
723. Saṃvohārena samuṭṭhānato kriyasamuṭṭhānaṃ.
រូបិយសំវោហារកថាវណ្ណនា។
Rūpiyasaṃvohārakathāvaṇṇanā.
៧២៤. កប្បិយំ នាម ‘‘ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារា, អន្តមសោ ចុណ្ណបិណ្ឌោបិ ទន្តកដ្ឋម្បិ ទសិកសុត្តម្បី’’តិ បទភាជនេ វុត្តានិ កប្បិយវត្ថូនិ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘ចីវរាទីនំ កប្បិយភណ្ឌានំ វសេន អនេកវិធ’’ន្តិ។ កប្បិយេនេវាតិ តេនេវ កប្បិយេន វត្ថុនា។ ‘‘កយវិក្កយំ សមាបជ្ជេយ្យាតិ ‘ឥមិនា ឥមំ ទេហិ, ឥមិនា ឥមំ អាហរ, ឥមិនា ឥមំ បរិវត្តេហិ, ឥមិនា ឥមំ ចេតាបេហី’តិ អជ្ឈាចរតី’’តិ (បារា. ៥៩៥) វចនតោ ‘‘បរិវត្តយតោ’’តិ ឥមស្ស ‘‘កយវិក្កយំ សមាបជ្ជតោ’’តិ បរិយាយោ។
724.Kappiyaṃ nāma ‘‘cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārā, antamaso cuṇṇapiṇḍopi dantakaṭṭhampi dasikasuttampī’’ti padabhājane vuttāni kappiyavatthūni. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘cīvarādīnaṃ kappiyabhaṇḍānaṃ vasena anekavidha’’nti. Kappiyenevāti teneva kappiyena vatthunā. ‘‘Kayavikkayaṃ samāpajjeyyāti ‘iminā imaṃ dehi, iminā imaṃ āhara, iminā imaṃ parivattehi, iminā imaṃ cetāpehī’ti ajjhācaratī’’ti (pārā. 595) vacanato ‘‘parivattayato’’ti imassa ‘‘kayavikkayaṃ samāpajjato’’ti pariyāyo.
តត្ថ អញ្ញស្ស ហត្ថតោ កប្បិយវត្ថុនា បរិវត្តេត្វា គហណំ កយោ នាម។ អត្តនោ ហត្ថតោ កប្បិយវត្ថុំ បរិវត្តេត្វា ទានំ វិក្កយោ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘ឥមិនា ឥមំ ទេហី’តិអាទិនា ហិ នយេន បរស្ស កប្បិយភណ្ឌំ គណ្ហន្តោ កយំ សមាបជ្ជតិ, អត្តនោ កប្បិយំ ទេន្តោ វិក្កយ’’ន្តិ។ ‘‘ឋបេត្វា សហធម្មិកេ’’តិ វុត្តត្តា បរិវត្តយតោតិ ឯត្ថ អញ្ញេហិ សទ្ធិន្តិ លព្ភតិ។ ឯត្ថ អញ្ញេ នាម គិហិនោ ឥត្ថិបុរិសា, សាសនតោ ពាហិរា បព្ពជិតា ច។ តស្មា អយំ កយវិក្កយោ អន្តមសោ មាតាបិតូហិបិ ន កាតព្ពោយេវ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘អយញ្ហិ កយវិក្កយោ ឋបេត្វា បញ្ច សហធម្មិកេ អវសេសេហិ គិហិបព្ពជិតេហិ អន្តមសោ មាតាបិតូហិបិ សទ្ធិំ ន វដ្ដតី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥៩៥)។
Tattha aññassa hatthato kappiyavatthunā parivattetvā gahaṇaṃ kayo nāma. Attano hatthato kappiyavatthuṃ parivattetvā dānaṃ vikkayo. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘iminā imaṃ dehī’tiādinā hi nayena parassa kappiyabhaṇḍaṃ gaṇhanto kayaṃ samāpajjati, attano kappiyaṃ dento vikkaya’’nti. ‘‘Ṭhapetvā sahadhammike’’ti vuttattā parivattayatoti ettha aññehi saddhinti labbhati. Ettha aññe nāma gihino itthipurisā, sāsanato bāhirā pabbajitā ca. Tasmā ayaṃ kayavikkayo antamaso mātāpitūhipi na kātabboyeva. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ayañhi kayavikkayo ṭhapetvā pañca sahadhammike avasesehi gihipabbajitehi antamaso mātāpitūhipi saddhiṃ na vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.595).
៧២៥. អកប្បិយស្ស វត្ថុស្សាតិ ឥមស្មិំ សិក្ខាបទេ វុត្តចីវរាទិកប្បិយវត្ថុតោ អញ្ញស្ស និស្សគ្គិយទុក្កដវត្ថុស្ស។ តេនេវាតិ អកប្បិយវត្ថុនាយេវ។ ‘‘កប្បិយស្ស ចា’’តិ បាឋសេសោ, តេនេវ អកប្បិយេន វត្ថុនា កប្បិយស្ស វត្ថុស្ស បរិវត្តនញ្ចាតិ យោជនា។ ឯវញ្ហិ បាឋសេសេ អកតេ អកប្បិយេន វត្ថុនា កប្បិយស្ស បរិវត្តនំ កយវិក្កយេ សង្គហេតព្ពំ សិយា, តំ ន យុជ្ជតិ តស្ស រូបិយសំវោហារេយេវ សង្គហិតត្តា, ឥធ ច ‘‘កប្បិយវត្ថុស្សេវ កប្បិយវត្ថុនា បរិវត្តនំ កយវិក្កយោ’’តិ និយមិតត្តា។ និទ្ទិដ្ឋន្តិ ‘‘អកប្បិយភណ្ឌបរិវត្តនញ្ហិ កយវិក្កយសង្គហំ ន គច្ឆតី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៥៩៤) អដ្ឋកថាយំ និទ្ទិដ្ឋន្តិ អត្ថោ។
725.Akappiyassa vatthussāti imasmiṃ sikkhāpade vuttacīvarādikappiyavatthuto aññassa nissaggiyadukkaṭavatthussa. Tenevāti akappiyavatthunāyeva. ‘‘Kappiyassa cā’’ti pāṭhaseso, teneva akappiyena vatthunā kappiyassa vatthussa parivattanañcāti yojanā. Evañhi pāṭhasese akate akappiyena vatthunā kappiyassa parivattanaṃ kayavikkaye saṅgahetabbaṃ siyā, taṃ na yujjati tassa rūpiyasaṃvohāreyeva saṅgahitattā, idha ca ‘‘kappiyavatthusseva kappiyavatthunā parivattanaṃ kayavikkayo’’ti niyamitattā. Niddiṭṭhanti ‘‘akappiyabhaṇḍaparivattanañhi kayavikkayasaṅgahaṃ na gacchatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.594) aṭṭhakathāyaṃ niddiṭṭhanti attho.
៧២៦. តស្មាតិ យស្មា អញ្ញត្រ សហធម្មិកេហិ កប្បិយវត្ថុស្សាបិ កយវិក្កយោ ន វដ្ដតិ, អកប្បិយស្ស, កប្បិយស្ស ច វត្ថុនោ អកប្បិយេនេវ វត្ថុនា បរិវត្តនញ្ច រូបិយសំវោហារេ សង្គហិតត្តា កយវិក្កយសង្គហំ ន គច្ឆតិ, តស្មា។
726.Tasmāti yasmā aññatra sahadhammikehi kappiyavatthussāpi kayavikkayo na vaṭṭati, akappiyassa, kappiyassa ca vatthuno akappiyeneva vatthunā parivattanañca rūpiyasaṃvohāre saṅgahitattā kayavikkayasaṅgahaṃ na gacchati, tasmā.
៧២៩. ឥទំ នាមាតិ ឱទនាទិកប្បិយវត្ថុមេវ អាហ។
729.Idaṃ nāmāti odanādikappiyavatthumeva āha.
៧៣០-១. ‘‘គហេត្វា’’តិអាទិគាថាយ វត្ថុលក្ខណស្ស ឧទាហរណំ ទស្សេត្វាវ អាបត្តិភេទំ ទស្សេតុមាហ ‘‘វិឃាសាទ’’ន្តិអាទិ។ ឆល្លិន្តិ រុក្ខតចំ។ វល្លិន្តិ លតំ។ កដ្ឋន្តិ ឥន្ធនទារុំ។ ទារុន្តិ គេហសម្ភារាទិទារុំ។ វិបល្លាសេនាបិ វត្តព្ពំ ‘‘វល្លិំ វា បន ឆល្លិំ វា, ទារុំ វា កដ្ឋមេវ វា’’តិ។ វត្ថូនន្តិ តថា វត្វា អាហរាបិតានំ ឆល្លិអាទិវត្ថូនំ។ កយវិក្កយេ អាបត្តិយោ ហោន្តីតិ យោជនា, និស្សគ្គិយបាចិត្តិយាបត្តិយោ ហោន្តីតិ វុត្តំ ហោតិ។
730-1. ‘‘Gahetvā’’tiādigāthāya vatthulakkhaṇassa udāharaṇaṃ dassetvāva āpattibhedaṃ dassetumāha ‘‘vighāsāda’’ntiādi. Challinti rukkhatacaṃ. Vallinti lataṃ. Kaṭṭhanti indhanadāruṃ. Dārunti gehasambhārādidāruṃ. Vipallāsenāpi vattabbaṃ ‘‘valliṃ vā pana challiṃ vā, dāruṃ vā kaṭṭhameva vā’’ti. Vatthūnanti tathā vatvā āharāpitānaṃ challiādivatthūnaṃ. Kayavikkaye āpattiyo hontīti yojanā, nissaggiyapācittiyāpattiyo hontīti vuttaṃ hoti.
៧៣២. ‘‘ឥតិ ឯវា’’តិ បទច្ឆេទោ, ‘‘បិវិត្វា’’តិអាទិនា នយេន បុព្ពកាលេ វិហិតបច្ចយន្តំ អកត្វា វុត្តនយេនេវាតិ អត្ថោ។
732. ‘‘Iti evā’’ti padacchedo, ‘‘pivitvā’’tiādinā nayena pubbakāle vihitapaccayantaṃ akatvā vuttanayenevāti attho.
៧៣៣. ភូមិយា លិម្បនេតិ យោជនាយំ បន សេនាសនភូមិយំ បរិភណ្ឌករណកាឡកាទិវណ្ណករណវសេន លេបនេ។ វត្ថុធោវនេតិ ចីវរាទិវត្ថូនំ ធោវនេ។ ឯត្ថាតិ តេសុ វុត្តប្បការេសុ។ ឯតេសំ គហណស្ស ឧបលក្ខណត្តា ឯវរូបេសុ អញ្ញេសុ ឋានេសុ។
733.Bhūmiyā limpaneti yojanāyaṃ pana senāsanabhūmiyaṃ paribhaṇḍakaraṇakāḷakādivaṇṇakaraṇavasena lepane. Vatthudhovaneti cīvarādivatthūnaṃ dhovane. Etthāti tesu vuttappakāresu. Etesaṃ gahaṇassa upalakkhaṇattā evarūpesu aññesu ṭhānesu.
៧៣៤. អយន្តិ ភូមិសោធនាទិវសេន អាបន្នា បាចិត្តិយាបត្តិ។
734.Ayanti bhūmisodhanādivasena āpannā pācittiyāpatti.
៧៣៥. ឋបេត្វា ភណ្ឌសាមិកន្តិ ឯត្ថ ព្យតិរេកវសេន អញ្ញស្ស កប្បិយការស្សាតិ លព្ភតិ។
735.Ṭhapetvā bhaṇḍasāmikanti ettha byatirekavasena aññassa kappiyakārassāti labbhati.
៧៣៦. ភាសតោ អនាបត្តីតិ យោជនា។ សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ។
736. Bhāsato anāpattīti yojanā. Sesamettha uttānameva.
កយវិក្កយកថាវណ្ណនា។
Kayavikkayakathāvaṇṇanā.
កោសិយវគ្គោ ទុតិយោ។
Kosiyavaggo dutiyo.
៧៣៧. កប្បិយា បត្តា មត្តិកាយោមយា ជាតិតោ ទុវេតិ យោជនា។ វណ្ណាតិ បមាណានិ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘តយោ បត្តស្ស វណ្ណាតិ តីណិ បត្តស្ស បមាណានី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦០២)។ តេនាហ ‘‘ឧក្កដ្ឋោ មជ្ឈិមោមកោ’’តិ។
737. Kappiyā pattā mattikāyomayā jātito duveti yojanā. Vaṇṇāti pamāṇāni. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tayo pattassa vaṇṇāti tīṇi pattassa pamāṇānī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.602). Tenāha ‘‘ukkaṭṭho majjhimomako’’ti.
៧៣៨. ទ្វិន្នំ តណ្ឌុលនាឡីនន្តិ សុកោដ្ដិតានំ អខណ្ឌានំ បុរាណសាលិតណ្ឌុលានំ ទ្វេ នាឡិយោ គហេតព្ពា។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘អនុបហតបុរាណសាលិតណ្ឌុលានំ សុកោដ្ដិតបរិសុទ្ធាន’’ន្តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦០២)។ ភត្តន្តិ អវស្សាវិតំ អនុត្តណ្ឌុលំ អកិលិន្នំ អបិណ្ឌិតំ សុវិសទំ កុន្ទមកុលរាសិសទិសំ សុបក្កោទនមេវ គហេតព្ពំ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘អនុត្តណ្ឌុលំ អកិលិន្នំ អបិណ្ឌិតំ សុវិសទំ កុន្ទមកុលរាសិសទិសំ អវស្សាវិតោទន’’ន្តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦០២)។ មគធនាឡិយាតិ មគធរដ្ឋេ នាឡិយា, សា នាឡិ តិលានំ អដ្ឋបសតានិ គណ្ហាតិ។ តេនាហុ បោរាណា –
738.Dvinnaṃ taṇḍulanāḷīnanti sukoṭṭitānaṃ akhaṇḍānaṃ purāṇasālitaṇḍulānaṃ dve nāḷiyo gahetabbā. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘anupahatapurāṇasālitaṇḍulānaṃ sukoṭṭitaparisuddhāna’’nti (pārā. aṭṭha. 2.602). Bhattanti avassāvitaṃ anuttaṇḍulaṃ akilinnaṃ apiṇḍitaṃ suvisadaṃ kundamakularāsisadisaṃ supakkodanameva gahetabbaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘anuttaṇḍulaṃ akilinnaṃ apiṇḍitaṃ suvisadaṃ kundamakularāsisadisaṃ avassāvitodana’’nti (pārā. aṭṭha. 2.602). Magadhanāḷiyāti magadharaṭṭhe nāḷiyā, sā nāḷi tilānaṃ aṭṭhapasatāni gaṇhāti. Tenāhu porāṇā –
‘‘ខារិទសទ្វយំ វាហោ, ខារី ទោណដ្ឋកទ្វយំ;
‘‘Khāridasadvayaṃ vāho, khārī doṇaṭṭhakadvayaṃ;
ទ្វិអដ្ឋនាឡិយោ ទោណោ, នាឡេកា បសតដ្ឋកំ;
Dviaṭṭhanāḷiyo doṇo, nāḷekā pasataṭṭhakaṃ;
លក្ខំ តិលានំ បសតំ, ឯតំ វុត្តំ បមាណតោ’’តិ។
Lakkhaṃ tilānaṃ pasataṃ, etaṃ vuttaṃ pamāṇato’’ti.
‘‘មគធនាឡិ នាម អឌ្ឍតេរសបលា ហោតី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦០២) អន្ធកដ្ឋកថាយំ វុត្តំ។ តព្ពណ្ណនាយ ‘‘អឌ្ឍតេរសបលានិ មាសេហិ គហេតព្ពានី’’តិ វុត្តំ។ កេចិ បនាហុ –
‘‘Magadhanāḷi nāma aḍḍhaterasapalā hotī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.602) andhakaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Tabbaṇṇanāya ‘‘aḍḍhaterasapalāni māsehi gahetabbānī’’ti vuttaṃ. Keci panāhu –
‘‘ចតុប្បសតិកា មុដ្ឋិ, បលញ្ចេតំ ចតុគ្គុណំ;
‘‘Catuppasatikā muṭṭhi, palañcetaṃ catugguṇaṃ;
កុឌុវប្បសតញ្ចេវ, ចត្តារិ ចេវ នាឡិ តុ។
Kuḍuvappasatañceva, cattāri ceva nāḷi tu.
‘‘សោយេវ បត្ថោ ចត្តារោ, បត្ថា អឡ្ហកមុច្ចតេ;
‘‘Soyeva pattho cattāro, patthā aḷhakamuccate;
អឡ្ហកានម្បិ ចត្តារិ, ‘ទោណោ’តិ បរិកិត្តិតោ’’តិ។
Aḷhakānampi cattāri, ‘doṇo’ti parikittito’’ti.
អាចរិយា បន ‘‘អដ្ឋបសតា មាគធនាឡី’’តិ បុព្ពបក្ខមេវ រោចយន្តិ។
Ācariyā pana ‘‘aṭṭhapasatā māgadhanāḷī’’ti pubbapakkhameva rocayanti.
ខាទនញ្ច ចតុព្ភាគន្តិ តស្មិំ ភត្តេ ចតុធា វិភត្តេ ឯកភាគមត្តំ ហត្ថហារិយឃនមុគ្គសូបន្តិ អត្ថោ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘តស្ស ឱទនស្ស ចតុត្ថភាគប្បមាណោ នាតិឃនោ នាតិតនុកោ ហត្ថហារិយោ សព្ពសម្ភារសង្ខតោ មុគ្គសូបោ បក្ខិបិតព្ពោ’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦០២)។
Khādanañca catubbhāganti tasmiṃ bhatte catudhā vibhatte ekabhāgamattaṃ hatthahāriyaghanamuggasūpanti attho. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tassa odanassa catutthabhāgappamāṇo nātighano nātitanuko hatthahāriyo sabbasambhārasaṅkhato muggasūpo pakkhipitabbo’’ti (pārā. aṭṭha. 2.602).
ព្យញ្ជនញ្ច តទូបិយន្តិ យាវ ចរិមាលោបំ, តាវ សព្ពាលោបានុរូបំ មច្ឆមំសាទិព្យញ្ជនញ្ច។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘អាលោបស្ស អាលោបស្ស អនុរូបំ យាវចរិមាលោបប្បហោនកំ មច្ឆមំសាទិព្យញ្ជនំ បក្ខិបិតព្ព’’ន្តិ។ ឯត្ថ ច អាលោបស្ស អាលោបស្ស អនុរូបន្តិ ‘‘ព្យញ្ជនស្ស មត្តា នាម ឱទនចតុត្ថភាគោ’’តិ (ម. និ. អដ្ឋ. ២.៣៨៧) ព្រហ្មាយុសុត្តស្ស អដ្ឋកថាយំ វុត្តត្តា អាលោបស្ស ចតុត្ថភាគប្បមាណំ ព្យញ្ជនំ អាលោបស្ស អនុរូបន្តិ គហេតព្ពំ។ ឥធ បន សូបស្សេវ ឱទនចតុត្ថភាគប្បមាណំ ទស្សេត្វា ឯតស្ស លក្ខណេ ទស្សិតេ ឥតរស្សាបិ ទស្សិតមេវ ហោតីតិ ព្យញ្ជនស្ស តថា វិសេសេត្វា បមាណំ ន ទស្សិតំ។ ឱទនេ បក្ខិបិតព្ពានិ សប្បិតេលតក្ករសកញ្ជិកាទីនិ គណនូបគានិ ន ហោន្តិ។
Byañjanañca tadūpiyanti yāva carimālopaṃ, tāva sabbālopānurūpaṃ macchamaṃsādibyañjanañca. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ālopassa ālopassa anurūpaṃ yāvacarimālopappahonakaṃ macchamaṃsādibyañjanaṃ pakkhipitabba’’nti. Ettha ca ālopassa ālopassa anurūpanti ‘‘byañjanassa mattā nāma odanacatutthabhāgo’’ti (ma. ni. aṭṭha. 2.387) brahmāyusuttassa aṭṭhakathāyaṃ vuttattā ālopassa catutthabhāgappamāṇaṃ byañjanaṃ ālopassa anurūpanti gahetabbaṃ. Idha pana sūpasseva odanacatutthabhāgappamāṇaṃ dassetvā etassa lakkhaṇe dassite itarassāpi dassitameva hotīti byañjanassa tathā visesetvā pamāṇaṃ na dassitaṃ. Odane pakkhipitabbāni sappitelatakkarasakañjikādīni gaṇanūpagāni na honti.
៧៣៩. តំ សព្ពន្តិ យថាវុត្តភត្តាទិនិរវសេសំ។ គណ្ហតីតិ វក្ខមានេហិ តីហិ បការេហិ គណ្ហាតិ។ តស្សាតិ ឧក្កដ្ឋស្ស បត្តស្ស។ ឧបឌ្ឍោតិ តស្មិំ បត្តេ គណ្ហនកទព្ពសម្ភារគាហី បត្តោ តំសហចរិយេន ‘‘ឧបឌ្ឍោ’’តិ វុត្តោ។ តទុបឌ្ឍោ ចាតិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ។ តស្ស មជ្ឈិមស្ស បត្តស្ស ឧបឌ្ឍោ តទុបឌ្ឍោតិ គហេតព្ពំ។
739.Taṃ sabbanti yathāvuttabhattādiniravasesaṃ. Gaṇhatīti vakkhamānehi tīhi pakārehi gaṇhāti. Tassāti ukkaṭṭhassa pattassa. Upaḍḍhoti tasmiṃ patte gaṇhanakadabbasambhāragāhī patto taṃsahacariyena ‘‘upaḍḍho’’ti vutto. Tadupaḍḍho cāti etthāpi eseva nayo. Tassa majjhimassa pattassa upaḍḍho tadupaḍḍhoti gahetabbaṃ.
៧៤០. ឥមេសុ តីសុ បត្តេសុ ឧក្កដ្ឋស្ស វុត្តំ ឱទនាទិ សព្ពំ យស្មិំ បត្តេ បក្ខិត្តំ, តស្ស មុខវដ្ដិមត្ថកេ បុញ្ជិយមានំ ហីរកំ ហេដ្ឋាភាគេ ផុសតិ, សោ ឧក្កដ្ឋមជ្ឈិមោ នាម, ហីរតោ អតិរេកំ តិដ្ឋតិ, សោ ឧក្កដ្ឋោមកោ នាម, អន្តោបត្តេ មុខវដ្ដិយា ហេដ្ឋិមន្តំ អប្បត្វា តិដ្ឋតិ, សោ ឧក្កដ្ឋុក្កដ្ឋោ នាម, ឯវំ មជ្ឈិមោ ច ឱមកោ ច បច្ចេកំ តិវិធោ ហោតីតិ សព្ពេ នវ បត្តា ហោន្តីតិ ទស្សេតុមាហ ‘‘ឧក្កដ្ឋស្សា’’តិអាទិ។ តស្សេវាតិ ឧក្កដ្ឋស្សេវ។ ឱមកោ ច មជ្ឈិមោ ចាតិ ឱមកមជ្ឈិមា។ ឥធ មជ្ឈិមោ ច ឱមកោ ច ឧក្កដ្ឋស្សេវ ភេទោ។ ឯស នយោ ឥតរទ្វយេបិ។ ‘‘ឯវ’’ន្តិ ឥមិនា យថា ‘‘ឧក្កដ្ឋុក្កដ្ឋោ ឧក្កដ្ឋោមកោ ឧក្កដ្ឋមជ្ឈិមោ’’តិ យោជេតព្ពោ, ឯវំ មជ្ឈិមោមកានម្បិ យថាក្កមយោជនំ ទស្សេតិ ‘‘មជ្ឈិមោ មជ្ឈិមុក្កដ្ឋោ មជ្ឈិមោមកោ, ឱមកុក្កដ្ឋោ ឱមកមជ្ឈិមោ ឱមកោមកោ ចា’’តិ។
740. Imesu tīsu pattesu ukkaṭṭhassa vuttaṃ odanādi sabbaṃ yasmiṃ patte pakkhittaṃ, tassa mukhavaṭṭimatthake puñjiyamānaṃ hīrakaṃ heṭṭhābhāge phusati, so ukkaṭṭhamajjhimo nāma, hīrato atirekaṃ tiṭṭhati, so ukkaṭṭhomako nāma, antopatte mukhavaṭṭiyā heṭṭhimantaṃ appatvā tiṭṭhati, so ukkaṭṭhukkaṭṭho nāma, evaṃ majjhimo ca omako ca paccekaṃ tividho hotīti sabbe nava pattā hontīti dassetumāha ‘‘ukkaṭṭhassā’’tiādi. Tassevāti ukkaṭṭhasseva. Omako ca majjhimo cāti omakamajjhimā. Idha majjhimo ca omako ca ukkaṭṭhasseva bhedo. Esa nayo itaradvayepi. ‘‘Eva’’nti iminā yathā ‘‘ukkaṭṭhukkaṭṭho ukkaṭṭhomako ukkaṭṭhamajjhimo’’ti yojetabbo, evaṃ majjhimomakānampi yathākkamayojanaṃ dasseti ‘‘majjhimo majjhimukkaṭṭho majjhimomako, omakukkaṭṭho omakamajjhimo omakomako cā’’ti.
៧៤១. តេសូតិ នវសុ បត្តេសុ។ តស្មាតិ អបត្តភាវតោ។ ន គច្ឆន្តីតិ ឧក្កដ្ឋុក្កដ្ឋញ្ច ឱមកោមកញ្ចាតិ ទ្វេ អបេក្ខិត្វា ពហុវចនំ កតំ។ ឯតេ ភាជនសង្ខេបេន បរិភុញ្ជិតព្ពាតិ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘តស្មា ឯតេ ភាជនបរិភោគេន បរិភុញ្ជិតព្ពា’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦០២)។
741.Tesūti navasu pattesu. Tasmāti apattabhāvato. Na gacchantīti ukkaṭṭhukkaṭṭhañca omakomakañcāti dve apekkhitvā bahuvacanaṃ kataṃ. Ete bhājanasaṅkhepena paribhuñjitabbāti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tasmā ete bhājanaparibhogena paribhuñjitabbā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.602).
៧៤២. បត្តលក្ខណសំយុតន្តិ ឯត្ថ បត្តលក្ខណំ នាម យថាវុត្តបមាណយុត្តតា, ‘‘អយោបត្តោ បញ្ចហិ បាកេហិ បក្កោ មត្តិកាបត្តោ ទ្វីហិ បាកេហិ បក្កោ’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦០៨) វុត្តា បាកសម្បត្តិ, កិណិត្វា គណ្ហាតិ ចេ, តស្ស ទាតព្ពមូលស្ស អសេសេត្វា ទិន្នភាវោ, ឆិទ្ទាភាវោ, ឆិន្នរាជីនំ អភាវោតិ បញ្ចវិធំ។ ហោតិ ចេត្ថ –
742.Pattalakkhaṇasaṃyutanti ettha pattalakkhaṇaṃ nāma yathāvuttapamāṇayuttatā, ‘‘ayopatto pañcahi pākehi pakko mattikāpatto dvīhi pākehi pakko’’ti (pārā. aṭṭha. 2.608) vuttā pākasampatti, kiṇitvā gaṇhāti ce, tassa dātabbamūlassa asesetvā dinnabhāvo, chiddābhāvo, chinnarājīnaṃ abhāvoti pañcavidhaṃ. Hoti cettha –
‘‘បមាណយុត្តតា បាក-សម្បត្តិ ទិន្នមូលតា;
‘‘Pamāṇayuttatā pāka-sampatti dinnamūlatā;
អច្ឆិទ្ទារាជិតា ចេតិ, បត្តលក្ខណបញ្ចក’’ន្តិ។
Acchiddārājitā ceti, pattalakkhaṇapañcaka’’nti.
‘‘អធិដ្ឋាយ វា វិកប្បេត្វា វា’’តិ វា-សទ្ទោ យោជេតព្ពោ។ អធិដ្ឋាយាតិ បឋមំ បរិភុត្តេ បត្តេ សតិ តំ បច្ចុទ្ធរិត្វា អធិដ្ឋាតព្ពបត្តោ ហត្ថបាសេ ចេ ហោតិ, វក្ខមាននយេន ‘‘ឥមំ បត្តំ អធិដ្ឋាមី’’តិ វចីភេទករណវសេន វាចាយ វា វចីភេទំ អកត្វា ឯវមេវ ចិន្តេត្វា ហត្ថេន គហេត្វា ផន្ទាបេន្តេន កាយេន វា ទូរេ ចេ ហត្ថបាសា ហោតិ, ឋបិតដ្ឋានំ សល្លក្ខេត្វា ‘‘ឯតំ បត្តំ អធិដ្ឋាមី’’តិ វាចា ភិន្ទិតព្ពាតិ អដ្ឋកថាយំ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦០៨ អត្ថតោ សមានំ) វុត្តនយេន ឯកកេន វា បច្ឆា សតិសម្មោសេ សរាបេត្វា កុក្កុច្ចំ វូបសមេតុំ សមត្ថស្ស បុគ្គលស្ស សន្និធានេ វា អធិដ្ឋាយាតិ វុត្តំ ហោតិ។ ‘‘អញ្ញស្ស សន្តិកេ អធិដ្ឋានេ អយមានិសំសោ – សចស្ស ‘អធិដ្ឋិតោ នុ ខោ មេ, នោ’តិ វិមតិ ឧប្បជ្ជតិ, ឥតរោ សារេត្វា វិមតិំ ឆិន្ទិស្សតី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦០៨) អយមត្ថោ អដ្ឋកថាយំ វុត្តោ។ ‘‘ទ្វេ បត្តេ អធិដ្ឋាតុំ ន លភតី’’តិ គណ្ឋិបទេ វុត្តំ។
‘‘Adhiṭṭhāya vā vikappetvā vā’’ti vā-saddo yojetabbo. Adhiṭṭhāyāti paṭhamaṃ paribhutte patte sati taṃ paccuddharitvā adhiṭṭhātabbapatto hatthapāse ce hoti, vakkhamānanayena ‘‘imaṃ pattaṃ adhiṭṭhāmī’’ti vacībhedakaraṇavasena vācāya vā vacībhedaṃ akatvā evameva cintetvā hatthena gahetvā phandāpentena kāyena vā dūre ce hatthapāsā hoti, ṭhapitaṭṭhānaṃ sallakkhetvā ‘‘etaṃ pattaṃ adhiṭṭhāmī’’ti vācā bhinditabbāti aṭṭhakathāyaṃ (pārā. aṭṭha. 2.608 atthato samānaṃ) vuttanayena ekakena vā pacchā satisammose sarāpetvā kukkuccaṃ vūpasametuṃ samatthassa puggalassa sannidhāne vā adhiṭṭhāyāti vuttaṃ hoti. ‘‘Aññassa santike adhiṭṭhāne ayamānisaṃso – sacassa ‘adhiṭṭhito nu kho me, no’ti vimati uppajjati, itaro sāretvā vimatiṃ chindissatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.608) ayamattho aṭṭhakathāyaṃ vutto. ‘‘Dve patte adhiṭṭhātuṃ na labhatī’’ti gaṇṭhipade vuttaṃ.
វិកប្បេត្វាតិ (បាចិ. ៣៧៣; បារា. អដ្ឋ. ២.៦០៨; កង្កា. អដ្ឋ. វិកប្បនសិក្ខាបទវណ្ណនា) ត្ថ វិកប្បេតព្ពស្ស បត្តស្ស ឯកត្តពហុត្តំ, សន្និហិតាសន្និហិតត្តញ្ច សល្លក្ខេត្វា ឯកំ ចេ សន្និហិតំ, ‘‘ឥមំ បត្តំ តុយ្ហំ វិកប្បេមី’’តិ វា ‘‘ឥមំ បត្តំ តិស្សស្ស ភិក្ខុនោ វិកប្បេមី’’តិ វា អាទិនា នយេន ឯកំ វិកប្បេត្វាតិ វុត្តំ ហោតិ។ ឯត្ថ ‘‘បរិភុញ្ជេយ្យា’’តិ វុត្តត្តា, ‘‘មយ្ហំ សន្តកំ បរិភុញ្ជេហិ វា វិស្សជ្ជេហិ វា យថាបច្ចយំ វា ករោហី’’តិ តេន អបច្ចុទ្ធដេ បរិភុញ្ជិតុំ អយុត្តត្តា ‘‘វិកប្បេត្វា’’តិ បច្ចុទ្ធដវិសេសោ គហេតព្ពោ។
Vikappetvāti (pāci. 373; pārā. aṭṭha. 2.608; kaṅkā. aṭṭha. vikappanasikkhāpadavaṇṇanā) ttha vikappetabbassa pattassa ekattabahuttaṃ, sannihitāsannihitattañca sallakkhetvā ekaṃ ce sannihitaṃ, ‘‘imaṃ pattaṃ tuyhaṃ vikappemī’’ti vā ‘‘imaṃ pattaṃ tissassa bhikkhuno vikappemī’’ti vā ādinā nayena ekaṃ vikappetvāti vuttaṃ hoti. Ettha ‘‘paribhuñjeyyā’’ti vuttattā, ‘‘mayhaṃ santakaṃ paribhuñjehi vā vissajjehi vā yathāpaccayaṃ vā karohī’’ti tena apaccuddhaṭe paribhuñjituṃ ayuttattā ‘‘vikappetvā’’ti paccuddhaṭaviseso gahetabbo.
៧៤៣. ធារេយ្យាតិ អនធិដ្ឋហិត្វា, អវិកប្បេត្វា ច បរិភុញ្ជិតព្ពោ។ តំ កាលំ បត្តំ អតិក្កាមយតោតិ យោជនា។ ‘‘និស្សគ្គិយ’’ន្តិ ឥមិនាបិ ‘‘បត្ត’’ន្តិ ឥទំ យុជ្ជតិ។ បត្ត-សទ្ទោ មាគធិកានំ ទ្វិលិង្គកោ, តស្មា ឯវំ វុត្តោ។
743.Dhāreyyāti anadhiṭṭhahitvā, avikappetvā ca paribhuñjitabbo. Taṃ kālaṃ pattaṃ atikkāmayatoti yojanā. ‘‘Nissaggiya’’nti imināpi ‘‘patta’’nti idaṃ yujjati. Patta-saddo māgadhikānaṃ dviliṅgako, tasmā evaṃ vutto.
៧៤៤. អធិដ្ឋិតវិកប្បិតេសុ អនន្តោគធត្តា អតិរេកភាវំ ទស្សេតុមាហ ‘‘យំ បត្ត’’ន្តិអាទិ។
744. Adhiṭṭhitavikappitesu anantogadhattā atirekabhāvaṃ dassetumāha ‘‘yaṃ patta’’ntiādi.
៧៤៥. សម្មុខេតិ អឌ្ឍតេយ្យហត្ថប្បទេសតោ អន្តោ ឋិតំ បត្តំ។ ទូរស្មិន្តិ អឌ្ឍតេយ្យរតនតោ បរភាគេ ‘‘អន្តោគព្ភេ វា ឧបរិបាសាទេ វា សាមន្តវិហារេ វា’’តិ អដ្ឋកថាយំ វុត្តប្បការេ ទូរេបិ។ យត្ថ កត្ថចិ វិកប្បនកាលេបិ សន្តិកទូរវចនភេទា ឯវមេវ យោជេត្វា វត្តព្ពា។ ‘‘វិកប្បេតុំ បន ពហូនិបិ លព្ភតី’’តិ គណ្ឋិបទេ វុត្តំ។ អយំ នយោតិ ‘‘ឥមំ បត្តំ បច្ចុទ្ធរាមី’’តិអាទិនយោ។
745.Sammukheti aḍḍhateyyahatthappadesato anto ṭhitaṃ pattaṃ. Dūrasminti aḍḍhateyyaratanato parabhāge ‘‘antogabbhe vā uparipāsāde vā sāmantavihāre vā’’ti aṭṭhakathāyaṃ vuttappakāre dūrepi. Yattha katthaci vikappanakālepi santikadūravacanabhedā evameva yojetvā vattabbā. ‘‘Vikappetuṃ pana bahūnipi labbhatī’’ti gaṇṭhipade vuttaṃ. Ayaṃ nayoti ‘‘imaṃ pattaṃ paccuddharāmī’’tiādinayo.
៧៤៦. វាចាកាយវសេន ទុវិធេ អធិដ្ឋានេ វាចាធិដ្ឋានំ ទស្សេត្វា កាយាធិដ្ឋានំ ទស្សេតុមាហ ‘‘អាភោគ’’ន្តិអាទិ។ អាភោគន្តិ ‘‘ឥមំ បត្តំ អធិដ្ឋាមី’’តិ អាភោគំ។ ‘‘មនសា’’តិ ឥមិនា ន វចសាតិ វុត្តំ ហោតិ។ កាយវិការោវ កាយវិការកំ, ហត្ថេន ផន្ទាបនាទិកាយកិរិយាតិ អត្ថោ។ ឯតេនេវ កាយាធិដ្ឋានំ ហត្ថេន អបត្តព្ពេ ទូរេ ន កាតព្ពន្តិ ទស្សេតិ។
746. Vācākāyavasena duvidhe adhiṭṭhāne vācādhiṭṭhānaṃ dassetvā kāyādhiṭṭhānaṃ dassetumāha ‘‘ābhoga’’ntiādi. Ābhoganti ‘‘imaṃ pattaṃ adhiṭṭhāmī’’ti ābhogaṃ. ‘‘Manasā’’ti iminā na vacasāti vuttaṃ hoti. Kāyavikārova kāyavikārakaṃ, hatthena phandāpanādikāyakiriyāti attho. Eteneva kāyādhiṭṭhānaṃ hatthena apattabbe dūre na kātabbanti dasseti.
៧៤៧-៨. ‘‘ជហតិ អធិដ្ឋាន’’ន្តិ បទច្ឆេទោ។ ទានតោតិ អញ្ញស្ស ទានេន។ ភេទកតោតិ ភិជ្ជនេន។ នាសតោតិ បត្តសាមិកស្ស កាលកិរិយាយ។ វិព្ភមតោតិ សិក្ខំ អបច្ចក្ខាយ គិហិភាវូបគមនេន។ ឧទ្ធារតោតិ បច្ចុទ្ធរណេន។ បច្ចក្ខតោតិ សិក្ខាបច្ចក្ខានេន។ បរិវត្តនតោតិ លិង្គបរិវត្តនេន។ គាហតោតិ វិស្សាសគ្គហណេន, អច្ឆិន្ទិត្វា គហណេន ច។
747-8. ‘‘Jahati adhiṭṭhāna’’nti padacchedo. Dānatoti aññassa dānena. Bhedakatoti bhijjanena. Nāsatoti pattasāmikassa kālakiriyāya. Vibbhamatoti sikkhaṃ apaccakkhāya gihibhāvūpagamanena. Uddhāratoti paccuddharaṇena. Paccakkhatoti sikkhāpaccakkhānena. Parivattanatoti liṅgaparivattanena. Gāhatoti vissāsaggahaṇena, acchinditvā gahaṇena ca.
កង្គុសិត្ថប្បមាណេនាតិ សត្តន្នំ ធញ្ញានំ ខុទ្ទកតរស្ស កង្គុនោ សិត្ថប្បមាណេន។ ខេនាតិ មុខវដ្ដិយា ទ្វង្គុលតោ ហេដ្ឋា អាកាសបរិយាយេន ឆិទ្ទេន។ អាណិយា វាតិ អយោមយាយ អាណិយា វា។
Kaṅgusitthappamāṇenāti sattannaṃ dhaññānaṃ khuddakatarassa kaṅguno sitthappamāṇena. Khenāti mukhavaṭṭiyā dvaṅgulato heṭṭhā ākāsapariyāyena chiddena. Āṇiyā vāti ayomayāya āṇiyā vā.
៧៥០-១. មណិបត្តោតិ មណិនា កតោ។ វេឡុរិយុព្ភវោតិ មរកតមណិមយោ។ ផលិកុព្ភវោតិ ផលិកបាសាណេន កតោ។ កាចមយោតិ កាចមត្តិកាមយោ។ កំសមយោតិ កំសលោហេន កតោ។ តិបុមយោតិ កាឡតិបុមយោ។ សីសមយោតិ សេតតិបុមយោ។ វិបល្លាសេន ច វទន្តិ។ សជ្ឈុមយោតិ រជតមយោ។
750-1.Maṇipattoti maṇinā kato. Veḷuriyubbhavoti marakatamaṇimayo. Phalikubbhavoti phalikapāsāṇena kato. Kācamayoti kācamattikāmayo. Kaṃsamayoti kaṃsalohena kato. Tipumayoti kāḷatipumayo. Sīsamayoti setatipumayo. Vipallāsena ca vadanti. Sajjhumayoti rajatamayo.
៧៥២. ឃដកដាហោតិ ឃដកបាលំ។ សីសកដាហោតិ ឆវសីសកបាលំ។ តុម្ពន្តិ អលាពុ។ អស្សាតិ ឯកាទសវិធស្ស បត្តស្ស។ អនុលោមិកន្តិ អកប្បិយវសេន អនុលោមំ។ តត្ថាតិ តស្មិំ ឯកាទសវិធេ។ តម្ពមយំ លោហមយំ ថាលកំ បន វដ្ដតីតិ យោជនា, បត្តោយេវ ន វដ្ដតិ, តម្ពលោហមយា ថាលកា បន វដ្ដន្តីតិ អត្ថោ។
752.Ghaṭakaṭāhoti ghaṭakapālaṃ. Sīsakaṭāhoti chavasīsakapālaṃ. Tumbanti alābu. Assāti ekādasavidhassa pattassa. Anulomikanti akappiyavasena anulomaṃ. Tatthāti tasmiṃ ekādasavidhe. Tambamayaṃ lohamayaṃ thālakaṃ pana vaṭṭatīti yojanā, pattoyeva na vaṭṭati, tambalohamayā thālakā pana vaṭṭantīti attho.
៧៥៣. តដ្ដិកាទីនីតិ អាទិ-សទ្ទេន វដ្ដកាទីនំ សង្គហោ។ វដ្ដកន្តិ ច អឌ្ឍចន្ទាការោ លោហាទិមយោ ភាជនិយវិសេសោ។ បុគ្គលស្សាតិ ភិក្ខុស្ស។ គិហី ច សង្ឃោ ច គិហិសង្ឃា, តេសំ សន្តកា គិហិសង្ឃិកា។
753.Taṭṭikādīnīti ādi-saddena vaṭṭakādīnaṃ saṅgaho. Vaṭṭakanti ca aḍḍhacandākāro lohādimayo bhājaniyaviseso. Puggalassāti bhikkhussa. Gihī ca saṅgho ca gihisaṅghā, tesaṃ santakā gihisaṅghikā.
៧៥៤. យំ កិញ្ចិ បត្តន្តិ សត្តសុ បត្តេសុ យំ កិញ្ចិ បត្តំ។ វោទកំ កត្វាតិ វិគតោទកំ កត្វា។ បដិសាមេយ្យាតិ និក្ខេបារហដ្ឋានេ និក្ខិបនវសេន, ថវិកាយ បក្ខិបិត្វា ពន្ធនវសេន វា សង្គោបេយ្យ។
754.Yaṃ kiñci pattanti sattasu pattesu yaṃ kiñci pattaṃ. Vodakaṃ katvāti vigatodakaṃ katvā. Paṭisāmeyyāti nikkhepārahaṭṭhāne nikkhipanavasena, thavikāya pakkhipitvā bandhanavasena vā saṅgopeyya.
៧៥៥. ឱតាបេតុន្តិ អាតបេ, អគ្គិម្ហិ វា តាបេតុំ។ ឧណ្ហេតិ តស្មិំយេវ ឧណ្ហេ។ ន និទហេតព្ពោតិ ន ឈាបេតព្ពោ។ សីសាបនយនមេវ ន វដ្ដតីតិ ន និទហេតព្ពោតិ អត្ថោ អធិកនិវារណេនេវ វិញ្ញាយតិ។
755.Otāpetunti ātape, aggimhi vā tāpetuṃ. Uṇheti tasmiṃyeva uṇhe. Na nidahetabboti na jhāpetabbo. Sīsāpanayanameva na vaṭṭatīti na nidahetabboti attho adhikanivāraṇeneva viññāyati.
៧៥៦. មិឌ្ឍន្តេតិ មិឌ្ឍិយា អន្តេ។ បរិភណ្ឌន្តេតិ បមុខេ មហាមិឌ្ឍិយា អន្តេ។ ‘‘វិត្ថិណ្ណេតិ អន្តមសោ ទ្វិបត្តមត្តោកាសវិត្ថារេ’’តិ កេចិ។ ឋបេតុំ បន វដ្ដតីតិ យោជនា, វលយាទិអាធារេន វិនាបិ ឋបេតុំ វដ្ដតីតិ អត្ថោ។ ‘‘មិឌ្ឍិយា បមុខេ មិឌ្ឍិយា ច ខរភូមិបទេសាទីសុ ច វលយមត្ថកេ ឋបេតុំ វដ្ដតី’’តិ វទន្តិ។
756.Miḍḍhanteti miḍḍhiyā ante. Paribhaṇḍanteti pamukhe mahāmiḍḍhiyā ante. ‘‘Vitthiṇṇeti antamaso dvipattamattokāsavitthāre’’ti keci. Ṭhapetuṃ pana vaṭṭatīti yojanā, valayādiādhārena vināpi ṭhapetuṃ vaṭṭatīti attho. ‘‘Miḍḍhiyā pamukhe miḍḍhiyā ca kharabhūmipadesādīsu ca valayamatthake ṭhapetuṃ vaṭṭatī’’ti vadanti.
៧៥៧. ទារុអាធារកេតិ ឧទុក្ខលសទិសេ ទារុមយេ អាធារេ។ ទ្វេ បត្តេ ឋបេតុម្បិ វដ្ដតីតិ បត្តមត្ថកេ អបរស្សាបិ បត្តស្ស ឋបនវសេន ទ្វេ បត្តេ ឋបេតុម្បិ វដ្ដតិ។ អបិ-សទ្ទេន ឯកស្មិំ វត្តព្ពមេវ នត្ថីតិ ទស្សេតិ។ អយមេវ នយោតិ ‘‘ទ្វេបិ បត្តេ ឋបេតុំ វដ្ដតី’’តិ អយំ នយោ។ ទណ្ឌភូមិអាធារកេសូតិ ឯត្ថ ទណ្ឌាធារោ នាម ពហូហិ ទណ្ឌេហិ កតោ។ ភូមិអាធារកោ នាម ភូមិយំ កតោ អាលវាលវលយាការោ សិលិដ្ឋាធារោ។ ‘‘ទន្តវេត្តលតាទិមយោ ភូមិអាធារកោ’’តិ កេចិ។
757.Dāruādhāraketi udukkhalasadise dārumaye ādhāre. Dve patte ṭhapetumpi vaṭṭatīti pattamatthake aparassāpi pattassa ṭhapanavasena dve patte ṭhapetumpi vaṭṭati. Api-saddena ekasmiṃ vattabbameva natthīti dasseti. Ayameva nayoti ‘‘dvepi patte ṭhapetuṃ vaṭṭatī’’ti ayaṃ nayo. Daṇḍabhūmiādhārakesūti ettha daṇḍādhāro nāma bahūhi daṇḍehi kato. Bhūmiādhārako nāma bhūmiyaṃ kato ālavālavalayākāro siliṭṭhādhāro. ‘‘Dantavettalatādimayo bhūmiādhārako’’ti keci.
៧៥៨-៩. តដ្ដិកាយាតិ តាលបណ្ណាទីហិ កតតដ្ដិកាយ។ បោត្ថកេតិ មកចិវាកមយេ វា រុក្ខវាកមយេ វា អត្ថរណេ។ កដសារកេតិ តាលបណ្ណាទីហិ វីតេ អត្ថរណេ។ បរិភណ្ឌកតាយាតិ កតគោមយបរិភណ្ឌាយ។ អបិ-សទ្ទេន សុធាកម្មំ កត្វា បាសាណេន ឃំសិត្វា មដ្ឋកតាយ ភូមិយា វត្តព្ពមេវ នត្ថីតិ ទស្សេតិ។ វាលុកាសុ វាតិ លេឌ្ឌុបាសាណសក្ខរកបាលាទិអមិស្សាសុ សណ្ហសុខុមវាលុកាសូតិ វុត្តំ ហោតិ។ តេនេវាហ ‘‘តថារូបាសូ’’តិអាទិ។ រជម្ហិ សន្តេបិ អសន្តេបិ វិសុំយេវ ‘‘ខរភូមិយា ន ឋបេតព្ព’’ន្តិ វុត្តត្តា ‘‘សរជាយា’’តិ ឥមិនា រជោកិណ្ណំ សណ្ហភូមិមាហ។ ខរភូមិយាតិ ផរុសភូមិយា។
758-9.Taṭṭikāyāti tālapaṇṇādīhi katataṭṭikāya. Potthaketi makacivākamaye vā rukkhavākamaye vā attharaṇe. Kaṭasāraketi tālapaṇṇādīhi vīte attharaṇe. Paribhaṇḍakatāyāti katagomayaparibhaṇḍāya. Api-saddena sudhākammaṃ katvā pāsāṇena ghaṃsitvā maṭṭhakatāya bhūmiyā vattabbameva natthīti dasseti. Vālukāsu vāti leḍḍupāsāṇasakkharakapālādiamissāsu saṇhasukhumavālukāsūti vuttaṃ hoti. Tenevāha ‘‘tathārūpāsū’’tiādi. Rajamhi santepi asantepi visuṃyeva ‘‘kharabhūmiyā na ṭhapetabba’’nti vuttattā ‘‘sarajāyā’’ti iminā rajokiṇṇaṃ saṇhabhūmimāha. Kharabhūmiyāti pharusabhūmiyā.
៧៦០. លគ្គេតុន្តិ ឱលម្ពេតុំ។ ទណ្ឌកោដិយា, នាគទន្តកោដិយា ច បត្តមុខេន បក្ខិបិត្វា ឋបនម្បិ លគ្គនំ នាម។ ឆត្តង្កមញ្ចបីឋេសូតិ ឆត្តេ, អង្កេ, មញ្ចបីឋេ ច។
760.Laggetunti olambetuṃ. Daṇḍakoṭiyā, nāgadantakoṭiyā ca pattamukhena pakkhipitvā ṭhapanampi lagganaṃ nāma. Chattaṅkamañcapīṭhesūti chatte, aṅke, mañcapīṭhe ca.
៧៦១. អដនីសូតិ អង្គេសុ។ ពន្ធិត្វាតិ ថវិកាយ អំសវទ្ធនកាទិនា យេន កេនចិ ពន្ធិត្វា។ ឱលម្ពេតុម្បីតិ លគ្គេតុម្បិ។ ‘‘ឋបេតុំ ឧបរី’’តិ បទច្ឆេទោ។
761.Aṭanīsūti aṅgesu. Bandhitvāti thavikāya aṃsavaddhanakādinā yena kenaci bandhitvā. Olambetumpīti laggetumpi. ‘‘Ṭhapetuṃ uparī’’ti padacchedo.
៧៦២. មញ្ចបីឋដ្ដកេតិ មញ្ចបីឋេសុ ឋបិតបត្តា យថា ន បតន្តិ, តថា អដនិមត្ថកេ ទារុនា បរិក្ខេបេ កតេ មញ្ចបីឋដ្ដកា នាម ហោន្តិ, តាទិសេ មញ្ចបីឋដ្ដកេ ឋបេតុំ វដ្ដតីតិ អត្ថោ។ ភត្តបូរោបីតិ ភត្តស្ស បូរោបិ។ អបិ-សទ្ទេន យាគុតេលបរិបូរិតស្សាបិ សង្គហោ។ តុច្ឆបត្តេ វិនិច្ឆយោ យថាវុត្តោយេវ។ បូរណំ បូរោ, ភត្តស្ស បូរោ ភត្តបូរោ។
762.Mañcapīṭhaṭṭaketi mañcapīṭhesu ṭhapitapattā yathā na patanti, tathā aṭanimatthake dārunā parikkhepe kate mañcapīṭhaṭṭakā nāma honti, tādise mañcapīṭhaṭṭake ṭhapetuṃ vaṭṭatīti attho. Bhattapūropīti bhattassa pūropi. Api-saddena yāgutelaparipūritassāpi saṅgaho. Tucchapatte vinicchayo yathāvuttoyeva. Pūraṇaṃ pūro, bhattassa pūro bhattapūro.
តិភាណវារវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Tibhāṇavāravaṇṇanā niṭṭhitā.
៧៦៣. កវាដន្តិ ទ្វារកវាដផលកំ។ ‘‘សេនាសនេ ទ្វារកវាដវាតបានកវាដាទី’’តិអាទីសុ ទ្វារផលកំ ‘‘កវាដ’’ន្តិ ហិ វុត្តំ។ ន បណាមេយ្យាតិ ន នាមេយ្យ ន ចាលេយ្យ, ន ច បិទហេយ្យាតិ អត្ថោ។ បត្តំ ហត្ថេ យស្ស សោ បត្តហត្ថោតិ ភិន្នាធិករណោយំ ពាហិរត្ថសមាសោ ‘‘វជិរបាណី’’តិអាទីសុ វិយ។ ‘‘បណាមេយ្យ អស្សា’’តិ បទច្ឆេទោ។
763.Kavāṭanti dvārakavāṭaphalakaṃ. ‘‘Senāsane dvārakavāṭavātapānakavāṭādī’’tiādīsu dvāraphalakaṃ ‘‘kavāṭa’’nti hi vuttaṃ. Na paṇāmeyyāti na nāmeyya na cāleyya, na ca pidaheyyāti attho. Pattaṃ hatthe yassa so pattahatthoti bhinnādhikaraṇoyaṃ bāhiratthasamāso ‘‘vajirapāṇī’’tiādīsu viya. ‘‘Paṇāmeyya assā’’ti padacchedo.
៧៦៤. ន នីហរេយ្យ បត្តេន ចលកានីតិ រសំ បិវិត្វា បាតិតមធុកផលដ្ឋិកាទិ ឆឌ្ឌិតានិ ពហិ ឆឌ្ឌេតុំ បត្តេន ន នីហរេយ្យ។ អដ្ឋិកានិ វាតិ បនសដ្ឋិកោលដ្ឋិអាទិអដ្ឋិកានិ វា។ ឧច្ឆិដ្ឋមុទកន្តិ មុខធោវនាទិកំ ឧច្ឆិដ្ឋមុទកំ។ បត្តេន នីហរន្តស្សាតិ យោជនា, ពហិ ឆឌ្ឌេតុំ តំ បត្តេ អាសិញ្ចិត្វា ហរន្តស្សាតិ វុត្តំ ហោតិ។ ឥតរថា ឧច្ឆិដ្ឋបត្តធោវនោទកម្បិ តេនេវ បត្តេន ពហិ ន នីហរិតព្ពំ សិយា។
764.Na nīhareyya pattena calakānīti rasaṃ pivitvā pātitamadhukaphalaṭṭhikādi chaḍḍitāni bahi chaḍḍetuṃ pattena na nīhareyya. Aṭṭhikāni vāti panasaṭṭhikolaṭṭhiādiaṭṭhikāni vā. Ucchiṭṭhamudakanti mukhadhovanādikaṃ ucchiṭṭhamudakaṃ. Pattena nīharantassāti yojanā, bahi chaḍḍetuṃ taṃ patte āsiñcitvā harantassāti vuttaṃ hoti. Itarathā ucchiṭṭhapattadhovanodakampi teneva pattena bahi na nīharitabbaṃ siyā.
៧៦៥. បដិគ្គហេតិ មុខធោវនោទកន្តិ បដិគ្គហោ, ខេឡមល្លកោវ។ មុខតោ នីហដន្តិ មុខេន ឆឌ្ឌិតំ មំសខណ្ឌាទិ យំ កិញ្ចិ។
765. Paṭiggaheti mukhadhovanodakanti paṭiggaho, kheḷamallakova. Mukhato nīhaṭanti mukhena chaḍḍitaṃ maṃsakhaṇḍādi yaṃ kiñci.
៧៦៦. វិនស្សតីតិ វិព្ភមេន វា សិក្ខាបច្ចក្ខានេន វា កាលកិរិយាយ វា វិនស្សតិ។ អថ វា យោតិ បច្ចត្តវចនំ ‘‘យស្សា’’តិ សាមិវសេន បរិណាមេត្វា យស្ស ភិក្ខុនោ បត្តោ ភេទេន វា អច្ឆេទេន វា ចោរិកាយ ហរណេន វា នស្សតិ, តស្ស អនាបត្តីតិ យោជនា។
766.Vinassatīti vibbhamena vā sikkhāpaccakkhānena vā kālakiriyāya vā vinassati. Atha vā yoti paccattavacanaṃ ‘‘yassā’’ti sāmivasena pariṇāmetvā yassa bhikkhuno patto bhedena vā acchedena vā corikāya haraṇena vā nassati, tassa anāpattīti yojanā.
៧៦៧. បឋមស្សាតិ បត្តវគ្គស្ស បឋមំ សង្គហិតត្តា បឋមស្ស។ បត្តស្សាតិ បត្តសិក្ខាបទស្ស។ បឋមេនាតិ ចីវរវគ្គស្ស បឋមំ សង្គហិតត្តា បឋមេន កថិនេនាតិ សម្ពន្ធោ។ មហេសិនាតិ មហន្តេ សីលក្ខន្ធាទយោ គុណេ ឯសិ គវេសីតិ មហេសិ។ បឋមស្ស បត្តស្ស សមុដ្ឋានាទយោ សព្ពេ ឥធ អនិទ្ទិដ្ឋវិនិច្ឆយា បឋមេន កថិនេន សមា សទិសា ឥតិ មហេសិនា មតា អនុមតា អនុញ្ញាតាតិ យោជនា។
767.Paṭhamassāti pattavaggassa paṭhamaṃ saṅgahitattā paṭhamassa. Pattassāti pattasikkhāpadassa. Paṭhamenāti cīvaravaggassa paṭhamaṃ saṅgahitattā paṭhamena kathinenāti sambandho. Mahesināti mahante sīlakkhandhādayo guṇe esi gavesīti mahesi. Paṭhamassa pattassa samuṭṭhānādayo sabbe idha aniddiṭṭhavinicchayā paṭhamena kathinena samā sadisā iti mahesinā matā anumatā anuññātāti yojanā.
បឋមបត្តកថាវណ្ណនា។
Paṭhamapattakathāvaṇṇanā.
៧៦៨. បញ្ច ពន្ធនានិ ឩនានិ យស្ស សោ បញ្ចពន្ធនឩនោ, បត្តោ, តស្មិំ, អពន្ធនញ្ច ឯកទ្វិតិចតុពន្ធនញ្ច ‘‘បញ្ចពន្ធនឩន’’ន្តិ គហិតំ។ យថាហ បាឡិយំ ‘‘ឩនបញ្ចពន្ធនោ នាម បត្តោ អពន្ធនោ វា ឯកពន្ធនោ វា ទ្វិពន្ធនោ វា តិពន្ធនោ វា ចតុពន្ធនោ វា’’តិ (បារា. ៦១៣)។ ពន្ធនេ អកតេបិ ពន្ធនារហោ វក្ខមានលក្ខណរាជិយុត្តោបិ ‘‘ឩនបញ្ចពន្ធនោយេវា’’តិ គហេតព្ពោ។ ឯត្ថ អពន្ធនោ នាម យស្ស ពន្ធនមេវ នត្ថិ, សោ។ តេនេវាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘យស្មា អពន្ធនស្សបិ បត្តស្ស បញ្ច ពន្ធនានិ ន បូរេន្តិ សព្ពសោ នត្ថិតាយា’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦១២-៦១៣)។ ទ្វង្គុលប្បមាណតោ ឩនរាជិយុត្តោ អពន្ធនោកាសោបិ ‘‘អពន្ធនោយេវា’’តិ គហេតព្ពោ។ យថាហ បាឡិយំ ‘‘អពន្ធនោកាសោ នាម បត្តោ យស្ស ទ្វង្គុលា រាជិ ន ហោតី’’តិ (បារា. ៦១៣)។
768. Pañca bandhanāni ūnāni yassa so pañcabandhanaūno, patto, tasmiṃ, abandhanañca ekadviticatubandhanañca ‘‘pañcabandhanaūna’’nti gahitaṃ. Yathāha pāḷiyaṃ ‘‘ūnapañcabandhano nāma patto abandhano vā ekabandhano vā dvibandhano vā tibandhano vā catubandhano vā’’ti (pārā. 613). Bandhane akatepi bandhanāraho vakkhamānalakkhaṇarājiyuttopi ‘‘ūnapañcabandhanoyevā’’ti gahetabbo. Ettha abandhano nāma yassa bandhanameva natthi, so. Tenevāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘yasmā abandhanassapi pattassa pañca bandhanāni na pūrenti sabbaso natthitāyā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.612-613). Dvaṅgulappamāṇato ūnarājiyutto abandhanokāsopi ‘‘abandhanoyevā’’ti gahetabbo. Yathāha pāḷiyaṃ ‘‘abandhanokāso nāma patto yassa dvaṅgulā rāji na hotī’’ti (pārā. 613).
៧៦៩. ឧទ្ទិដ្ឋន្តិ ‘‘ពន្ធនោកាសោ នាម បត្តោ យស្ស ទ្វង្គុលា រាជិ ហោតី’’តិ (បារា. ៦១៣) បទភាជនេ វុត្តំ។ ទ្វង្គុលាយ រាជិយា ឯកញ្ច ពន្ធនន្តិ យោជនា។ ‘‘មុខវដ្ដិតោ ហេដ្ឋា ភដ្ឋា’’តិ អដ្ឋកថាវចនតោ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦១២-៦១៣) ‘‘សព្ពាបិ រាជិយោ មុខវដ្ដិតោ បដ្ឋាយ ហេដ្ឋា ភដ្ឋាយេវ គហេតព្ពា’’តិ និស្សន្ទេហេ វុត្តំ។ មុខវដ្ដិំ វិនា អញ្ញត្ថាបិ ឩនបញ្ចពន្ធនេ វា ឩនបញ្ចពន្ធនោកាសេ វា សតិ សោបិ បត្តោ ឩនបញ្ចពន្ធនោ ន ហោតីតិ ន សក្កា វត្តុំ, តស្មា ‘‘មុខវដ្ដិតោ បដ្ឋាយា’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦១២-៦១៣) អដ្ឋកថាយំ និយមេត្វា វចនំ វីមំសិតព្ពំ។ ឥធ បន តថា និយមោ ន ទស្សិតោ, តស្មា អយមេវ វិនិច្ឆយោ សាមញ្ញេន វុត្តាយ បាឡិយា អញ្ញទត្ថុ សំសន្ទតិ សមេតិ។ ច-ការស្ស អវុត្តសមុច្ចយត្ថត្តា ទ្វង្គុលទ្វង្គុលាហិ ទ្វីហិ ទ្វេ ពន្ធនានិ ច តីណិ ពន្ធនានិ ចាតិ ឥទម្បិ វុត្តមេវ ហោតិ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘យស្ស បន ទ្វេ រាជិយោ, ឯកាយេវ វា ចតុរង្គុលា, តស្ស ទ្វេ ពន្ធនានិ ទាតព្ពានិ។ យស្ស តិស្សោ, ឯកាយេវ វា ឆឡង្គុលា, តស្ស តីណិ ពន្ធនានិ ទាតព្ពានី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦១២-៦១៣)។
769.Uddiṭṭhanti ‘‘bandhanokāso nāma patto yassa dvaṅgulā rāji hotī’’ti (pārā. 613) padabhājane vuttaṃ. Dvaṅgulāya rājiyā ekañca bandhananti yojanā. ‘‘Mukhavaṭṭito heṭṭhā bhaṭṭhā’’ti aṭṭhakathāvacanato (pārā. aṭṭha. 2.612-613) ‘‘sabbāpi rājiyo mukhavaṭṭito paṭṭhāya heṭṭhā bhaṭṭhāyeva gahetabbā’’ti nissandehe vuttaṃ. Mukhavaṭṭiṃ vinā aññatthāpi ūnapañcabandhane vā ūnapañcabandhanokāse vā sati sopi patto ūnapañcabandhano na hotīti na sakkā vattuṃ, tasmā ‘‘mukhavaṭṭito paṭṭhāyā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.612-613) aṭṭhakathāyaṃ niyametvā vacanaṃ vīmaṃsitabbaṃ. Idha pana tathā niyamo na dassito, tasmā ayameva vinicchayo sāmaññena vuttāya pāḷiyā aññadatthu saṃsandati sameti. Ca-kārassa avuttasamuccayatthattā dvaṅguladvaṅgulāhi dvīhi dve bandhanāni ca tīṇi bandhanāni cāti idampi vuttameva hoti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘yassa pana dve rājiyo, ekāyeva vā caturaṅgulā, tassa dve bandhanāni dātabbāni. Yassa tisso, ekāyeva vā chaḷaṅgulā, tassa tīṇi bandhanāni dātabbānī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.612-613).
ឩនបញ្ចពន្ធនបត្តេសុ អន្តិមបត្តស្ស វិភាគំ ទស្សេតុមាហ ‘‘ពន្ធនានិ ចា’’តិអាទិ។ មុខវដ្ដិយា អដ្ឋង្គុលប្បមាណានំ ចតុន្នំ រាជីនំ ចត្តារិ ពន្ធនានិ ចាតិ វុត្តំ ហោតិ។ ចការោ បុព្ពេ វុត្តស្សេវ សមុច្ចយំ ករោតិ។ អដ្ឋង្គុលរាជិយា តថាតិ មុខវដ្ដិតោ បដ្ឋាយ អដ្ឋង្គុលាយាមំ ភដ្ឋាយ រាជិយា ទ្វង្គុលទ្វង្គុលមត្តេ ឋានេ តេនេវ នីហារេន ពទ្ធានិ ចត្តារិ ពន្ធនានិ ចាតិ អត្ថោ។
Ūnapañcabandhanapattesu antimapattassa vibhāgaṃ dassetumāha ‘‘bandhanāni cā’’tiādi. Mukhavaṭṭiyā aṭṭhaṅgulappamāṇānaṃ catunnaṃ rājīnaṃ cattāri bandhanāni cāti vuttaṃ hoti. Cakāro pubbe vuttasseva samuccayaṃ karoti. Aṭṭhaṅgularājiyā tathāti mukhavaṭṭito paṭṭhāya aṭṭhaṅgulāyāmaṃ bhaṭṭhāya rājiyā dvaṅguladvaṅgulamatte ṭhāne teneva nīhārena baddhāni cattāri bandhanāni cāti attho.
៧៧០. ឯវំ ឩនបញ្ចពន្ធនបត្តំ ទស្សេត្វា ឥទានិ បរិបុណ្ណបញ្ចពន្ធនបត្តំ ទស្សេតុមាហ ‘‘បញ្ច វា’’តិអាទិ។ មុខវដ្ដិយា ទ្វង្គុលទ្វង្គុលាយាមំ ឱតិណ្ណា បញ្ច រាជិយោ ច។ វា-សទ្ទេន បញ្ចពន្ធនវិកប្បា ទស្សិតា។ ឯកា វាបិ ទសង្គុលាតិ មុខវដ្ដិតោ ទសង្គុលាយាមា ឯកា វា រាជិ ហោតិ។ អបិ-សទ្ទេន តស្សា រាជិយា ពន្ធនោ បញ្ចពន្ធនបក្ខោ ទស្សិតោ។ អយំ បត្តោតិ យស្ស បញ្ច រាជិយោ វា តត្ថ ពន្ធនានិ បញ្ចពន្ធនានិ វា, ទសង្គុលា ឯកា រាជិ វា តត្ថ ពន្ធនានិ បញ្ចពន្ធនានិ វា សន្តិ, អយំ បត្តោ បញ្ចពន្ធនោ នាម។
770. Evaṃ ūnapañcabandhanapattaṃ dassetvā idāni paripuṇṇapañcabandhanapattaṃ dassetumāha ‘‘pañca vā’’tiādi. Mukhavaṭṭiyā dvaṅguladvaṅgulāyāmaṃ otiṇṇā pañca rājiyo ca. Vā-saddena pañcabandhanavikappā dassitā. Ekā vāpi dasaṅgulāti mukhavaṭṭito dasaṅgulāyāmā ekā vā rāji hoti. Api-saddena tassā rājiyā bandhano pañcabandhanapakkho dassito. Ayaṃ pattoti yassa pañca rājiyo vā tattha bandhanāni pañcabandhanāni vā, dasaṅgulā ekā rāji vā tattha bandhanāni pañcabandhanāni vā santi, ayaṃ patto pañcabandhano nāma.
៧៧១. ឯត្តាវតា មត្តិកាបត្តេ វិនិច្ឆយំ ទស្សេត្វា ឥទានិ អយោបត្តេ ទស្សេតុមាហ ‘‘អយោបត្តោ’’តិអាទិ។ ឆិទ្ទានិ បដិច្ឆាទេតុំ ពន្ធិតព្ពានិ អយោបដ្ដានិ លោហមណ្ឌលកានិ នាម។ ‘‘ភណ្ឌី’’តិបិ តស្សេវ បរិយាយោ។ ភណ្ឌិតព្ពំ ពន្ធិត្វា ឆិទ្ទេ បដិច្ឆាទិតេបិ យត្ថ អសណ្ហតាយ អាមិសំ តិដ្ឋតិ, តាទិសោបិ អបត្តោយេវាតិ អាហ ‘‘មដ្ឋោ វដ្ដតី’’តិ។ អយោចុណ្ណេន វាណិយាតិ ឯត្ថាបិ ‘‘មដ្ឋោ វដ្ដតី’’តិ សម្ពន្ធនីយំ។
771. Ettāvatā mattikāpatte vinicchayaṃ dassetvā idāni ayopatte dassetumāha ‘‘ayopatto’’tiādi. Chiddāni paṭicchādetuṃ bandhitabbāni ayopaṭṭāni lohamaṇḍalakāni nāma. ‘‘Bhaṇḍī’’tipi tasseva pariyāyo. Bhaṇḍitabbaṃ bandhitvā chidde paṭicchāditepi yattha asaṇhatāya āmisaṃ tiṭṭhati, tādisopi apattoyevāti āha ‘‘maṭṭho vaṭṭatī’’ti. Ayocuṇṇena vāṇiyāti etthāpi ‘‘maṭṭho vaṭṭatī’’ti sambandhanīyaṃ.
៧៧២. តស្ស និស្សគ្គិយំ សង្ឃស្ស និស្សដ្ឋំ តំ បត្តំ តស្មិំ អនុកម្បាយ អគណ្ហន្តស្សាតិ យោជនា, ‘‘សង្ឃមជ្ឈេ និស្សជ្ជិតព្ពោ’’តិ (បារា. ៦១៣) វចនតោ សង្ឃមជ្ឈេ និស្សដ្ឋំ តស្ស តំ បត្តំ តស្មិំ បត្តនិស្សជ្ជកេ បុគ្គលេ អនុកម្បាយ អគណ្ហន្តស្ស។
772. Tassa nissaggiyaṃ saṅghassa nissaṭṭhaṃ taṃ pattaṃ tasmiṃ anukampāya agaṇhantassāti yojanā, ‘‘saṅghamajjhe nissajjitabbo’’ti (pārā. 613) vacanato saṅghamajjhe nissaṭṭhaṃ tassa taṃ pattaṃ tasmiṃ pattanissajjake puggale anukampāya agaṇhantassa.
៧៧៣. ទីយមានេ តុ បត្តស្មិន្តិ ឩនបញ្ចពន្ធនេន បត្តេន វិញ្ញាបិតនវបត្តេ ភិក្ខុម្ហិ តំ បត្តំ សង្ឃមជ្ឈេ និស្សជ្ជិត្វា អាបត្តិំ ទេសេត្វា និសិន្នេ ចតស្សោ អគតិយោ អគមនំ, គហិតាគហិតជាននន្តិ ឥមេហិ បញ្ចហិ អង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា បឋមំ សង្ឃំ យាចិត្វា ញត្តិទុតិយាយ កម្មវាចាយ សង្ឃេន បត្តគាហកំ កត្វា សម្មតេន និស្សដ្ឋបត្តំ ហត្ថេន គហេត្វា តស្មិំ សង្ឃេ សង្ឃត្ថេរតោ បដ្ឋាយ អនុក្កមេន ឧបសង្កម្ម វិញ្ញាយមានំ គុណំ វត្វា បណាមិតេ។ យស្សាតិ តស្មិំ សង្ឃមជ្ឈេ និសិន្នស្ស យស្ស ភិក្ខុនោ, រោចនត្ថយោគេ សម្បទានវចនំ។ សោ ទីយមានោ បត្តោ។ តំ ទីយមានំ បត្តំ។
773.Dīyamāne tu pattasminti ūnapañcabandhanena pattena viññāpitanavapatte bhikkhumhi taṃ pattaṃ saṅghamajjhe nissajjitvā āpattiṃ desetvā nisinne catasso agatiyo agamanaṃ, gahitāgahitajānananti imehi pañcahi aṅgehi samannāgatena bhikkhunā paṭhamaṃ saṅghaṃ yācitvā ñattidutiyāya kammavācāya saṅghena pattagāhakaṃ katvā sammatena nissaṭṭhapattaṃ hatthena gahetvā tasmiṃ saṅghe saṅghattherato paṭṭhāya anukkamena upasaṅkamma viññāyamānaṃ guṇaṃ vatvā paṇāmite. Yassāti tasmiṃ saṅghamajjhe nisinnassa yassa bhikkhuno, rocanatthayoge sampadānavacanaṃ. So dīyamāno patto. Taṃ dīyamānaṃ pattaṃ.
៧៧៤. ទីបិតោតិ ‘‘អបត្តកស្ស ន គាហេតព្ពោ’’តិ (បារា. ៦១៥) វុត្តោ។ តត្ថាតិ តស្សំ ភិក្ខុបរិសាយំ។ បត្តបរិយន្តោតិ ឯត្ថ ‘‘ឯវំ បរិវត្តេត្វា បរិយន្តេ ឋិតបត្តោ’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦១៥) អដ្ឋកថាយំ វុត្តត្តា តេន បត្តបរិវត្តនេន អាគតោ វា សព្ពេហិ អគ្គហិតត្តា អាគតោ សោ ឯវ វា បត្តោ បរិយន្តោ នាម ហោតីតិ អត្ថោ។ តស្ស ភិក្ខុនោតិ បត្តំ និស្សជ្ជិត្វា និសិន្នស្ស តស្ស ភិក្ខុនោ។
774.Dīpitoti ‘‘apattakassa na gāhetabbo’’ti (pārā. 615) vutto. Tatthāti tassaṃ bhikkhuparisāyaṃ. Pattapariyantoti ettha ‘‘evaṃ parivattetvā pariyante ṭhitapatto’’ti (pārā. aṭṭha. 2.615) aṭṭhakathāyaṃ vuttattā tena pattaparivattanena āgato vā sabbehi aggahitattā āgato so eva vā patto pariyanto nāma hotīti attho. Tassa bhikkhunoti pattaṃ nissajjitvā nisinnassa tassa bhikkhuno.
៧៧៥. តន្តិ អត្តនោ ទិន្នំ តំ បរិយន្តបត្តំ។ អប្បទេសេតិ មញ្ចបីឋាទិអដ្ឋានេ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘មញ្ចបីឋឆត្តនាគទន្តាទិកេ អទេសេ’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦១៥)។ វិស្សជ្ជេតីតិ អញ្ញស្ស ទេតិ។ អត្តនា អទាបេត្វា អញ្ញេន តំ បត្តំ សយមេវ អត្តនោ គហេត្វា អញ្ញំ អនុរូបំ បត្តំ ទិយ្យមានំ គណ្ហិតុំ វដ្ដតីតិ អដ្ឋកថាយំ វុត្តំ។ អភោគេន បរិភុញ្ជតីតិ យាគុរន្ធនាទិវសេន បរិភុញ្ជតិ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘អភោគេនាតិ យាគុរន្ធនរជនបចនាទិនា’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦១៥)។ ‘‘អន្តរាមគ្គេ បន ព្យាធិម្ហិ ឧប្បន្នេ អញ្ញស្មិំ ភាជនេ អសតិ មត្តិកាយ លិម្បិត្វា យាគុំ វា បចិតុំ ឧទកំ វា តាបេតុំ វដ្ដតី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦១៥) អដ្ឋកថាយំ វុត្តត្តា តាទិសេ ឋានេ តថាបិ បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតីតិ ឯត្ថ វិសេសោ។
775.Tanti attano dinnaṃ taṃ pariyantapattaṃ. Appadeseti mañcapīṭhādiaṭṭhāne. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘mañcapīṭhachattanāgadantādike adese’’ti (pārā. aṭṭha. 2.615). Vissajjetīti aññassa deti. Attanā adāpetvā aññena taṃ pattaṃ sayameva attano gahetvā aññaṃ anurūpaṃ pattaṃ diyyamānaṃ gaṇhituṃ vaṭṭatīti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Abhogena paribhuñjatīti yāgurandhanādivasena paribhuñjati. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘abhogenāti yāgurandhanarajanapacanādinā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.615). ‘‘Antarāmagge pana byādhimhi uppanne aññasmiṃ bhājane asati mattikāya limpitvā yāguṃ vā pacituṃ udakaṃ vā tāpetuṃ vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.615) aṭṭhakathāyaṃ vuttattā tādise ṭhāne tathāpi paribhuñjituṃ vaṭṭatīti ettha viseso.
៧៧៦. នដ្ឋេតិ អត្តនោ បរិភុញ្ជិយមានេ បត្តេ ចោរគ្គហណាទិនា នដ្ឋេ។ ភិន្នេតិ ភេទមុបគតេ។ អនាបត្តីតិ អញ្ញំ បត្តំ វិញ្ញាបេន្តស្ស អនាបត្តិ។ បកាសិតាតិ ‘‘អនាបត្តិ នដ្ឋបត្តស្ស ភិន្នបត្តស្ស ញាតកានំ បវារិតានំ អញ្ញស្សត្ថាយ អត្តនោ ធនេនា’’តិអាទិនា (បារា. ៦១៧) នយេន បាឡិយំ ទេសិតា។ ឥធ ‘‘អញ្ញស្សត្ថាយា’’តិ វុត្តត្តា អត្តនោ វឡញ្ជិយមានេ បត្តេ សតិបិ អញ្ញស្សត្ថាយ បត្តំ វិញ្ញាបេតុំ វដ្ដតិ។ ញាតកាទីនំ គណ្ហតោតិ ឯត្ថ ‘‘សន្តក’’ន្តិ លព្ភតិ។ អត្តនោ ធនេនាតិ យោជនា។ ឯត្ថ ធនំ នាម សុត្តវត្ថាទិ កប្បិយវត្ថុ។
776.Naṭṭheti attano paribhuñjiyamāne patte coraggahaṇādinā naṭṭhe. Bhinneti bhedamupagate. Anāpattīti aññaṃ pattaṃ viññāpentassa anāpatti. Pakāsitāti ‘‘anāpatti naṭṭhapattassa bhinnapattassa ñātakānaṃ pavāritānaṃ aññassatthāya attano dhanenā’’tiādinā (pārā. 617) nayena pāḷiyaṃ desitā. Idha ‘‘aññassatthāyā’’ti vuttattā attano vaḷañjiyamāne patte satipi aññassatthāya pattaṃ viññāpetuṃ vaṭṭati. Ñātakādīnaṃ gaṇhatoti ettha ‘‘santaka’’nti labbhati. Attano dhanenāti yojanā. Ettha dhanaṃ nāma suttavatthādi kappiyavatthu.
៧៧៧. ឯត្ថ វិញ្ញាបនំ ក្រិយំ។
777. Ettha viññāpanaṃ kriyaṃ.
ទុតិយបត្តកថាវណ្ណនា។
Dutiyapattakathāvaṇṇanā.
៧៧៨. សប្បិអាទិំ ភេសជ្ជន្តិ ឯត្ថ បាឡិយំ ‘‘សេយ្យថិទំ? សប្បិ នវនីតំ តេលំ មធុ ផាណិត’’ន្តិ (បារា. ៦២២) ឧទ្ទិសិត្វា ‘‘សប្បិ នាម គោសប្បិ វា អជិកាសប្បិ វា មហិំសសប្បិ វា, យេសំ មំសំ កប្បតិ, តេសំ សប្បី’’តិ (បារា. ៦២៣) និទ្ទិដ្ឋំ ឃតញ្ច ‘‘តេសំយេវ នវនីត’’ន្តិ (បារា. ៦២៣) និទ្ទិដ្ឋំ នវនីតញ្ច ‘‘តិលតេលំ សាសបតេលំ មធុកតេលំ ឯរណ្ឌកតេលំ វសាតេល’’ន្តិ (បារា. ៦២៣) និទ្ទិដ្ឋំ តេលញ្ច ‘‘មធុ នាម មក្ខិកាមធូ’’តិ (បារា. ៦២៣) និទ្ទិដ្ឋំ មធុញ្ច ‘‘ផាណិតំ នាម ឧច្ឆុម្ហា និព្ពត្ត’’ន្តិ (បារា. ៦២៣) និទ្ទិដ្ឋំ គុឡាទិផាណិតញ្ចាតិ ឯតស្មិំ បញ្ចភេសជ្ជរាសិម្ហិ យំ យំ ភេសជ្ជន្តិ អត្ថោ។ បុរេភត្តន្តិ បុរេភត្តេ។ បដិគយ្ហាតិ បដិគ្គហេត្វា។
778.Sappiādiṃ bhesajjanti ettha pāḷiyaṃ ‘‘seyyathidaṃ? Sappi navanītaṃ telaṃ madhu phāṇita’’nti (pārā. 622) uddisitvā ‘‘sappi nāma gosappi vā ajikāsappi vā mahiṃsasappi vā, yesaṃ maṃsaṃ kappati, tesaṃ sappī’’ti (pārā. 623) niddiṭṭhaṃ ghatañca ‘‘tesaṃyeva navanīta’’nti (pārā. 623) niddiṭṭhaṃ navanītañca ‘‘tilatelaṃ sāsapatelaṃ madhukatelaṃ eraṇḍakatelaṃ vasātela’’nti (pārā. 623) niddiṭṭhaṃ telañca ‘‘madhu nāma makkhikāmadhū’’ti (pārā. 623) niddiṭṭhaṃ madhuñca ‘‘phāṇitaṃ nāma ucchumhā nibbatta’’nti (pārā. 623) niddiṭṭhaṃ guḷādiphāṇitañcāti etasmiṃ pañcabhesajjarāsimhi yaṃ yaṃ bhesajjanti attho. Purebhattanti purebhatte. Paṭigayhāti paṭiggahetvā.
៧៧៩. តំ បុរេភត្តំ បដិគ្គហិតំ ភេសជ្ជំ។ សត្តាហន្តិ ឯត្ថ ‘‘វដ្ដតី’’តិ កិរិយាយ អច្ចន្តសំយោគេ ឧបយោគវចនំ។ ‘‘សត្តាហំ អតិក្កមន្តស្សា’’តិ បទច្ឆេទោ។ ‘‘សត្តាហាតិក្កមេ តស្សា’’តិ វា បាឋោ។ សត្តាហស្ស អតិក្កមោ សត្តាហាតិក្កមោ, តស្មិំ សត្តាហាតិក្កមេ។ តស្សាតិ ភេសជ្ជបដិគ្គាហកស្ស ភិក្ខុនោ។ ‘‘និស្សគ្គិយ’’ន្តិ ឥមិនា បាចិត្តិយមេវ ទស្សិតំ។ និស្សគ្គិយវត្ថុ ភាជនគណនាយ អាបត្តិំ ករោតិ។ ឯកស្មិំ ភាជនេបិ វិសុំ វិសុំ ឋបិតានិ នវនីតបិណ្ឌគុឡបិណ្ឌសក្ករមធុបដលានិបិ អត្តនោ គណនាយ អាបត្តិំ ករោន្តិ។
779.Taṃ purebhattaṃ paṭiggahitaṃ bhesajjaṃ. Sattāhanti ettha ‘‘vaṭṭatī’’ti kiriyāya accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. ‘‘Sattāhaṃ atikkamantassā’’ti padacchedo. ‘‘Sattāhātikkame tassā’’ti vā pāṭho. Sattāhassa atikkamo sattāhātikkamo, tasmiṃ sattāhātikkame. Tassāti bhesajjapaṭiggāhakassa bhikkhuno. ‘‘Nissaggiya’’nti iminā pācittiyameva dassitaṃ. Nissaggiyavatthu bhājanagaṇanāya āpattiṃ karoti. Ekasmiṃ bhājanepi visuṃ visuṃ ṭhapitāni navanītapiṇḍaguḷapiṇḍasakkaramadhupaṭalānipi attano gaṇanāya āpattiṃ karonti.
៧៨០. គណ្ហិត្វាតិ បដិគ្គហេត្វា។ សន្និធីយតីតិ សន្និធិ, សន្និហិតវត្ថុ, តស្ស ការកំ ករណំ អបរាបរទិវសត្ថាយ ឋបនំ, តំ កត្វា, បច្ឆាភត្តំ បដិគ្គហិតំ យថា អបរំ ទិវសំ គច្ឆតិ, តថា កត្វា និក្ខិបិត្វាតិ អត្ថោ។ និរាមិសំ សាយតោតិ អាមិសេន អមិស្សេត្វា ភុញ្ជន្តស្ស។
780.Gaṇhitvāti paṭiggahetvā. Sannidhīyatīti sannidhi, sannihitavatthu, tassa kārakaṃ karaṇaṃ aparāparadivasatthāya ṭhapanaṃ, taṃ katvā, pacchābhattaṃ paṭiggahitaṃ yathā aparaṃ divasaṃ gacchati, tathā katvā nikkhipitvāti attho. Nirāmisaṃ sāyatoti āmisena amissetvā bhuñjantassa.
៧៨១. ឧគ្គហិតន្តិ អប្បដិគ្គហាបេត្វា ហត្ថេន គហិតំ។ សរីរភោគេតិ ពហិ សរីរបរិភោគេនេវ។
781.Uggahitanti appaṭiggahāpetvā hatthena gahitaṃ. Sarīrabhogeti bahi sarīraparibhogeneva.
៧៨២. គហិតំ បដិគ្គហិតំ។ តាបេត្វាតិ វិលីយាបេត្វា។
782.Gahitaṃ paṭiggahitaṃ. Tāpetvāti vilīyāpetvā.
៧៨៣. ‘‘សយំ តាបេតិ…បេ.… ន ហោតិ សោ’’តិ ឥទំ សុធោតនវនីតំ សន្ធាយ វុត្តំ, ទុទ្ធោតេន បន ទធិគុឡិកាទិសហិតេន សាមំបាកោ ហោតេវ។ នវនីតស្ស យំ សយំ តាបនំ, សោ សាមំបាកោ ន ហោតីតិ យោជនា។
783.‘‘Sayaṃ tāpeti…pe… na hoti so’’ti idaṃ sudhotanavanītaṃ sandhāya vuttaṃ, duddhotena pana dadhiguḷikādisahitena sāmaṃpāko hoteva. Navanītassa yaṃ sayaṃ tāpanaṃ, so sāmaṃpāko na hotīti yojanā.
៧៨៤. យេន កេនចីតិ ឧបសម្បន្នេន, អនុបសម្បន្នេន វា។
784.Yena kenacīti upasampannena, anupasampannena vā.
៧៨៥. ‘‘សយំ ករោតី’’តិ ឥមិនា អនុបសម្បន្នំ និវត្តេតិ។ តេន កតំ បន តទហុ បុរេភត្តំ សាមិសម្បិ វដ្ដតិ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘បុរេភត្តំ បដិគ្គហិតខីរេន វា ទធិនា វា កតសប្បិ អនុបសម្បន្នេន កតំ សាមិសម្បិ តទហុ បុរេភត្តំ វដ្ដតី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦២២)។
785.‘‘Sayaṃ karotī’’ti iminā anupasampannaṃ nivatteti. Tena kataṃ pana tadahu purebhattaṃ sāmisampi vaṭṭati. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘purebhattaṃ paṭiggahitakhīrena vā dadhinā vā katasappi anupasampannena kataṃ sāmisampi tadahu purebhattaṃ vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.622).
៧៨៦. សវត្ថុកស្សាតិ ឯត្ថ វត្ថុ នាម ខីរទធិ។
786.Savatthukassāti ettha vatthu nāma khīradadhi.
៧៨៧. អស្សាតិ បដិគ្គហិតខីរទធីហិ កតសប្បិមាហ។ ‘‘បដិគ្គហេត្វា តានី’’តិ វុត្តត្តាតិ ឥទំ ‘‘យានិ ខោ បន តានិ គិលានានំ ភិក្ខូនំ បដិសាយនីយានិ ភេសជ្ជានិ, សេយ្យថិទំ? សប្បិ នវនីតំ តេលំ មធុ ផាណិតំ, តានិ បដិគ្គហេត្វា’’តិ (បារា. ៦២២) ឥមស្មិំ មាតិកាបាឋេ ‘‘យានី’’តិ វុត្តសប្បិអាទីនមេវ ‘‘តានិ បដិគ្គហេត្វា’’តិ វុត្តត្តាតិ វុត្តំ ហោតិ, តត្ថ ខីរទធីនំ អវុត្តត្តាតិ អធិប្បាយោ។
787.Assāti paṭiggahitakhīradadhīhi katasappimāha. ‘‘Paṭiggahetvā tānī’’ti vuttattāti idaṃ ‘‘yāni kho pana tāni gilānānaṃ bhikkhūnaṃ paṭisāyanīyāni bhesajjāni, seyyathidaṃ? Sappi navanītaṃ telaṃ madhu phāṇitaṃ, tāni paṭiggahetvā’’ti (pārā. 622) imasmiṃ mātikāpāṭhe ‘‘yānī’’ti vuttasappiādīnameva ‘‘tāni paṭiggahetvā’’ti vuttattāti vuttaṃ hoti, tattha khīradadhīnaṃ avuttattāti adhippāyo.
៧៨៨. កប្បិយសប្បិម្ហីតិ កប្បិយមំសានំ សត្តានំ ឃតេ។ អកប្បិយសប្បិម្ហីតិ អកប្បិយមំសានំ សត្តានំ ឃតេ, បដិគ្គហេត្វា សត្តាហេ អតិក្កន្តេតិ វុត្តំ ហោតិ។
788.Kappiyasappimhīti kappiyamaṃsānaṃ sattānaṃ ghate. Akappiyasappimhīti akappiyamaṃsānaṃ sattānaṃ ghate, paṭiggahetvā sattāhe atikkanteti vuttaṃ hoti.
៧៨៩. តេន សប្បិនា អកប្បិយេន ភវិតព្ពន្តិ ឥទំ ទុក្កដំ កថំ ហោតីតិ អាហ ‘‘សព្ពា’’តិអាទិ។ អកប្បិយំ មំសំ យេសំ តេ អកប្បិយមំសា, មនុស្សាទយោ, សព្ពេ ច តេ អកប្បិយមំសា ចាតិ សព្ពាកប្បិយមំសា, តេសំ។
789. Tena sappinā akappiyena bhavitabbanti idaṃ dukkaṭaṃ kathaṃ hotīti āha ‘‘sabbā’’tiādi. Akappiyaṃ maṃsaṃ yesaṃ te akappiyamaṃsā, manussādayo, sabbe ca te akappiyamaṃsā cāti sabbākappiyamaṃsā, tesaṃ.
៧៩០-១. ឯវំ ចេ វដ្ដតិ, ‘‘យេសំ មំសំ កប្បតិ, តេសំ សប្បី’’តិ កស្មា បាឡិយំ វុត្តន្តិ ចោទនំ សមុដ្ឋាបេត្វា តំ បរិហរិតុមាហ ‘‘យេស’’ន្តិអាទិ។ តត្ថ ‘‘យេសញ្ហិ កប្បតិ មំសំ, តេសំ សប្បី’’តិ ឥទំ វចនំ កិំ បយោជនំ សាធេតីតិ វុត្តំ ហោតិ។ ឥទានិ បរិច្ឆេទនិយមនសង្ខាតំ តំបយោជនញ្ច តព្ពិសយញ្ច ទស្សេតុមាហ ‘‘បណីតភោជនស្សា’’តិអាទិ។ បណីតភោជនស្ស បរិច្ឆេទនិយាមនន្តិ យោជនា។ សត្តាហកាលិកេ បញ្ចវិធេ ភេសជ្ជេតិ វុត្តំ ហោតិ, និទ្ធារណេ ភុម្មំ។ និស្សគ្គិយស្ស វត្ថូនន្តិ និទ្ធារិតព្ពទស្សនំ។ និស្សគ្គិយស្សាតិ ឯត្ថ តំហេតុកស្ស បាចិត្តិយស្សាតិ អត្ថោ។ វត្ថូនន្តិ សប្បិនវនីតទ្វយមេវ វុត្តំ។ សត្តាហកាលិកេ និស្សគ្គិយបាចិត្តិយស្ស វត្ថុ នាម ឯតេសមេវ សប្បិនវនីតានិ, បណីតភោជនញ្ច តេសមេវ ខីរទធិសប្បិនវនីតានីតិ ទស្សេតុំ តថា វុត្តំ, ន អកប្បិយមំសសត្តានំ សប្បិអាទិនិវារណត្ថំ វុត្តន្តិ អយំ បាឡិយំ តថាគតា ធិប្បេតោ អត្ថោតិ វុត្តំ ហោតិ។
790-1. Evaṃ ce vaṭṭati, ‘‘yesaṃ maṃsaṃ kappati, tesaṃ sappī’’ti kasmā pāḷiyaṃ vuttanti codanaṃ samuṭṭhāpetvā taṃ pariharitumāha ‘‘yesa’’ntiādi. Tattha ‘‘yesañhi kappati maṃsaṃ, tesaṃ sappī’’ti idaṃ vacanaṃ kiṃ payojanaṃ sādhetīti vuttaṃ hoti. Idāni paricchedaniyamanasaṅkhātaṃ taṃpayojanañca tabbisayañca dassetumāha ‘‘paṇītabhojanassā’’tiādi. Paṇītabhojanassa paricchedaniyāmananti yojanā. Sattāhakālike pañcavidhe bhesajjeti vuttaṃ hoti, niddhāraṇe bhummaṃ. Nissaggiyassa vatthūnanti niddhāritabbadassanaṃ. Nissaggiyassāti ettha taṃhetukassa pācittiyassāti attho. Vatthūnanti sappinavanītadvayameva vuttaṃ. Sattāhakālike nissaggiyapācittiyassa vatthu nāma etesameva sappinavanītāni, paṇītabhojanañca tesameva khīradadhisappinavanītānīti dassetuṃ tathā vuttaṃ, na akappiyamaṃsasattānaṃ sappiādinivāraṇatthaṃ vuttanti ayaṃ pāḷiyaṃ tathāgatā dhippeto atthoti vuttaṃ hoti.
៧៩២. គហិតុគ្គហិតាទិកេ ឧគ្គហិតបដិគ្គហិតាទិកេ នវនីតេបិ សព្ពោ វិនិច្ឆយោ សប្បិម្ហិ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោតិ យោជនា។ អាទិ-សទ្ទេន បុរេភត្តំ, បច្ឆាភត្តំ បដិគ្គហិតខីរទធីហិ, ឧគ្គហិតខីរទធីហិ ច កតំ នវនីតំ, តាទិសមេវ អកប្បិយមំសនវនីតញ្ច សង្គហិតំ។ សព្ពោ វិនិច្ឆយោតិ អាបត្តិអាទិកំ សព្ពវិនិច្ឆយំ សង្គណ្ហាតិ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘សព្ពោ អាបត្តានាបត្តិបរិភោគាបរិភោគនយោ’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦២២)។
792.Gahituggahitādike uggahitapaṭiggahitādike navanītepi sabbo vinicchayo sappimhi vuttanayeneva veditabboti yojanā. Ādi-saddena purebhattaṃ, pacchābhattaṃ paṭiggahitakhīradadhīhi, uggahitakhīradadhīhi ca kataṃ navanītaṃ, tādisameva akappiyamaṃsanavanītañca saṅgahitaṃ. Sabbo vinicchayoti āpattiādikaṃ sabbavinicchayaṃ saṅgaṇhāti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sabbo āpattānāpattiparibhogāparibhoganayo’’ti (pārā. aṭṭha. 2.622).
៧៩៣-៤. ភិក្ខូនំ អាកិរន្តីតិ ឯត្ថ ‘‘បត្តេ’’តិ សាមត្ថិយា លព្ភតិ។ អាទិច្ចបក្កន្តិ អាតបេ វិលីនំ។ សំសដ្ឋំ បរិស្សាវិតំ។
793-4.Bhikkhūnaṃ ākirantīti ettha ‘‘patte’’ti sāmatthiyā labbhati. Ādiccapakkanti ātape vilīnaṃ. Saṃsaṭṭhaṃ parissāvitaṃ.
៧៩៥-៦. តិលតេលំ សាសបតេលំ មធុកតេលំ ឯរណ្ឌកតេលំ។ គហិតន្តិ បដិគ្គហិតំ។ បុរេភត្តំ សាមិសម្បិ និរាមិសម្បិ សាយិតព្ពន្តិ យោជនា។ តេសំ វសាតិ សត្តាហាតិក្កន្តានំ តេសំ តេលានំ វសេន, តេលភាជនគណនាយាតិ វុត្តំ ហោតិ។
795-6. Tilatelaṃ sāsapatelaṃ madhukatelaṃ eraṇḍakatelaṃ. Gahitanti paṭiggahitaṃ. Purebhattaṃ sāmisampi nirāmisampi sāyitabbanti yojanā. Tesaṃ vasāti sattāhātikkantānaṃ tesaṃ telānaṃ vasena, telabhājanagaṇanāyāti vuttaṃ hoti.
៧៩៨. តេសំ តិណ្ណម្បីតិ ឯរណ្ឌមធុកសាសបពីជានំ តិណ្ណំ។
798.Tesaṃ tiṇṇampīti eraṇḍamadhukasāsapabījānaṃ tiṇṇaṃ.
៧៩៩. និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយំ។
799.Nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.
៨០០. សាសបាទីនន្តិ ឯត្ថ អាទិ-សទ្ទេន បដិលោមេន មធុកេរណ្ឌកានំ គហណំ។ គហេត្វាតិ បដិគ្គហេត្វា។ ភិក្ខុនា តេលត្ថាយេវ គហេត្វា ឋបិតានំ សាសបាទីនំ សត្តាហាតិក្កមេ ទុក្កដំ សិយាតិ យោជនា។
800.Sāsapādīnanti ettha ādi-saddena paṭilomena madhukeraṇḍakānaṃ gahaṇaṃ. Gahetvāti paṭiggahetvā. Bhikkhunā telatthāyeva gahetvā ṭhapitānaṃ sāsapādīnaṃ sattāhātikkame dukkaṭaṃ siyāti yojanā.
៨០១-២. នាឡិកេរញ្ច ករញ្ជញ្ច នាឡិកេរករញ្ជានិ, តេសំ, នាឡិកេរផលានំ, នត្តមាលដ្ឋីនញ្ច តេលន្តិ សម្ពន្ធោ។ កុរុវកស្សាតិ អតសិពីជស្ស។ និម្ពញ្ច កោសម្ពកញ្ច និម្ពកោសម្ពកានិ, តេសំ, បុចិមន្ទពីជស្ស ច ផន្ទនពីជស្ស ច តេលន្តិ សម្ពន្ធោ។ ភល្លាតកស្សាតិ ឯវំនាមកស្ស រុក្ខពីជស្ស។ សមយច្ចយេតិ សត្តាហាតិក្កមេ។
801-2. Nāḷikerañca karañjañca nāḷikerakarañjāni, tesaṃ, nāḷikeraphalānaṃ, nattamālaṭṭhīnañca telanti sambandho. Kuruvakassāti atasibījassa. Nimbañca kosambakañca nimbakosambakāni, tesaṃ, pucimandabījassa ca phandanabījassa ca telanti sambandho. Bhallātakassāti evaṃnāmakassa rukkhabījassa. Samayaccayeti sattāhātikkame.
៨០៣. យាវកាលិកភេទញ្ចាតិ ឯត្ថ ‘‘យាវកាលិក’’ន្តិ ភេទោ វិសេសនំ យស្សាតិ វិគ្គហោ, ‘‘ឥទំ វត្ថុ’’ន្តិ ឯតស្ស អជ្ឈោហរណីយវិសេសិតព្ពស្ស វិសេសនំ។ យាវជីវិកន្តិបិ តស្សេវ វិសេសនំ។ សេសន្តិ ‘‘សាមំបាកសវត្ថុក បុរេភត្តបច្ឆាភត្តបដិគ្គហិតឧគ្គហិតកវត្ថុវិធានំ សព្ព’’ន្តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦២២) អដ្ឋកថាយំ ទស្សិតំ សេសំ វិសេសប្បការជាតមាហ។ ឯត្ថាបីតិ ឥមស្មិំ តេលវិនិច្ឆយេបិ។
803.Yāvakālikabhedañcāti ettha ‘‘yāvakālika’’nti bhedo visesanaṃ yassāti viggaho, ‘‘idaṃ vatthu’’nti etassa ajjhoharaṇīyavisesitabbassa visesanaṃ. Yāvajīvikantipi tasseva visesanaṃ. Sesanti ‘‘sāmaṃpākasavatthuka purebhattapacchābhattapaṭiggahitauggahitakavatthuvidhānaṃ sabba’’nti (pārā. aṭṭha. 2.622) aṭṭhakathāyaṃ dassitaṃ sesaṃ visesappakārajātamāha. Etthāpīti imasmiṃ telavinicchayepi.
៨០៤. អច្ឆស្ស ឥសស្ស។ មច្ឆស្ស ជលជស្ស។ វរាហស្ស សូករស្ស។ សុសុកាសង្ខាតស្ស មករស្ស។ មច្ឆវចនេនេវ មករស្ស សង្គហិតត្តេបិ វាឡមច្ឆភាវេន វិសុំ គហណន្តិ អដ្ឋកថាយំ វុត្តំ។ គទ្រភស្ស ខរស្ស។ ឥមេសំ បញ្ចន្នំ សត្តានំ វសេន បញ្ចវិធានំ វសានំ តេលញ្ច បញ្ចប្បការំ ហោតីតិ អត្ថោ។
804.Acchassa isassa. Macchassa jalajassa. Varāhassa sūkarassa. Susukāsaṅkhātassa makarassa. Macchavacaneneva makarassa saṅgahitattepi vāḷamacchabhāvena visuṃ gahaṇanti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Gadrabhassa kharassa. Imesaṃ pañcannaṃ sattānaṃ vasena pañcavidhānaṃ vasānaṃ telañca pañcappakāraṃ hotīti attho.
៨០៥. កប្បិយាកប្បិយស្ស ចាតិ កប្បិយាកប្បិយមំសស្ស សត្តស្សាតិ វុត្តំ ហោតិ, សព្ពមេវ វសាតេលំ វដ្ដតីតិ ឥមិនា សម្ពន្ធោ។ ឯត្ថ ‘‘អនុជានាមិ ភិក្ខវេ វសានិ ភេសជ្ជានិ អច្ឆវសំ មច្ឆវសំ សុសុកាវសំ សូករវសំ គទ្រភវស’’ន្តិ (មហាវ. ២៦២) អនុញ្ញាតបាឋេ អច្ឆវសាគ្គហណេន មនុស្សេហិ អញ្ញេសំ សព្ពាកប្បិយមំសសត្តានំ វសាយ អនុញ្ញាតត្តា តំ សង្គហេតុំ អកប្បិយគ្គហណំ កតន្តិ ទដ្ឋព្ពំ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘អច្ឆវស’ន្តិ វចនេន ឋបេត្វា មនុស្សវសំ សព្ពេសំ អកប្បិយមំសានំ វសា អនុញ្ញាតា’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦២៣)។ ឯត្ថ អកប្បិយមំសសត្តានំ មំសានំ អកប្បិយភាវោ ‘‘មំសេសុ ហិ ទស មនុស្សហត្ថិអស្សសុនខអហិសីហព្យគ្ឃទីបិអច្ឆតរច្ឆានំ មំសានិ អកប្បិយានិ។ វសាសុ ឯកា មនុស្សវសាវ។ ខីរាទីសុ អកប្បិយំ នាម នត្ថី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦២៣) អដ្ឋកថាវចនតោ វេទិតព្ពោ។ អកប្បិយវចនេន មនុស្សវសាយបិ គយ្ហមានត្តា តស្មិំ នីហរិតុមាហ ‘‘ឋបេត្វា’’តិ។
805.Kappiyākappiyassa cāti kappiyākappiyamaṃsassa sattassāti vuttaṃ hoti, sabbameva vasātelaṃ vaṭṭatīti iminā sambandho. Ettha ‘‘anujānāmi bhikkhave vasāni bhesajjāni acchavasaṃ macchavasaṃ susukāvasaṃ sūkaravasaṃ gadrabhavasa’’nti (mahāva. 262) anuññātapāṭhe acchavasāggahaṇena manussehi aññesaṃ sabbākappiyamaṃsasattānaṃ vasāya anuññātattā taṃ saṅgahetuṃ akappiyaggahaṇaṃ katanti daṭṭhabbaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘acchavasa’nti vacanena ṭhapetvā manussavasaṃ sabbesaṃ akappiyamaṃsānaṃ vasā anuññātā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.623). Ettha akappiyamaṃsasattānaṃ maṃsānaṃ akappiyabhāvo ‘‘maṃsesu hi dasa manussahatthiassasunakhaahisīhabyagghadīpiacchataracchānaṃ maṃsāni akappiyāni. Vasāsu ekā manussavasāva. Khīrādīsu akappiyaṃ nāma natthī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.623) aṭṭhakathāvacanato veditabbo. Akappiyavacanena manussavasāyapi gayhamānattā tasmiṃ nīharitumāha ‘‘ṭhapetvā’’ti.
៨០៦. បុរេភត្តន្តិ បុរេភត្តេ។ សំសដ្ឋំ បរិស្សាវិតំ។ ‘‘បុរេភត្ត’’ន្តិ ឥទំ ‘‘បដិគ្គហេត្វាន, បក្កំ, សំសដ្ឋ’’ន្តិ ឥមេហិ បទេហិ បច្ចេកំ យោជេតព្ពំ។ យថាហ បាឡិយំ ‘‘កាលេ បដិគ្គហិតំ កាលេ និប្បក្កំ កាលេ សំសដ្ឋំ តេលបរិភោគេន បរិភុញ្ជិតុ’’ន្តិ (មហាវ. ២៦២)។
806.Purebhattanti purebhatte. Saṃsaṭṭhaṃ parissāvitaṃ. ‘‘Purebhatta’’nti idaṃ ‘‘paṭiggahetvāna, pakkaṃ, saṃsaṭṭha’’nti imehi padehi paccekaṃ yojetabbaṃ. Yathāha pāḷiyaṃ ‘‘kāle paṭiggahitaṃ kāle nippakkaṃ kāle saṃsaṭṭhaṃ telaparibhogena paribhuñjitu’’nti (mahāva. 262).
៨០៧. តំ កត្វា ទេតីតិ អបដិគ្គហិតវសំ គហេត្វា បចិត្វា តេលំ ទេតីតិ អត្ថោ។ តេនាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘អនុបសម្បន្នេហិ កតំ និព្ពដ្ដិតវសាតេលំ បុរេភត្តំ បដិគ្គហិតំ បុរេភត្តំ សាមិសម្បិ វដ្ដតី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦២៣)។ តតោ ឧទ្ធំ សត្តាហមនតិក្កម្មាតិ គហេតព្ពំ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘បច្ឆាភត្តតោ បដ្ឋាយ សត្តាហំ និរាមិសមេវ វដ្ដតី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦២៣)។ ឥធ ឧភយត្ថាបិ កាលេ, វិកាលេ ច កប្បិយាកប្បិយមំសវសានំ តេលំ ទិយ្យមានំ សុខុមមំសចុណ្ណាទិកំ អព្ពោហារិកំ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘យំ បន តត្ថ សុខុមរជសទិសំ មំសំ វា ន្ហារុ វា អដ្ឋិ វា លោហិតំ វា ហោតិ, តំ អព្ពោហារិក’’ន្តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦២៣)។
807.Taṃ katvā detīti apaṭiggahitavasaṃ gahetvā pacitvā telaṃ detīti attho. Tenāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘anupasampannehi kataṃ nibbaṭṭitavasātelaṃ purebhattaṃ paṭiggahitaṃ purebhattaṃ sāmisampi vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.623). Tato uddhaṃ sattāhamanatikkammāti gahetabbaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘pacchābhattato paṭṭhāya sattāhaṃ nirāmisameva vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.623). Idha ubhayatthāpi kāle, vikāle ca kappiyākappiyamaṃsavasānaṃ telaṃ diyyamānaṃ sukhumamaṃsacuṇṇādikaṃ abbohārikaṃ. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘yaṃ pana tattha sukhumarajasadisaṃ maṃsaṃ vā nhāru vā aṭṭhi vā lohitaṃ vā hoti, taṃ abbohārika’’nti (pārā. aṭṭha. 2.623).
៨០៨. បដិគ្គហេតុន្តិ ឯត្ថ ‘‘វស’’ន្តិ ច កាតុន្តិ ឯត្ថ ‘‘តេល’’ន្តិ ច បករណតោ លព្ភតិ។ កាតុន្តិ ឯត្ថ បចិតុំ បរិស្សាវិតុន្តិ ឧភយមេវាតិ អត្ថោ។ ‘‘ន វដ្ដតី’’តិ ឥទំ បដិគ្គហណាទិបយោគត្តយេ វិសុំ វិសុំ ទុក្កដត្តា វុត្តំ។ យថាហ បាឡិយំ ‘‘វិកាលេ ចេ ភិក្ខវេ បដិគ្គហិតំ វិកាលេ និប្បក្កំ វិកាលេ សំសដ្ឋំ, តំ ចេ បរិភុញ្ជេយ្យ, អាបត្តិ តិណ្ណំ ទុក្កដាន’’ន្តិ (មហាវ. ២៦២)។ ឥមានិ ហិ តីហិ បយោគេហិ តីណិ ទុក្កដានិ ហោន្តិ។ សេសោតិ ឧគ្គហិតកបដិគ្គហិតកសវត្ថុកវិសយោ វិនិច្ឆយោ ច ភាជនគណនាយ អាបត្តិភេទោ ចាតិ ឯវំបការោ វត្តព្ពវិសេសោ។
808.Paṭiggahetunti ettha ‘‘vasa’’nti ca kātunti ettha ‘‘tela’’nti ca pakaraṇato labbhati. Kātunti ettha pacituṃ parissāvitunti ubhayamevāti attho. ‘‘Na vaṭṭatī’’ti idaṃ paṭiggahaṇādipayogattaye visuṃ visuṃ dukkaṭattā vuttaṃ. Yathāha pāḷiyaṃ ‘‘vikāle ce bhikkhave paṭiggahitaṃ vikāle nippakkaṃ vikāle saṃsaṭṭhaṃ, taṃ ce paribhuñjeyya, āpatti tiṇṇaṃ dukkaṭāna’’nti (mahāva. 262). Imāni hi tīhi payogehi tīṇi dukkaṭāni honti. Sesoti uggahitakapaṭiggahitakasavatthukavisayo vinicchayo ca bhājanagaṇanāya āpattibhedo cāti evaṃpakāro vattabbaviseso.
៨០៩. គហិតន្តិ បដិគ្គហិតំ។ មធុករីកតន្តិ មធុមក្ខិកាខុទ្ទកមក្ខិកាភមរមក្ខិកាសង្ខាតាហិ តីហិ មធុករីហិ កតំ។
809.Gahitanti paṭiggahitaṃ. Madhukarīkatanti madhumakkhikākhuddakamakkhikābhamaramakkhikāsaṅkhātāhi tīhi madhukarīhi kataṃ.
៨១០. វត្ថូនំ គណនាតិ មធុបដលេន ឋិតំ ចេ, បដលគណនាយ, បីឡេត្វា ភាជនេ បក្ខិបិត្វា ឋបិតំ ចេ, ភាជនគណនាយ, សិលេសមិវ បត្ថិន្នំ ចេ, មហាភមរមធុខណ្ឌបិណ្ឌវសេន, វិសុំ វិសុំ កតេ តេសំ គណនាយាតិ អត្ថោ។
810.Vatthūnaṃ gaṇanāti madhupaṭalena ṭhitaṃ ce, paṭalagaṇanāya, pīḷetvā bhājane pakkhipitvā ṭhapitaṃ ce, bhājanagaṇanāya, silesamiva patthinnaṃ ce, mahābhamaramadhukhaṇḍapiṇḍavasena, visuṃ visuṃ kate tesaṃ gaṇanāyāti attho.
៨១១. ឃនាឃនន្តិ ឯត្ថ គុឡញ្ច នានប្បការា សក្ករា ច ឃនបក្កំ នាម។ បក្កតនុកំ ផាណិតំ អឃនបក្កំ នាម។ ឧច្ឆុសិលេសោ អបក្កឃនំ នាម។ ឧច្ឆុទណ្ឌតោ បីឡិតរសោ អបក្កាឃនំ នាម។ ‘‘ផាណិតំ នាម ឧច្ឆុម្ហា និព្ពត្ត’’ន្តិ (បារា. ៦២៣) សាធារណបាឡិវចនតោ, ‘‘ផាណិតំ នាម ឧច្ឆុរសំ ឧបាទាយា’’តិ (កង្ខា. អដ្ឋ. ភេសជ្ជសិក្ខាបទវណ្ណនា; វិ. សង្គ អដ្ឋ. ៩៨) អដ្ឋកថាវចនតោ ច ឥហ រសាទីហិ ឧច្ឆុបានម្បិ សង្គហិតំ។ កេចិ ឧច្ឆុនោ ចតុកាលិកត្តំ វណ្ណយន្តិ, តំ ន សារតោ បច្ចេតព្ពំ។
811.Ghanāghananti ettha guḷañca nānappakārā sakkarā ca ghanapakkaṃ nāma. Pakkatanukaṃ phāṇitaṃ aghanapakkaṃ nāma. Ucchusileso apakkaghanaṃ nāma. Ucchudaṇḍato pīḷitaraso apakkāghanaṃ nāma. ‘‘Phāṇitaṃ nāma ucchumhā nibbatta’’nti (pārā. 623) sādhāraṇapāḷivacanato, ‘‘phāṇitaṃ nāma ucchurasaṃ upādāyā’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. bhesajjasikkhāpadavaṇṇanā; vi. saṅga aṭṭha. 98) aṭṭhakathāvacanato ca iha rasādīhi ucchupānampi saṅgahitaṃ. Keci ucchuno catukālikattaṃ vaṇṇayanti, taṃ na sārato paccetabbaṃ.
៨១២. ផាណិតន្តិ វុត្តប្បការេ តស្មិំ ផាណិតេ អញ្ញតរំ។ គហិតំ បដិគ្គហិតំ។
812.Phāṇitanti vuttappakāre tasmiṃ phāṇite aññataraṃ. Gahitaṃ paṭiggahitaṃ.
៨១៣. អសំសដ្ឋេនាតិ អបរិស្សាវិតេន។ កតផាណិតន្តិ បរិស្សាវេត្វា អត្តនា កតផាណិតំ។ បុរេភត្តំ គហិតេនាតិ បុរេភត្តំ បដិគ្គហិតេន។ ‘‘សយំ កត’’ន្តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦២៣) វុត្តត្តា កតន្តិ ឧច្ឆុរសោ គហេតព្ពោ។
813.Asaṃsaṭṭhenāti aparissāvitena. Kataphāṇitanti parissāvetvā attanā kataphāṇitaṃ. Purebhattaṃ gahitenāti purebhattaṃ paṭiggahitena. ‘‘Sayaṃ kata’’nti (pārā. aṭṭha. 2.623) vuttattā katanti ucchuraso gahetabbo.
៨១៦. កត្វាតិ បចិត្វា ផាណិតំ កត្វា។
816.Katvāti pacitvā phāṇitaṃ katvā.
៨១៧. បច្ឆាភត្តំ កតញ្ចាបីតិ បច្ឆាភត្តំ អត្តនា ច កតំ អនុបសម្បន្នេន ច កតំ ផាណិតម្បិ។
817.Pacchābhattaṃ katañcāpīti pacchābhattaṃ attanā ca kataṃ anupasampannena ca kataṃ phāṇitampi.
៨១៨. កតំ …បេ.… សីតវារិនាតិ សីតុទកេ មធុកបុប្ផានិ បក្ខិបិត្វា ឋបេត្វា មទ្ទិត្វា បរិស្សាវិតរសេន កតំ មធុកផាណិតំ។
818.Kataṃ…pe… sītavārināti sītudake madhukapupphāni pakkhipitvā ṭhapetvā madditvā parissāvitarasena kataṃ madhukaphāṇitaṃ.
៨១៩. អស្សាតិ មធុកផាណិតស្ស។ ទុក្កដន្តិ តទាធារភាជនគណនាយ ទុក្កដំ។ ខីរំ បក្ខិបិត្វា កតំ មធុកផាណិតំ យាវកាលិកំ ចេ ហោតិ, កថំ ខណ្ឌសក្ករាកតំ សត្តាហកាលិកំ ហោតីតិ វិចារណាយំ ខីរជល្លិកំ ធោវិត្វា ធោវិត្វា គយ្ហមានត្តា វដ្ដតីតិ បរិហរន្តិ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘ខណ្ឌសក្ករំ បន ខីរជល្លិកំ អបនេត្វា អបនេត្វា សោធេន្តិ, តស្មា វដ្ដតី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦២៣)។ ‘‘ពីជតោ បដ្ឋាយ ន វដ្ដតី’’តិ បដិក្ខិត្តមធុកបុប្ផមេរយំ វិនា អាមកញ្ច បក្កញ្ច មធុកបុប្ផំ បុរេភត្តំ វដ្ដតីតិ អដ្ឋកថាយំ វុត្តំ។
819.Assāti madhukaphāṇitassa. Dukkaṭanti tadādhārabhājanagaṇanāya dukkaṭaṃ. Khīraṃ pakkhipitvā kataṃ madhukaphāṇitaṃ yāvakālikaṃ ce hoti, kathaṃ khaṇḍasakkarākataṃ sattāhakālikaṃ hotīti vicāraṇāyaṃ khīrajallikaṃ dhovitvā dhovitvā gayhamānattā vaṭṭatīti pariharanti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘khaṇḍasakkaraṃ pana khīrajallikaṃ apanetvā apanetvā sodhenti, tasmā vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.623). ‘‘Bījato paṭṭhāya na vaṭṭatī’’ti paṭikkhittamadhukapupphamerayaṃ vinā āmakañca pakkañca madhukapupphaṃ purebhattaṃ vaṭṭatīti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ.
៨២០. សព្ពេសំ បន ផលានន្តិ កទលិខជ្ជូរិអាទិផលានំ។
820.Sabbesaṃ pana phalānanti kadalikhajjūriādiphalānaṃ.
៨២១. សាមញ្ញជោតនាយ វិសេសេបិ អវដ្ឋានតោ ‘‘កាលិកា’’តិ ឥមិនា ‘‘បច្ឆាភត្តំ សតិ បច្ចយេ’’តិ វចនសាមត្ថិយា យាវកាលិកវជ្ជា តយោ កាលិកា គហេតព្ពា , ‘‘បុរេភត្តំ យថាសុខ’’ន្តិ វចនសាមត្ថិយា ចត្តារោបិ គហេតព្ពា។ យាវកាលិកវជ្ជា តយោ កាលិកា បច្ឆាភត្តំ វិកាលេ បច្ចយេ បិបាសាទិការណេ សតិ កេវលម្បិ បច្ចេកម្បិ មិស្សេត្វាបិ បរិភុញ្ជិតុំ ភិក្ខុស្ស វដ្ដន្តិ។ កាលិកា ចត្តារោបិ បុរេភត្តំ កាលេ យាវមជ្ឈន្ហា កេវលម្បិ មិស្សេត្វាបិ យថាសុខំ អសតិបិ បច្ចយេ បរិភុញ្ជិតុំ ភិក្ខុស្ស វដ្ដន្តីតិ យោជនា។
821. Sāmaññajotanāya visesepi avaṭṭhānato ‘‘kālikā’’ti iminā ‘‘pacchābhattaṃ sati paccaye’’ti vacanasāmatthiyā yāvakālikavajjā tayo kālikā gahetabbā , ‘‘purebhattaṃ yathāsukha’’nti vacanasāmatthiyā cattāropi gahetabbā. Yāvakālikavajjā tayo kālikā pacchābhattaṃ vikāle paccaye pipāsādikāraṇe sati kevalampi paccekampi missetvāpi paribhuñjituṃ bhikkhussa vaṭṭanti. Kālikā cattāropi purebhattaṃ kāle yāvamajjhanhā kevalampi missetvāpi yathāsukhaṃ asatipi paccaye paribhuñjituṃ bhikkhussa vaṭṭantīti yojanā.
៨២២. អរុអាទីនីតិ វណាទីនិ។ ‘‘មក្ខេតុំ ន វដ្ដតី’’តិ ឥមិនា ពាហិរបរិភោគោបិ និវារិតោ។
822.Aruādīnīti vaṇādīni. ‘‘Makkhetuṃ na vaṭṭatī’’ti iminā bāhiraparibhogopi nivārito.
៨២៣. អនាបត្តិវារេ ‘‘អន្តោសត្តាហ’’ន្តិ អធិការេ ‘‘អនុបសម្បន្នស្ស ចត្តេន វន្តេន មុត្តេន អនបេក្ខោ ទត្វា បដិលភិត្វា បរិភុញ្ជតី’’តិ (បារា. ៦២៥) វុត្តត្តា ចជិត្វាតិ ឯត្ថ ‘‘អន្តោសត្តាហំ អនុបសម្បន្នស្សា’’តិ វត្តព្ពំ។ លភិត្វាតិ ឯត្ថ ‘‘សត្តាហាតិក្កមេបី’’តិ សាមត្ថិយា លព្ភតិ។ តេនាហ មហាបទុមត្ថេរោ ‘‘អន្តោសត្តាហេ ទិន្នស្ស ហិ បុន បរិភោគេ អាបត្តិយេវ នត្ថិ, សត្តាហាតិក្កន្តស្ស បន បរិភោគេ អនាបត្តីតិ ទស្សនត្ថមិទំ វុត្ត’’ន្តិ។ លភិត្វាតិ គហិតតេលេន អនុបសម្បន្នេន សក្កច្ចំ, អសក្កច្ចំ វា ទិន្នំ លភិត្វា។ សាយិតុន្តិ ឯត្ថ ‘‘លភតី’’តិ សេសោ។
823.Anāpattivāre ‘‘antosattāha’’nti adhikāre ‘‘anupasampannassa cattena vantena muttena anapekkho datvā paṭilabhitvā paribhuñjatī’’ti (pārā. 625) vuttattā cajitvāti ettha ‘‘antosattāhaṃ anupasampannassā’’ti vattabbaṃ. Labhitvāti ettha ‘‘sattāhātikkamepī’’ti sāmatthiyā labbhati. Tenāha mahāpadumatthero ‘‘antosattāhe dinnassa hi puna paribhoge āpattiyeva natthi, sattāhātikkantassa pana paribhoge anāpattīti dassanatthamidaṃ vutta’’nti. Labhitvāti gahitatelena anupasampannena sakkaccaṃ, asakkaccaṃ vā dinnaṃ labhitvā. Sāyitunti ettha ‘‘labhatī’’ti seso.
៨២៤. ‘‘អនាបត្តិ អធិដ្ឋេតី’’តិ ទ្វិន្នំ បទានំ អន្តរេ ‘‘អន្តោសត្តាហ’’ន្តិ សេសោ, សព្ពបទេហិបិ យុជ្ជតិ។ អធិដ្ឋេតីតិ សត្តាហព្ភន្តរេ សប្បិញ្ច តេលញ្ច វសញ្ច មុទ្ធនិ តេលំ វា អព្ភញ្ជនំ វា, មធុំ អរុមក្ខនំ, ផាណិតំ ឃរធូបនំ ភវិស្សតីតិ អធិដ្ឋេតិ។ អធិដ្ឋិតេន អនធិដ្ឋិតំ ចេ មិស្សំ ហោតិ, បុនបិ អធិដ្ឋាតព្ពំ។ វិស្សជ្ជេតីតិ អន្តោសត្តាហេ អញ្ញស្ស ឧបសម្បន្នស្ស ទេតិ។ សចេ តថា ទិន្នំ អញ្ញេន អប្បដិគ្គហិតត្តា , តេន បដិគ្គហិតម្បិ ឥតរស្ស ទិន្នត្តា តេសំ អនាបត្តីតិ អដ្ឋកថាយំ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦២៥ អត្ថតោ សមានំ) វុត្តំ។
824.‘‘Anāpatti adhiṭṭhetī’’ti dvinnaṃ padānaṃ antare ‘‘antosattāha’’nti seso, sabbapadehipi yujjati. Adhiṭṭhetīti sattāhabbhantare sappiñca telañca vasañca muddhani telaṃ vā abbhañjanaṃ vā, madhuṃ arumakkhanaṃ, phāṇitaṃ gharadhūpanaṃ bhavissatīti adhiṭṭheti. Adhiṭṭhitena anadhiṭṭhitaṃ ce missaṃ hoti, punapi adhiṭṭhātabbaṃ. Vissajjetīti antosattāhe aññassa upasampannassa deti. Sace tathā dinnaṃ aññena appaṭiggahitattā , tena paṭiggahitampi itarassa dinnattā tesaṃ anāpattīti aṭṭhakathāyaṃ (pārā. aṭṭha. 2.625 atthato samānaṃ) vuttaṃ.
វិនស្សតីតិ សត្តាហព្ភន្តរេ យេន កេនចិ អាការេន យថា អបរិភោគំ ហោតិ, តថា ចោរិកាយ ហរណាទិវសេន នស្សតិ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘វិនស្សតីតិ អបរិភោគំ ហោតី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦២៥)។ អច្ឆិន្ទិត្វា គណ្ហតីតិ អញ្ញោ តស្មិំ សត្តាហព្ភន្តរេ វិលុម្បិត្វា គណ្ហាតិ។ វិស្សាសំ គណ្ហតីតិ តស្មិំយេវ សត្តាហព្ភន្តរេ អញ្ញោ វិស្សាសំ គណ្ហាតិ។
Vinassatīti sattāhabbhantare yena kenaci ākārena yathā aparibhogaṃ hoti, tathā corikāya haraṇādivasena nassati. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘vinassatīti aparibhogaṃ hotī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.625). Acchinditvā gaṇhatīti añño tasmiṃ sattāhabbhantare vilumpitvā gaṇhāti. Vissāsaṃ gaṇhatīti tasmiṃyeva sattāhabbhantare añño vissāsaṃ gaṇhāti.
៨២៥. អកថិនចិត្តេន សត្ថុនា សមុដ្ឋានាទយោ សព្ពេវ បឋមេន កថិនេន សមា បកាសិតាតិ យោជនា។ អកថិនចិត្តេនាតិ មហាករុណារសេន តិន្តតាយ អកក្កសចិត្តេន, អវិហិំសាភិរតចិត្តេនាតិ វុត្តំ ហោតិ។ សត្ថុនាតិ ទិដ្ឋធម្មិកសម្បរាយិកាទីហិ អត្ថេហិ សទេវកំ លោកំ អនុសាសតីតិ សត្ថា, តេន សព្ពញ្ញុនា ទសពលេន សម្មាសម្ពុទ្ធេន។
825. Akathinacittena satthunā samuṭṭhānādayo sabbeva paṭhamena kathinena samā pakāsitāti yojanā. Akathinacittenāti mahākaruṇārasena tintatāya akakkasacittena, avihiṃsābhiratacittenāti vuttaṃ hoti. Satthunāti diṭṭhadhammikasamparāyikādīhi atthehi sadevakaṃ lokaṃ anusāsatīti satthā, tena sabbaññunā dasabalena sammāsambuddhena.
ភេសជ្ជសិក្ខាបទកថាវណ្ណនា។
Bhesajjasikkhāpadakathāvaṇṇanā.
៨២៦. គិម្ហានន្តិ ឯត្ថ ‘‘មាសាន’’ន្តិ សាមត្ថិយា លព្ភតិ, និទ្ធារណេ សាមិវចនំ, គិម្ហេសុ ចតូសុ មាសេសូតិ អត្ថោ។ និទ្ធារិតព្ពំ ទស្សេតិ ‘‘មាសោ សេសោ’’តិ, ឯត្ថ ‘‘វត្តព្ពេ កាលេ’’តិ សេសោ។ ផគ្គុនមាសកណ្ហបក្ខបាដិបទតោ បដ្ឋាយ ជេដ្ឋមាសបុណ្ណមិបរិយោសានេសុ តីសុ មាសេសុ អតិក្កន្តេសូតិ អត្ថោ។ សេសមាសោ នាម ជេដ្ឋមាសស្ស កណ្ហបក្ខបាដិបទតោ បដ្ឋាយ អាសាឡ្ហិមាសបុណ្ណមិបរិយោសានោ។ គិម្ហានំ មាសោ សេសោតិ វត្តព្ពេ កាលេតិ អត្ថោ។
826.Gimhānanti ettha ‘‘māsāna’’nti sāmatthiyā labbhati, niddhāraṇe sāmivacanaṃ, gimhesu catūsu māsesūti attho. Niddhāritabbaṃ dasseti ‘‘māso seso’’ti, ettha ‘‘vattabbe kāle’’ti seso. Phaggunamāsakaṇhapakkhapāṭipadato paṭṭhāya jeṭṭhamāsapuṇṇamipariyosānesu tīsu māsesu atikkantesūti attho. Sesamāso nāma jeṭṭhamāsassa kaṇhapakkhapāṭipadato paṭṭhāya āsāḷhimāsapuṇṇamipariyosāno. Gimhānaṃ māso sesoti vattabbe kāleti attho.
ឥមស្មិំ បច្ឆិមេ គិម្ហមាសេ ជេដ្ឋមាសស្ស កណ្ហបក្ខោ វស្សិកសាដិកា ចេ ន លទ្ធា, បរិយេសិតុំ លទ្ធំ កាតុំ ខេត្តំ, អធិដ្ឋាននិវាសនានំ អខេត្តំ។ អាសាឡ្ហិបុរិមបក្ខោ បរិយេសនករណនិវាសនានំ ខេត្តំ, អធិដ្ឋាតុំ អខេត្តំ។ អាសាឡ្ហិកណ្ហបក្ខបាដិបទតោ យាវ បច្ឆិមកត្តិកបុណ្ណមី, ឥទំ ចតុន្នម្បិ ខេត្តន្តិ អយមេត្ថ សង្ខេបោ។
Imasmiṃ pacchime gimhamāse jeṭṭhamāsassa kaṇhapakkho vassikasāṭikā ce na laddhā, pariyesituṃ laddhaṃ kātuṃ khettaṃ, adhiṭṭhānanivāsanānaṃ akhettaṃ. Āsāḷhipurimapakkho pariyesanakaraṇanivāsanānaṃ khettaṃ, adhiṭṭhātuṃ akhettaṃ. Āsāḷhikaṇhapakkhapāṭipadato yāva pacchimakattikapuṇṇamī, idaṃ catunnampi khettanti ayamettha saṅkhepo.
បរិយេសេយ្យាតិ ‘‘យេ មនុស្សា បុព្ពេ វស្សិកសាដិកំ ទេន្តី’’តិអាទិនា (បារា. ៦២៨) បទភាជនេ វុត្តនយេន បុព្ពេ វស្សិកសាដិកទាយកំ ឧបសង្កម្ម ‘‘ទេថ មេ វស្សិកសាដិកចីវរ’’ន្តិអាទិនា វចនេន អវិញ្ញាបេត្វា ‘‘កាលោ វស្សិកសាដិកាយ សមយោ វស្សិកសាដិកាយ, អញ្ញេបិ មនុស្សា វស្សិកសាដិកំ ទេន្តី’’តិ ឯវំ សតុប្បាទមត្តករណេន បរិយេសេយ្យ។
Pariyeseyyāti ‘‘ye manussā pubbe vassikasāṭikaṃ dentī’’tiādinā (pārā. 628) padabhājane vuttanayena pubbe vassikasāṭikadāyakaṃ upasaṅkamma ‘‘detha me vassikasāṭikacīvara’’ntiādinā vacanena aviññāpetvā ‘‘kālo vassikasāṭikāya samayo vassikasāṭikāya, aññepi manussā vassikasāṭikaṃ dentī’’ti evaṃ satuppādamattakaraṇena pariyeseyya.
សាដិកន្តិ វស្សិកសាដិកំ។ ‘‘អទ្ធមាសោ សេសោ’’តិ ឥទំ ‘‘គិម្ហាន’’ន្តិ ឥមិនាវ យុជ្ជតិ។ តត្ថ ‘‘វត្តព្ពេ កាលេ’’តិ អជ្ឈាហរិតព្ពំ, អាសាឡ្ហិមាសស្ស បុរិមបក្ខេតិ អត្ថោ។ កត្វាតិ ឯត្ថ ‘‘លទ្ធ’’ន្តិ សាមត្ថិយា លព្ភតិ។ យថាវុត្តនយេន សតុប្បាទេន វា អវសេសានំ សទ្ធាសម្បន្នកុលានំ វា សន្តិកា លទ្ធំ សិព្ពនរជនកប្បពិន្ទុទានវសេន និដ្ឋាបេត្វាតិ វុត្តំ ហោតិ។ បរិទហេតិ និវាសេយ្យ។
Sāṭikanti vassikasāṭikaṃ. ‘‘Addhamāso seso’’ti idaṃ ‘‘gimhāna’’nti imināva yujjati. Tattha ‘‘vattabbe kāle’’ti ajjhāharitabbaṃ, āsāḷhimāsassa purimapakkheti attho. Katvāti ettha ‘‘laddha’’nti sāmatthiyā labbhati. Yathāvuttanayena satuppādena vā avasesānaṃ saddhāsampannakulānaṃ vā santikā laddhaṃ sibbanarajanakappabindudānavasena niṭṭhāpetvāti vuttaṃ hoti. Paridaheti nivāseyya.
៨២៧-៨. បិដ្ឋិសម្មតេ សមយេតិ ‘‘កត្តិកបុណ្ណមាសិយា បន បច្ឆិមបាដិបទទិវសតោ បដ្ឋាយ យាវ ជេដ្ឋមូលបុណ្ណមា ឥមេ សត្ត មាសា បិដ្ឋិសមយោ នាមា’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦២៨) ឯវំ ទស្សិតេសុ សត្តសុ មាសេសុ។ ញាតកាញ្ញាតកាទិនោ សតុប្បាទំ កត្វាតិ យោជនា។ អាទិ-សទ្ទេន បវារិតាបវារិតានំ សង្គហោ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘អញ្ញាតកអប្បវារិតដ្ឋានតោ’’តិ។
827-8.Piṭṭhisammate samayeti ‘‘kattikapuṇṇamāsiyā pana pacchimapāṭipadadivasato paṭṭhāya yāva jeṭṭhamūlapuṇṇamā ime satta māsā piṭṭhisamayo nāmā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.628) evaṃ dassitesu sattasu māsesu. Ñātakāññātakādino satuppādaṃ katvāti yojanā. Ādi-saddena pavāritāpavāritānaṃ saṅgaho. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘aññātakaappavāritaṭṭhānato’’ti.
តេសុយេវាតិ ញាតកអញ្ញាតកបវារិតអប្បវារិតេសុ។ ‘‘តថា’’តិ ឥមិនា ‘‘ហោតិ និស្សគ្គិយាបត្តី’’តិ ឥទំ ទស្សិតំ។ សា អាបត្តិ អញ្ញាតកអប្បវារិតេសុ អញ្ញាតកវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទេន ហោតិ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘ទេថ មេ វស្សិកសាដិកចីវរ’ន្តិអាទិនា នយេន វិញ្ញត្តិំ កត្វា និប្ផាទេន្តស្ស អញ្ញាតកវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទេន និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយ’’ន្តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦២៨)។ ញាតកបវារិតេសុ តេន សិក្ខាបទេន អនាបត្តិ, បិដ្ឋិសមយត្តា ឥមិនា អាបត្តិ ហោតិ។ អញ្ញាតកអប្បវារិតេសុ ច វក្ខមាននយេន វត្តភេទទុក្កដេន សទ្ធិំ ហោតីតិ ទដ្ឋព្ពំ។
Tesuyevāti ñātakaaññātakapavāritaappavāritesu. ‘‘Tathā’’ti iminā ‘‘hoti nissaggiyāpattī’’ti idaṃ dassitaṃ. Sā āpatti aññātakaappavāritesu aññātakaviññattisikkhāpadena hoti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘detha me vassikasāṭikacīvara’ntiādinā nayena viññattiṃ katvā nipphādentassa aññātakaviññattisikkhāpadena nissaggiyaṃ pācittiya’’nti (pārā. aṭṭha. 2.628). Ñātakapavāritesu tena sikkhāpadena anāpatti, piṭṭhisamayattā iminā āpatti hoti. Aññātakaappavāritesu ca vakkhamānanayena vattabhedadukkaṭena saddhiṃ hotīti daṭṭhabbaṃ.
៨២៩-៣០. អញ្ញាតកាទិនោ កត្វា បន សតុប្បាទន្តិ យោជនា។ អាទិ-សទ្ទេន អប្បវារិតានំ សង្គហោ។ កុច្ឆិសញ្ញិតេ សមយេតិ យថាវុត្តបិដ្ឋិសមយេ សត្តមាសេ វិនា ឥតរេ បញ្ច មាសា វុត្តា។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘ជេដ្ឋមូលបុណ្ណមាសិយា បន បច្ឆិមបាដិបទទិវសតោ បដ្ឋាយ យាវ កត្តិកបុណ្ណមា ឥមេ បញ្ច មាសា កុច្ឆិសមយោ នាមា’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦២៨)។ វត្ថន្តិ វស្សិកសាដិកំ។ អទិន្នបុព្ពេសូតិ យេហិ វស្សិកសាដិកា ន ទិន្នបុព្ពា, តេសុ, ឥមិនា វត្តភេទស្ស ការណមាហ។ ឥហ វត្តភេទោ នាម ‘‘យេ មនុស្សា បុព្ពេ វស្សិកសាដិកចីវរំ ទេន្តី’’តិអាទិវចនតោ (បារា. ៦២៨) ទិន្នបុព្ពេសុ កាតព្ពស្ស សតុប្បាទស្ស អទិន្នបុព្ពេសុ ករណំ។ ព្យតិរេកតោ ទិន្នបុព្ពេសុ នត្ថីតិ ទីបិតំ ហោតិ។
829-30. Aññātakādino katvā pana satuppādanti yojanā. Ādi-saddena appavāritānaṃ saṅgaho. Kucchisaññite samayeti yathāvuttapiṭṭhisamaye sattamāse vinā itare pañca māsā vuttā. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘jeṭṭhamūlapuṇṇamāsiyā pana pacchimapāṭipadadivasato paṭṭhāya yāva kattikapuṇṇamā ime pañca māsā kucchisamayo nāmā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.628). Vatthanti vassikasāṭikaṃ. Adinnapubbesūti yehi vassikasāṭikā na dinnapubbā, tesu, iminā vattabhedassa kāraṇamāha. Iha vattabhedo nāma ‘‘ye manussā pubbe vassikasāṭikacīvaraṃ dentī’’tiādivacanato (pārā. 628) dinnapubbesu kātabbassa satuppādassa adinnapubbesu karaṇaṃ. Byatirekato dinnapubbesu natthīti dīpitaṃ hoti.
តត្រាតិ អញ្ញាតកាទិម្ហិ។ ‘‘និស្សគ្គិយ’’ន្តិ ឥមិនា អញ្ញាតកវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទេន អាបត្តិំ អាហ។ យថាហ កុច្ឆិសមយចតុក្កេ ‘‘វិញ្ញត្តិម្បិ កត្វា និប្ផាទេន្តស្ស អញ្ញាតកវិញ្ញត្តិសិក្ខាបទេន និស្សគ្គិយំ បាចិត្តិយ’’ន្តិ។ អយំ បាចិត្តិយាបត្តិ បកតិយា វស្សិកសាដិកទាយកេសុបិ ហោតីតិ ឥទំ អដ្ឋកថាយំ ‘‘ឥទំ បន បកតិយា វស្សិកសាដិកទាយកេសុបិ ហោតិយេវា’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦២៨) វចនតោ វិញ្ញាយតិ។
Tatrāti aññātakādimhi. ‘‘Nissaggiya’’nti iminā aññātakaviññattisikkhāpadena āpattiṃ āha. Yathāha kucchisamayacatukke ‘‘viññattimpi katvā nipphādentassa aññātakaviññattisikkhāpadena nissaggiyaṃ pācittiya’’nti. Ayaṃ pācittiyāpatti pakatiyā vassikasāṭikadāyakesupi hotīti idaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘idaṃ pana pakatiyā vassikasāṭikadāyakesupi hotiyevā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.628) vacanato viññāyati.
៨៣១. ឱវស្សាបេតីតិ អាកាសតោ បតិតឧទកេនេវ កាយំ តេមេតិ, ឥមិនា ‘‘ឃដាទីហិ ឱសិញ្ចិតុំ វដ្ដតី’’តិ ទីបិតំ ហោតិ។ ‘‘និព្ពកោសម្ពុនា នហាយិតុំ វដ្ដតី’’តិ គណ្ឋិបទេសុ វុត្តំ។ សតិបិ ចីវរេតិ វស្សិកសាដិកាយ សតិយាបិ។ ‘‘បរិយោសានេ ទុក្កដ’’ន្តិ ឥមិនា ពិន្ទុគណនាយាតិ ទីបេតិ។ វិវដង្គណេតិ រុក្ខាទិនា កេនចិ អនាវដដ្ឋានេ។
831.Ovassāpetīti ākāsato patitaudakeneva kāyaṃ temeti, iminā ‘‘ghaṭādīhi osiñcituṃ vaṭṭatī’’ti dīpitaṃ hoti. ‘‘Nibbakosambunā nahāyituṃ vaṭṭatī’’ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Satipi cīvareti vassikasāṭikāya satiyāpi. ‘‘Pariyosāne dukkaṭa’’nti iminā bindugaṇanāyāti dīpeti. Vivaṭaṅgaṇeti rukkhādinā kenaci anāvaṭaṭṭhāne.
៨៣២. មាសស្មិន្តិ គិម្ហានំ បច្ឆិមមាសស្មិំ។
832.Māsasminti gimhānaṃ pacchimamāsasmiṃ.
៨៣៣. ‘‘អច្ឆិន្នចីវរស្សាតិ ឯតំ វស្សិកសាដិកមេវ សន្ធាយ វុត្ត’’ន្តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦៣០) អដ្ឋកថាយំ វុត្តំ។ វស្សិកសាដិកំ និវាសេត្វា នហាយន្តស្ស ចោរុបទ្ទវោ អាបទា នាម។ ន្ហានកោដ្ឋកន្តិ នហានត្ថាយ កតកោដ្ឋកំ។ ‘‘វាបី’’តិ ឥមិនា បោក្ខរណិជាតស្សរាទយោ ឧបលក្ខិតា។ ន្ហាយន្តស្សាតិ នគ្គោ ហុត្វា នហាយន្តស្សាតិ បករណតោ លព្ភតិ។ ‘‘អាកាសតោ បតិតឧទកេនេវា’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦២៩) អដ្ឋកថាយមេវ វុត្តំ។
833. ‘‘Acchinnacīvarassāti etaṃ vassikasāṭikameva sandhāya vutta’’nti (pārā. aṭṭha. 2.630) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Vassikasāṭikaṃ nivāsetvā nahāyantassa corupaddavo āpadā nāma. Nhānakoṭṭhakanti nahānatthāya katakoṭṭhakaṃ. ‘‘Vāpī’’ti iminā pokkharaṇijātassarādayo upalakkhitā. Nhāyantassāti naggo hutvā nahāyantassāti pakaraṇato labbhati. ‘‘Ākāsato patitaudakenevā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.629) aṭṭhakathāyameva vuttaṃ.
៨៣៤. ក្រិយន្តិ អកាលេ បរិយេសនករណអធិដ្ឋាននិវាសនេហិ អាបជ្ជិតព្ពតោ កិរិយំ។ កាយេន ច វាចាយ ច វិញ្ញាបនាទិំ ករោន្តស្ស កាយកម្មំ វចីកម្មំ ហោតិ។
834.Kriyanti akāle pariyesanakaraṇaadhiṭṭhānanivāsanehi āpajjitabbato kiriyaṃ. Kāyena ca vācāya ca viññāpanādiṃ karontassa kāyakammaṃ vacīkammaṃ hoti.
វស្សិកសាដិកកថាវណ្ណនា។
Vassikasāṭikakathāvaṇṇanā.
៨៣៥. ‘‘យោ បន ភិក្ខុ ភិក្ខុស្ស សាមំ ចីវរំ ទត្វា’’តិ (បារា. ៦៣២) វចនតោ សាមន្តិ ឯត្ថ ‘‘ភិក្ខូ’’តិ ច ទត្វាតិ ឯត្ថ ‘‘ភិក្ខុស្ស’’ឥតិ ច លព្ភតិ។ ចីវរន្តិ ឆន្នំ ចីវរានំ អញ្ញតរំ ចីវរំ វិកប្បនុបគំ បច្ឆិមំ។ ‘‘កុបិតោ អនត្តមនោ អច្ឆិន្ទេយ្យា’’តិ (បារា. ៦៣២) វចនតោ អច្ឆិន្ទន្តស្សាតិ ឯត្ថ ‘‘កុបិតស្ស អនត្តមនស្សា’’តិ សេសោ, កុបិតស្ស អនត្តមនស្ស អច្ឆិន្ទន្តស្ស វា អច្ឆិន្ទាបេន្តស្ស វាតិ អត្ថោ។ តន្តិ អត្តនា ទិន្នចីវរំ។ ‘‘សកសញ្ញាយា’’តិ ឥមិនា បារាជិកាយ អវត្ថុភាវំ ទីបេតិ។
835. ‘‘Yo pana bhikkhu bhikkhussa sāmaṃ cīvaraṃ datvā’’ti (pārā. 632) vacanato sāmanti ettha ‘‘bhikkhū’’ti ca datvāti ettha ‘‘bhikkhussa’’iti ca labbhati. Cīvaranti channaṃ cīvarānaṃ aññataraṃ cīvaraṃ vikappanupagaṃ pacchimaṃ. ‘‘Kupito anattamano acchindeyyā’’ti (pārā. 632) vacanato acchindantassāti ettha ‘‘kupitassa anattamanassā’’ti seso, kupitassa anattamanassa acchindantassa vā acchindāpentassa vāti attho. Tanti attanā dinnacīvaraṃ. ‘‘Sakasaññāyā’’ti iminā pārājikāya avatthubhāvaṃ dīpeti.
៨៣៦. តថាតិ ឯកាយេវ អាបត្តីតិ ទីបេតិ។
836.Tathāti ekāyeva āpattīti dīpeti.
៨៣៧. វត្ថានន្តិ ចីវរានំ។ អស្សាតិ ភិក្ខុស្ស។
837.Vatthānanti cīvarānaṃ. Assāti bhikkhussa.
៨៤១. សង្ឃាដិំ គណ្ហ, ឧត្តរាសង្គំ គណ្ហាតិ យោជនា។
841. Saṅghāṭiṃ gaṇha, uttarāsaṅgaṃ gaṇhāti yojanā.
៨៤២. វិកប្បនុបគំ បច្ឆិមន្តិ ឯត្ថ ‘‘ចីវរ’’ន្តិ លព្ភតិ។ អាយាមតោ វឌ្ឍកិហត្ថំ តិរិយំ តថា វិទត្ថិប្បមាណំ វត្ថខណ្ឌំ ហេដ្ឋិមបរិច្ឆេទតោ វិកប្បនុបគំ នាម។ អញ្ញំ កិញ្ចិ បរិក្ខារន្តិ យោជនា, អន្តមសោ សុចិម្បីតិ វុត្តំ ហោតិ។ បរំ បុគ្គលំ។ ឆិន្ទាបេន្តស្សាតិ អច្ឆិន្ទាបេន្តស្ស។ ការិតន្តស្ស ទ្វិកម្មកត្តា ‘‘បរ’’ន្តិ ច ‘‘បរិក្ខារ’’ន្តិ ច កម្មទ្វយគហណំ។ អញ្ញន្តិ បរិក្ខារវិសេសនំ។ ទុក្កដំ វត្ថុគណនាយ, វចនគណនាយ ច។
842.Vikappanupagaṃ pacchimanti ettha ‘‘cīvara’’nti labbhati. Āyāmato vaḍḍhakihatthaṃ tiriyaṃ tathā vidatthippamāṇaṃ vatthakhaṇḍaṃ heṭṭhimaparicchedato vikappanupagaṃ nāma. Aññaṃ kiñci parikkhāranti yojanā, antamaso sucimpīti vuttaṃ hoti. Paraṃ puggalaṃ. Chindāpentassāti acchindāpentassa. Kāritantassa dvikammakattā ‘‘para’’nti ca ‘‘parikkhāra’’nti ca kammadvayagahaṇaṃ. Aññanti parikkhāravisesanaṃ. Dukkaṭaṃ vatthugaṇanāya, vacanagaṇanāya ca.
៨៤៤. ឯវន្តិ យថា អនុបសម្បន្នេ អនុបសម្បន្នសញ្ញិនោ ទុក្កដំ, ឯវំ អនុបសម្បន្នេ…បេ.… វេមតិកស្សាបិ ទុក្កដន្តិ យោជនា។ អច្ឆិន្ទន្តស្សាតិ ឯត្ថ យថាវុត្តំ ‘‘អនុបសម្បន្នេ’’តិ ឥទំ វិភត្តិវិបរិណាមេន សាមិវចនំ កត្វា ‘‘ទិន្ន’’ន្តិ អជ្ឈាហារេន សហ យោជេតព្ពំ, ‘‘ចីវរ’’ន្តិ បករណតោ លព្ភតិ, អនុបសម្បន្នស្ស ទិន្នំ ចីវរំ អច្ឆិន្ទន្តស្សាតិ វុត្តំ ហោតិ។
844.Evanti yathā anupasampanne anupasampannasaññino dukkaṭaṃ, evaṃ anupasampanne…pe… vematikassāpi dukkaṭanti yojanā. Acchindantassāti ettha yathāvuttaṃ ‘‘anupasampanne’’ti idaṃ vibhattivipariṇāmena sāmivacanaṃ katvā ‘‘dinna’’nti ajjhāhārena saha yojetabbaṃ, ‘‘cīvara’’nti pakaraṇato labbhati, anupasampannassa dinnaṃ cīvaraṃ acchindantassāti vuttaṃ hoti.
៨៤៥. សោ វាតិ យស្ស ចីវរំ ទិន្នំ, សោ ឯវ វា ភិក្ខុ។ តុដ្ឋោ វា ទុដ្ឋោ វា សោ ទេតីតិ យោជនា។ វិស្សាសមេវ វាតិ វិស្សាសំ កត្វា គណ្ហតោតិ យោជនា។
845.So vāti yassa cīvaraṃ dinnaṃ, so eva vā bhikkhu. Tuṭṭho vā duṭṭho vā so detīti yojanā. Vissāsameva vāti vissāsaṃ katvā gaṇhatoti yojanā.
៨៤៦. ឯត្ថាតិ ឥមស្មិំ សិក្ខាបទេ។
846.Etthāti imasmiṃ sikkhāpade.
ចីវរច្ឆិន្ទនកថាវណ្ណនា។
Cīvaracchindanakathāvaṇṇanā.
៨៤៧. វិញ្ញាបេត្វាតិ វត្ថវាយាបនំ សន្ធាយ យាចិត្វា។ ឆព្ពិធំ សុត្តន្តិ បទភាជនេ ‘‘ខោមំ កប្បាសិកំ កោសេយ្យំ កម្ពលំ សាណំ ភង្គ’’ន្តិ (បារា. ៦៣៨) អាគតំ ឆប្បការំ សុត្តំ។ កម្ពលន្តិ ឯឡកលោមសុត្តំ។ សានុលោមានិ ឆប្បការសុត្តានិ ហេដ្ឋា ចីវរវិនិច្ឆយេ វុត្តានុសារេន វេទិតព្ពានិ។ ចីវរត្ថំ វត្ថំ ‘‘ចីវរ’’ន្តិ វុត្តំ។ តន្តវាយេហីតិ កប្បិយាកប្បិយេហិ បេសការេហិ។ បោត្ថកេសុ ‘‘វាយាបេតុំ ន វដ្ដតី’’តិ បាឋោ ទិស្សតិ, ‘‘សចេ’’តិ ឥមិនា អយុជ្ជមានត្តា សោ អបាឋោ។ ‘‘វាយាបេតិ ន វដ្ដតី’’តិ បាឋោ យុជ្ជតីតិ សចេ វាយាបេតីតិ យោជនា, អត្តនោ អត្ថាយ យទិ វាយាបេយ្យាតិ អត្ថោ។
847.Viññāpetvāti vatthavāyāpanaṃ sandhāya yācitvā. Chabbidhaṃ suttanti padabhājane ‘‘khomaṃ kappāsikaṃ koseyyaṃ kambalaṃ sāṇaṃ bhaṅga’’nti (pārā. 638) āgataṃ chappakāraṃ suttaṃ. Kambalanti eḷakalomasuttaṃ. Sānulomāni chappakārasuttāni heṭṭhā cīvaravinicchaye vuttānusārena veditabbāni. Cīvaratthaṃ vatthaṃ ‘‘cīvara’’nti vuttaṃ. Tantavāyehīti kappiyākappiyehi pesakārehi. Potthakesu ‘‘vāyāpetuṃ na vaṭṭatī’’ti pāṭho dissati, ‘‘sace’’ti iminā ayujjamānattā so apāṭho. ‘‘Vāyāpeti na vaṭṭatī’’ti pāṭho yujjatīti sace vāyāpetīti yojanā, attano atthāya yadi vāyāpeyyāti attho.
៨៤៨. តថា អកប្បិយោ។ កីទិសោតិ អាហ ‘‘អញ្ញាតកាទិកោ’’តិ។ អញ្ញាតកាទិកោតិ អញ្ញាតកោ អាទិ យស្ស សោ អញ្ញាតកាទិកោ។ អាទិ-សទ្ទេន អប្បវារិតោ គហិតោ។ យោ ភិក្ខុ តន្តវាយស្ស អញ្ញាតកោ, តេន អប្បវារិតោ ច, តស្ស អញ្ញាតកាទិកោ ភិក្ខុនា វិញ្ញត្តោ សោ តន្តវាយោ អកប្បិយោតិ អត្ថោ។
848.Tathā akappiyo. Kīdisoti āha ‘‘aññātakādiko’’ti. Aññātakādikoti aññātako ādi yassa so aññātakādiko. Ādi-saddena appavārito gahito. Yo bhikkhu tantavāyassa aññātako, tena appavārito ca, tassa aññātakādiko bhikkhunā viññatto so tantavāyo akappiyoti attho.
៨៤៩. អកប្បិយេនាតិ វិញ្ញាបិតេន។ វាយាបេន្តស្សាតិ ឯត្ថ ‘‘បយោគេ បយោគេ ទុក្កដំ, បដិលាភេនា’’តិ សេសោ។ យថាហ ‘‘វាយាបេតិ, បយោគេ បយោគេ ទុក្កដំ។ បដិលាភេន និស្សគ្គិយ’’ន្តិ (បារា. ៦៣៨)។
849.Akappiyenāti viññāpitena. Vāyāpentassāti ettha ‘‘payoge payoge dukkaṭaṃ, paṭilābhenā’’ti seso. Yathāha ‘‘vāyāpeti, payoge payoge dukkaṭaṃ. Paṭilābhena nissaggiya’’nti (pārā. 638).
៨៥០. កិត្តកេ វីតេ និស្សគ្គិយំ ហោតីតិ អាហ ‘‘វិទត្ថិមត្តេ’’តិអាទិ។ ហត្ថមត្តេតិ រតនមត្តេ។ បទភាជនេ ‘‘បដិលាភេន និស្សគ្គិយ’’ន្តិ វុត្តំ, ឥធ ‘‘វីតេ និស្សគ្គិយ’’ន្តិ កស្មា អាហាតិ? អដ្ឋកថាយំ វុត្តត្តា។ តត្ថាបិ តថា កស្មា វុត្តន្តិ? តទនន្តរំ អត្តនោ សន្តកត្តា វីតវីតដ្ឋានំ បដិលទ្ធមេវ ហោតិ, បទភាជនេបិ ឥមិនា អធិប្បាយេន បដិលាភេន និស្សគ្គិយំ វុត្តំ, តស្មា យាវ ចីវរំ វឌ្ឍតិ, តាវ ឥមិនា បមាណេន អាបត្តិយោ វឌ្ឍន្តិ។ ផលកេបិ ចាតិ ឯត្ថ ផលកំ នាម តុរិវីតដ្ឋានំ, យត្ថ សំហរិត្វា ឋបេន្តិ។ ផលកេ ផលកេបិ ច និស្សគ្គិយំ វុត្តន្តិ យោជនា។
850. Kittake vīte nissaggiyaṃ hotīti āha ‘‘vidatthimatte’’tiādi. Hatthamatteti ratanamatte. Padabhājane ‘‘paṭilābhena nissaggiya’’nti vuttaṃ, idha ‘‘vīte nissaggiya’’nti kasmā āhāti? Aṭṭhakathāyaṃ vuttattā. Tatthāpi tathā kasmā vuttanti? Tadanantaraṃ attano santakattā vītavītaṭṭhānaṃ paṭiladdhameva hoti, padabhājanepi iminā adhippāyena paṭilābhena nissaggiyaṃ vuttaṃ, tasmā yāva cīvaraṃ vaḍḍhati, tāva iminā pamāṇena āpattiyo vaḍḍhanti. Phalakepi cāti ettha phalakaṃ nāma turivītaṭṭhānaṃ, yattha saṃharitvā ṭhapenti. Phalake phalakepi ca nissaggiyaṃ vuttanti yojanā.
៨៥១. តេនេវាតិ វិញ្ញត្តតន្តវាយេនេវ។ កប្បិយំ សុត្តន្តិ អវិញ្ញត្តិយា លទ្ធសុត្តំ។ កប្បិយេន តន្តវាយេន អកប្បិយសុត្តំ វាយាបេន្តស្ស តថេវ ទុក្កដន្តិ យោជនា។
851.Tenevāti viññattatantavāyeneva. Kappiyaṃ suttanti aviññattiyā laddhasuttaṃ. Kappiyena tantavāyena akappiyasuttaṃ vāyāpentassa tatheva dukkaṭanti yojanā.
៨៥២. ឯកន្តរិកតោ វា កប្បិយាកប្បិយេហេវ សុត្តេហិ វីតេ ទុក្កដន្តិ យោជនា, អន្តរន្តរា អកប្បិយសុត្តានំ បសារណេន, វាយនេន ច ទុក្កដំ ហោតីតិ អត្ថោ។ ទីឃតោ វា តិរិយតោ វា កប្បិយាកប្បិយេហេវ សុត្តេហិ វីតេ ទុក្កដន្តិ យោជនា, ទីឃតោ កប្បិយសុត្តំ បសារេត្វា តិរិយំ អកប្បិយសុត្តេន វីតេ ទុក្កដំ ហោតីតិ អត្ថោ។ វាគ្គហណេន វុត្តវិបរិយាយតោបិ យោជេតព្ពំ។ ទីឃតោ អកប្បិយសុត្តំ បសារេត្វា តិរិយតោ កប្បិយសុត្តេន វីតេតិ អយមេត្ថ វិបរិយាយោ។ វីតេតិ ឯត្ថ ‘‘ផលកេ ផលកេ’’តិ អនុវត្តេតព្ពំ។
852. Ekantarikato vā kappiyākappiyeheva suttehi vīte dukkaṭanti yojanā, antarantarā akappiyasuttānaṃ pasāraṇena, vāyanena ca dukkaṭaṃ hotīti attho. Dīghato vā tiriyato vā kappiyākappiyeheva suttehi vīte dukkaṭanti yojanā, dīghato kappiyasuttaṃ pasāretvā tiriyaṃ akappiyasuttena vīte dukkaṭaṃ hotīti attho. Vāggahaṇena vuttavipariyāyatopi yojetabbaṃ. Dīghato akappiyasuttaṃ pasāretvā tiriyato kappiyasuttena vīteti ayamettha vipariyāyo. Vīteti ettha ‘‘phalake phalake’’ti anuvattetabbaṃ.
៨៥៣. កប្បិយាកប្បិយេហិ តន្តវាយេហិ កប្បិយាកប្បិយសុត្តំ មិស្សេត្វា កតេ វីតេ ផលកេ ផលកេ តស្ស ភិក្ខុស្ស ទុក្កដន្តិ យោជនា។ វេតិ និបាតមត្តំ, អថ វា វេ តស្មិំ កតេ វីតេតិ អត្ថោ។
853. Kappiyākappiyehi tantavāyehi kappiyākappiyasuttaṃ missetvā kate vīte phalake phalake tassa bhikkhussa dukkaṭanti yojanā. Veti nipātamattaṃ, atha vā ve tasmiṃ kate vīteti attho.
៨៥៤-៥. តេ កប្បិយាកប្បិយតន្តវាយា បរិច្ឆេទំ ទស្សេត្វា វារេនេវ អកប្បិយសុត្តំ សចេ វិនន្តីតិ យោជនា។ អកប្បិយេន តន្តវាយេន វីតេ។ ឆន្ទានុរក្ខនត្ថំ ‘‘វិតេ’’តិ វុត្តំ។ បមាណស្មិន្តិ វិកប្បនុបគបច្ឆិមប្បមាណស្មិំ។ តទូនេតិ តតោ វិកប្បនុបគបច្ឆិមប្បមាណតោ ឩនេ។ ឥតរេនាតិ កប្បិយតន្តវាយេន។ ឧភយត្ថាតិ បមាណស្មិំ, តទូនេ ច ទុក្កដំ ឯវាតិ យោជនា។
854-5.Te kappiyākappiyatantavāyā paricchedaṃ dassetvā vāreneva akappiyasuttaṃ sace vinantīti yojanā. Akappiyena tantavāyena vīte. Chandānurakkhanatthaṃ ‘‘vite’’ti vuttaṃ. Pamāṇasminti vikappanupagapacchimappamāṇasmiṃ. Tadūneti tato vikappanupagapacchimappamāṇato ūne. Itarenāti kappiyatantavāyena. Ubhayatthāti pamāṇasmiṃ, tadūne ca dukkaṭaṃ evāti yojanā.
៨៥៦. សចេ កប្បិយាកប្បិយតន្តវាយា ទ្វេបិ វេមំ ឧភយកោដិយា គហេត្វា ឯកតោវ វិនន្តិ វាតិ យោជនា។ តិរិយំ សុត្តំ បវេសេត្វា យេន អាកោដេន្តោ ឃនភាវំ សម្បាទេន្តិ, តំ វេមំ វុច្ចតិ។
856. Sace kappiyākappiyatantavāyā dvepi vemaṃ ubhayakoṭiyā gahetvā ekatova vinanti vāti yojanā. Tiriyaṃ suttaṃ pavesetvā yena ākoṭento ghanabhāvaṃ sampādenti, taṃ vemaṃ vuccati.
៨៥៧. សព្ពត្ថ ភេទេតិ កប្បិយាកប្បិយសុត្តតន្តវាយេហិ កតេ បមាណតទូនឯកន្តរិកទីឃតិរិយប្បការេ សព្ពត្ថ វារភេទេ។ អាបត្តិភេទោតិ អកប្បិយសុត្តេហិ អាយាមវិត្ថារតោ អកប្បិយតន្តវាយេន វីតប្បទេសេ បមាណយុត្តេ បាចិត្តិយំ, ឥតរត្រ ទុក្កដន្តិ ភេទោ។
857.Sabbattha bhedeti kappiyākappiyasuttatantavāyehi kate pamāṇatadūnaekantarikadīghatiriyappakāre sabbattha vārabhede. Āpattibhedoti akappiyasuttehi āyāmavitthārato akappiyatantavāyena vītappadese pamāṇayutte pācittiyaṃ, itaratra dukkaṭanti bhedo.
៨៥៨. កប្បិយោ តន្តវាយោ នាម ញាតកោ វា បវារិតោ វា កប្បិយមូលេន បយោជិតោ វា។
858.Kappiyo tantavāyo nāma ñātako vā pavārito vā kappiyamūlena payojito vā.
៨៥៩. ‘‘អនាបត្តិ ចីវរំ សិព្ពេតុំ, អាយោគេ, កាយពន្ធនេ, អំសពទ្ធកេ, បត្តត្ថវិកាយ, បរិស្សាវនេ, ញាតកានំ, បវារិតានំ, អញ្ញស្សត្ថាយ, អត្តនោ ធនេនា’’តិអាទិកំ (បារា. ៦៤០) អនាបត្តិវារំ ទស្សេតុមាហ ‘‘អនាបត្តី’’តិអាទិ។ ឥធ និទ្ទិដ្ឋោវ លក្ខណេន អនិទ្ទិដ្ឋម្បិ វេទិតព្ពំ។ ឯត្ថ ចីវរំ សិព្ពេតុំ សុត្តំ វិញ្ញាបេន្តស្ស អនាបត្តីតិ យោជនា។ ធនំ នាម តណ្ឌុលាទិ កប្បិយវត្ថុ។ ‘‘បរិស្សាវនេ’’តិអាទីសុ និមិត្តត្ថេ ភុម្មំ, បរិស្សាវនាទិនិមិត្តំ សុត្តញ្ច តន្តវាយេ ច វិញ្ញាបេន្តស្ស អនាបត្តីតិ វុត្តំ ហោតិ។
859. ‘‘Anāpatti cīvaraṃ sibbetuṃ, āyoge, kāyabandhane, aṃsabaddhake, pattatthavikāya, parissāvane, ñātakānaṃ, pavāritānaṃ, aññassatthāya, attano dhanenā’’tiādikaṃ (pārā. 640) anāpattivāraṃ dassetumāha ‘‘anāpattī’’tiādi. Idha niddiṭṭhova lakkhaṇena aniddiṭṭhampi veditabbaṃ. Ettha cīvaraṃ sibbetuṃ suttaṃ viññāpentassa anāpattīti yojanā. Dhanaṃ nāma taṇḍulādi kappiyavatthu. ‘‘Parissāvane’’tiādīsu nimittatthe bhummaṃ, parissāvanādinimittaṃ suttañca tantavāye ca viññāpentassa anāpattīti vuttaṃ hoti.
សុត្តវិញ្ញត្តិកថាវណ្ណនា។
Suttaviññattikathāvaṇṇanā.
៨៦០. អប្បវារិតញ្ញាតីនន្តិ អប្បវារិតានំ អញ្ញាតីនំ, ‘‘កីទិសេន តេ ភន្តេ ចីវរេន អត្ថោ, កីទិសំ តេ ចីវរំ វាយាបេមី’’តិ (បារា. ៦៤៣) បទភាជនេ វុត្តនយេន អប្បវារិតានំ អញ្ញាតីនន្តិ អត្ថោ។ សមេច្ចាតិ ឧបគន្ត្វា។ វិកប្បន្តិ វិសិដ្ឋំ កប្បំ អធិកវិធានំ។ អាបជ្ជតីតិ ករោតិ, ‘‘ឥទំ ខោ អាវុសោ ចីវរំ មំ ឧទ្ទិស្ស វិយ្យតិ, អាយតញ្ច ករោថ, វិត្ថតញ្ច អប្បិតញ្ច សុវីតញ្ច សុប្បវាយិតញ្ច សុវិលេខិតញ្ច សុវិតច្ឆិតញ្ច ករោថា’’តិអាទិនា (បារា. ៦៤២) នយេន ទាយកានំ អធិប្បាយតោ អធិកតរអាយតាទិករណត្ថំ វិធានំ ករោតីតិ វុត្តំ ហោតិ។
860.Appavāritaññātīnanti appavāritānaṃ aññātīnaṃ, ‘‘kīdisena te bhante cīvarena attho, kīdisaṃ te cīvaraṃ vāyāpemī’’ti (pārā. 643) padabhājane vuttanayena appavāritānaṃ aññātīnanti attho. Sameccāti upagantvā. Vikappanti visiṭṭhaṃ kappaṃ adhikavidhānaṃ. Āpajjatīti karoti, ‘‘idaṃ kho āvuso cīvaraṃ maṃ uddissa viyyati, āyatañca karotha, vitthatañca appitañca suvītañca suppavāyitañca suvilekhitañca suvitacchitañca karothā’’tiādinā (pārā. 642) nayena dāyakānaṃ adhippāyato adhikataraāyatādikaraṇatthaṃ vidhānaṃ karotīti vuttaṃ hoti.
តត្ថ អាយតន្តិ ទីឃំ។ វិត្ថតន្តិ បុថុលំ។ អប្បិតន្តិ ឃនំ។ សុវីតន្តិ សុដ្ឋុ វីតំ សព្ពដ្ឋានេសុ សមំ កត្វា វីតំ។ សុប្បវាយិតន្តិ សុដ្ឋុ បវាយិតំ សព្ពដ្ឋានេ សមំ កត្វា តន្តេ បសារិតំ។ សុវិលេខិតន្តិ លេខនិយា សុដ្ឋុ វិលិខិតំ។ សុវិតច្ឆិតន្តិ កោច្ឆេន សុដ្ឋុ វិតច្ឆិតំ, សុវិនិទ្ធោតន្តិ អត្ថោ។
Tattha āyatanti dīghaṃ. Vitthatanti puthulaṃ. Appitanti ghanaṃ. Suvītanti suṭṭhu vītaṃ sabbaṭṭhānesu samaṃ katvā vītaṃ. Suppavāyitanti suṭṭhu pavāyitaṃ sabbaṭṭhāne samaṃ katvā tante pasāritaṃ. Suvilekhitanti lekhaniyā suṭṭhu vilikhitaṃ. Suvitacchitanti kocchena suṭṭhu vitacchitaṃ, suviniddhotanti attho.
៨៦១. សុត្តវឌ្ឍនប្បការំ ទស្សេតុមាហ ‘‘ទីឃាយតប្បិតត្ថាយា’’តិ។ តេន ច បទភាជនេ ‘‘តស្ស វចនេន អាយតំ វា វិត្ថតំ វា អប្បិតំ វា ករោតិ, បយោគេ ទុក្កដំ, បដិលាភេន និស្សគ្គិយំ ហោតី’’តិ (បារា. ៦៤៣) ឯតំ អាយតាទិត្តយមេវ វុត្តំ។ សុត្តវឌ្ឍនកេ កតេតិ ឯត្ថ អនន្តរំ វត្តព្ពេន ‘‘បយោគេ ទុក្កដំ បដិលាភេនា’’តិ បាឋសេសេន សហ យោជនា កាតព្ពា, ទាយកេហិ តុលយិត្វា ទិន្នប្បមាណតោ សុត្តំ វឌ្ឍិតុំ តេន កតេន សព្ពេនាបិ បយោគេន ភិក្ខុនោ ទុក្កដញ្ច បដិលាភេន និស្សគ្គិយបាចិត្តិយញ្ច ហោតីតិ អត្ថោ។
861. Suttavaḍḍhanappakāraṃ dassetumāha ‘‘dīghāyatappitatthāyā’’ti. Tena ca padabhājane ‘‘tassa vacanena āyataṃ vā vitthataṃ vā appitaṃ vā karoti, payoge dukkaṭaṃ, paṭilābhena nissaggiyaṃ hotī’’ti (pārā. 643) etaṃ āyatādittayameva vuttaṃ. Suttavaḍḍhanake kateti ettha anantaraṃ vattabbena ‘‘payoge dukkaṭaṃ paṭilābhenā’’ti pāṭhasesena saha yojanā kātabbā, dāyakehi tulayitvā dinnappamāṇato suttaṃ vaḍḍhituṃ tena katena sabbenāpi payogena bhikkhuno dukkaṭañca paṭilābhena nissaggiyapācittiyañca hotīti attho.
៨៦២. ញាតកាទីនំ តន្តវាយេសុ ចីវរេ វិកប្បំ អាបជ្ជន្តស្ស អនាបត្តិំ វិនិទ្ទិសេតិ យោជនា។ អត្តនោ ធនេនាតិ ឯត្ថ ‘‘បយោជិតេសូ’’តិ សេសោ, តន្តវាយេសូតិ ឯតស្ស វិសេសនំ។ អត្តនោ ធនេន បយោជិតេសុ តន្តវាយេសុ ចីវរេ វិកប្បំ អាបជ្ជន្តស្ស អនាបត្តិំ វិនិទ្ទិសេតិ យោជនា, អត្តនោ សន្តកំ កប្បិយវត្ថុំ គហេត្វា វិនន្តេសុ វិកប្បំ អាបជ្ជន្តស្សាតិ អត្ថោ។ អញ្ញស្សត្ថាយ វិនន្តេសុ វិកប្បំ អាបជ្ជន្តស្សាតិ សហ បាឋសេសេន យោជនា ទដ្ឋព្ពា។
862. Ñātakādīnaṃ tantavāyesu cīvare vikappaṃ āpajjantassa anāpattiṃ viniddiseti yojanā. Attano dhanenāti ettha ‘‘payojitesū’’ti seso, tantavāyesūti etassa visesanaṃ. Attano dhanena payojitesu tantavāyesu cīvare vikappaṃ āpajjantassa anāpattiṃ viniddiseti yojanā, attano santakaṃ kappiyavatthuṃ gahetvā vinantesu vikappaṃ āpajjantassāti attho. Aññassatthāya vinantesu vikappaṃ āpajjantassāti saha pāṭhasesena yojanā daṭṭhabbā.
៨៦៣. មហគ្ឃំ កត្តុកាមិនោ តន្តវាយេហិ អប្បគ្ឃំ វាយាបេន្តស្ស អនាបត្តិំ វិនិទ្ទិសេតិ យោជនា។
863. Mahagghaṃ kattukāmino tantavāyehi appagghaṃ vāyāpentassa anāpattiṃ viniddiseti yojanā.
បេសការកថាវណ្ណនា។
Pesakārakathāvaṇṇanā.
៨៦៤. វស្សំវុត្ថេ ភិក្ខូ ឧទ្ទិស្សាតិ បុរិមិកាយ វស្សូបគតេ ភិក្ខូ ឧទ្ទិសិត្វា។ បវារណាយ បុព្ពេវ យំ ចីវរំ ទីយតីតិ សម្ពន្ធោ។ ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – ‘‘ទសាហានាគតំ កត្តិកតេមាសិកបុណ្ណម’’ន្តិ (បារា. ៦៤៨) បាឡិយំ វុត្តំ មហាបវារណាឧបោសថទិវសស្ស បុរេតរមេវ បុព្ពកត្តិកមាសស្ស ជុណ្ហបក្ខបញ្ចមិយំ យំ ចីវរំ ‘‘អច្ចេកចីវរំ នាម សេនាយ វា គន្តុកាមោ ហោតី’’តិអាទិនា (បារា. ៦៤៩) បទភាជនាគតេសុ គមិកគិលានគព្ភិនិអភិនវុប្បន្នសទ្ធាទីសុ អញ្ញតរេន ទូតំ បេសេត្វា វា អត្តនា វា អាគន្ត្វា ‘‘វស្សាវាសិកំ ទម្មី’’តិ វត្វា ទិយ្យតីតិ។ តំ ហោតច្ចេកចីវរន្តិ តំ អច្ចាយិកចីវរំ នាម ហោតិ។
864.Vassaṃvutthe bhikkhū uddissāti purimikāya vassūpagate bhikkhū uddisitvā. Pavāraṇāya pubbeva yaṃ cīvaraṃ dīyatīti sambandho. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘dasāhānāgataṃ kattikatemāsikapuṇṇama’’nti (pārā. 648) pāḷiyaṃ vuttaṃ mahāpavāraṇāuposathadivasassa puretarameva pubbakattikamāsassa juṇhapakkhapañcamiyaṃ yaṃ cīvaraṃ ‘‘accekacīvaraṃ nāma senāya vā gantukāmo hotī’’tiādinā (pārā. 649) padabhājanāgatesu gamikagilānagabbhiniabhinavuppannasaddhādīsu aññatarena dūtaṃ pesetvā vā attanā vā āgantvā ‘‘vassāvāsikaṃ dammī’’ti vatvā diyyatīti. Taṃ hotaccekacīvaranti taṃ accāyikacīvaraṃ nāma hoti.
៨៦៥. បុរេ បវារណាយេវាតិ មហាបវារណាយ បុរេតរមេវ បញ្ចមិតោ បដ្ឋាយ យស្មិំ កិស្មិញ្ចិ ទិវសេ។ ភាជេត្វា យទិ គយ្ហតីតិ ឯត្ថ ‘‘យេនា’’តិ ច ន កាតព្ពោតិ ឯត្ថ ‘‘តេនា’’តិ ច ករោតិ ចេតិ ឯត្ថ ‘‘សោ វស្សច្ឆេទ’’ន្តិ ច សាមត្ថិយា លព្ភតិ។ ភាជេត្វា យទិ យេន គយ្ហតិ, តេន វស្សច្ឆេទោ ន កាតព្ពោ។ សោ វស្សច្ឆេទំ ករោតិ ចេ, តំ ភាជេត្វា គហិតចីវរំ សង្ឃិកំ ហោតីតិ យោជនា, ឆិន្នវស្សេន តំ ចីវរំ សង្ឃស្សេវ ទាតព្ពន្តិ វុត្តំ ហោតិ។
865.Pure pavāraṇāyevāti mahāpavāraṇāya puretarameva pañcamito paṭṭhāya yasmiṃ kismiñci divase. Bhājetvā yadi gayhatīti ettha ‘‘yenā’’ti ca na kātabboti ettha ‘‘tenā’’ti ca karoti ceti ettha ‘‘so vassaccheda’’nti ca sāmatthiyā labbhati. Bhājetvā yadi yena gayhati, tena vassacchedo na kātabbo. So vassacchedaṃ karoti ce, taṃ bhājetvā gahitacīvaraṃ saṅghikaṃ hotīti yojanā, chinnavassena taṃ cīvaraṃ saṅghasseva dātabbanti vuttaṃ hoti.
៨៦៦. ‘‘អន្តោសមយមេវា’’តិ ឥទំ ‘‘អធិដ្ឋេតី’’តិអាទីហិ បទេហិ បច្ចេកំ យោជេតព្ពំ។ បទភាជនេ ‘‘ចីវរកាលសមយោ នាម អនត្ថតេ កថិនេ វស្សានស្ស បច្ឆិមោ មាសោ, អត្ថតេ កថិនេ បញ្ចមាសា’’តិ វុត្តសមយព្ភន្តរេយេវ តំ អច្ចេកចីវរំ។
866.‘‘Antosamayamevā’’ti idaṃ ‘‘adhiṭṭhetī’’tiādīhi padehi paccekaṃ yojetabbaṃ. Padabhājane ‘‘cīvarakālasamayo nāma anatthate kathine vassānassa pacchimo māso, atthate kathine pañcamāsā’’ti vuttasamayabbhantareyeva taṃ accekacīvaraṃ.
៨៦៧. កថិនេ តុ អនត្ថតេតិ យស្មិំ កថិនំ អនត្ថតំ, តស្មិំ វិហារេតិ វុត្តំ ហោតិ។ តុ-សទ្ទោ វិសេសត្ថជោតកោ។ អនធិដ្ឋាយ អវិកប្បេត្វា បរិហរីយតិ ឯត្ថ អច្ចេកចីវរន្តិ បរិហារោ, មាសោ, ឯកោ ច សោ មាសោ ចាតិ ឯកមាសោ, បុព្ពកត្តិកមាសស្ស បាដិបទទិវសតោ បដ្ឋាយ យាវ អបរកត្តិកមាសស្ស បុណ្ណមី, អយំ ចីវរកាលសមយោតិ វុត្តោ មាសោ។ ទសន្នំ អហានំ សមាហារោ ទសាហំ, តំ បរមំ អធិកំ ឯតស្សាតិ ទសាហបរមោ, មាសោ។ ‘‘ទសាហានាគតំ កត្តិកតេមាសិកបុណ្ណម’’ន្តិ (បារា. ៦៤៨) បាឡិយំ វុត្តបុព្ពកត្តិកបុណ្ណមិបរិយន្តទសាហាធិកោតិ អត្ថោ។ កថិនេ អនត្ថតេ តុ ទសាហបរមោ ឯកមាសោវ តស្ស អច្ចាយិកវត្ថស្ស បរិហារោ មតោតិ យោជនា។
867.Kathine tu anatthateti yasmiṃ kathinaṃ anatthataṃ, tasmiṃ vihāreti vuttaṃ hoti. Tu-saddo visesatthajotako. Anadhiṭṭhāya avikappetvā pariharīyati ettha accekacīvaranti parihāro, māso, eko ca so māso cāti ekamāso, pubbakattikamāsassa pāṭipadadivasato paṭṭhāya yāva aparakattikamāsassa puṇṇamī, ayaṃ cīvarakālasamayoti vutto māso. Dasannaṃ ahānaṃ samāhāro dasāhaṃ, taṃ paramaṃ adhikaṃ etassāti dasāhaparamo, māso. ‘‘Dasāhānāgataṃ kattikatemāsikapuṇṇama’’nti (pārā. 648) pāḷiyaṃ vuttapubbakattikapuṇṇamipariyantadasāhādhikoti attho. Kathine anatthate tu dasāhaparamo ekamāsova tassa accāyikavatthassa parihāro matoti yojanā.
៨៦៨. អត្ថតេ កថិនេតិ កថិនត្ថតវិហារេតិ វុត្តំ ហោតិ។ តស្ស អច្ចាយិកវត្ថស្សាតិ សម្ពន្ធោ។ ទសាហបរមា បញ្ច មាសាតិ សម្ពន្ធោ។ អនត្ថតកថិនេ វិហារេ យថាវុត្តចីវរកាលសមយសង្ខាតវស្សានាវសានមាសោ ច កថិនុទ្ធារទិវសសង្ខាតបច្ឆិមកត្តិកកាឡបក្ខបាដិបទតោ យាវ ផគ្គុនមាសបុណ្ណមី, តាវ ហេមន្តា ចត្តារោ មាសា ចាតិ បញ្ច មាសា។ បកាសិតាតិ ‘‘អនត្ថតេ កថិនេ វស្សានស្ស បច្ឆិមោ មាសោ, អត្ថតេ កថិនេ បញ្ច មាសា’’តិ (បារា. ៦៤៩) ទីបិតា។ ទសាហបរមាតិ វុត្តត្ថោយេវ។ អត្ថតេ កថិនេ ទសាហបរមា បញ្ច មាសា តស្ស អច្ចាយិកវត្ថស្ស បរិហារោ កាលោតិ មុនិន្ទេន បកាសិតាតិ យោជនា។
868.Atthate kathineti kathinatthatavihāreti vuttaṃ hoti. Tassa accāyikavatthassāti sambandho. Dasāhaparamā pañca māsāti sambandho. Anatthatakathine vihāre yathāvuttacīvarakālasamayasaṅkhātavassānāvasānamāso ca kathinuddhāradivasasaṅkhātapacchimakattikakāḷapakkhapāṭipadato yāva phaggunamāsapuṇṇamī, tāva hemantā cattāro māsā cāti pañca māsā. Pakāsitāti ‘‘anatthate kathine vassānassa pacchimo māso, atthate kathine pañca māsā’’ti (pārā. 649) dīpitā. Dasāhaparamāti vuttatthoyeva. Atthate kathine dasāhaparamā pañca māsā tassa accāyikavatthassa parihāro kāloti munindena pakāsitāti yojanā.
អយមុភយត្ថ វុត្តា ទសាហបរមតា អដ្ឋកថាយំ ‘‘អនត្ថតេ កថិនេ ឯកាទសទិវសាធិកោ មាសោ, អត្ថតេ កថិនេ ឯកាទសទិវសាធិកា បញ្ច មាសា’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦៥០) វុត្តបាឋេន យថា ន វិរុជ្ឈតិ, តថា វិចារេត្វា គហេតព្ពា។ ឯវញ្ហិ បាឋេ សតិ ន វិរុជ្ឈតិ –
Ayamubhayattha vuttā dasāhaparamatā aṭṭhakathāyaṃ ‘‘anatthate kathine ekādasadivasādhiko māso, atthate kathine ekādasadivasādhikā pañca māsā’’ti (pārā. aṭṭha. 2.650) vuttapāṭhena yathā na virujjhati, tathā vicāretvā gahetabbā. Evañhi pāṭhe sati na virujjhati –
‘‘តស្សច្ចាយិកវត្ថស្ស , កថិនេ តុ អនត្ថតេ;
‘‘Tassaccāyikavatthassa , kathine tu anatthate;
បរិហារេកមាសេកា-ទសាហបរមោ មតោ។
Parihārekamāsekā-dasāhaparamo mato.
អត្ថតេ កថិនេ តស្ស, បញ្ច មាសា បកាសិតា;
Atthate kathine tassa, pañca māsā pakāsitā;
បរិហារោ ទិនេនេកា-ទសាហបរមា បនា’’តិ។
Parihāro dinenekā-dasāhaparamā panā’’ti.
៨៦៩. បឋមេន កថិនេនាតិ យោជនា។ ‘‘អក្រិយំ អចិត្ត’’ន្តិ បទច្ឆេទោ។ អក្រិយន្តិ អន្តោសមយេ អធិដ្ឋានាទិអករណំ។
869. Paṭhamena kathinenāti yojanā. ‘‘Akriyaṃ acitta’’nti padacchedo. Akriyanti antosamaye adhiṭṭhānādiakaraṇaṃ.
អច្ចេកចីវរកថាវណ្ណនា។
Accekacīvarakathāvaṇṇanā.
៨៧០-១. ភិក្ខូតិ សាសង្កសម្មតេ សប្បដិភយេ អារញ្ញកសេនាសនេ វសន្តំ ភិក្ខុមាហ។ យថាហ ‘‘យានិ ខោ បន តានិ អារញ្ញកានិ សេនាសនានិ សាសង្កសម្មតានិ សប្បដិភយានិ, តថារូបេសុ ភិក្ខុ សេនាសនេសុ វិហរន្តោ’’តិ (បារា. ៦៥៣)។ បុព្ពកត្តិកបុណ្ណមំ វសិត្វាតិ សម្ពន្ធោ។ បុព្ពកត្តិកបុណ្ណមា នាម អស្សយុជមាសស្ស ជុណ្ហបក្ខបន្នរសី, ឯត្ថ បន សហចរិយនយេន តទុបលក្ខិតា បុរិមិកា តយោ វស្សានមាសា វុច្ចន្តិ។ បុណ្ណមន្តិ ឯត្ថ វាសកិរិយាយ អច្ចន្តសំយោគេ ឧបយោគវចនំ។ បុរិមិកាយ វស្សំ ឧបគន្ត្វា អច្ឆិន្នវស្សោ ហុត្វា តយោ មាសេ វសិត្វាតិ អត្ថោ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘យស្មា បន យោ វស្សំ ឧបគន្ត្វា យាវ បឋមកត្តិកបុណ្ណមំ វសតី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦៥៣-៦៥៤)។
870-1.Bhikkhūti sāsaṅkasammate sappaṭibhaye āraññakasenāsane vasantaṃ bhikkhumāha. Yathāha ‘‘yāni kho pana tāni āraññakāni senāsanāni sāsaṅkasammatāni sappaṭibhayāni, tathārūpesu bhikkhu senāsanesu viharanto’’ti (pārā. 653). Pubbakattikapuṇṇamaṃ vasitvāti sambandho. Pubbakattikapuṇṇamā nāma assayujamāsassa juṇhapakkhapannarasī, ettha pana sahacariyanayena tadupalakkhitā purimikā tayo vassānamāsā vuccanti. Puṇṇamanti ettha vāsakiriyāya accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Purimikāya vassaṃ upagantvā acchinnavasso hutvā tayo māse vasitvāti attho. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘yasmā pana yo vassaṃ upagantvā yāva paṭhamakattikapuṇṇamaṃ vasatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.653-654).
‘‘ចីវរ’’ន្តិ តិណ្ណំ ចីវរានំ អញ្ញតរំ វុច្ចតិ។ គាមេ ឋបេត្វាតិ សម្ពន្ធោ, ឯត្ថ ‘‘កត្តិកបុណ្ណម’’ន្តិ ច ‘‘អាកង្ខមានោ’’តិ ច សេសោ, អបរកត្តិកមាសេ កត្តិកចោរភយេន ចីវរំ បដិសាមេតុកាមោ ភិក្ខុ អារញ្ញកសេនាសនស្ស សាមន្តា គោចរគាមេ និក្ខិបិត្វាតិ អត្ថោ។ យថាហ ‘‘ឧបវស្សំ ខោ បន កត្តិកបុណ្ណមំ…បេ.… អាកង្ខមានោ តិណ្ណំ ចីវរានំ អញ្ញតរំ ចីវរំ អន្តរឃរេ និក្ខិបេយ្យា’’តិ (បារា. ៦៥៣)។
‘‘Cīvara’’nti tiṇṇaṃ cīvarānaṃ aññataraṃ vuccati. Gāme ṭhapetvāti sambandho, ettha ‘‘kattikapuṇṇama’’nti ca ‘‘ākaṅkhamāno’’ti ca seso, aparakattikamāse kattikacorabhayena cīvaraṃ paṭisāmetukāmo bhikkhu āraññakasenāsanassa sāmantā gocaragāme nikkhipitvāti attho. Yathāha ‘‘upavassaṃ kho pana kattikapuṇṇamaṃ…pe… ākaṅkhamāno tiṇṇaṃ cīvarānaṃ aññataraṃ cīvaraṃ antaraghare nikkhipeyyā’’ti (pārā. 653).
‘‘សមន្តា គោចរគាមេ’’តិ ឥទំ ‘‘អន្តរឃរេ និក្ខិបេយ្យាតិ សមន្តា គោចរគាមេ និក្ខិបេយ្យា’’តិ (បារា. ៦៥៤) បទភាជនេ វុត្តត្តា វុត្តំ។ ‘‘អបរកត្តិកមាសេ’’តិ ច ‘‘កត្តិកបុណ្ណមន្តិ កត្តិកចាតុមាសិនី វុច្ចតី’’តិ (បារា. ៦៥៤) បទភាជនិយវសេន វុត្តំ។ ឥធាបិ ហិ ‘‘កត្តិកបុណ្ណម’’ន្តិ អបរកត្តិកជុណ្ហបក្ខបន្នរសិយា វុច្ចមានាយាបិ សហចរិយនយេន តំសហចរិតោ ចតុត្ថោ មាសោ វុត្តោ។
‘‘Samantā gocaragāme’’ti idaṃ ‘‘antaraghare nikkhipeyyāti samantā gocaragāme nikkhipeyyā’’ti (pārā. 654) padabhājane vuttattā vuttaṃ. ‘‘Aparakattikamāse’’ti ca ‘‘kattikapuṇṇamanti kattikacātumāsinī vuccatī’’ti (pārā. 654) padabhājaniyavasena vuttaṃ. Idhāpi hi ‘‘kattikapuṇṇama’’nti aparakattikajuṇhapakkhapannarasiyā vuccamānāyāpi sahacariyanayena taṃsahacarito catuttho māso vutto.
ឯត្តាវតា បុរិមិកាយ វស្សំ ឧបគន្ត្វា មហាបវារណាយ បវារេត្វា វុត្តលក្ខណេ អារញ្ញកសេនាសនេ វសន្តស្ស អារញ្ញកស្ស ភិក្ខុនោ បច្ឆិមកត្តិកមាសេ កត្តិកចោរភយេ សតិ តិណ្ណំ ចីវរានំ អញ្ញតរំ គោចរគាមេ ឋបេត្វា អារញ្ញកង្គំ បូរយតោ ចីវរេន វិប្បវាសោ តស្មិំ មាសេ ន ហោតីតិ អនុញ្ញាតភាវោ ទីបិតោ។ តទេវ បកាសេតុំ និក្ខេបោបាយសន្ទស្សនមុខេន វក្ខតិ ‘‘កត្តិកេយេវ មាសស្មិំ…បេ.… វដ្ដតី’’តិ។
Ettāvatā purimikāya vassaṃ upagantvā mahāpavāraṇāya pavāretvā vuttalakkhaṇe āraññakasenāsane vasantassa āraññakassa bhikkhuno pacchimakattikamāse kattikacorabhaye sati tiṇṇaṃ cīvarānaṃ aññataraṃ gocaragāme ṭhapetvā āraññakaṅgaṃ pūrayato cīvarena vippavāso tasmiṃ māse na hotīti anuññātabhāvo dīpito. Tadeva pakāsetuṃ nikkhepopāyasandassanamukhena vakkhati ‘‘kattikeyeva māsasmiṃ…pe… vaṭṭatī’’ti.
ឥទានិ អស្មិំយេវ មាសេ តតោ អញ្ញត្ថ តស្ស ភិក្ខុនោ កេនចិ ករណីយេន គច្ឆតោ គាមេ ឋបិតេន តេន ចីវរេន វិប្បវសតោ និទ្ទោសភាវំ អនុជានន្តេន ភគវតា ‘‘សិយា ច តស្ស ភិក្ខុនោ…បេ.… តេន ចីវរេន វិប្បវសិតព្ព’’ន្តិ (បារា. ៦៥៣) វុត្តមត្ថំ ទស្សេតុមាហ ‘‘បច្ចយេ…បេ.… សម្មុតិ’’ន្តិ។ បច្ចយេ សតិ តាទិសេតិ ‘‘សិយា បច្ចយោ, សិយា ករណីយ’’ន្តិ (បារា. ៦៥៤) វចនតោ តាទិសេ កិច្ចេ សតីតិ អត្ថោ។ ឆារត្តបរមន្តិ ឆ រត្តិយោ បរមា យស្ស វាសកម្មស្ស តំ ឆារត្តបរមំ, កិរិយាវិសេសនំ, ឆារត្តបរមំ វាសកម្មំ កាតព្ពន្តិ អត្ថោ។ តេន វិនា វសិតព្ពន្តិ គាមេ និក្ខិត្តេន តេន ចីវរេន វិនា តម្ហា អាវាសា អញ្ញត្ថ វសិតព្ពំ។ តទេវ បាកដំ កាតុំ វក្ខតិ ‘‘អញ្ញត្ថេវ វសន្តស្ស, ឆារត្តបរមំ មត’’ន្តិ។
Idāni asmiṃyeva māse tato aññattha tassa bhikkhuno kenaci karaṇīyena gacchato gāme ṭhapitena tena cīvarena vippavasato niddosabhāvaṃ anujānantena bhagavatā ‘‘siyā ca tassa bhikkhuno…pe… tena cīvarena vippavasitabba’’nti (pārā. 653) vuttamatthaṃ dassetumāha ‘‘paccaye…pe… sammuti’’nti. Paccaye sati tādiseti ‘‘siyā paccayo, siyā karaṇīya’’nti (pārā. 654) vacanato tādise kicce satīti attho. Chārattaparamanti cha rattiyo paramā yassa vāsakammassa taṃ chārattaparamaṃ, kiriyāvisesanaṃ, chārattaparamaṃ vāsakammaṃ kātabbanti attho. Tena vinā vasitabbanti gāme nikkhittena tena cīvarena vinā tamhā āvāsā aññattha vasitabbaṃ. Tadeva pākaṭaṃ kātuṃ vakkhati ‘‘aññattheva vasantassa, chārattaparamaṃ mata’’nti.
តតោតិ ឆារត្តតោ។ ឧត្តរិ វសតោតិ សត្តមំ អរុណំ ឧដ្ឋាបេត្វា វសន្តស្សាតិ អត្ថោ។ យថាហ ‘‘តតោ ចេ ឧត្តរិ វិប្បវសេយ្យាតិ សត្តមេ អរុណុគ្គមនេ និស្សគ្គិយ’’ន្តិ (បារា. ៦៥៤)។ ទោសោតិ និស្សគ្គិយបាចិត្តិយំ។ ‘‘វិនា សង្ឃស្ស សម្មុតិ’’ន្តិ ឥមិនា កិំ វុត្តំ ហោតិ? ឧទោសិតសិក្ខាបទេ អនុបញ្ញត្តិំ កត្វា កោសម្ពិយំ គិលានភិក្ខុនោ ‘‘អនុជានាមិ ភិក្ខវេ គិលានស្ស ភិក្ខុនោ តិចីវរេន អវិប្បវាសសម្មុតិំ ទាតុ’’ន្តិ (បារា. ៤៧៣) អនុញ្ញាតត្តា គិលានស្ស ភិក្ខុនោ សង្ឃេន ញត្តិទុតិយាយ កម្មវាចាយ បុរិមមេវ យា អវិប្បវាសសម្មុតិ ទិន្នា, តំ វិនាតិ វុត្តំ ហោតិ។ តេន លទ្ធសម្មុតិកេន យាវ រោគោ វូបសម្មតិ, តាវ ចិរម្បិ តេន ចីវរេន វិនា វសិតុំ វដ្ដតីតិ អធិប្បាយោ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘អញ្ញត្រ ភិក្ខុសម្មុតិយាតិ យា ឧទោសិតសិក្ខាបទេ កោសម្ពកសម្មុតិ អនុញ្ញាតា, តស្សា សម្មុតិយា អញ្ញត្រ។ សចេ សា លទ្ធា ហោតិ, ឆារត្តាតិរេកម្បិ វិប្បវសិតុំ វដ្ដតី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦៥៣-៦៥៤)។
Tatoti chārattato. Uttari vasatoti sattamaṃ aruṇaṃ uṭṭhāpetvā vasantassāti attho. Yathāha ‘‘tato ce uttari vippavaseyyāti sattame aruṇuggamane nissaggiya’’nti (pārā. 654). Dosoti nissaggiyapācittiyaṃ. ‘‘Vinā saṅghassa sammuti’’nti iminā kiṃ vuttaṃ hoti? Udositasikkhāpade anupaññattiṃ katvā kosambiyaṃ gilānabhikkhuno ‘‘anujānāmi bhikkhave gilānassa bhikkhuno ticīvarena avippavāsasammutiṃ dātu’’nti (pārā. 473) anuññātattā gilānassa bhikkhuno saṅghena ñattidutiyāya kammavācāya purimameva yā avippavāsasammuti dinnā, taṃ vināti vuttaṃ hoti. Tena laddhasammutikena yāva rogo vūpasammati, tāva cirampi tena cīvarena vinā vasituṃ vaṭṭatīti adhippāyo. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘aññatra bhikkhusammutiyāti yā udositasikkhāpade kosambakasammuti anuññātā, tassā sammutiyā aññatra. Sace sā laddhā hoti, chārattātirekampi vippavasituṃ vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.653-654).
៨៧២-៣. ចីវរនិក្ខេបំ ទស្សេតុមាហ ‘‘កត្តិកេយេវ…បេ.… បកាសិតោ’’តិ។ កត្តិកេយេវ មាសស្មិន្តិ ចតុន្នំ វស្សានានំ មាសានំ បច្ឆិមេ កត្តិកមាសេយេវ ឥទមេកង្គំ។ បឋមាយ បវារិតោតិ ទុតិយមង្គំ, ឥធ បឋមាយ វស្សូបនាយិកាយ វស្សំ ឧបគន្ត្វា បវារិតោតិ យោជនា, មហាបវារណាយ បវារិតោតិ វុត្តំ ហោតិ។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘បុរិមិកាយ ឧបគន្ត្វា មហាបវារណាយ បវារិតោ ហោតី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦៥៣-៦៥៤)។ បច្ឆិមេន បមាណេន យុត្តេតិ តតិយមង្គំ។ សេនាសនេតិ ឯតស្ស វិសេសនំ។ ឥហ អារញ្ញកសេនាសនស្ស បច្ឆិមប្បមាណំ នាម បាការេន វា វតិយា វា បរិខាយ វា បរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស ឥន្ទខីលសង្ខាតគាមទ្វារកោដ្ឋកុម្មារតោ វា អបរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស បរិក្ខេបារហដ្ឋានសង្ខាតេ បរិយន្តគេហស្ស ឧបចារេ ឋិតស្ស ថាមមជ្ឈិមស្ស បុរិសស្ស ពលប្បមាណេន វិស្សដ្ឋលេឌ្ឌុបាតទ្វយតោ វា បដ្ឋាយ បរិក្ខិត្តស្ស វិហារស្ស សបរិក្ខេបំ វា អបរិក្ខិត្តស្ស វិហារស្ស យស្សំ ទិសាយំ គាមោ ហោតិ, តត្ថ គាមបរិយន្តសេនាសនំ វា ចេតិយំ វា ពោធិំ វា អវធិំ កត្វា វិហារគមនីយេន បកតិមគ្គេន វិទត្ថិគម្ភីរំ អារោបិតេន អាចរិយធនុនា បមិតបញ្ចធនុសតបមាណទូរន្តិ សង្ខេបតោ គហេតព្ពំ។
872-3. Cīvaranikkhepaṃ dassetumāha ‘‘kattikeyeva…pe… pakāsito’’ti. Kattikeyeva māsasminti catunnaṃ vassānānaṃ māsānaṃ pacchime kattikamāseyeva idamekaṅgaṃ. Paṭhamāya pavāritoti dutiyamaṅgaṃ, idha paṭhamāya vassūpanāyikāya vassaṃ upagantvā pavāritoti yojanā, mahāpavāraṇāya pavāritoti vuttaṃ hoti. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘purimikāya upagantvā mahāpavāraṇāya pavārito hotī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.653-654). Pacchimena pamāṇena yutteti tatiyamaṅgaṃ. Senāsaneti etassa visesanaṃ. Iha āraññakasenāsanassa pacchimappamāṇaṃ nāma pākārena vā vatiyā vā parikhāya vā parikkhittassa gāmassa indakhīlasaṅkhātagāmadvārakoṭṭhakummārato vā aparikkhittassa gāmassa parikkhepārahaṭṭhānasaṅkhāte pariyantagehassa upacāre ṭhitassa thāmamajjhimassa purisassa balappamāṇena vissaṭṭhaleḍḍupātadvayato vā paṭṭhāya parikkhittassa vihārassa saparikkhepaṃ vā aparikkhittassa vihārassa yassaṃ disāyaṃ gāmo hoti, tattha gāmapariyantasenāsanaṃ vā cetiyaṃ vā bodhiṃ vā avadhiṃ katvā vihāragamanīyena pakatimaggena vidatthigambhīraṃ āropitena ācariyadhanunā pamitapañcadhanusatapamāṇadūranti saṅkhepato gahetabbaṃ.
សាសង្កសម្មតេតិ ចតុត្ថមង្គំ, ‘‘ឥហ សប្បដិភយេ’’តិ សេសោ។ ‘‘សាសង្កសម្មតានិ សប្បដិភយានី’’តិ (បារា. ៦៥៣) ហិ បាឡិ។ ឥទំ ទ្វយម្បិ ‘‘សេនាសនេ’’តិ ឯតស្ស វិសេសនំ។ អារាមអារាមូបចារេសុ ចោរានំ និសិន្នសយិតដ្ឋិតភុត្តបីតដ្ឋានាទីនំ ទិស្សមានតាយ អាសង្កាសហិតេ តត្ថេវ អារាមាទីសុ បហដមារិតវិលុត្តមនុស្សានំ ទិស្សមានតាយ វិសេសេន សហភយតាយ សប្បដិភយេ អារញ្ញកេ សេនាសនេតិ អត្ថោ។ វសន្តោ ភិក្ខុ។ វសន្តោវាតិ ឯត្ថ ឯវការោ អដ្ឋានប្បយុត្តោ។ តស្មា តតោ អានេត្វា ចតុរង្គសមាយោគេ ឯវាតិ យោជេតព្ពោ។ ចតុរង្គសមាយោគេ ឯវាតិ យថាវុត្តានំ ចតុន្នំ អង្គានំ សមាយោគេ សន្និបាតេ សតិ ឯវ។ ឯត្ថ ឯវការេន តស្ស អង្គស្ស អភាវេ អលព្ភមានតំ ទីបេតិ។ បកាសិតោតិ ‘‘តត្រាយំ អង្គសម្បត្តី’’តិអាទិកាយ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦៥៣-៦៥៤) អដ្ឋកថាយ វុត្តោ។
Sāsaṅkasammateti catutthamaṅgaṃ, ‘‘iha sappaṭibhaye’’ti seso. ‘‘Sāsaṅkasammatāni sappaṭibhayānī’’ti (pārā. 653) hi pāḷi. Idaṃ dvayampi ‘‘senāsane’’ti etassa visesanaṃ. Ārāmaārāmūpacāresu corānaṃ nisinnasayitaṭṭhitabhuttapītaṭṭhānādīnaṃ dissamānatāya āsaṅkāsahite tattheva ārāmādīsu pahaṭamāritaviluttamanussānaṃ dissamānatāya visesena sahabhayatāya sappaṭibhaye āraññake senāsaneti attho. Vasanto bhikkhu. Vasantovāti ettha evakāro aṭṭhānappayutto. Tasmā tato ānetvā caturaṅgasamāyoge evāti yojetabbo. Caturaṅgasamāyoge evāti yathāvuttānaṃ catunnaṃ aṅgānaṃ samāyoge sannipāte sati eva. Ettha evakārena tassa aṅgassa abhāve alabbhamānataṃ dīpeti. Pakāsitoti ‘‘tatrāyaṃ aṅgasampattī’’tiādikāya (pārā. aṭṭha. 2.653-654) aṭṭhakathāya vutto.
៨៧៤. តំ ចីវរំ។ មាសមេកន្តិ វស្សានស្ស បច្ឆិមមាសសង្ខាតំ ឯកំ មាសំ។ យោ គាមោ សចេ បុរិមពទ្ធាយ អវិប្បវាសសីមាយ អន្តោ ហោតិ, តត្ថ មាសតោ អតិរេកម្បិ ឋបេតុំ វដ្ដតីតិ (វជិរ. ដី. បារាជិក ៦៥៣ អត្ថតោ សមានំ) វជិរពុទ្ធិត្ថេរេន វុត្តំ។
874.Taṃ cīvaraṃ. Māsamekanti vassānassa pacchimamāsasaṅkhātaṃ ekaṃ māsaṃ. Yo gāmo sace purimabaddhāya avippavāsasīmāya anto hoti, tattha māsato atirekampi ṭhapetuṃ vaṭṭatīti (vajira. ṭī. pārājika 653 atthato samānaṃ) vajirabuddhittherena vuttaṃ.
៨៧៥. អញ្ញត្ថេវាតិ យស្ស អារញ្ញកសេនាសនស្ស គោចរគាមេ ចីវរំ និក្ខិត្តំ, តតោ អារញ្ញកសេនាសនតោ ពហិ ឯវ។ អយំ អធិប្បាយោតិ ‘‘យំ គាម’’ន្តិអាទិកាយ ទិយឌ្ឍគាថាយ បដិបាទិតត្ថទ្វយសង្ខាតោ អធិប្បាយោ។ អស្សាតិ សាសង្កសិក្ខាបទស្ស។ ឯវំ ឥមិនា សិក្ខាបទេន ‘‘ចីវរេន វិនា កត្តិកមាសេ អរញ្ញេ វសេយ្យា’’តិ អនុញ្ញាតត្តា ‘‘ឆារត្តបរមំ តេន ភិក្ខុនា តេន ចីវរេន វិប្បវសិតព្ព’’ន្តិ (បារា. ៦៥៣) ឥមិនា គោចរគាមេ តំ ឋបេត្វា តស្មិំ អារញ្ញកាវាសេ វសិត្វា កេនចិ ករណីយេន តតោ អាវាសតោ គន្ត្វា ពហិ វសតោ ទិវសបរិច្ឆេទស្ស វិញ្ញាយមានត្តាយេវាហ ‘‘បដិច្ឆន្នោ បកាសិតោ’’តិ។
875.Aññatthevāti yassa āraññakasenāsanassa gocaragāme cīvaraṃ nikkhittaṃ, tato āraññakasenāsanato bahi eva. Ayaṃ adhippāyoti ‘‘yaṃ gāma’’ntiādikāya diyaḍḍhagāthāya paṭipāditatthadvayasaṅkhāto adhippāyo. Assāti sāsaṅkasikkhāpadassa. Evaṃ iminā sikkhāpadena ‘‘cīvarena vinā kattikamāse araññe vaseyyā’’ti anuññātattā ‘‘chārattaparamaṃ tena bhikkhunā tena cīvarena vippavasitabba’’nti (pārā. 653) iminā gocaragāme taṃ ṭhapetvā tasmiṃ āraññakāvāse vasitvā kenaci karaṇīyena tato āvāsato gantvā bahi vasato divasaparicchedassa viññāyamānattāyevāha ‘‘paṭicchanno pakāsito’’ti.
៨៧៦. ‘‘សចេ គោចរគាមតោ បុរត្ថិមាយ ទិសាយ សេនាសនំ, អយញ្ច បច្ឆិមំ ទិសំ គតោ ហោតី’’តិអាទិនា (បារា. អដ្ឋ. ២.៦៥៦) អដ្ឋកថាយំ កថិតនិយាមេន វិនិច្ឆយំ ទស្សេតុមាហ ‘‘សេនាសនមថាគន្ត្វា’’តិអាទិ។ សេនាសនន្តិ អត្តនា និវុត្ថំ អារញ្ញកសេនាសនំ។ អាគន្ត្វាតិ ពហិ គតដ្ឋានតោ អាគន្ត្វា។ គោចរគាមេ ចីវរំ និក្ខិបិត្វា តតោ បុរត្ថិមាយ ទិសាយ អារញ្ញកសេនាសនេ វិហរតោ វិហារា និក្ខម្ម តតោ គោចរគាមតោ បច្ឆិមទិសាយ ទូរដ្ឋានំ គតស្ស អាគតដ្ឋានតោ តំ សេនាសនំ អាគន្ត្វា វិទូរត្តា សត្តមំ អរុណំ ឧដ្ឋាបេតុំ អសក្កោន្តស្ស ភិក្ខុនោ កិំ វិហិតន្តិ អយមេត្ថ យោជនា។
876. ‘‘Sace gocaragāmato puratthimāya disāya senāsanaṃ, ayañca pacchimaṃ disaṃ gato hotī’’tiādinā (pārā. aṭṭha. 2.656) aṭṭhakathāyaṃ kathitaniyāmena vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘senāsanamathāgantvā’’tiādi. Senāsananti attanā nivutthaṃ āraññakasenāsanaṃ. Āgantvāti bahi gataṭṭhānato āgantvā. Gocaragāme cīvaraṃ nikkhipitvā tato puratthimāya disāya āraññakasenāsane viharato vihārā nikkhamma tato gocaragāmato pacchimadisāya dūraṭṭhānaṃ gatassa āgataṭṭhānato taṃ senāsanaṃ āgantvā vidūrattā sattamaṃ aruṇaṃ uṭṭhāpetuṃ asakkontassa bhikkhuno kiṃ vihitanti ayamettha yojanā.
៨៧៧. គាមសីមម្បិ វាគន្ត្វាតិ យត្ថ ចីវរំ និក្ខិត្តំ, តំ គាមសីមម្បិ បុរារុណាយេវ អាគន្ត្វា។ យត្ថ កត្ថចីតិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦៥៦) សភាទេវាលយទ្វារកោដ្ឋកាទីសុ យត្ថ កត្ថចិ កប្បិយដ្ឋានេ ។ ‘‘យត្ថ កត្ថចី’’តិ សាមញ្ញេន វុត្តត្តា តស្សា គាមសីមាយ អន្តោ អារញ្ញកង្គារក្ខនារហំ ទូរដ្ឋានំ លទ្ធំ ចេ, អង្គភេទំ អកត្វា តត្ថ អរុណំ ឧដ្ឋាបេតព្ពំ។ ធុតង្គេ វិជ្ជមានេបិ អាបត្តិំ អនាបជ្ជិតុំ អន្តោគាមេបិ អរុណំ ឧដ្ឋាបេត្វា ចីវរបវត្តិយេវ ញាតព្ពា។ យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘គាមសីមម្បិ ឱក្កមិត្វា សភាយំ វា យត្ថ កត្ថចិ វា វសិត្វា ចីវរប្បវត្តិំ ញត្វា បក្កមិតុំ វដ្ដតី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦៥៦)។
877.Gāmasīmampivāgantvāti yattha cīvaraṃ nikkhittaṃ, taṃ gāmasīmampi purāruṇāyeva āgantvā. Yattha katthacīti (pārā. aṭṭha. 2.656) sabhādevālayadvārakoṭṭhakādīsu yattha katthaci kappiyaṭṭhāne . ‘‘Yattha katthacī’’ti sāmaññena vuttattā tassā gāmasīmāya anto āraññakaṅgārakkhanārahaṃ dūraṭṭhānaṃ laddhaṃ ce, aṅgabhedaṃ akatvā tattha aruṇaṃ uṭṭhāpetabbaṃ. Dhutaṅge vijjamānepi āpattiṃ anāpajjituṃ antogāmepi aruṇaṃ uṭṭhāpetvā cīvarapavattiyeva ñātabbā. Yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘gāmasīmampi okkamitvā sabhāyaṃ vā yattha katthaci vā vasitvā cīvarappavattiṃ ñatvā pakkamituṃ vaṭṭatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.656).
៨៧៨. ឯវញ្ចាបិ អសក្កោន្តោតិ អង្គភេទំ អកត្វា, កត្វា វា អន្តោគាមសីមាយ អរុណំ ឧដ្ឋាបេតុម្បិ គន្តុំ អសក្កោន្តោ។ ញត្វាតិ អត្តនោ ចីវរស្ស ឋបិតដ្ឋានំ សល្លក្ខេត្វា។ តត្ថេវាតិ ឯត្ថ ‘‘ឋិតោ’’តិ លព្ភតិ។ ខិប្បន្តិ សីឃំ, បុរារុណាតិ វុត្តំ ហោតិ។ អតិរេកេ ឋានេតិ យោជនា, យថាហ អដ្ឋកថាយំ ‘‘អតិរេកចីវរដ្ឋានេ ឋស្សតី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ២.៦៥៦), ‘‘អតិរេកចីវរដ្ឋានេ តិដ្ឋតី’’តិ ចិន្តេត្វាតិ អត្ថោ។
878.Evañcāpi asakkontoti aṅgabhedaṃ akatvā, katvā vā antogāmasīmāya aruṇaṃ uṭṭhāpetumpi gantuṃ asakkonto. Ñatvāti attano cīvarassa ṭhapitaṭṭhānaṃ sallakkhetvā. Tatthevāti ettha ‘‘ṭhito’’ti labbhati. Khippanti sīghaṃ, purāruṇāti vuttaṃ hoti. Atireke ṭhāneti yojanā, yathāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘atirekacīvaraṭṭhāne ṭhassatī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.656), ‘‘atirekacīvaraṭṭhāne tiṭṭhatī’’ti cintetvāti attho.
៨៧៩. វិស្សជ្ជេតីតិ សត្តមអរុណុដ្ឋានតោ បុរេតរមេវ អញ្ញស្ស ទេតិ។ ឧបរិបិ ឯវមេវ វត្តព្ពំ។
879.Vissajjetīti sattamaaruṇuṭṭhānato puretarameva aññassa deti. Uparipi evameva vattabbaṃ.
៨៨០. សាសង្កសម្មតេ ឯវំនាមកេ សិក្ខាបទេ សមុដ្ឋានាទយោ សព្ពេ តេន ទុតិយេន កថិនេន សមា ឥតិ មុនិន្ទេន មតា អនុមតា អនុញ្ញាតាតិ យោជនា។
880.Sāsaṅkasammate evaṃnāmake sikkhāpade samuṭṭhānādayo sabbe tena dutiyena kathinena samā iti munindena matā anumatā anuññātāti yojanā.
សាសង្កកថាវណ្ណនា។
Sāsaṅkakathāvaṇṇanā.
៨៨១. ជានន្តិ ‘‘សង្ឃស្ស ទេមា’’តិ វចនេន បរិណាមិតភាវំ យេន កេនចិ អាការេន ជានន្តោ។ យថាហ បទភាជនេ ‘‘សាមំ វា ជានាតី’’តិអាទិ (បារា. ៦៥៩)។ បរិណតន្តិ ឯត្ថ បទភាជនេ ‘‘បរិណតំ នាម ‘ទស្សាម ករិស្សាមា’តិ វាចា ភិន្នា ហោតី’’តិ វុត្តនិយាមេន សង្ឃស្ស បរិណតន្តិ អត្ថោ។ លាភន្តិ លភិតព្ពំ ចីវរាទិ យំ កិញ្ចិ។ យថាហ ‘‘លាភោ នាម ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារា, អន្តមសោ ចុណ្ណបិណ្ឌោបិ ទន្តកដ្ឋម្បិ ទសិកសុត្តម្បី’’តិ។ អត្តនោ បរិណាមេយ្យាតិ ‘‘ពហូ អាវុសោ សង្ឃស្ស ទាយកា, ពហូ សង្ឃស្ស ភត្តា, មយំ តុម្ហេ និស្សាយ តុម្ហេ សម្បស្សន្តា ឥធ វិហរាម។ តុម្ហេ ចេ អម្ហាកំ ន ទស្សថ, អថ កោ ចរហិ អម្ហាកំ ទស្សតិ។ ទេថាវុសោ អម្ហាកំ ឥមានិ ចីវរានី’’តិ (បារា. ៦៥៧) បាឡិយា អាគតនយេន អត្តនោ បរិណាមេយ្យាតិ វុត្តំ ហោតិ។ តស្ស និស្សគ្គិយន្តិ ឯត្ថ ‘‘បយោគេ ទុក្កដំ, បដិលាភេនា’’តិ សេសោ។ និស្សគ្គិយន្តិ ឥទំ បរិណតេ បរិណតសញ្ញិំ សន្ធាយ វុត្តំ។ វេមតិកស្ស បន ទុក្កដំ ហោតិ។ យថាហ ‘‘បរិណតេ វេមតិកោ អត្តនោ បរិណាមេតិ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ។ អបរិណតសញ្ញិនោ អនាបត្តិ។ យថាហ ‘‘បរិណតេ អបរិណតសញ្ញី អត្តនោ បរិណាមេតិ, អនាបត្តី’’តិ។
881.Jānanti ‘‘saṅghassa demā’’ti vacanena pariṇāmitabhāvaṃ yena kenaci ākārena jānanto. Yathāha padabhājane ‘‘sāmaṃ vā jānātī’’tiādi (pārā. 659). Pariṇatanti ettha padabhājane ‘‘pariṇataṃ nāma ‘dassāma karissāmā’ti vācā bhinnā hotī’’ti vuttaniyāmena saṅghassa pariṇatanti attho. Lābhanti labhitabbaṃ cīvarādi yaṃ kiñci. Yathāha ‘‘lābho nāma cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārā, antamaso cuṇṇapiṇḍopi dantakaṭṭhampi dasikasuttampī’’ti. Attano pariṇāmeyyāti ‘‘bahū āvuso saṅghassa dāyakā, bahū saṅghassa bhattā, mayaṃ tumhe nissāya tumhe sampassantā idha viharāma. Tumhe ce amhākaṃ na dassatha, atha ko carahi amhākaṃ dassati. Dethāvuso amhākaṃ imāni cīvarānī’’ti (pārā. 657) pāḷiyā āgatanayena attano pariṇāmeyyāti vuttaṃ hoti. Tassa nissaggiyanti ettha ‘‘payoge dukkaṭaṃ, paṭilābhenā’’ti seso. Nissaggiyanti idaṃ pariṇate pariṇatasaññiṃ sandhāya vuttaṃ. Vematikassa pana dukkaṭaṃ hoti. Yathāha ‘‘pariṇate vematiko attano pariṇāmeti, āpatti dukkaṭassā’’ti. Apariṇatasaññino anāpatti. Yathāha ‘‘pariṇate apariṇatasaññī attano pariṇāmeti, anāpattī’’ti.
៨៨២. ‘‘អញ្ញស្ស ទេហី’’តិ សចេ បរិណាមេតីតិ តថា សង្ឃស្ស បរិណតភាវំ ជានន្តោ ‘‘អញ្ញស្ស ទេហី’’តិ យទិ បរិណាមេតិ។ សុទ្ធិកំ បាចិត្តិយន្តិ និស្សជ្ជិតព្ពវត្ថុរហិតំ កេវលំ បាចិត្តិយមត្តន្តិ អត្ថោ។ សុទ្ធចិត្តេនាតិ សវាសនានវសេសកិលេសប្បហានេន បរិសុទ្ធចិត្តេន ភគវតា។ បាចិត្តិយមុទីរិតន្តិ បាចិត្តិយេសុ អដ្ឋមស្ស សហធម្មិកវគ្គស្ស អវសានេ ‘‘យោ បន ភិក្ខុ ជានំ សង្ឃិកំ លាភំ បរិណតំ បុគ្គលស្ស បរិណាមេយ្យ, បាចិត្តិយ’’ន្តិ (បាចិ. ៤៩០) ទេសិតំ។
882.‘‘Aññassa dehī’’ti sace pariṇāmetīti tathā saṅghassa pariṇatabhāvaṃ jānanto ‘‘aññassa dehī’’ti yadi pariṇāmeti. Suddhikaṃ pācittiyanti nissajjitabbavatthurahitaṃ kevalaṃ pācittiyamattanti attho. Suddhacittenāti savāsanānavasesakilesappahānena parisuddhacittena bhagavatā. Pācittiyamudīritanti pācittiyesu aṭṭhamassa sahadhammikavaggassa avasāne ‘‘yo pana bhikkhu jānaṃ saṅghikaṃ lābhaṃ pariṇataṃ puggalassa pariṇāmeyya, pācittiya’’nti (pāci. 490) desitaṃ.
៨៨៣. ឯកំ ចីវរន្តិ សង្ឃស្ស បរិណតចីវរតោ ឯកំ ចីវរំ។ ចីវរំ វាតិ ឯត្ថ វា-សទ្ទោ បច្ចយន្តរវិកប្បត្ថោ។ វា បនាតិ ឯត្ថ វា-សទ្ទោ អត្ថវិកប្បត្ថោ។ ឯកំ ចីវរំ វា អញ្ញំ វា បច្ចយំ បរស្ស, ឯកំ បន អត្តនោ វា បរិណាមេយ្យ ចេតិ យោជនា។ សទ្ធិន្តិ ឯកតោ, ឯកក្ខណេតិ វុត្តំ ហោតិ។ ទ្វេ បាចិត្តិយោ សទ្ធិំ សិយុន្តិ យោជនា, អញ្ញស្ស បរិណាមនេន សុទ្ធបាចិត្តិយញ្ច អត្តនោ បរិណាមនេន និស្សគ្គិយបាចិត្តិយញ្ចាតិ ទ្វេ បាចិត្តិយោ ឯកក្ខណេ ហោន្តីតិ អត្ថោ។
883.Ekaṃcīvaranti saṅghassa pariṇatacīvarato ekaṃ cīvaraṃ. Cīvaraṃ vāti ettha vā-saddo paccayantaravikappattho. Vā panāti ettha vā-saddo atthavikappattho. Ekaṃ cīvaraṃ vā aññaṃ vā paccayaṃ parassa, ekaṃ pana attano vā pariṇāmeyya ceti yojanā. Saddhinti ekato, ekakkhaṇeti vuttaṃ hoti. Dve pācittiyo saddhiṃ siyunti yojanā, aññassa pariṇāmanena suddhapācittiyañca attano pariṇāmanena nissaggiyapācittiyañcāti dve pācittiyo ekakkhaṇe hontīti attho.
៨៨៤. បរិណាមេត្វា ឋបិតេ វិនិច្ឆយំ ទស្សេត្វា បរិច្ចជិត្វា ទិន្នេ វិនិច្ឆយំ ទស្សេតុមាហ ‘‘សង្ឃស្សា’’តិអាទិ។ ‘‘បរាជយោ’’តិ ឥទំ បាទប្បហោនកំ វត្ថុំ សន្ធាយ វុត្តំ។ យថាវត្ថុវសេន បន ទុក្កដថុល្លច្ចយាបិ វត្តព្ពា។
884. Pariṇāmetvā ṭhapite vinicchayaṃ dassetvā pariccajitvā dinne vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘saṅghassā’’tiādi. ‘‘Parājayo’’ti idaṃ pādappahonakaṃ vatthuṃ sandhāya vuttaṃ. Yathāvatthuvasena pana dukkaṭathullaccayāpi vattabbā.
៨៨៥. អញ្ញស្ស ចេតិយស្ស បោណំ បរិណតំ អញ្ញស្ស ចេតិយស្ស វា សង្ឃស្ស វា បុគ្គលស្ស វាបិ បន បរិណាមេយ្យាតិ យោជនា។ សង្ឃស្ស បុគ្គលស្សាតិ បទទ្វយេបិ ឯវមេវ យោជេតព្ពំ។ យថាហ ‘‘សង្ឃស្ស បរិណតំ អញ្ញសង្ឃស្ស វា ចេតិយស្ស វា បុគ្គលស្ស វា បរិណាមេតិ , អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិអាទិ (បាចិ. ៤៩២)។ អញ្ញស្ស បុគ្គលស្ស បោណំ អញ្ញស្ស បុគ្គលស្ស បរិណាមេយ្យាតិ។
885. Aññassa cetiyassa poṇaṃ pariṇataṃ aññassa cetiyassa vā saṅghassa vā puggalassa vāpi pana pariṇāmeyyāti yojanā. Saṅghassa puggalassāti padadvayepi evameva yojetabbaṃ. Yathāha ‘‘saṅghassa pariṇataṃ aññasaṅghassa vā cetiyassa vā puggalassa vā pariṇāmeti , āpatti dukkaṭassā’’tiādi (pāci. 492). Aññassa puggalassa poṇaṃ aññassa puggalassa pariṇāmeyyāti.
៨៨៦. ឥមស្ស សព្ពសត្តវិសយតំ ទស្សេតុមាហ ‘‘យោ បនា’’តិអាទិ។
886. Imassa sabbasattavisayataṃ dassetumāha ‘‘yo panā’’tiādi.
៨៨៧. ឥទំ បរិណតសិក្ខាបទំ។ តិសមុដ្ឋានន្តិ កាយចិត្តវាចាចិត្តកាយវាចាចិត្តសង្ខាតេហិ តីហិ សចិត្តកសមុដ្ឋានេហិ សមុដ្ឋានតោ តិសមុដ្ឋានំ។ បរិណាមនបច្ចយា អាបជ្ជិតព្ពតោ ក្រិយំ។ សង្ឃាទីនំ បរិណតន្តិសញ្ញាយ អភាវេន វិមុច្ចនតោ សញ្ញាវិមោក្ខំ។ កាយវិញ្ញត្តិវចីវិញ្ញត្តីហិ បរិណាមេតព្ពតោ កាយកម្មំ វចីកម្មំ។
887.Idaṃ pariṇatasikkhāpadaṃ. Tisamuṭṭhānanti kāyacittavācācittakāyavācācittasaṅkhātehi tīhi sacittakasamuṭṭhānehi samuṭṭhānato tisamuṭṭhānaṃ. Pariṇāmanapaccayā āpajjitabbato kriyaṃ. Saṅghādīnaṃ pariṇatantisaññāya abhāvena vimuccanato saññāvimokkhaṃ. Kāyaviññattivacīviññattīhi pariṇāmetabbato kāyakammaṃ vacīkammaṃ.
បរិណតកថាវណ្ណនា។
Pariṇatakathāvaṇṇanā.
បត្តវគ្គោ តតិយោ។
Pattavaggo tatiyo.
៨៨៨. យេ ឥមំ វិនិច្ឆយំ តរន្តិ, តេ បញ្ញត្តិមហាសមុទ្ទំ តរន្តីតិ យោជនា។ បញ្ញត្តិសង្ខាតំ វិនយបិដកមេវ មហាសមុទ្ទោ វិយាតិ បញ្ញត្តិមហាសមុទ្ទោ, តំ។ ឯវំ សមុទាយំ ទស្សេត្វា តទវយវេ ទស្សេតុមាហ ‘‘នេកា’’តិអាទិ។ នេកានិ នានប្បការានិ វត្តានិ សេនាសនវត្តាទីនិ ខន្ធកាគតានិ ឧគ្គា ឧត្តុង្គា តរង្គមាលា មហាវីចិបរម្បរា យស្សាតិ វិគ្គហោ, នានប្បការខន្ធកវត្តសង្ខាតមហាតរង្គបរម្បរាយ សជ្ជិតន្តិ អត្ថោ។ សីលំ បាតិមោក្ខសំវរាទិកមេវ អន្តោ វេលាវលយោ យស្ស សោ សីលន្តោ, តំ, បាតិមោក្ខសំវរសីលាទិចតុបារិសុទ្ធិសីលមេវ បដិបាទេតព្ពតាយ អន្តំ វេលាវលយភូតន្តិ អត្ថោ។ អាបត្តិយោ សត្តាបត្តិក្ខន្ធា, សីលាចារទិដ្ឋិអាជីវវិបត្តិយោ ច គាហកា មករាទយោ យស្សាតិ វិគ្គហោ, សីលាចារាជីវទិដ្ឋិសម្បត្តិសង្ខាតមុទុសត្តនាសកអាបត្តិវិបត្តិសង្ខា- តមាតង្គមករាទិចណ្ឌសត្តវន្តន្តិ អត្ថោ។ ឯវំ អយំ គាថា សមុទាយាវយវានំ សព្ពេសមេវ រូបកាលង្ការេន វិរចិតាតិ ទដ្ឋព្ពា។
888. Ye imaṃ vinicchayaṃ taranti, te paññattimahāsamuddaṃ tarantīti yojanā. Paññattisaṅkhātaṃ vinayapiṭakameva mahāsamuddo viyāti paññattimahāsamuddo, taṃ. Evaṃ samudāyaṃ dassetvā tadavayave dassetumāha ‘‘nekā’’tiādi. Nekāni nānappakārāni vattāni senāsanavattādīni khandhakāgatāni uggā uttuṅgā taraṅgamālā mahāvīciparamparā yassāti viggaho, nānappakārakhandhakavattasaṅkhātamahātaraṅgaparamparāya sajjitanti attho. Sīlaṃ pātimokkhasaṃvarādikameva anto velāvalayo yassa so sīlanto, taṃ, pātimokkhasaṃvarasīlādicatupārisuddhisīlameva paṭipādetabbatāya antaṃ velāvalayabhūtanti attho. Āpattiyo sattāpattikkhandhā, sīlācāradiṭṭhiājīvavipattiyo ca gāhakā makarādayo yassāti viggaho, sīlācārājīvadiṭṭhisampattisaṅkhātamudusattanāsakaāpattivipattisaṅkhā- tamātaṅgamakarādicaṇḍasattavantanti attho. Evaṃ ayaṃ gāthā samudāyāvayavānaṃ sabbesameva rūpakālaṅkārena viracitāti daṭṭhabbā.
ឥតិ វិនយត្ថសារសន្ទីបនិយា
Iti vinayatthasārasandīpaniyā
វិនយវិនិច្ឆយវណ្ណនាយ
Vinayavinicchayavaṇṇanāya
និស្សគ្គិយកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Nissaggiyakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
