| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi |
និគមនកថាវណ្ណនា
Nigamanakathāvaṇṇanā
ឯវំ វិនយសំវណ្ណនំ កត្វា ឥទានិ តំ និគមេន្តោ អាហ ‘‘ឯត្តាវតា’’តិអាទិ។ តត្ថ ឯត្តាវតាតិ ឯត្តកេន ‘‘យោ កប្បកោដីហិបិ អប្បមេយ្យ’’ន្តិអាទិវចនតោ (បារា. អដ្ឋ. ១.គន្ថារម្ភកថា) បដ្ឋាយ ‘‘នវសង្គហិតវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា’’តិ វចនបរិយោសានានំ អក្ខរបទព្យញ្ជនានំ សមុទាយភូតេន វចនក្កមេន, សមត្តាតិ សម្ពន្ធោ។
Evaṃ vinayasaṃvaṇṇanaṃ katvā idāni taṃ nigamento āha ‘‘ettāvatā’’tiādi. Tattha ettāvatāti ettakena ‘‘yo kappakoṭīhipi appameyya’’ntiādivacanato (pārā. aṭṭha. 1.ganthārambhakathā) paṭṭhāya ‘‘navasaṅgahitavaggavaṇṇanā niṭṭhitā’’ti vacanapariyosānānaṃ akkharapadabyañjanānaṃ samudāyabhūtena vacanakkamena, samattāti sambandho.
ឧភតោវិភង្គខន្ធកបរិវារវិភត្តិទេសនន្តិ ឧភតោវិភង្គេន ច ខន្ធកេន ច បរិវារេន ច វិភជិតព្ពទេសនំ វិនយបិដកន្តិ សម្ពន្ធោ។ នាថោតិ ភិក្ខុភិក្ខុនីនំ ហិតបដិបត្តិំ យាចនដ្ឋេន ច កិលេសានំ ឧបតាបនដ្ឋេន ច វេនេយ្យានំ ហិតសុខំ អាសីសនដ្ឋេន ច ចិត្តិស្សរិយដ្ឋេន ច នាថោ។ វេនេយ្យន្តិ វិនេតព្ពដ្ឋេន វេនេយ្យំ។ ជិនោតិ បញ្ចមារានំ ជិតដ្ឋេន ជិនោ។ អយំ បនេត្ថ យោជនា – នាថោ វេនេយ្យំ វិនេន្តោ ជិនោ ឧភតោវិភង្គខន្ធកបរិវារវិភត្តិទេសនំ យំ វិនយបិដកំ អាហាតិ។
Ubhatovibhaṅgakhandhakaparivāravibhattidesananti ubhatovibhaṅgena ca khandhakena ca parivārena ca vibhajitabbadesanaṃ vinayapiṭakanti sambandho. Nāthoti bhikkhubhikkhunīnaṃ hitapaṭipattiṃ yācanaṭṭhena ca kilesānaṃ upatāpanaṭṭhena ca veneyyānaṃ hitasukhaṃ āsīsanaṭṭhena ca cittissariyaṭṭhena ca nātho. Veneyyanti vinetabbaṭṭhena veneyyaṃ. Jinoti pañcamārānaṃ jitaṭṭhena jino. Ayaṃ panettha yojanā – nātho veneyyaṃ vinento jino ubhatovibhaṅgakhandhakaparivāravibhattidesanaṃ yaṃ vinayapiṭakaṃ āhāti.
សមធិកសត្តវីសតិសហស្សមត្តេនាតិ សហ អធិកេន សត្តសហស្សប្បមាណេន ច វីសតិសហស្សប្បមាណេន ច គន្ថេនាតិ សម្ពន្ធោ។ តស្សាតិ វិនយបិដកស្ស។ សមន្តបាសាទិកាតិ សមន្តតោ បសាទំ វហិកា, ជនិកា វា។ តត្រាយំ យោជនា – តស្ស សមធិកសត្តវីសតិសហស្សមត្តេន គន្ថេន សមន្តបាសាទិកា នាម សំវណ្ណនា សមត្តាតិ។
Samadhikasattavīsatisahassamattenāti saha adhikena sattasahassappamāṇena ca vīsatisahassappamāṇena ca ganthenāti sambandho. Tassāti vinayapiṭakassa. Samantapāsādikāti samantato pasādaṃ vahikā, janikā vā. Tatrāyaṃ yojanā – tassa samadhikasattavīsatisahassamattena ganthena samantapāsādikā nāma saṃvaṇṇanā samattāti.
តត្រិទន្តិ តត្រ ឥទំ។ ‘‘តត្រា’’តិ បទំ បុរិមវចនាបេក្ខំ។ តត្រ ‘‘សមន្តបាសាទិកា នាមា’’តិ វចនេតិ ហិ អត្ថោ។ សមន្តបាសាទិកត្តស្មិន្តិ បច្ចត្តត្ថេ ចេតំ ភុម្មវចនំ ហោតិ ‘‘ឥទម្បិ សីលស្មិ’’ន្តិអាទីសុ (ទី. និ. ១.១៩៤ អាទយោ) វិយ, សមន្តបាសាទិកត្តន្តិ អត្ថោ។ អយំ បនេត្ថ យោជនាតត្រ ‘‘សមន្តបាសាទិកា នាមា’’តិ វចនេ សមន្តបាសាទិកាយ ឥទំ សមន្តបាសាទិកត្តំ ហោតីតិ អយំ សមន្តបាសាទិកភាវោតិ អត្ថោ។
Tatridanti tatra idaṃ. ‘‘Tatrā’’ti padaṃ purimavacanāpekkhaṃ. Tatra ‘‘samantapāsādikā nāmā’’ti vacaneti hi attho. Samantapāsādikattasminti paccattatthe cetaṃ bhummavacanaṃ hoti ‘‘idampi sīlasmi’’ntiādīsu (dī. ni. 1.194 ādayo) viya, samantapāsādikattanti attho. Ayaṃ panettha yojanātatra ‘‘samantapāsādikā nāmā’’ti vacane samantapāsādikāya idaṃ samantapāsādikattaṃ hotīti ayaṃ samantapāsādikabhāvoti attho.
អាចរិយបរំបរតោតិអាទីសុ គាថាសុ វុត្តំ នវវិធំ វិសេសនបទំ ‘‘ន ទិស្សតី’’តិ បទេន សម្ពន្ធិតព្ពំ។ សម្បស្សតន្តិ សម្មា បស្សន្តានំ វិញ្ញូនន្តិ សម្ពន្ធោ។ យតោតិ យស្មា, ន ទិស្សតីតិ សម្ពន្ធោ។ ឯត្ថាតិ សំវណ្ណនាយំ។ សមន្តបាសាទិកាត្វេវាតិ សមន្តបាសាទិកា ឥតិ ឯវ នាម។ វិនយស្សាតិ វិនយបិដកស្ស។ វិនេយ្យទមនកុសលេនាតិ វិនេយ្យានំ ទមនេ ឆេកេន។ លោកនាថេនាតិ លោកានំ នាថេន។ លោកមនុកម្បមានេនាតិ លោកំ អនុកម្បមានេន។ អយញ្ហេត្ថ យោជនា – អាចរិយបរំបរតោ…បេ.… វិភង្គនយភេទទស្សនតោ សម្បស្សតំ វិញ្ញូនំ ឯត្ថ កិញ្ចិ អបាសាទិកំ យតោ ន ទិស្សតិ, តស្មា វិនេយ្យទមនកុសលេន លោកនាថេន លោកមនុកម្បមានេន ភគវតា វុត្តស្ស វិនយស្ស អយំ សមន្តបាសាទិកាត្វេវ សំវណ្ណនា បវត្តាតិ។
Ācariyaparaṃparatotiādīsu gāthāsu vuttaṃ navavidhaṃ visesanapadaṃ ‘‘na dissatī’’ti padena sambandhitabbaṃ. Sampassatanti sammā passantānaṃ viññūnanti sambandho. Yatoti yasmā, na dissatīti sambandho. Etthāti saṃvaṇṇanāyaṃ. Samantapāsādikātvevāti samantapāsādikā iti eva nāma. Vinayassāti vinayapiṭakassa. Vineyyadamanakusalenāti vineyyānaṃ damane chekena. Lokanāthenāti lokānaṃ nāthena. Lokamanukampamānenāti lokaṃ anukampamānena. Ayañhettha yojanā – ācariyaparaṃparato…pe… vibhaṅganayabhedadassanato sampassataṃ viññūnaṃ ettha kiñci apāsādikaṃ yato na dissati, tasmā vineyyadamanakusalena lokanāthena lokamanukampamānena bhagavatā vuttassa vinayassa ayaṃ samantapāsādikātveva saṃvaṇṇanā pavattāti.
តិស្សោបិ ឥមា សីហឡដ្ឋកថាយោ សុត្វាតិ សម្ពន្ធោ។ កស្ស សន្តិកេ សុតន្តិ អាហ ‘‘ពុទ្ធមិត្តោ…បេ.… សន្តិកេ’’តិ។ ‘‘ពុទ្ធមិត្តោ’’តិ នាមេន វិស្សុតស្ស យសស្សិនោ វិនយញ្ញុស្ស ធីរស្ស ថេរស្ស សន្តិកេ សុត្វាតិ យោជនា។ ‘‘សុត្វា’’តិ បទំ ‘‘អារទ្ធា’’តិ បទេ បុព្ពកាលកិរិយាវិសេសនំ។
Tissopi imā sīhaḷaṭṭhakathāyo sutvāti sambandho. Kassa santike sutanti āha ‘‘buddhamitto…pe… santike’’ti. ‘‘Buddhamitto’’ti nāmena vissutassa yasassino vinayaññussa dhīrassa therassa santike sutvāti yojanā. ‘‘Sutvā’’ti padaṃ ‘‘āraddhā’’ti pade pubbakālakiriyāvisesanaṃ.
មហាមេឃវនុយ្យានេ ភូមិភាគេ បតិដ្ឋិតោ សត្ថុ មហាពោធិវិភូសិតោ យោ មហាវិហារោ អត្ថីតិ យោជនា។
Mahāmeghavanuyyāne bhūmibhāge patiṭṭhito satthu mahābodhivibhūsito yo mahāvihāro atthīti yojanā.
តស្ស មហាវិហារស្ស ទក្ខិណេ ទិសាភាគេ បធានឃរំ បធានឃរនាមកំ ឧត្តមំ សុចិចារិត្តសីលេន ភិក្ខុសង្ឃេន សេវិតំ យំ បរិវេណំ អត្ថិ, តត្ថ ការយីតិ យោជនា។
Tassa mahāvihārassa dakkhiṇe disābhāge padhānagharaṃ padhānagharanāmakaṃ uttamaṃ sucicārittasīlena bhikkhusaṅghena sevitaṃ yaṃ pariveṇaṃ atthi, tattha kārayīti yojanā.
កោនាមោ ការយីតិ អាហ ‘‘ឧឡារកុលសម្ភូតោ…បេ.… វិស្សុតោ’’តិ។ តត្ថ ឧឡារកុលសម្ភូតោ សង្ឃុបដ្ឋាយកោ សទា អនាកុលាយ សទ្ធាយ រតនត្តយេ បសន្នោ ‘‘មហានិគមសាមី’’តិ វិស្សុតោ ឧបាសកោ ការយីតិ សម្ពន្ធោ។
Konāmo kārayīti āha ‘‘uḷārakulasambhūto…pe… vissuto’’ti. Tattha uḷārakulasambhūto saṅghupaṭṭhāyako sadā anākulāya saddhāya ratanattaye pasanno ‘‘mahānigamasāmī’’ti vissuto upāsako kārayīti sambandho.
កំ ការយីតិ អាហ ‘‘ចារុ…បេ.… សម្បន្នសលិលាសយ’’ន្តិ។ តត្ថ ចារុបាការសំចិតំ សោភេន បាការេន សុដ្ឋុ ចិតំ ចិនិតំ មនោរមំ សីតច្ឆាយតរូបេតំ សីតច្ឆាយេន រុក្ខេន ឧបេតំ សម្បន្នសលិលាសយំ មធុរជលាធារំ យំ បាសាទំ ការយីតិ យោជនា។ មហានិគមសាមិនោ តត្រ បាសាទេ វសតាមយាតិ សម្ពន្ធោ។
Kaṃ kārayīti āha ‘‘cāru…pe… sampannasalilāsaya’’nti. Tattha cārupākārasaṃcitaṃ sobhena pākārena suṭṭhu citaṃ cinitaṃ manoramaṃ sītacchāyatarūpetaṃ sītacchāyena rukkhena upetaṃ sampannasalilāsayaṃ madhurajalādhāraṃ yaṃ pāsādaṃ kārayīti yojanā. Mahānigamasāmino tatra pāsāde vasatāmayāti sambandho.
កំ ឧទ្ទិសិត្វា កីទិសា កា អារទ្ធាតិ អាហ ‘‘សុចិសីលសមាចារំ…បេ.… វិនយវណ្ណនា’’តិ។ តត្ថ សុចិសីលសមាចារំ ពុទ្ធសិរិវ្ហយំ ថេរំ ឧទ្ទិសិត្វា ឥទ្ធា អត្ថវិនិច្ឆយាទីហិ បរិបុណ្ណា យា វិនយវណ្ណនា អារទ្ធាតិ យោជនា។
Kaṃ uddisitvā kīdisā kā āraddhāti āha ‘‘sucisīlasamācāraṃ…pe… vinayavaṇṇanā’’ti. Tattha sucisīlasamācāraṃ buddhasirivhayaṃ theraṃ uddisitvā iddhā atthavinicchayādīhi paripuṇṇā yā vinayavaṇṇanā āraddhāti yojanā.
កិំនាមស្ស រញ្ញោ កតមេ សំវច្ឆរេ អារទ្ធា, កិស្មិំ កាលេ បរិនិដ្ឋិតាតិ អាហ ‘‘បាលយន្តស្ស…បេ.… បរិនិដ្ឋិតា’’តិ។ តត្ថ សកលំ លង្កាទីបំ និរព្ពុទំ កត្វាតិ សម្ពន្ធោ។ បាលយន្តស្ស សិរិនិវាសស្ស សិរិបាលយសស្សិនោ រញ្ញោ ជយសំវច្ឆរេតិ សម្ពន្ធោ។ សមវីសតិមេ ខេមេ ជយសំវច្ឆរេ អយំ វិនយសំវណ្ណនា អារទ្ធា, ឯកវីសម្ហិ រញ្ញោ ឯកវីសតិមេ សំវច្ឆរេ សម្បត្តេ សតិ បរិនិដ្ឋិតាតិ យោជនា។
Kiṃnāmassa rañño katame saṃvacchare āraddhā, kismiṃ kāle pariniṭṭhitāti āha ‘‘pālayantassa…pe… pariniṭṭhitā’’ti. Tattha sakalaṃ laṅkādīpaṃ nirabbudaṃ katvāti sambandho. Pālayantassa sirinivāsassa siripālayasassino rañño jayasaṃvacchareti sambandho. Samavīsatime kheme jayasaṃvacchare ayaṃ vinayasaṃvaṇṇanā āraddhā, ekavīsamhi rañño ekavīsatime saṃvacchare sampatte sati pariniṭṭhitāti yojanā.
យថា អត្តនោ សំវណ្ណនា និរុបទ្ទវា សីឃំ និដ្ឋំ ឧបគតា, ឯវំ លោកស្ស ធម្មូបសំហិតា សីឃំ គច្ឆន្តូតិ អាសីសំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឧបទ្ទវាកុលេ’’តិអាទិ។ តត្ថ ឧបទ្ទវាកុលេ ឧបទ្ទវេហិ អាកុលេ លោកេ សត្តលោកេ និរុបទ្ទវតោ ឧបទ្ទវវិរហតោ យថា អយំ វិនយសំវណ្ណនា ឯកសំវច្ឆរេនេវ និដ្ឋំ ឧបាគតា, ឯវំ សព្ពស្ស លោកស្ស អារទ្ធា សព្ពេបិ ធម្មូបសំហិតា អត្ថា និរុបទ្ទវា សីឃំ និដ្ឋំ គច្ឆន្តូតិ យោជនា។
Yathā attano saṃvaṇṇanā nirupaddavā sīghaṃ niṭṭhaṃ upagatā, evaṃ lokassa dhammūpasaṃhitā sīghaṃ gacchantūti āsīsaṃ dassento āha ‘‘upaddavākule’’tiādi. Tattha upaddavākule upaddavehi ākule loke sattaloke nirupaddavato upaddavavirahato yathā ayaṃ vinayasaṃvaṇṇanā ekasaṃvacchareneva niṭṭhaṃ upāgatā, evaṃ sabbassa lokassa āraddhā sabbepi dhammūpasaṃhitā atthā nirupaddavā sīghaṃ niṭṭhaṃ gacchantūti yojanā.
អត្តនា សមាចិតស្ស បុញ្ញស្ស ឥច្ឆិតត្ថេ បរិណាមនំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ចិរដ្ឋិតត្ថំ ធម្មស្សា’’តិអាទិ។ តត្ថ ធម្មស្ស ចិរដ្ឋិតត្ថំ ឥមំ វិនយសំវណ្ណនំ ករោន្តេន សទ្ធម្មពហុមានេន មយា យញ្ច បុញ្ញំ សមាចិតំ, សព្ពស្ស តស្ស បុញ្ញស្ស អានុភាវេន សព្ពេបិ បាណិនោ ធម្មរាជស្ស ភគវតោ សទ្ធម្មរសសេវិនោ ភវន្តុ។
Attanā samācitassa puññassa icchitatthe pariṇāmanaṃ dassento āha ‘‘ciraṭṭhitatthaṃ dhammassā’’tiādi. Tattha dhammassa ciraṭṭhitatthaṃ imaṃ vinayasaṃvaṇṇanaṃ karontena saddhammabahumānena mayā yañca puññaṃ samācitaṃ, sabbassa tassa puññassa ānubhāvena sabbepi pāṇino dhammarājassa bhagavato saddhammarasasevino bhavantu.
សទ្ធម្មោ ចិរំ តិដ្ឋតុ, ទេវោ កាលេ វស្សំ វស្សន្តោ ចិរំ បជំ សត្តសមូហំ តប្បេតុ។ រាជា ធម្មេន មេទនិំ រក្ខតូតិ យោជនា។ ឥតិសទ្ទោ បរិសមាបនត្ថោ។ ឥតិ បរិនិដ្ឋំ សុដ្ឋុ អាបនំ ទដ្ឋព្ពន្តីតិ អត្ថោ។
Saddhammo ciraṃ tiṭṭhatu, devo kāle vassaṃ vassanto ciraṃ pajaṃ sattasamūhaṃ tappetu. Rājā dhammena medaniṃ rakkhatūti yojanā. Itisaddo parisamāpanattho. Iti pariniṭṭhaṃ suṭṭhu āpanaṃ daṭṭhabbantīti attho.
សទ្ធា ច ពុទ្ធិ ច វីរិយញ្ច សទ្ធាពុទ្ធិវីរិយានិ, វិសុទ្ធានិ ច តានិ សទ្ធាពុទ្ធិវីរិយានិ ចេតិ វិសុទ្ធសទ្ធាពុទ្ធិវីរិយានិ, បរមានិ ច តានិ វិសុទ្ធសទ្ធាពុទ្ធិវីរិយានិ ចេតិ បរមវិសុទ្ធសទ្ធាពុទ្ធិវីរិយានិ, តេហិ បរិមណ្ឌិតោ បរមវិសុទ្ធសទ្ធាពុទ្ធិវីរិយបដិមណ្ឌិតោ, តេន, ថេរេនាតិ សម្ពន្ធោ។ សីលញ្ច អាចារោ ច អជ្ជវញ្ច មទ្ទវញ្ច សីលាចារជ្ជវមទ្ទវានិ, តានិ អាទីនិ យេសំ តេតិ សីលាចារជ្ជវមទ្ទវាទយោ, អាទិសទ្ទេន ខន្តិសោរច្ចាទយោ សង្គណ្ហាតិ, តេយេវ គុណាតិ សីលាចារជ្ជវមទ្ទវាទិគុណា, តេសំ សមុទយោតិ សីលាចារជ្ជវមទ្ទវាទិគុណសមុទយោ, តេន សមុទិតោ សុដ្ឋុ បាកដោតិ សីលាចារជ្ជវមទ្ទវាទិគុណសមុទយសមុទិតោ, តេន ថេរេនាតិ សម្ពន្ធោ។
Saddhā ca buddhi ca vīriyañca saddhābuddhivīriyāni, visuddhāni ca tāni saddhābuddhivīriyāni ceti visuddhasaddhābuddhivīriyāni, paramāni ca tāni visuddhasaddhābuddhivīriyāni ceti paramavisuddhasaddhābuddhivīriyāni, tehi parimaṇḍito paramavisuddhasaddhābuddhivīriyapaṭimaṇḍito, tena, therenāti sambandho. Sīlañca ācāro ca ajjavañca maddavañca sīlācārajjavamaddavāni, tāni ādīni yesaṃ teti sīlācārajjavamaddavādayo, ādisaddena khantisoraccādayo saṅgaṇhāti, teyeva guṇāti sīlācārajjavamaddavādiguṇā, tesaṃ samudayoti sīlācārajjavamaddavādiguṇasamudayo, tena samudito suṭṭhu pākaṭoti sīlācārajjavamaddavādiguṇasamudayasamudito, tena therenāti sambandho.
សកសមយោ ច សមយន្តរោ ច សកសមយសមយន្តរា, តេយេវ បន គហនសទិសត្តា គហនន្តិ សកសមយសមយន្តរគហនំ, តស្ស អជ្ឈោគាហណំ សកសមយសមយន្តរគហនជ្ឈោគាហណំ, តស្មិំ សមត្ថោ សកសមយសមយន្តរគហនជ្ឈោគាហណសមត្ថោ។ តេន ថេរេនាតិ សម្ពន្ធោ។ វិសេសេន អញ្ជតិ បាកដំ ករោតីតិ វិយត្តោ, បុគ្គលោ, វិយត្តស្ស ឥទំ វេយ្យត្តិយំ, សតិ។ បញ្ញា ច វេយ្យត្តិយញ្ច បញ្ញាវេយ្យត្តិយំ, តេន សមន្នាគតេនាតិ សម្ពន្ធោ។ សមន្នាគតេន ថេរេនាតិ យោជនា។
Sakasamayo ca samayantaro ca sakasamayasamayantarā, teyeva pana gahanasadisattā gahananti sakasamayasamayantaragahanaṃ, tassa ajjhogāhaṇaṃ sakasamayasamayantaragahanajjhogāhaṇaṃ, tasmiṃ samattho sakasamayasamayantaragahanajjhogāhaṇasamattho. Tena therenāti sambandho. Visesena añjati pākaṭaṃ karotīti viyatto, puggalo, viyattassa idaṃ veyyattiyaṃ, sati. Paññā ca veyyattiyañca paññāveyyattiyaṃ, tena samannāgatenāti sambandho. Samannāgatena therenāti yojanā.
តីណិ បិដកានីតិ តិបិដកំ, តមេវ បរិយាបុណិតព្ពត្តា បរិយត្តីតិ តិបិដកបរិយត្តិ, តស្ស បភេទោ ឯត្ថ សត្ថុសាសនេតិ តិបិដកបរិយត្តិបភេទំ, តស្មិំ។ សហ អដ្ឋកថាយាតិ សាដ្ឋកថំ, សត្ថុ សាសនំ, តស្មិំ សត្ថុសាសនេតិ សម្ពន្ធោ។ សត្ថុនោ បរិយត្តិបដិបត្តិបដិវេធវសេន តិវិធំ សាសនំ សត្ថុសាសនំ, ព្យាសោបិ យុជ្ជតេវ, តស្មិំ សត្ថុសាសនេ ‘‘អប្បដិហត’’ឥតិ បទេន សម្ពន្ធិតព្ពំ។ អប្បដិហតំ ញាណំ អប្បដិហតញាណំ, ឥទំ តស្មិំ វិនយសំវណ្ណនាកាលេ ថេរស្ស បដិវេធញាណាភាវតោ សុតមយចិន្តាមយញាណំ សន្ធាយ វុត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ។ អប្បដិហតញាណស្ស បភាវោ ឯតស្សាតិ អប្បដិហតញាណបភាវោ, តេន ថេរេនាតិ សម្ពន្ធោ។ មហន្តំ វេយ្យាករណមេតស្សាតិ មហាវេយ្យាករណោ, ឥមិនា សិក្ខានិរុត្តិអាទីហិ ឆឡង្គេ មហន្តវេយ្យាករណេ ថេរស្ស អប្បដិហតញាណបភាវតំ ទស្សេតិ, តេន មហាវេយ្យាករណេន ថេរេនាតិ សម្ពន្ធោ។
Tīṇi piṭakānīti tipiṭakaṃ, tameva pariyāpuṇitabbattā pariyattīti tipiṭakapariyatti, tassa pabhedo ettha satthusāsaneti tipiṭakapariyattipabhedaṃ, tasmiṃ. Saha aṭṭhakathāyāti sāṭṭhakathaṃ, satthu sāsanaṃ, tasmiṃ satthusāsaneti sambandho. Satthuno pariyattipaṭipattipaṭivedhavasena tividhaṃ sāsanaṃ satthusāsanaṃ, byāsopi yujjateva, tasmiṃ satthusāsane ‘‘appaṭihata’’iti padena sambandhitabbaṃ. Appaṭihataṃ ñāṇaṃ appaṭihatañāṇaṃ, idaṃ tasmiṃ vinayasaṃvaṇṇanākāle therassa paṭivedhañāṇābhāvato sutamayacintāmayañāṇaṃ sandhāya vuttanti daṭṭhabbaṃ. Appaṭihatañāṇassa pabhāvo etassāti appaṭihatañāṇapabhāvo, tena therenāti sambandho. Mahantaṃ veyyākaraṇametassāti mahāveyyākaraṇo, iminā sikkhāniruttiādīhi chaḷaṅge mahantaveyyākaraṇe therassa appaṭihatañāṇapabhāvataṃ dasseti, tena mahāveyyākaraṇena therenāti sambandho.
ករណំ វុច្ចតិ ឋានំ ករិយតិ ឧច្ចារិយតិ ឯត្ថ, ឯតេនាតិ វា វចនត្ថេន, ករណស្ស សម្បត្តិ ករណសម្បត្តិ, តាយ ជនិតំ ករណសម្បត្តិជនិតំ។ សុខេន ថេរមុខតោ វិនិគ្គតំ សុខវិនិគ្គតំ, ករណសម្បត្តិជនិតេន ហេតុភូតេន សុខវិនិគ្គតំ ករណសម្បត្តិជនិតសុខវិនិគ្គតំ។ មធុរវចនញ្ច ឧទារវចនញ្ច មធុរោទារវចនំ, បុព្ពបទេ ឧត្តរបទលោបោ, ឥមិនា កេដុភបករណេ (សុពោធាលំការេ ១២៧-១៤២ គាថាសុ) វុត្តេសុ ទសសុ សទ្ទគុណេសុ មធុរតាគុណេន ច ឧទារតាគុណេន ច សមន្នាគតភាវំ ទស្សេតិ។ ករណសម្បត្តិជនិតសុខវិនិគ្គតញ្ច តំ មធុរោទារវចនញ្ចេតិ ករណសម្បត្តិជនិតសុខវិនិគ្គតមធុរោទារវចនំ។ អថ វា ករណសម្បត្តិជនិតញ្ច តំ សុខវិនិគ្គតមធុរោទារវចនញ្ចេតិ ករណសម្បត្តិជនិតសុខវិនិគ្គតមធុរោទារវចនំ។ ឯលំ វុច្ចតិ ទុរុត្តទោសោ, នត្ថិ ឯលមេតស្សាតិ នេលា, សោយេវ វណ្ណោ នេលវណ្ណោ, តេន យុត្តំ នេលវណ្ណយុត្តំ, ករណសម្បត្តិជនិតសុខវិនិគ្គតមធុរោទារវចនំ នេលវណ្ណយុត្តមេតស្សាតិ ករណសម្បត្តិជនិតសុខវិនិគ្គតមធុរោទារវចននេលវណ្ណយុត្តោ, ថេរោ។ វិសេសនបរបទសមាសោ, នេលវណ្ណយុត្តករណសម្បត្តិ ជនិតសុខវិនិគ្គតមធុរោទារវចនោតិ ហិ អត្ថោ, តេន ថេរេនាតិ សម្ពន្ធោ។ យុត្តញ្ច បរិសាយ សោតេន អនុរូបត្តា, មុត្តញ្ច បរិសាយ វិសារទត្តាតិ យុត្តមុត្តំ, វចនំ, តំ វទតិ សីលេនាតិ យុត្តមុត្តវាទី, តេន ថេរេនាតិ សម្ពន្ធោ។
Karaṇaṃ vuccati ṭhānaṃ kariyati uccāriyati ettha, etenāti vā vacanatthena, karaṇassa sampatti karaṇasampatti, tāya janitaṃ karaṇasampattijanitaṃ. Sukhena theramukhato viniggataṃ sukhaviniggataṃ, karaṇasampattijanitena hetubhūtena sukhaviniggataṃ karaṇasampattijanitasukhaviniggataṃ. Madhuravacanañca udāravacanañca madhurodāravacanaṃ, pubbapade uttarapadalopo, iminā keṭubhapakaraṇe (subodhālaṃkāre 127-142 gāthāsu) vuttesu dasasu saddaguṇesu madhuratāguṇena ca udāratāguṇena ca samannāgatabhāvaṃ dasseti. Karaṇasampattijanitasukhaviniggatañca taṃ madhurodāravacanañceti karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacanaṃ. Atha vā karaṇasampattijanitañca taṃ sukhaviniggatamadhurodāravacanañceti karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacanaṃ. Elaṃ vuccati duruttadoso, natthi elametassāti nelā, soyeva vaṇṇo nelavaṇṇo, tena yuttaṃ nelavaṇṇayuttaṃ, karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacanaṃ nelavaṇṇayuttametassāti karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacananelavaṇṇayutto, thero. Visesanaparapadasamāso, nelavaṇṇayuttakaraṇasampatti janitasukhaviniggatamadhurodāravacanoti hi attho, tena therenāti sambandho. Yuttañca parisāya sotena anurūpattā, muttañca parisāya visāradattāti yuttamuttaṃ, vacanaṃ, taṃ vadati sīlenāti yuttamuttavādī, tena therenāti sambandho.
កម្មសស្សតឧច្ឆេទឥស្សរនិម្មានាទិវសេន នានា វាទា ឯតេសន្តិ វាទិនោ, នានាវាទា ជនា, វាទីនំ, វាទីសុ វា វរោ កម្មកិរិយវាទត្តាតិ វាទិវរោ, តេន ថេរេនាតិ សម្ពន្ធោ។ បាឡិយា អត្ថំ វណ្ណេតុំ សមត្ថត្តា មហន្តោ កវិ មហាកវិ, តេន ថេរេនាតិ សម្ពន្ធោ។
Kammasassataucchedaissaranimmānādivasena nānā vādā etesanti vādino, nānāvādā janā, vādīnaṃ, vādīsu vā varo kammakiriyavādattāti vādivaro, tena therenāti sambandho. Pāḷiyā atthaṃ vaṇṇetuṃ samatthattā mahanto kavi mahākavi, tena therenāti sambandho.
អត្ថធម្មនិរុត្តិបដិភានវសេន បភិន្នាយ បដិសម្ភិទាយ បរិវារិតោតិ បភិន្នបដិសម្ភិទាបរិវារោ, តស្មិំ ឧត្តរិមនុស្សធម្មេតិ សម្ពន្ធោ។ ឆ អភិញ្ញា ច បដិសម្ភិទា ច ឆឡភិញ្ញាបដិសម្ភិទា, តា អាទយោ យេសំ តេតិ ឆឡភិញ្ញាបដិសម្ភិទាទយោ, អាទិសទ្ទេន តេវិជ្ជាទយោ សង្គណ្ហាតិ។ ឆឡភិញ្ញាបដិសម្ភិទាទយោ បភេទា ឯតស្សាតិ ឆឡភិញ្ញាបដិសម្ភិទាទិប្បភេទោ, សោយេវ គុណោ ឆឡភិញ្ញាបដិសម្ភិទាទិប្បភេទគុណោ, តេន បដិមណ្ឌិតោ ឆឡភិញ្ញាបដិសម្ភិទាទិប្បភេទគុណបដិមណ្ឌិតោ, តស្មិំ ឧត្តរិមនុស្សធម្មេតិ សម្ពន្ធោ។ ឧត្តរិមនុស្សានំ ឈានលាភិអាទីនំ ធម្មោ ឧត្តរិមនុស្សធម្មោ, អថ វា មនុស្សានំ កុសលកម្មបថសង្ខាតធម្មតោ ឧត្តរីតិ ឧត្តរិមនុស្សធម្មោ, ឈានាទិធម្មោ, តស្មិំ, ‘‘សុប្បតិដ្ឋិត’’ ឥតិ បទេន សម្ពន្ធិតព្ពំ។ សុប្បតិដ្ឋិតា ពុទ្ធិ ឯតេសន្តិ សុប្បតិដ្ឋិតពុទ្ធិនោ, តេសំ ថេរានន្តិ សម្ពន្ធោ។ ថេរានំ វំសេ បការេន ទិប្បន្តិ, បទីបោ វិយាតិ វា ថេរវំសប្បទីបា, តេសំ។ ថិរោ សីលសមាធិបញ្ញាសង្ខាតោ គុណោ ឯតេសមត្ថីតិ ថេរា, តេសំ, វំសាលង្ការភូតេនាតិ សម្ពន្ធោ។ មហាវិហារេ វសនសីលា វសនធម្មា, វសនេ សាធុការីតិ វា មហាវិហារវាសិនោ, តេសំ, ថេរានន្តិ សម្ពន្ធោ ។ វំសេ អលង្ការោ, វំសស្ស វាតិ វំសាលង្ការោ, សោ ហុត្វា ភូតោ, វំសាលង្ការភាវំ វា បត្តោតិ វំសាលង្ការភូតោ, តេន ថេរេនាតិ សម្ពន្ធោ។
Atthadhammaniruttipaṭibhānavasena pabhinnāya paṭisambhidāya parivāritoti pabhinnapaṭisambhidāparivāro, tasmiṃ uttarimanussadhammeti sambandho. Cha abhiññā ca paṭisambhidā ca chaḷabhiññāpaṭisambhidā, tā ādayo yesaṃ teti chaḷabhiññāpaṭisambhidādayo, ādisaddena tevijjādayo saṅgaṇhāti. Chaḷabhiññāpaṭisambhidādayo pabhedā etassāti chaḷabhiññāpaṭisambhidādippabhedo, soyeva guṇo chaḷabhiññāpaṭisambhidādippabhedaguṇo, tena paṭimaṇḍito chaḷabhiññāpaṭisambhidādippabhedaguṇapaṭimaṇḍito, tasmiṃ uttarimanussadhammeti sambandho. Uttarimanussānaṃ jhānalābhiādīnaṃ dhammo uttarimanussadhammo, atha vā manussānaṃ kusalakammapathasaṅkhātadhammato uttarīti uttarimanussadhammo, jhānādidhammo, tasmiṃ, ‘‘suppatiṭṭhita’’ iti padena sambandhitabbaṃ. Suppatiṭṭhitā buddhi etesanti suppatiṭṭhitabuddhino, tesaṃ therānanti sambandho. Therānaṃ vaṃse pakārena dippanti, padīpo viyāti vā theravaṃsappadīpā, tesaṃ. Thiro sīlasamādhipaññāsaṅkhāto guṇo etesamatthīti therā, tesaṃ, vaṃsālaṅkārabhūtenāti sambandho. Mahāvihāre vasanasīlā vasanadhammā, vasane sādhukārīti vā mahāvihāravāsino, tesaṃ, therānanti sambandho . Vaṃse alaṅkāro, vaṃsassa vāti vaṃsālaṅkāro, so hutvā bhūto, vaṃsālaṅkārabhāvaṃ vā pattoti vaṃsālaṅkārabhūto, tena therenāti sambandho.
វិបុលា ច សា វិសុទ្ធា ចេតិ វិបុលវិសុទ្ធា, វិសេសនោភយបទោ, វិបុលវិសុទ្ធា ពុទ្ធិ ឯតស្សាតិ វិបុលវិសុទ្ធពុទ្ធិ, តេន ថេរេនាតិ សម្ពន្ធោ។ នាមមេវ នាមធេយ្យំ, គហិតំ នាមធេយ្យមេតស្សាតិ គហិតនាមធេយ្យោ , តេន ថេរេន កតា សមន្តបាសាទិកា នាម អយំ វិនយសំវណ្ណនា តិដ្ឋតូតិ សម្ពន្ធោ។
Vipulā ca sā visuddhā ceti vipulavisuddhā, visesanobhayapado, vipulavisuddhā buddhi etassāti vipulavisuddhabuddhi, tena therenāti sambandho. Nāmameva nāmadheyyaṃ, gahitaṃ nāmadheyyametassāti gahitanāmadheyyo, tena therena katā samantapāsādikā nāma ayaṃ vinayasaṃvaṇṇanā tiṭṭhatūti sambandho.
សុទ្ធចិត្តស្ស តាទិនោ លោកជេដ្ឋស្ស មហេសិនោ ‘‘ពុទ្ធោ’’តិ នាមម្បិ យាវ លោកម្ហិ បវត្តតិ, តាវ លោកនិត្ថរណេសីនំ កុលបុត្តានំ សីលវិសុទ្ធាយ នយំ ទស្សេន្តី លោកស្មិំ តិដ្ឋតូតិ យោជនា។
Suddhacittassa tādino lokajeṭṭhassa mahesino ‘‘buddho’’ti nāmampi yāva lokamhi pavattati, tāva lokanittharaṇesīnaṃ kulaputtānaṃ sīlavisuddhāya nayaṃ dassentī lokasmiṃ tiṭṭhatūti yojanā.
ឥតិ និគមនស្ស អត្ថយោជនា សមត្តា។
Iti nigamanassa atthayojanā samattā.
