| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
។ នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស។
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
ខុទ្ទកនិកាយេ
Khuddakanikāye
ថេរគាថា-អដ្ឋកថា
Theragāthā-aṭṭhakathā
(ទុតិយោ ភាគោ)
(Dutiyo bhāgo)
៤. ចតុក្កនិបាតោ
4. Catukkanipāto
១. នាគសមាលត្ថេរគាថាវណ្ណនា
1. Nāgasamālattheragāthāvaṇṇanā
អលង្កតាតិអាទិកា អាយស្មតោ នាគសមាលត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ គិម្ហសមយេ សូរិយាតបសន្តត្តាយ ភូមិយា គច្ឆន្តំ សត្ថារំ ទិស្វា បសន្នមានសោ ឆត្តំ អទាសិ។ សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សក្យរាជកុលេ និព្ពត្តិត្វា នាគសមាលោតិ លទ្ធនាមោ វយប្បត្តោ ញាតិសមាគមេ បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា កិញ្ចិ កាលំ ភគវតោ ឧបដ្ឋាកោ អហោសិ។ សោ ឯកទិវសំ នគរំ បិណ្ឌាយ បវិដ្ឋោ អលង្កតបដិយត្តំ អញ្ញតរំ នច្ចកិំ មហាបថេ តូរិយេសុ វជ្ជន្តេសុ នច្ចន្តិំ ទិស្វា, ‘‘អយំ ចិត្តកិរិយវាយោធាតុវិប្ផារវសេន ករជកាយស្ស តថា តថា បរិវត្តិ, អហោ អនិច្ចា សង្ខារា’’តិ ខយវយំ បដ្ឋបេត្វា វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៤៦.៣៧-៤៨) –
Alaṅkatātiādikā āyasmato nāgasamālattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto gimhasamaye sūriyātapasantattāya bhūmiyā gacchantaṃ satthāraṃ disvā pasannamānaso chattaṃ adāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sakyarājakule nibbattitvā nāgasamāloti laddhanāmo vayappatto ñātisamāgame paṭiladdhasaddho pabbajitvā kiñci kālaṃ bhagavato upaṭṭhāko ahosi. So ekadivasaṃ nagaraṃ piṇḍāya paviṭṭho alaṅkatapaṭiyattaṃ aññataraṃ naccakiṃ mahāpathe tūriyesu vajjantesu naccantiṃ disvā, ‘‘ayaṃ cittakiriyavāyodhātuvipphāravasena karajakāyassa tathā tathā parivatti, aho aniccā saṅkhārā’’ti khayavayaṃ paṭṭhapetvā vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.46.37-48) –
‘‘អង្គារជាតា បថវី, កុក្កុឡានុគតា មហី;
‘‘Aṅgārajātā pathavī, kukkuḷānugatā mahī;
បទុមុត្តរោ ភគវា, អព្ភោកាសម្ហិ ចង្កមិ។
Padumuttaro bhagavā, abbhokāsamhi caṅkami.
‘‘បណ្ឌរំ ឆត្តមាទាយ, អទ្ធានំ បដិបជ្ជហំ;
‘‘Paṇḍaraṃ chattamādāya, addhānaṃ paṭipajjahaṃ;
តត្ថ ទិស្វាន សម្ពុទ្ធំ, វិត្តិ មេ ឧបបជ្ជថ។
Tattha disvāna sambuddhaṃ, vitti me upapajjatha.
‘‘មរីចិយោត្ថដា ភូមិ, អង្គារាវ មហី អយំ;
‘‘Marīciyotthaṭā bhūmi, aṅgārāva mahī ayaṃ;
ឧបហន្តិ មហាវាតា, សរីរស្សាសុខេបនា។
Upahanti mahāvātā, sarīrassāsukhepanā.
‘‘សីតំ ឧណ្ហំ វិហនន្តំ, វាតាតបនិវារណំ;
‘‘Sītaṃ uṇhaṃ vihanantaṃ, vātātapanivāraṇaṃ;
បដិគ្គណ្ហ ឥមំ ឆត្តំ, ផស្សយិស្សាមិ និព្ពុតិំ។
Paṭiggaṇha imaṃ chattaṃ, phassayissāmi nibbutiṃ.
‘‘អនុកម្បកោ ការុណិកោ, បទុមុត្តរោ មហាយសោ;
‘‘Anukampako kāruṇiko, padumuttaro mahāyaso;
មម សង្កប្បមញ្ញាយ, បដិគ្គណ្ហិ តទា ជិនោ។
Mama saṅkappamaññāya, paṭiggaṇhi tadā jino.
‘‘តិំសកប្បានិ ទេវិន្ទោ, ទេវរជ្ជមការយិំ;
‘‘Tiṃsakappāni devindo, devarajjamakārayiṃ;
សតានំ បញ្ចក្ខត្តុញ្ច, ចក្កវត្តី អហោសហំ។
Satānaṃ pañcakkhattuñca, cakkavattī ahosahaṃ.
‘‘បទេសរជ្ជំ វិបុលំ, គណនាតោ អសង្ខិយំ;
‘‘Padesarajjaṃ vipulaṃ, gaṇanāto asaṅkhiyaṃ;
អនុភោមិ សកំ កម្មំ, បុព្ពេ សុកតមត្តនោ។
Anubhomi sakaṃ kammaṃ, pubbe sukatamattano.
‘‘អយំ មេ បច្ឆិមា ជាតិ, ចរិមោ វត្តតេ ភវោ;
‘‘Ayaṃ me pacchimā jāti, carimo vattate bhavo;
អជ្ជាបិ សេតច្ឆត្តំ មេ, សព្ពកាលំ ធរីយតិ។
Ajjāpi setacchattaṃ me, sabbakālaṃ dharīyati.
‘‘សតសហស្សិតោ កប្បេ, យំ ឆត្តមទទិំ តទា;
‘‘Satasahassito kappe, yaṃ chattamadadiṃ tadā;
ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ឆត្តទានស្សិទំ ផលំ។
Duggatiṃ nābhijānāmi, chattadānassidaṃ phalaṃ.
‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
អរហត្តំ បន បត្វា –
Arahattaṃ pana patvā –
២៦៧.
267.
‘‘អលង្កតា សុវសនា, មាលិនី ចន្ទនុស្សទា;
‘‘Alaṅkatā suvasanā, mālinī candanussadā;
មជ្ឈេ មហាបថេ នារី, តូរិយេ នច្ចតិ នដ្ដកី។
Majjhe mahāpathe nārī, tūriye naccati naṭṭakī.
២៦៨.
268.
‘‘បិណ្ឌិកាយ បវិដ្ឋោហំ, គច្ឆន្តោ នំ ឧទិក្ខិសំ;
‘‘Piṇḍikāya paviṭṭhohaṃ, gacchanto naṃ udikkhisaṃ;
អលង្កតំ សុវសនំ, មច្ចុបាសំវ ឱឌ្ឌិតំ។
Alaṅkataṃ suvasanaṃ, maccupāsaṃva oḍḍitaṃ.
២៦៩.
269.
‘‘តតោ មេ មនសីការោ, យោនិសោ ឧទបជ្ជថ;
‘‘Tato me manasīkāro, yoniso udapajjatha;
អាទីនវោ បាតុរហុ, និព្ពិទា សមតិដ្ឋថ។
Ādīnavo pāturahu, nibbidā samatiṭṭhatha.
២៧០.
270.
‘‘តតោ ចិត្តំ វិមុច្ចិ មេ, បស្ស ធម្មសុធម្មតំ;
‘‘Tato cittaṃ vimucci me, passa dhammasudhammataṃ;
តិស្សោ វិជ្ជា អនុប្បត្តា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។ –
Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsana’’nti. –
ចតូហិ គាថាហិ អត្តនោ បដិបត្តិកិត្តនមុខេន អញ្ញំ ព្យាកាសិ។
Catūhi gāthāhi attano paṭipattikittanamukhena aññaṃ byākāsi.
តត្ថ អលង្កតាតិ ហត្ថូបគាទិអាភរណេហិ អលង្កតគត្តា។ សុវសនាតិ សុន្ទរវសនា សោភនវត្ថនិវត្ថា។ មាលិនីតិ មាលាធារិនី បិឡន្ធិតបុប្ផមាលា។ ចន្ទនុស្សទាតិ ចន្ទនានុលេបលិត្តសរីរា។ មជ្ឈេ មហាបថេ នារី, តូរិយេ នច្ចតិ នដ្ដកីតិ យថាវុត្តដ្ឋានេ ឯកា នារី នដ្ដកី នាដកិត្ថី នគរវីថិយា មជ្ឈេ បញ្ចង្គិកេ តូរិយេ វជ្ជន្តេ នច្ចតិ, យថាបដ្ឋបិតំ នច្ចំ ករោតិ។
Tattha alaṅkatāti hatthūpagādiābharaṇehi alaṅkatagattā. Suvasanāti sundaravasanā sobhanavatthanivatthā. Mālinīti mālādhārinī piḷandhitapupphamālā. Candanussadāti candanānulepalittasarīrā. Majjhe mahāpathe nārī, tūriye naccati naṭṭakīti yathāvuttaṭṭhāne ekā nārī naṭṭakī nāṭakitthī nagaravīthiyā majjhe pañcaṅgike tūriye vajjante naccati, yathāpaṭṭhapitaṃ naccaṃ karoti.
បិណ្ឌិកាយាតិ ភិក្ខាយ។ បវិដ្ឋោហន្តិ នគរំ បវិដ្ឋោ អហំ។ គច្ឆន្តោ នំ ឧទិក្ខិសន្តិ នគរវីថិយំ គច្ឆន្តោ បរិស្សយបរិហរណត្ថំ វីថិំ ឱលោកេន្តោ តំ នដ្ដកិំ ឱលោកេសិំ។ កិំ វិយ? មច្ចុបាសំវ ឱឌ្ឌិតន្តិ យថា មច្ចុស្ស មច្ចុរាជស្ស បាសភូតោ រូបាទិកោ ឱឌ្ឌិតោ លោកេ អនុវិចរិត្វា ឋិតោ ឯកំសេន សត្តានំ អនត្ថាវហោ, ឯវំ សាបិ អប្បដិសង្ខានេ ឋិតានំ អន្ធបុថុជ្ជនានំ ឯកំសតោ អនត្ថាវហាតិ មច្ចុបាសសទិសី វុត្តា។
Piṇḍikāyāti bhikkhāya. Paviṭṭhohanti nagaraṃ paviṭṭho ahaṃ. Gacchanto naṃ udikkhisanti nagaravīthiyaṃ gacchanto parissayapariharaṇatthaṃ vīthiṃ olokento taṃ naṭṭakiṃ olokesiṃ. Kiṃ viya? Maccupāsaṃva oḍḍitanti yathā maccussa maccurājassa pāsabhūto rūpādiko oḍḍito loke anuvicaritvā ṭhito ekaṃsena sattānaṃ anatthāvaho, evaṃ sāpi appaṭisaṅkhāne ṭhitānaṃ andhaputhujjanānaṃ ekaṃsato anatthāvahāti maccupāsasadisī vuttā.
តតោតិ តស្មា មច្ចុបាសសទិសត្តា។ មេតិ មយ្ហំ។ មនសីការោ យោនិសោ ឧទបជ្ជថាតិ ‘‘អយំ អដ្ឋិសង្ឃាតោ ន្ហារុសម្ពន្ធោ មំសេន អនុបលិត្តោ ឆវិយា បដិច្ឆន្នោ អសុចិទុគ្គន្ធជេគុច្ឆបដិក្កូលោ អនិច្ចុច្ឆាទនបរិមទ្ទនភេទនវិទ្ធំសនធម្មោ ឦទិសេ វិការេ ទស្សេតី’’តិ ឯវំ យោនិសោ មនសិការោ ឧប្បជ្ជិ។ អាទីនវោ បាតុរហូតិ ឯវំ កាយស្ស សភាវូបធារណមុខេន តស្ស ច តំនិស្សិតានញ្ច ចិត្តចេតសិកានំ ឧទយព្ពយំ សរសបភង្គុតញ្ច មនសិ ករោតោ តេសុ ច យក្ខរក្ខសាទីសុ វិយ ភយតោ ឧបដ្ឋហន្តេសុ តត្ថ មេ អនេកាការអាទីនវោ ទោសោ បាតុរហោសិ។ តប្បដិបក្ខតោ ច និព្ពានេ អានិសំសោ។ និព្ពិទា សមតិដ្ឋថាតិ និព្ពិន្ទនំ អាទីនវានុបស្សនានុភាវសិទ្ធំ និព្ពិទាញាណំ មម ហទយេ សណ្ឋាសិ, មុហុត្តម្បិ តេសំ រូបារូបធម្មានំ គហណេ ចិត្តំ នាហោសិ, អញ្ញទត្ថុ មុញ្ចិតុកាមតាទិវសេន តត្ថ ឧទាសីនមេវ ជាតន្តិ អត្ថោ។
Tatoti tasmā maccupāsasadisattā. Meti mayhaṃ. Manasīkāro yoniso udapajjathāti ‘‘ayaṃ aṭṭhisaṅghāto nhārusambandho maṃsena anupalitto chaviyā paṭicchanno asuciduggandhajegucchapaṭikkūlo aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṃsanadhammo īdise vikāre dassetī’’ti evaṃ yoniso manasikāro uppajji. Ādīnavo pāturahūti evaṃ kāyassa sabhāvūpadhāraṇamukhena tassa ca taṃnissitānañca cittacetasikānaṃ udayabbayaṃ sarasapabhaṅgutañca manasi karoto tesu ca yakkharakkhasādīsu viya bhayato upaṭṭhahantesu tattha me anekākāraādīnavo doso pāturahosi. Tappaṭipakkhato ca nibbāne ānisaṃso. Nibbidā samatiṭṭhathāti nibbindanaṃ ādīnavānupassanānubhāvasiddhaṃ nibbidāñāṇaṃ mama hadaye saṇṭhāsi, muhuttampi tesaṃ rūpārūpadhammānaṃ gahaṇe cittaṃ nāhosi, aññadatthu muñcitukāmatādivasena tattha udāsīnameva jātanti attho.
តតោតិ វិបស្សនាញាណតោ បរំ។ ចិត្តំ វិមុច្ចិ មេតិ លោកុត្តរភាវនាយ វត្តមានាយ មគ្គបដិបាដិយា សព្ពកិលេសេហិ មម ចិត្តំ វិមុត្តំ អហោសិ។ ឯតេន ផលុប្បត្តិំ ទស្សេតិ។ មគ្គក្ខណេ ហិ កិលេសា វិមុច្ចន្តិ នាម, ផលក្ខណេ វិមុត្តាតិ។ សេសំ វុត្តនយមេវ។
Tatoti vipassanāñāṇato paraṃ. Cittaṃ vimucci meti lokuttarabhāvanāya vattamānāya maggapaṭipāṭiyā sabbakilesehi mama cittaṃ vimuttaṃ ahosi. Etena phaluppattiṃ dasseti. Maggakkhaṇe hi kilesā vimuccanti nāma, phalakkhaṇe vimuttāti. Sesaṃ vuttanayameva.
នាគសមាលត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Nāgasamālattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ១. នាគសមាលត្ថេរគាថា • 1. Nāgasamālattheragāthā
