Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / জাতকপাল়ি • Jātakapāḷi

২২. মহানিপাতো

22. Mahānipāto

৫৩৮. মূগপক্খজাতকং (১)

538. Mūgapakkhajātakaṃ (1)

.

1.

‘‘মা পণ্ডিচ্চযং 1 ৰিভাৰয, বালমতো ভৰ সব্বপাণিনং।

‘‘Mā paṇḍiccayaṃ 2 vibhāvaya, bālamato bhava sabbapāṇinaṃ;

সব্বো তং জনো ওচিনাযতু, এৰং তৰ অত্থো ভৰিস্সতি’’॥

Sabbo taṃ jano ocināyatu, evaṃ tava attho bhavissati’’.

.

2.

‘‘করোমি তে তং ৰচনং, যং মং ভণসি দেৰতে।

‘‘Karomi te taṃ vacanaṃ, yaṃ maṃ bhaṇasi devate;

অত্থকামাসি মে অম্ম, হিতকামাসি দেৰতে’’॥

Atthakāmāsi me amma, hitakāmāsi devate’’.

.

3.

‘‘কিং নু সন্তরমানোৰ, কাসুং খণসি সারথি।

‘‘Kiṃ nu santaramānova, kāsuṃ khaṇasi sārathi;

পুট্ঠো মে সম্ম অক্খাহি, কিং কাসুযা করিস্সসি’’॥

Puṭṭho me samma akkhāhi, kiṃ kāsuyā karissasi’’.

.

4.

‘‘রঞ্ঞো মূগো চ পক্খো চ, পুত্তো জাতো অচেতসো।

‘‘Rañño mūgo ca pakkho ca, putto jāto acetaso;

সোম্হি রঞ্ঞা সমজ্ঝিট্ঠো, পুত্তং মে নিখণং ৰনে’’॥

Somhi raññā samajjhiṭṭho, puttaṃ me nikhaṇaṃ vane’’.

.

5.

‘‘ন বধিরো ন মূগোস্মি, ন পক্খো ন চ ৰীকলো 3

‘‘Na badhiro na mūgosmi, na pakkho na ca vīkalo 4;

অধম্মং সারথি কযিরা, মং চে ত্ৰং নিখণং ৰনে’’॥

Adhammaṃ sārathi kayirā, maṃ ce tvaṃ nikhaṇaṃ vane’’.

.

6.

‘‘ঊরূ বাহুং 5 চ মে পস্স, ভাসিতঞ্চ সুণোহি মে।

‘‘Ūrū bāhuṃ 6 ca me passa, bhāsitañca suṇohi me;

অধম্মং সারথি কযিরা, মং চে ত্ৰং নিখণং ৰনে’’॥

Adhammaṃ sārathi kayirā, maṃ ce tvaṃ nikhaṇaṃ vane’’.

.

7.

‘‘দেৰতা নুসি গন্ধব্বো, অদু 7 সক্কো পুরিন্দদো।

‘‘Devatā nusi gandhabbo, adu 8 sakko purindado;

কো ৰা ত্ৰং কস্স ৰা পুত্তো, কথং জানেমু তং মযং’’॥

Ko vā tvaṃ kassa vā putto, kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ’’.

.

8.

‘‘নম্হি দেৰো ন গন্ধব্বো, নাপি সক্কো পুরিন্দদো।

‘‘Namhi devo na gandhabbo, nāpi sakko purindado;

কাসিরঞ্ঞো অহং পুত্তো, যং কাসুযা নিখঞ্ঞসি 9

Kāsirañño ahaṃ putto, yaṃ kāsuyā nikhaññasi 10.

.

9.

‘‘তস্স রঞ্ঞো অহং পুত্তো, যং ত্ৰং সম্মূপজীৰসি 11

‘‘Tassa rañño ahaṃ putto, yaṃ tvaṃ sammūpajīvasi 12;

অধম্মং সারথি কযিরা, মং চে ত্ৰং নিখণং ৰনে॥

Adhammaṃ sārathi kayirā, maṃ ce tvaṃ nikhaṇaṃ vane.

১০.

10.

‘‘যস্স রুক্খস্স ছাযায, নিসীদেয্য সযেয্য ৰা।

‘‘Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā;

ন তস্স সাখং ভঞ্জেয্য, মিত্তদুব্ভো 13 হি পাপকো॥

Na tassa sākhaṃ bhañjeyya, mittadubbho 14 hi pāpako.

১১.

11.

‘‘যথা রুক্খো তথা রাজা, যথা সাখা তথা অহং।

‘‘Yathā rukkho tathā rājā, yathā sākhā tathā ahaṃ;

যথা ছাযূপগো পোসো, এৰং ত্ৰমসি সারথি।

Yathā chāyūpago poso, evaṃ tvamasi sārathi;

অধম্মং সারথি কযিরা, মং চে ত্ৰং নিখণং ৰনে॥

Adhammaṃ sārathi kayirā, maṃ ce tvaṃ nikhaṇaṃ vane.

১২.

12.

‘‘পহূতভক্খো 15 ভৰতি, ৰিপ্পৰুট্ঠো 16 সকং 17 ঘরা।

‘‘Pahūtabhakkho 18 bhavati, vippavuṭṭho 19 sakaṃ 20 gharā;

বহূ নং উপজীৰন্তি, যো মিত্তানং ন দুব্ভতি॥

Bahū naṃ upajīvanti, yo mittānaṃ na dubbhati.

১৩.

13.

‘‘যং যং জনপদং যাতি, নিগমে রাজধানিযো।

‘‘Yaṃ yaṃ janapadaṃ yāti, nigame rājadhāniyo;

সব্বত্থ পূজিতো হোতি, যো মিত্তানং ন দুব্ভতি॥

Sabbattha pūjito hoti, yo mittānaṃ na dubbhati.

১৪.

14.

‘‘নাস্স চোরা পসাহন্তি 21, নাতিমঞ্ঞন্তি খত্তিযা 22

‘‘Nāssa corā pasāhanti 23, nātimaññanti khattiyā 24;

সব্বে অমিত্তে তরতি, যো মিত্তানং ন দুব্ভতি॥

Sabbe amitte tarati, yo mittānaṃ na dubbhati.

১৫.

15.

‘‘অক্কুদ্ধো সঘরং এতি, সভাযং 25 পটিনন্দিতো।

‘‘Akkuddho sagharaṃ eti, sabhāyaṃ 26 paṭinandito;

ঞাতীনং উত্তমো হোতি, যো মিত্তানং ন দুব্ভতি॥

Ñātīnaṃ uttamo hoti, yo mittānaṃ na dubbhati.

১৬.

16.

‘‘সক্কত্ৰা সক্কতো হোতি, গরু হোতি সগারৰো 27

‘‘Sakkatvā sakkato hoti, garu hoti sagāravo 28;

ৰণ্ণকিত্তিভতো হোতি, যো মিত্তানং ন দুব্ভতি॥

Vaṇṇakittibhato hoti, yo mittānaṃ na dubbhati.

১৭.

17.

‘‘পূজকো লভতে পূজং, ৰন্দকো পটিৰন্দনং।

‘‘Pūjako labhate pūjaṃ, vandako paṭivandanaṃ;

যসো কিত্তিঞ্চ পপ্পোতি, যো মিত্তানং ন দুব্ভতি॥

Yaso kittiñca pappoti, yo mittānaṃ na dubbhati.

১৮.

18.

‘‘অগ্গি যথা পজ্জলতি, দেৰতাৰ ৰিরোচতি।

‘‘Aggi yathā pajjalati, devatāva virocati;

সিরিযা অজহিতো হোতি, যো মিত্তানং ন দুব্ভতি॥

Siriyā ajahito hoti, yo mittānaṃ na dubbhati.

১৯.

19.

‘‘গাৰো তস্স পজাযন্তি, খেত্তে ৰুত্তং ৰিরূহতি।

‘‘Gāvo tassa pajāyanti, khette vuttaṃ virūhati;

ৰুত্তানং ফলমস্নাতি, যো মিত্তানং ন দুব্ভতি॥

Vuttānaṃ phalamasnāti, yo mittānaṃ na dubbhati.

২০.

20.

‘‘দরিতো পব্বতাতো ৰা, রুক্খতো পতিতো নরো।

‘‘Darito pabbatāto vā, rukkhato patito naro;

চুতো পতিট্ঠং লভতি, যো মিত্তানং ন দুব্ভতি॥

Cuto patiṭṭhaṃ labhati, yo mittānaṃ na dubbhati.

২১.

21.

‘‘ৰিরূল়্হমূলসন্তানং, নিগ্রোধমিৰ মালুতো।

‘‘Virūḷhamūlasantānaṃ, nigrodhamiva māluto;

অমিত্তা নপ্পসাহন্তি, যো মিত্তানং ন দুব্ভতি’’॥

Amittā nappasāhanti, yo mittānaṃ na dubbhati’’.

২২.

22.

‘‘এহি তং পটিনেস্সামি, রাজপুত্ত সকং ঘরং।

‘‘Ehi taṃ paṭinessāmi, rājaputta sakaṃ gharaṃ;

রজ্জং কারেহি ভদ্দন্তে, কিং অরঞ্ঞে করিস্সসি’’॥

Rajjaṃ kārehi bhaddante, kiṃ araññe karissasi’’.

২৩.

23.

‘‘অলং মে তেন রজ্জেন, ঞাতকেহি 29 ধনেন ৰা।

‘‘Alaṃ me tena rajjena, ñātakehi 30 dhanena vā;

যং মে অধম্মচরিযায, রজ্জং লব্ভেথ সারথি’’॥

Yaṃ me adhammacariyāya, rajjaṃ labbhetha sārathi’’.

২৪.

24.

‘‘পুণ্ণপত্তং মং লাভেহি 31, রাজপুত্ত ইতো গতো।

‘‘Puṇṇapattaṃ maṃ lābhehi 32, rājaputta ito gato;

পিতা মাতা চ মে দজ্জুং, রাজপুত্ত তযী গতে॥

Pitā mātā ca me dajjuṃ, rājaputta tayī gate.

২৫.

25.

‘‘ওরোধা চ কুমারা চ, ৰেসিযানা চ ব্রাহ্মণা।

‘‘Orodhā ca kumārā ca, vesiyānā ca brāhmaṇā;

তেপি অত্তমনা দজ্জুং, রাজপুত্ত তযী গতে॥

Tepi attamanā dajjuṃ, rājaputta tayī gate.

২৬.

26.

‘‘হত্থারোহা 33 অনীকট্ঠা, রথিকা পত্তিকারকা।

‘‘Hatthārohā 34 anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā;

তেপি অত্তমনা দজ্জুং 35, রাজপুত্ত তযী গতে॥

Tepi attamanā dajjuṃ 36, rājaputta tayī gate.

২৭.

27.

‘‘বহুধঞ্ঞা জানপদা 37, নেগমা চ সমাগতা।

‘‘Bahudhaññā jānapadā 38, negamā ca samāgatā;

উপাযনানি মে দজ্জুং, রাজপুত্ত তযী গতে’’॥

Upāyanāni me dajjuṃ, rājaputta tayī gate’’.

২৮.

28.

‘‘পিতু মাতু চহং চত্তো, রট্ঠস্স নিগমস্স চ।

‘‘Pitu mātu cahaṃ catto, raṭṭhassa nigamassa ca;

অথো সব্বকুমারানং, নত্থি ময্হং সকং ঘরং॥

Atho sabbakumārānaṃ, natthi mayhaṃ sakaṃ gharaṃ.

২৯.

29.

‘‘অনুঞ্ঞাতো অহং মত্যা, সঞ্চত্তো পিতরা মহং।

‘‘Anuññāto ahaṃ matyā, sañcatto pitarā mahaṃ;

একোরঞ্ঞে পব্বজিতো, ন কামে অভিপত্থযে॥

Ekoraññe pabbajito, na kāme abhipatthaye.

৩০.

30.

‘‘অপি অতরমানানং, ফলাসাৰ সমিজ্ঝতি।

‘‘Api ataramānānaṃ, phalāsāva samijjhati;

ৰিপক্কব্রহ্মচরিযোস্মি, এৰং জানাহি সারথি॥

Vipakkabrahmacariyosmi, evaṃ jānāhi sārathi.

৩১.

31.

‘‘অপি অতরমানানং, সম্মদত্থো ৰিপচ্চতি।

‘‘Api ataramānānaṃ, sammadattho vipaccati;

ৰিপক্কব্রহ্মচরিযোস্মি, নিক্খন্তো অকুতোভযো’’॥

Vipakkabrahmacariyosmi, nikkhanto akutobhayo’’.

৩২.

32.

‘‘এৰং ৰগ্গুকথো সন্তো, ৰিসট্ঠৰচনো চসি 39

‘‘Evaṃ vaggukatho santo, visaṭṭhavacano casi 40;

কস্মা পিতু চ মাতুচ্চ, সন্তিকে ন ভণী তদা’’॥

Kasmā pitu ca mātucca, santike na bhaṇī tadā’’.

৩৩.

33.

‘‘নাহং অসন্ধিতা 41 পক্খো, ন বধিরো অসোততা।

‘‘Nāhaṃ asandhitā 42 pakkho, na badhiro asotatā;

নাহং অজিৰ্হতা মূগো, মা মং মূগমধারযি 43

Nāhaṃ ajivhatā mūgo, mā maṃ mūgamadhārayi 44.

৩৪.

34.

‘‘পুরিমং সরামহং জাতিং, যত্থ রজ্জমকারযিং।

‘‘Purimaṃ sarāmahaṃ jātiṃ, yattha rajjamakārayiṃ;

কারযিত্ৰা তহিং রজ্জং, পাপত্থং নিরযং ভুসং॥

Kārayitvā tahiṃ rajjaṃ, pāpatthaṃ nirayaṃ bhusaṃ.

৩৫.

35.

‘‘ৰীসতিঞ্চেৰ ৰস্সানি, তহিং রজ্জমকারযিং।

‘‘Vīsatiñceva vassāni, tahiṃ rajjamakārayiṃ;

অসীতিৰস্সসহস্সানি, নিরযম্হি অপচ্চিসং 45

Asītivassasahassāni, nirayamhi apaccisaṃ 46.

৩৬.

36.

‘‘তস্স রজ্জস্সহং ভীতো, মা মং রজ্জাভিসেচযুং 47

‘‘Tassa rajjassahaṃ bhīto, mā maṃ rajjābhisecayuṃ 48;

তস্মা পিতু চ মাতুচ্চ, সন্তিকে ন ভণিং তদা॥

Tasmā pitu ca mātucca, santike na bhaṇiṃ tadā.

৩৭.

37.

‘‘উচ্ছঙ্গে মং নিসাদেত্ৰা, পিতা অত্থানুসাসতি।

‘‘Ucchaṅge maṃ nisādetvā, pitā atthānusāsati;

একং হনথ বন্ধথ, একং খারাপতচ্ছিকং 49

Ekaṃ hanatha bandhatha, ekaṃ khārāpatacchikaṃ 50;

একং সূলস্মিং উপ্পেথ 51, ইচ্চস্স মনুসাসতি॥

Ekaṃ sūlasmiṃ uppetha 52, iccassa manusāsati.

৩৮.

38.

‘‘তাযাহং 53 ফরুসং সুত্ৰা, ৰাচাযো সমুদীরিতা।

‘‘Tāyāhaṃ 54 pharusaṃ sutvā, vācāyo samudīritā;

অমূগো মূগৰণ্ণেন, অপক্খো পক্খসম্মতো।

Amūgo mūgavaṇṇena, apakkho pakkhasammato;

সকে মুত্তকরীসস্মিং, অচ্ছাহং সম্পরিপ্লুতো॥

Sake muttakarīsasmiṃ, acchāhaṃ samparipluto.

৩৯.

39.

‘‘কসিরঞ্চ পরিত্তঞ্চ, তঞ্চ দুক্খেন সংযুতং।

‘‘Kasirañca parittañca, tañca dukkhena saṃyutaṃ;

কোমং 55 জীৰিতমাগম্ম, ৰেরং কযিরাথ কেনচি॥

Komaṃ 56 jīvitamāgamma, veraṃ kayirātha kenaci.

৪০.

40.

‘‘পঞ্ঞায চ অলাভেন, ধম্মস্স চ অদস্সনা।

‘‘Paññāya ca alābhena, dhammassa ca adassanā;

কোমং 57 জীৰিতমাগম্ম, ৰেরং কযিরাথ কেনচি॥

Komaṃ 58 jīvitamāgamma, veraṃ kayirātha kenaci.

৪১.

41.

‘‘অপি অতরমানানং, ফলাসাৰ সমিজ্ঝতি।

‘‘Api ataramānānaṃ, phalāsāva samijjhati;

ৰিপক্কব্রহ্মচরিযোস্মি, এৰং জানাহি সারথি॥

Vipakkabrahmacariyosmi, evaṃ jānāhi sārathi.

৪২.

42.

‘‘অপি অতরমানানং, সম্মদত্থো ৰিপচ্চতি।

‘‘Api ataramānānaṃ, sammadattho vipaccati;

ৰিপক্কব্রহ্মচরিযোস্মি, নিক্খন্তো অকুতোভযো’’॥

Vipakkabrahmacariyosmi, nikkhanto akutobhayo’’.

৪৩.

43.

‘‘অহম্পি পব্বজিস্সামি, রাজপুত্ত তৰন্তিকে।

‘‘Ahampi pabbajissāmi, rājaputta tavantike;

অৰ্হাযস্সু 59 মং ভদ্দন্তে, পব্বজ্জা মম রুচ্চতি’’॥

Avhāyassu 60 maṃ bhaddante, pabbajjā mama ruccati’’.

৪৪.

44.

‘‘রথং নিয্যাদযিত্ৰান, অনণো এহি সারথি।

‘‘Rathaṃ niyyādayitvāna, anaṇo ehi sārathi;

অনণস্স হি পব্বজ্জা, এতং ইসীহি ৰণ্ণিতং’’॥

Anaṇassa hi pabbajjā, etaṃ isīhi vaṇṇitaṃ’’.

৪৫.

45.

‘‘যদেৰ ত্যাহং ৰচনং, অকরং ভদ্দমত্থু তে।

‘‘Yadeva tyāhaṃ vacanaṃ, akaraṃ bhaddamatthu te;

তদেৰ মে ত্ৰং ৰচনং, যাচিতো কত্তুমরহসি॥

Tadeva me tvaṃ vacanaṃ, yācito kattumarahasi.

৪৬.

46.

‘‘ইধেৰ তাৰ অচ্ছস্সু, যাৰ রাজানমানযে।

‘‘Idheva tāva acchassu, yāva rājānamānaye;

অপ্পেৰ তে পিতা দিস্ৰা, পতীতো সুমনো সিযা’’॥

Appeva te pitā disvā, patīto sumano siyā’’.

৪৭.

47.

‘‘করোমি তেতং ৰচনং, যং মং ভণসি সারথি।

‘‘Karomi tetaṃ vacanaṃ, yaṃ maṃ bhaṇasi sārathi;

অহম্পি দট্ঠুকামোস্মি, পিতরং মে ইধাগতং॥

Ahampi daṭṭhukāmosmi, pitaraṃ me idhāgataṃ.

৪৮.

48.

‘‘এহি সম্ম নিৰত্তস্সু, কুসলং ৰজ্জাসি ঞাতিনং।

‘‘Ehi samma nivattassu, kusalaṃ vajjāsi ñātinaṃ;

মাতরং পিতরং ময্হং, ৰুত্তো ৰজ্জাসি ৰন্দনং’’॥

Mātaraṃ pitaraṃ mayhaṃ, vutto vajjāsi vandanaṃ’’.

৪৯.

49.

তস্স পাদে গহেত্ৰান, কত্ৰা চ নং পদক্খিণং।

Tassa pāde gahetvāna, katvā ca naṃ padakkhiṇaṃ;

সারথি রথমারুয্হ, রাজদ্ৰারং উপাগমি॥

Sārathi rathamāruyha, rājadvāraṃ upāgami.

৫০.

50.

‘‘সুঞ্ঞং মাতা রথং দিস্ৰা, একং সারথিমাগতং।

‘‘Suññaṃ mātā rathaṃ disvā, ekaṃ sārathimāgataṃ;

অস্সুপুণ্ণেহি নেত্তেহি, রোদন্তী নং উদিক্খতি॥

Assupuṇṇehi nettehi, rodantī naṃ udikkhati.

৫১.

51.

‘‘অযং সো সারথি এতি, নিহন্ত্ৰা মম অত্রজং।

‘‘Ayaṃ so sārathi eti, nihantvā mama atrajaṃ;

নিহতো নূন মে পুত্তো, পথব্যা ভূমিৰড্ঢনো॥

Nihato nūna me putto, pathabyā bhūmivaḍḍhano.

৫২.

52.

‘‘অমিত্তা নূন নন্দন্তি, পতীতা নূন ৰেরিনো।

‘‘Amittā nūna nandanti, patītā nūna verino;

আগতং সারথিং দিস্ৰা, নিহন্ত্ৰা মম অত্রজং॥

Āgataṃ sārathiṃ disvā, nihantvā mama atrajaṃ.

৫৩.

53.

‘‘সুঞ্ঞং মাতা রথং দিস্ৰা, একং সারথিমাগতং।

‘‘Suññaṃ mātā rathaṃ disvā, ekaṃ sārathimāgataṃ;

অস্সুপুণ্ণেহি নেত্তেহি, রোদন্তী পরিপুচ্ছি নং 61

Assupuṇṇehi nettehi, rodantī paripucchi naṃ 62.

৫৪.

54.

‘‘কিন্নু মূগো কিং নু পক্খো, কিন্নু সো ৰিলপী তদা।

‘‘Kinnu mūgo kiṃ nu pakkho, kinnu so vilapī tadā;

নিহঞ্ঞমানো ভূমিযা, তং মে অক্খাহি সারথি॥

Nihaññamāno bhūmiyā, taṃ me akkhāhi sārathi.

৫৫.

55.

‘‘কথং হত্থেহি পাদেহি, মূগপক্খো ৰিৰজ্জযি।

‘‘Kathaṃ hatthehi pādehi, mūgapakkho vivajjayi;

নিহঞ্ঞমানো ভূমিযা, তং মে অক্খাহি পুচ্ছিতো’’॥

Nihaññamāno bhūmiyā, taṃ me akkhāhi pucchito’’.

৫৬.

56.

‘‘অক্খেয্যং 63 তে অহং অয্যে, দজ্জাসি অভযং মম।

‘‘Akkheyyaṃ 64 te ahaṃ ayye, dajjāsi abhayaṃ mama;

যং মে সুতং ৰা দিট্ঠং ৰা, রাজপুত্তস্স সন্তিকে’’॥

Yaṃ me sutaṃ vā diṭṭhaṃ vā, rājaputtassa santike’’.

৫৭.

57.

‘‘অভযং সম্ম তে দম্মি, অভীতো ভণ সারথি।

‘‘Abhayaṃ samma te dammi, abhīto bhaṇa sārathi;

যং তে সুতং ৰা দিট্ঠং ৰা, রাজপুত্তস্স সন্তিকে’’॥

Yaṃ te sutaṃ vā diṭṭhaṃ vā, rājaputtassa santike’’.

৫৮.

58.

‘‘ন সো মূগো ন সো পক্খো, ৰিসট্ঠৰচনো চ সো।

‘‘Na so mūgo na so pakkho, visaṭṭhavacano ca so;

রজ্জস্স কির সো ভীতো, অকরা 65 আলযে বহূ॥

Rajjassa kira so bhīto, akarā 66 ālaye bahū.

৫৯.

59.

‘‘পুরিমং সরতি সো জাতিং, যত্থ রজ্জমকারযি।

‘‘Purimaṃ sarati so jātiṃ, yattha rajjamakārayi;

কারযিত্ৰা তহিং রজ্জং, পাপত্থ নিরযং ভুসং॥

Kārayitvā tahiṃ rajjaṃ, pāpattha nirayaṃ bhusaṃ.

৬০.

60.

‘‘ৰীসতিঞ্চেৰ ৰস্সানি, তহিং রজ্জমকারযি।

‘‘Vīsatiñceva vassāni, tahiṃ rajjamakārayi;

অসীতিৰস্সসহস্সানি, নিরযম্হি অপচ্চি সো॥

Asītivassasahassāni, nirayamhi apacci so.

৬১.

61.

‘‘তস্স রজ্জস্স সো ভীতো, মা মং রজ্জাভিসেচযুং।

‘‘Tassa rajjassa so bhīto, mā maṃ rajjābhisecayuṃ;

তস্মা পিতু চ মাতুচ্চ, সন্তিকে ন ভণী তদা॥

Tasmā pitu ca mātucca, santike na bhaṇī tadā.

৬২.

62.

‘‘অঙ্গপচ্চঙ্গসম্পন্নো, আরোহপরিণাহৰা।

‘‘Aṅgapaccaṅgasampanno, ārohapariṇāhavā;

ৰিসট্ঠৰচনো পঞ্ঞো, মগ্গে সগ্গস্স তিট্ঠতি॥

Visaṭṭhavacano pañño, magge saggassa tiṭṭhati.

৬৩.

63.

‘‘সচে ত্ৰং দট্ঠুকামাসি, রাজপুত্তং 67 তৰত্রজং।

‘‘Sace tvaṃ daṭṭhukāmāsi, rājaputtaṃ 68 tavatrajaṃ;

এহি তং পাপযিস্সামি, যত্থ সম্মতি তেমিযো’’॥

Ehi taṃ pāpayissāmi, yattha sammati temiyo’’.

৬৪.

64.

‘‘যোজযন্তু রথে অস্সে, কচ্ছং নাগান 69 বন্ধথ।

‘‘Yojayantu rathe asse, kacchaṃ nāgāna 70 bandhatha;

উদীরযন্তু সঙ্খপণৰা, ৰাদন্তু 71 একপোক্খরা॥

Udīrayantu saṅkhapaṇavā, vādantu 72 ekapokkharā.

৬৫.

65.

‘‘ৰাদন্তু 73 ভেরী সন্নদ্ধা, ৰগ্গূ ৰাদন্তু দুন্দুভী।

‘‘Vādantu 74 bherī sannaddhā, vaggū vādantu dundubhī;

নেগমা চ মং অন্ৰেন্তু, গচ্ছং পুত্তনিৰেদকো 75

Negamā ca maṃ anventu, gacchaṃ puttanivedako 76.

৬৬.

66.

‘‘ওরোধা চ কুমারা চ, ৰেসিযানা চ ব্রাহ্মণা।

‘‘Orodhā ca kumārā ca, vesiyānā ca brāhmaṇā;

খিপ্পং যানানি যোজেন্তু, গচ্ছং পুত্তনিৰেদকো 77

Khippaṃ yānāni yojentu, gacchaṃ puttanivedako 78.

৬৭.

67.

‘‘হত্থারোহা অনীকট্ঠা, রথিকা পত্তিকারকা।

‘‘Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā;

খিপ্পং যানানি যোজেন্তু, গচ্ছং পুত্তনিৰেদকো 79

Khippaṃ yānāni yojentu, gacchaṃ puttanivedako 80.

৬৮.

68.

‘‘সমাগতা জানপদা, নেগমা চ সমাগতা।

‘‘Samāgatā jānapadā, negamā ca samāgatā;

খিপ্পং যানানি যোজেন্তু, গচ্ছং পুত্তনিৰেদকো’’ 81

Khippaṃ yānāni yojentu, gacchaṃ puttanivedako’’ 82.

৬৯.

69.

‘‘অস্সে চ সারথী যুত্তে, সিন্ধৰে সীঘৰাহনে।

‘‘Asse ca sārathī yutte, sindhave sīghavāhane;

রাজদ্ৰারং উপাগচ্ছুং, যুত্তা দেৰ ইমে হযা’’॥

Rājadvāraṃ upāgacchuṃ, yuttā deva ime hayā’’.

৭০.

70.

‘‘থূলা জৰেন হাযন্তি, কিসা হাযন্তি থামুনা।

‘‘Thūlā javena hāyanti, kisā hāyanti thāmunā;

কিসে থূলে ৰিৰজ্জেত্ৰা, সংসট্ঠা যোজিতা হযা’’॥

Kise thūle vivajjetvā, saṃsaṭṭhā yojitā hayā’’.

৭১.

71.

‘‘ততো রাজা তরমানো, যুত্তমারুয্হ সন্দনং।

‘‘Tato rājā taramāno, yuttamāruyha sandanaṃ;

ইত্থাগারং অজ্ঝভাসি 83, সব্বাৰ অনুযাথ মং॥

Itthāgāraṃ ajjhabhāsi 84, sabbāva anuyātha maṃ.

৭২.

72.

‘‘ৰালবীজনিমুণ্হীসং, খগ্গং ছত্তঞ্চ পণ্ডরং।

‘‘Vālabījanimuṇhīsaṃ, khaggaṃ chattañca paṇḍaraṃ;

উপাধি রথমারুয্হ 85, সুৰণ্ণেহি অলঙ্কতা॥

Upādhi rathamāruyha 86, suvaṇṇehi alaṅkatā.

৭৩.

73.

‘‘ততো স 87 রাজা পাযাসি, পুরক্খত্ৰান সারথিং।

‘‘Tato sa 88 rājā pāyāsi, purakkhatvāna sārathiṃ;

খিপ্পমেৰ উপাগচ্ছি, যত্থ সম্মতি তেমিযো॥

Khippameva upāgacchi, yattha sammati temiyo.

৭৪.

74.

‘‘তঞ্চ দিস্ৰান আযন্তং, জলন্তমিৰ তেজসা।

‘‘Tañca disvāna āyantaṃ, jalantamiva tejasā;

খত্তসঙ্ঘপরিব্যূল়্হং 89, তেমিযো এতদব্রৰি’’॥

Khattasaṅghaparibyūḷhaṃ 90, temiyo etadabravi’’.

৭৫.

75.

‘‘কচ্চি নু তাত কুসলং, কচ্চি তাত অনামযং।

‘‘Kacci nu tāta kusalaṃ, kacci tāta anāmayaṃ;

সব্বা চ 91 রাজকঞ্ঞাযো, অরোগা ময্হ মাতরো’’॥

Sabbā ca 92 rājakaññāyo, arogā mayha mātaro’’.

৭৬.

76.

‘‘কুসলঞ্চেৰ মে পুত্ত, অথো পুত্ত অনামযং।

‘‘Kusalañceva me putta, atho putta anāmayaṃ;

সব্বা চ রাজকঞ্ঞাযো, অরোগা তুয্হ মাতরো’’॥

Sabbā ca rājakaññāyo, arogā tuyha mātaro’’.

৭৭.

77.

‘‘কচ্চি অমজ্জপো 93 তাত, কচ্চি তে সুরমপ্পিযং।

‘‘Kacci amajjapo 94 tāta, kacci te suramappiyaṃ;

কচ্চি সচ্চে চ ধম্মে চ, দানে তে রমতে মনো’’॥

Kacci sacce ca dhamme ca, dāne te ramate mano’’.

৭৮.

78.

‘‘অমজ্জপো অহং পুত্ত, অথো মে সুরমপ্পিযং।

‘‘Amajjapo ahaṃ putta, atho me suramappiyaṃ;

অথো সচ্চে চ ধম্মে চ, দানে মে রমতে মনো’’॥

Atho sacce ca dhamme ca, dāne me ramate mano’’.

৭৯.

79.

‘‘কচ্চি অরোগং যোগ্গং তে, কচ্চি ৰহতি ৰাহনং।

‘‘Kacci arogaṃ yoggaṃ te, kacci vahati vāhanaṃ;

কচ্চি তে ব্যাধযো নত্থি, সরীরস্সুপতাপনা’’॥

Kacci te byādhayo natthi, sarīrassupatāpanā’’.

৮০.

80.

‘‘অথো অরোগং যোগ্গং মে, অথো ৰহতি ৰাহনং।

‘‘Atho arogaṃ yoggaṃ me, atho vahati vāhanaṃ;

অথো মে ব্যাধযো নত্থি, সরীরস্সুপতাপনা’’ 95

Atho me byādhayo natthi, sarīrassupatāpanā’’ 96.

৮১.

81.

‘‘কচ্চি অন্তা চ তে ফীতা, মজ্ঝে চ বহলা তৰ।

‘‘Kacci antā ca te phītā, majjhe ca bahalā tava;

কোট্ঠাগারঞ্চ কোসঞ্চ, কচ্চি তে পটিসন্থতং’’ 97

Koṭṭhāgārañca kosañca, kacci te paṭisanthataṃ’’ 98.

৮২.

82.

‘‘অথো অন্তা চ মে ফীতা, মজ্ঝে চ বহলা মম।

‘‘Atho antā ca me phītā, majjhe ca bahalā mama;

কোট্ঠাগারঞ্চ কোসঞ্চ, সব্বং মে পটিসন্থতং’’॥

Koṭṭhāgārañca kosañca, sabbaṃ me paṭisanthataṃ’’.

৮৩.

83.

‘‘স্ৰাগতং তে মহারাজ, অথো তে অদুরাগতং।

‘‘Svāgataṃ te mahārāja, atho te adurāgataṃ;

পতিট্ঠপেন্তু 99 পল্লঙ্কং, যত্থ রাজা নিসক্কতি’’॥

Patiṭṭhapentu 100 pallaṅkaṃ, yattha rājā nisakkati’’.

৮৪.

84.

‘‘ইধেৰ তে নিসীদস্সু 101, নিযতে পণ্ণসন্থরে।

‘‘Idheva te nisīdassu 102, niyate paṇṇasanthare;

এত্তো উদকমাদায, পাদে পক্খালযস্সু 103 তে’’॥

Etto udakamādāya, pāde pakkhālayassu 104 te’’.

৮৫.

85.

‘‘ইদম্পি পণ্ণকং ময্হং, রন্ধং রাজ অলোণকং।

‘‘Idampi paṇṇakaṃ mayhaṃ, randhaṃ rāja aloṇakaṃ;

পরিভুঞ্জ মহারাজ, পাহুনো মেসিধাগতো’’ 105

Paribhuñja mahārāja, pāhuno mesidhāgato’’ 106.

৮৬.

86.

‘‘ন চাহং 107 পণ্ণং ভুঞ্জামি, ন হেতং ময্হ ভোজনং।

‘‘Na cāhaṃ 108 paṇṇaṃ bhuñjāmi, na hetaṃ mayha bhojanaṃ;

সালীনং ওদনং ভুঞ্জে, সুচিং মংসূপসেচনং’’॥

Sālīnaṃ odanaṃ bhuñje, suciṃ maṃsūpasecanaṃ’’.

৮৭.

87.

‘‘অচ্ছেরকং মং পটিভাতি, এককম্পি রহোগতং।

‘‘Accherakaṃ maṃ paṭibhāti, ekakampi rahogataṃ;

এদিসং ভুঞ্জমানানং, কেন ৰণ্ণো পসীদতি’’॥

Edisaṃ bhuñjamānānaṃ, kena vaṇṇo pasīdati’’.

৮৮.

88.

‘‘একো রাজ নিপজ্জামি, নিযতে পণ্ণসন্থরে।

‘‘Eko rāja nipajjāmi, niyate paṇṇasanthare;

তায মে একসেয্যায, রাজ ৰণ্ণো পসীদতি॥

Tāya me ekaseyyāya, rāja vaṇṇo pasīdati.

৮৯.

89.

‘‘ন চ নেত্তিংসবন্ধা 109 মে, রাজরক্খা উপট্ঠিতা।

‘‘Na ca nettiṃsabandhā 110 me, rājarakkhā upaṭṭhitā;

তায মে সুখসেয্যায, রাজ ৰণ্ণো পসীদতি॥

Tāya me sukhaseyyāya, rāja vaṇṇo pasīdati.

৯০.

90.

‘‘অতীতং নানুসোচামি, নপ্পজপ্পামিনাগতং 111

‘‘Atītaṃ nānusocāmi, nappajappāmināgataṃ 112;

পচ্চুপ্পন্নেন যাপেমি, তেন ৰণ্ণো পসীদতি॥

Paccuppannena yāpemi, tena vaṇṇo pasīdati.

৯১.

91.

‘‘অনাগতপ্পজপ্পায, অতীতস্সানুসোচনা।

‘‘Anāgatappajappāya, atītassānusocanā;

এতেন বালা সুস্সন্তি, নল়োৰ হরিতো লুতো’’॥

Etena bālā sussanti, naḷova harito luto’’.

৯২.

92.

‘‘হত্থানীকং রথানীকং, অস্সে পত্তী চ ৰম্মিনো।

‘‘Hatthānīkaṃ rathānīkaṃ, asse pattī ca vammino;

নিৰেসনানি রম্মানি, অহং পুত্ত দদামি তে॥

Nivesanāni rammāni, ahaṃ putta dadāmi te.

৯৩.

93.

‘‘ইত্থাগারম্পি তে দম্মি, সব্বালঙ্কারভূসিতং।

‘‘Itthāgārampi te dammi, sabbālaṅkārabhūsitaṃ;

তা পুত্ত পটিপজ্জস্সু 113, ত্ৰং নো রাজা ভৰিস্সসি॥

Tā putta paṭipajjassu 114, tvaṃ no rājā bhavissasi.

৯৪.

94.

‘‘কুসলা নচ্চগীতস্স, সিক্খিতা চাতুরিত্থিযো 115

‘‘Kusalā naccagītassa, sikkhitā cāturitthiyo 116;

কামে তং রমযিস্সন্তি, কিং অরঞ্ঞে করিস্সসি॥

Kāme taṃ ramayissanti, kiṃ araññe karissasi.

৯৫.

95.

‘‘পটিরাজূহি তে কঞ্ঞা, আনযিস্সং অলঙ্কতা।

‘‘Paṭirājūhi te kaññā, ānayissaṃ alaṅkatā;

তাসু পুত্তে জনেত্ৰান, অথ পচ্ছা পব্বজিস্সসি॥

Tāsu putte janetvāna, atha pacchā pabbajissasi.

৯৬.

96.

‘‘যুৰা চ দহরো চাসি 117, পঠমুপ্পত্তিকো 118 সুসু।

‘‘Yuvā ca daharo cāsi 119, paṭhamuppattiko 120 susu;

রজ্জং কারেহি ভদ্দন্তে, কিং অরঞ্ঞে করিস্সসি’’॥

Rajjaṃ kārehi bhaddante, kiṃ araññe karissasi’’.

৯৭.

97.

‘‘যুৰা চরে ব্রহ্মচরিযং, ব্রহ্মচারী যুৰা সিযা।

‘‘Yuvā care brahmacariyaṃ, brahmacārī yuvā siyā;

দহরস্স হি পব্বজ্জা, এতং ইসীহি ৰণ্ণিতং॥

Daharassa hi pabbajjā, etaṃ isīhi vaṇṇitaṃ.

৯৮.

98.

‘‘যুৰা চরে ব্রহ্মচরিযং, ব্রহ্মচারী যুৰা সিযা।

‘‘Yuvā care brahmacariyaṃ, brahmacārī yuvā siyā;

ব্রহ্মচরিযং চরিস্সামি, নাহং রজ্জেন মত্থিকো॥

Brahmacariyaṃ carissāmi, nāhaṃ rajjena matthiko.

৯৯.

99.

‘‘পস্সামি ৰোহং দহরং, অম্ম তাত ৰদন্তরং 121

‘‘Passāmi vohaṃ daharaṃ, amma tāta vadantaraṃ 122;

কিচ্ছালদ্ধং পিযং পুত্তং, অপ্পত্ৰাৰ জরং মতং॥

Kicchāladdhaṃ piyaṃ puttaṃ, appatvāva jaraṃ mataṃ.

১০০.

100.

‘‘পস্সামি ৰোহং দহরিং, কুমারিং চারুদস্সনিং।

‘‘Passāmi vohaṃ dahariṃ, kumāriṃ cārudassaniṃ;

নৰৰংসকল়ীরংৰ, পলুগ্গং জীৰিতক্খযং 123

Navavaṃsakaḷīraṃva, paluggaṃ jīvitakkhayaṃ 124.

১০১.

101.

‘‘দহরাপি হি মিয্যন্তি, নরা চ অথ নারিযো।

‘‘Daharāpi hi miyyanti, narā ca atha nāriyo;

তত্থ কো ৰিস্সসে পোসো, দহরোম্হীতি জীৰিতে॥

Tattha ko vissase poso, daharomhīti jīvite.

১০২.

102.

‘‘যস্স রত্যা ৰিৰসানে, আযু অপ্পতরং সিযা।

‘‘Yassa ratyā vivasāne, āyu appataraṃ siyā;

অপ্পোদকেৰ মচ্ছানং, কিং নু কোমারকং 125 তহিং॥

Appodakeva macchānaṃ, kiṃ nu komārakaṃ 126 tahiṃ.

১০৩.

103.

‘‘নিচ্চমব্ভাহতো লোকো, নিচ্চঞ্চ পরিৰারিতো।

‘‘Niccamabbhāhato loko, niccañca parivārito;

অমোঘাসু ৰজন্তীসু, কিং মং রজ্জেভিসিঞ্চসি’’ 127

Amoghāsu vajantīsu, kiṃ maṃ rajjebhisiñcasi’’ 128.

১০৪.

104.

‘‘কেন মব্ভাহতো লোকো, কেন চ পরিৰারিতো।

‘‘Kena mabbhāhato loko, kena ca parivārito;

কাযো অমোঘা গচ্ছন্তি, তং মে অক্খাহি পুচ্ছিতো’’॥

Kāyo amoghā gacchanti, taṃ me akkhāhi pucchito’’.

১০৫.

105.

‘‘মচ্চুনাব্ভাহতো লোকো, জরায পরিৰারিতো।

‘‘Maccunābbhāhato loko, jarāya parivārito;

রত্যো অমোঘা গচ্ছন্তি, এৰং জানাহি খত্তিয॥

Ratyo amoghā gacchanti, evaṃ jānāhi khattiya.

১০৬.

106.

‘‘যথাপি তন্তে ৰিততে 129, যং যদেৰূপৰিয্যতি 130

‘‘Yathāpi tante vitate 131, yaṃ yadevūpaviyyati 132;

অপ্পকং হোতি ৰেতব্বং, এৰং মচ্চান জীৰিতং॥

Appakaṃ hoti vetabbaṃ, evaṃ maccāna jīvitaṃ.

১০৭.

107.

‘‘যথা ৰারিৰহো পূরো, গচ্ছং নুপনিৰত্ততি 133

‘‘Yathā vārivaho pūro, gacchaṃ nupanivattati 134;

এৰমাযু মনুস্সানং, গচ্ছং নুপনিৰত্ততি॥

Evamāyu manussānaṃ, gacchaṃ nupanivattati.

১০৮.

108.

‘‘যথা ৰারিৰহো পূরো, ৰহে রুক্খেপকূলজে।

‘‘Yathā vārivaho pūro, vahe rukkhepakūlaje;

এৰং জরামরণেন, ৰুয্হন্তে সব্বপাণিনো’’॥

Evaṃ jarāmaraṇena, vuyhante sabbapāṇino’’.

১০৯.

109.

‘‘হত্থানীকং রথানীকং, অস্সে পত্তী চ ৰম্মিনো।

‘‘Hatthānīkaṃ rathānīkaṃ, asse pattī ca vammino;

নিৰেসনানি রম্মানি, অহং পুত্ত দদামি তে॥

Nivesanāni rammāni, ahaṃ putta dadāmi te.

১১০.

110.

‘‘ইত্থাগারম্পি তে দম্মি, সব্বালঙ্কারভূসিতং।

‘‘Itthāgārampi te dammi, sabbālaṅkārabhūsitaṃ;

তা পুত্ত পটিপজ্জস্সু, ত্ৰং নো রাজা ভৰিস্সসি॥

Tā putta paṭipajjassu, tvaṃ no rājā bhavissasi.

১১১.

111.

‘‘কুসলা নচ্চগীতস্স, সিক্খিতা চাতুরিত্থিযো।

‘‘Kusalā naccagītassa, sikkhitā cāturitthiyo;

কামে তং রমযিস্সন্তি, কিং অরঞ্ঞে করিস্সসি॥

Kāme taṃ ramayissanti, kiṃ araññe karissasi.

১১২.

112.

‘‘পটিরাজূহি তে কঞ্ঞা, আনযিস্সং অলঙ্কতা।

‘‘Paṭirājūhi te kaññā, ānayissaṃ alaṅkatā;

তাসু পুত্তে জনেত্ৰান, অথ পচ্ছা পব্বজিস্সসি॥

Tāsu putte janetvāna, atha pacchā pabbajissasi.

১১৩.

113.

‘‘যুৰা চ দহরো চাসি, পঠমুপ্পত্তিকো সুসু।

‘‘Yuvā ca daharo cāsi, paṭhamuppattiko susu;

রজ্জং কারেহি ভদ্দন্তে, কিং অরঞ্ঞে করিস্সসি॥

Rajjaṃ kārehi bhaddante, kiṃ araññe karissasi.

১১৪.

114.

‘‘কোট্ঠাগারঞ্চ কোসঞ্চ, ৰাহনানি বলানি চ।

‘‘Koṭṭhāgārañca kosañca, vāhanāni balāni ca;

নিৰেসনানি রম্মানি, অহং পুত্ত দদামি তে॥

Nivesanāni rammāni, ahaṃ putta dadāmi te.

১১৫.

115.

‘‘গোমণ্ডলপরিব্যূল়্হো, দাসিসঙ্ঘপুরক্খতো।

‘‘Gomaṇḍalaparibyūḷho, dāsisaṅghapurakkhato;

রজ্জং কারেহি ভদ্দন্তে, কিং অরঞ্ঞে করিস্সসি’’॥

Rajjaṃ kārehi bhaddante, kiṃ araññe karissasi’’.

১১৬.

116.

‘‘কিং ধনেন যং খীযেথ 135, কিং ভরিযায মরিস্সতি।

‘‘Kiṃ dhanena yaṃ khīyetha 136, kiṃ bhariyāya marissati;

কিং যোব্বনেন জিণ্ণেন 137, যং জরাযাভিভুয্যতি 138

Kiṃ yobbanena jiṇṇena 139, yaṃ jarāyābhibhuyyati 140.

১১৭.

117.

‘‘তত্থ কা নন্দি কা খিড্ডা, কা রতি কা ধনেসনা।

‘‘Tattha kā nandi kā khiḍḍā, kā rati kā dhanesanā;

কিং মে পুত্তেহি দারেহি, রাজ মুত্তোস্মি বন্ধনা॥

Kiṃ me puttehi dārehi, rāja muttosmi bandhanā.

১১৮.

118.

‘‘যোহং 141 এৰং পজানামি, মচ্চু মে নপ্পমজ্জতি।

‘‘Yohaṃ 142 evaṃ pajānāmi, maccu me nappamajjati;

অন্তকেনাধিপন্নস্স, কা রতী কা ধনেসনা॥

Antakenādhipannassa, kā ratī kā dhanesanā.

১১৯.

119.

‘‘ফলানমিৰ পক্কানং, নিচ্চং পতনতো ভযং।

‘‘Phalānamiva pakkānaṃ, niccaṃ patanato bhayaṃ;

এৰং জাতান মচ্চানং, নিচ্চং মরণতো ভযং॥

Evaṃ jātāna maccānaṃ, niccaṃ maraṇato bhayaṃ.

১২০.

120.

‘‘সাযমেকে ন দিস্সন্তি, পাতো দিট্ঠা বহূ জনা।

‘‘Sāyameke na dissanti, pāto diṭṭhā bahū janā;

পাতো একে ন দিস্সন্তি, সাযং দিট্ঠা বহূ জনা॥

Pāto eke na dissanti, sāyaṃ diṭṭhā bahū janā.

১২১.

121.

‘‘অজ্জেৰ কিচ্চং আতপ্পং, কো জঞ্ঞা মরণং সুৰে।

‘‘Ajjeva kiccaṃ ātappaṃ, ko jaññā maraṇaṃ suve;

ন হি নো সঙ্করং 143 তেন, মহাসেনেন মচ্চুনা॥

Na hi no saṅkaraṃ 144 tena, mahāsenena maccunā.

১২২.

122.

‘‘চোরা ধনস্স পত্থেন্তি, রাজমুত্তোস্মি বন্ধনা।

‘‘Corā dhanassa patthenti, rājamuttosmi bandhanā;

এহি রাজ নিৰত্তস্সু, নাহং রজ্জেন মত্থিকো’’তি॥

Ehi rāja nivattassu, nāhaṃ rajjena matthiko’’ti.

মূগপক্খজাতকং পঠমং।

Mūgapakkhajātakaṃ paṭhamaṃ.







Footnotes:
1. পণ্ডিতিযং (সী॰), পণ্ডিচ্চিযং (পী॰)
2. paṇḍitiyaṃ (sī.), paṇḍicciyaṃ (pī.)
3. নপি পঙ্গুলো (সী॰ পী॰), ন চ পিঙ্গলো (স্যা॰)
4. napi paṅgulo (sī. pī.), na ca piṅgalo (syā.)
5. বাহূ (সী॰ ক॰)
6. bāhū (sī. ka.)
7. আদু (সী॰), আদূ (স্যা॰)
8. ādu (sī.), ādū (syā.)
9. নিঘঞ্ঞসি (সী॰ পী॰), নিখঞ্ছসি (?)
10. nighaññasi (sī. pī.), nikhañchasi (?)
11. সমুপজীৰসি (সী॰ পী॰)
12. samupajīvasi (sī. pī.)
13. মিত্তদূভো (সী॰ পী॰)
14. mittadūbho (sī. pī.)
15. বহুত্তভক্খো (ক॰)
16. ৰিপ্পৰুত্থো (সী॰ পী॰), ৰিপ্পমুত্তো (ক॰)
17. সকা (সী॰ পী॰)
18. bahuttabhakkho (ka.)
19. vippavuttho (sī. pī.), vippamutto (ka.)
20. sakā (sī. pī.)
21. পসহন্তি (সী॰ স্যা॰ পী॰)
22. নাতিমঞ্ঞেতি খত্তিযো (সী॰ স্যা॰ পী॰)
23. pasahanti (sī. syā. pī.)
24. nātimaññeti khattiyo (sī. syā. pī.)
25. সভায (সী॰ স্যা॰ পী॰)
26. sabhāya (sī. syā. pī.)
27. গরুকো হোতি গারৰো (ক॰)
28. garuko hoti gāravo (ka.)
29. ঞাতকেন (স্যা॰ ক॰)
30. ñātakena (syā. ka.)
31. পলাভেহি (সী॰ পী॰)
32. palābhehi (sī. pī.)
33. হত্থারূহা (সী॰ পী॰) এৰমুপরিপি
34. hatthārūhā (sī. pī.) evamuparipi
35. তেপি দজ্জুং পতীতামে (সী॰ পী॰)
36. tepi dajjuṃ patītāme (sī. pī.)
37. বহূ জানপদা চঞ্ঞে (সী॰), বহূ জনপদা চঞ্ঞে (পী॰)
38. bahū jānapadā caññe (sī.), bahū janapadā caññe (pī.)
39. চ সো (স্যা॰ ক॰)
40. ca so (syā. ka.)
41. অসত্থিতা (সী॰)
42. asatthitā (sī.)
43. মূগো অধারযি (সী॰)
44. mūgo adhārayi (sī.)
45. অপচ্চসিং (স্যা॰), অপচ্চযিং (পী॰)
46. apaccasiṃ (syā.), apaccayiṃ (pī.)
47. রজ্জেভিসেচযুং (স্যা॰ ক॰)
48. rajjebhisecayuṃ (syā. ka.)
49. খরাপতিচ্ছকং (স্যা॰), খরাপটিচ্ছকং (ক॰)
50. kharāpaticchakaṃ (syā.), kharāpaṭicchakaṃ (ka.)
51. অপ্পেথ (সী॰), উব্বেথ (স্যা॰), অচ্চেথ (পী॰)
52. appetha (sī.), ubbetha (syā.), accetha (pī.)
53. তস্সাহং (সী॰ পী॰)
54. tassāhaṃ (sī. pī.)
55. কো তং (সী॰ পী॰)
56. ko taṃ (sī. pī.)
57. কো তং (সী॰ পী॰)
58. ko taṃ (sī. pī.)
59. অৰ্হযস্সু (সী॰ পী॰)
60. avhayassu (sī. pī.)
61. রোদন্তী পরিপুচ্ছতি (সী॰ পী॰), রোদন্তী নং পরিপুচ্ছতি (স্যা॰)
62. rodantī paripucchati (sī. pī.), rodantī naṃ paripucchati (syā.)
63. অক্খিস্সং (সী॰ পী॰)
64. akkhissaṃ (sī. pī.)
65. অকরী (সী॰ পী॰)
66. akarī (sī. pī.)
67. রাজপুত্তি (সী॰)
68. rājaputti (sī.)
69. নাগানি (স্যা॰ ক॰)
70. nāgāni (syā. ka.)
71. ৰদন্তু (সী॰), নদন্তু (স্যা॰ ক॰), ৰদতং (পী॰)
72. vadantu (sī.), nadantu (syā. ka.), vadataṃ (pī.)
73. নদন্তু (সী॰ স্যা॰ পী॰)
74. nadantu (sī. syā. pī.)
75. নিৰাদকো (স্যা॰ ক॰)
76. nivādako (syā. ka.)
77. নিৰাদকো (স্যা॰ ক॰)
78. nivādako (syā. ka.)
79. নিৰাদকো (স্যা॰ ক॰)
80. nivādako (syā. ka.)
81. নিৰাদকো (স্যা॰ ক॰)
82. nivādako (syā. ka.)
83. অভাসথ (ক॰)
84. abhāsatha (ka.)
85. উপাদিরথমারুয্হ (সী॰), উপাধী রথমারুয্হ (স্যা॰)
86. upādirathamāruyha (sī.), upādhī rathamāruyha (syā.)
87. চ (সী॰ স্যা॰ পী॰)
88. ca (sī. syā. pī.)
89. পরিব্বূল়্হং (সী॰)
90. paribbūḷhaṃ (sī.)
91. কচ্চিন্নু (সী॰ পী॰)
92. kaccinnu (sī. pī.)
93. কচ্চিস্স’মজ্জপো (সী॰ পী॰)
94. kaccissa’majjapo (sī. pī.)
95. সরীরস্সুপতাপিযা (স্যা॰ ক॰)
96. sarīrassupatāpiyā (syā. ka.)
97. পটিসণ্ঠিতং (স্যা॰ ক॰)
98. paṭisaṇṭhitaṃ (syā. ka.)
99. পতিট্ঠাপেন্তু (সী॰ স্যা॰ পী॰)
100. patiṭṭhāpentu (sī. syā. pī.)
101. নিসিন্নস্স (সী॰ স্যা॰ পী॰), নিসিন্নস্সু (ক॰)
102. nisinnassa (sī. syā. pī.), nisinnassu (ka.)
103. পক্খালযন্তু (সী॰), পক্খালযন্তি (পী॰)
104. pakkhālayantu (sī.), pakkhālayanti (pī.)
105. আগতো (সী॰ স্যা॰)
106. āgato (sī. syā.)
107. ন ৰাহং (ক॰)
108. na vāhaṃ (ka.)
109. নেত্তিসবদ্ধা (সী॰ পী॰)
110. nettisabaddhā (sī. pī.)
111. নপ্পজপ্পাম’নাগতং (সী॰ স্যা॰ পী॰)
112. nappajappāma’nāgataṃ (sī. syā. pī.)
113. তাসু পুত্তে পটিপজ্জ (ক॰)
114. tāsu putte paṭipajja (ka.)
115. চতুরিত্থিযো (সী॰ পী॰)
116. caturitthiyo (sī. pī.)
117. চাপি (স্যা॰ ক॰)
118. পঠমুপ্পত্তিতো (সী॰ পী॰)
119. cāpi (syā. ka.)
120. paṭhamuppattito (sī. pī.)
121. ৰদং নরং (সী॰)
122. vadaṃ naraṃ (sī.)
123. জীৰিতক্খযে (সী॰ পী॰)
124. jīvitakkhaye (sī. pī.)
125. কোমারতং (ক॰)
126. komārataṃ (ka.)
127. রজ্জেন সিঞ্চসি (সী॰ পী॰)
128. rajjena siñcasi (sī. pī.)
129. ৰিতন্তে (স্যা॰ ক॰)
130. যং যং দেৰূপৰিয্যতি (সী॰ পী॰)
131. vitante (syā. ka.)
132. yaṃ yaṃ devūpaviyyati (sī. pī.)
133. ন পরিৰত্ততি (স্যা॰), নুপরিৰত্ততি (ক॰)
134. na parivattati (syā.), nuparivattati (ka.)
135. কিং ধনেন যং জীযেথ (সী॰), কিং মং ধনেন কীযেথ (স্যা॰ ক॰)
136. kiṃ dhanena yaṃ jīyetha (sī.), kiṃ maṃ dhanena kīyetha (syā. ka.)
137. চিণ্ণেন (সী॰ পী॰), ৰণ্ণেন (ক॰)
138. যং জরা অভিহেস্সতি (সী॰ পী॰)
139. ciṇṇena (sī. pī.), vaṇṇena (ka.)
140. yaṃ jarā abhihessati (sī. pī.)
141. সোহং (সী॰ পী॰)
142. sohaṃ (sī. pī.)
143. সঙ্গরং (সী॰ পী॰) ম॰ নি॰ ৩.২৭২
144. saṅgaraṃ (sī. pī.) ma. ni. 3.272



Related texts:



অট্ঠকথা • Aṭṭhakathā / সুত্তপিটক (অট্ঠকথা) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / খুদ্দকনিকায (অট্ঠকথা) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / জাতক-অট্ঠকথা • Jātaka-aṭṭhakathā / [৫৩৮] ১. মূগপক্খজাতকৰণ্ণনা • [538] 1. Mūgapakkhajātakavaṇṇanā


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact