| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / জাতকপাল়ি • Jātakapāḷi |
২২. মহানিপাতো
22. Mahānipāto
৫৩৮. মূগপক্খজাতকং (১)
538. Mūgapakkhajātakaṃ (1)
১.
1.
‘‘মা পণ্ডিচ্চযং 1 ৰিভাৰয, বালমতো ভৰ সব্বপাণিনং।
‘‘Mā paṇḍiccayaṃ 2 vibhāvaya, bālamato bhava sabbapāṇinaṃ;
সব্বো তং জনো ওচিনাযতু, এৰং তৰ অত্থো ভৰিস্সতি’’॥
Sabbo taṃ jano ocināyatu, evaṃ tava attho bhavissati’’.
২.
2.
‘‘করোমি তে তং ৰচনং, যং মং ভণসি দেৰতে।
‘‘Karomi te taṃ vacanaṃ, yaṃ maṃ bhaṇasi devate;
অত্থকামাসি মে অম্ম, হিতকামাসি দেৰতে’’॥
Atthakāmāsi me amma, hitakāmāsi devate’’.
৩.
3.
‘‘কিং নু সন্তরমানোৰ, কাসুং খণসি সারথি।
‘‘Kiṃ nu santaramānova, kāsuṃ khaṇasi sārathi;
পুট্ঠো মে সম্ম অক্খাহি, কিং কাসুযা করিস্সসি’’॥
Puṭṭho me samma akkhāhi, kiṃ kāsuyā karissasi’’.
৪.
4.
‘‘রঞ্ঞো মূগো চ পক্খো চ, পুত্তো জাতো অচেতসো।
‘‘Rañño mūgo ca pakkho ca, putto jāto acetaso;
সোম্হি রঞ্ঞা সমজ্ঝিট্ঠো, পুত্তং মে নিখণং ৰনে’’॥
Somhi raññā samajjhiṭṭho, puttaṃ me nikhaṇaṃ vane’’.
৫.
5.
অধম্মং সারথি কযিরা, মং চে ত্ৰং নিখণং ৰনে’’॥
Adhammaṃ sārathi kayirā, maṃ ce tvaṃ nikhaṇaṃ vane’’.
৬.
6.
অধম্মং সারথি কযিরা, মং চে ত্ৰং নিখণং ৰনে’’॥
Adhammaṃ sārathi kayirā, maṃ ce tvaṃ nikhaṇaṃ vane’’.
৭.
7.
কো ৰা ত্ৰং কস্স ৰা পুত্তো, কথং জানেমু তং মযং’’॥
Ko vā tvaṃ kassa vā putto, kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ’’.
৮.
8.
‘‘নম্হি দেৰো ন গন্ধব্বো, নাপি সক্কো পুরিন্দদো।
‘‘Namhi devo na gandhabbo, nāpi sakko purindado;
৯.
9.
‘‘তস্স রঞ্ঞো অহং পুত্তো, যং ত্ৰং সম্মূপজীৰসি 11।
‘‘Tassa rañño ahaṃ putto, yaṃ tvaṃ sammūpajīvasi 12;
অধম্মং সারথি কযিরা, মং চে ত্ৰং নিখণং ৰনে॥
Adhammaṃ sārathi kayirā, maṃ ce tvaṃ nikhaṇaṃ vane.
১০.
10.
‘‘যস্স রুক্খস্স ছাযায, নিসীদেয্য সযেয্য ৰা।
‘‘Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā;
১১.
11.
‘‘যথা রুক্খো তথা রাজা, যথা সাখা তথা অহং।
‘‘Yathā rukkho tathā rājā, yathā sākhā tathā ahaṃ;
যথা ছাযূপগো পোসো, এৰং ত্ৰমসি সারথি।
Yathā chāyūpago poso, evaṃ tvamasi sārathi;
অধম্মং সারথি কযিরা, মং চে ত্ৰং নিখণং ৰনে॥
Adhammaṃ sārathi kayirā, maṃ ce tvaṃ nikhaṇaṃ vane.
১২.
12.
বহূ নং উপজীৰন্তি, যো মিত্তানং ন দুব্ভতি॥
Bahū naṃ upajīvanti, yo mittānaṃ na dubbhati.
১৩.
13.
‘‘যং যং জনপদং যাতি, নিগমে রাজধানিযো।
‘‘Yaṃ yaṃ janapadaṃ yāti, nigame rājadhāniyo;
সব্বত্থ পূজিতো হোতি, যো মিত্তানং ন দুব্ভতি॥
Sabbattha pūjito hoti, yo mittānaṃ na dubbhati.
১৪.
14.
সব্বে অমিত্তে তরতি, যো মিত্তানং ন দুব্ভতি॥
Sabbe amitte tarati, yo mittānaṃ na dubbhati.
১৫.
15.
ঞাতীনং উত্তমো হোতি, যো মিত্তানং ন দুব্ভতি॥
Ñātīnaṃ uttamo hoti, yo mittānaṃ na dubbhati.
১৬.
16.
ৰণ্ণকিত্তিভতো হোতি, যো মিত্তানং ন দুব্ভতি॥
Vaṇṇakittibhato hoti, yo mittānaṃ na dubbhati.
১৭.
17.
‘‘পূজকো লভতে পূজং, ৰন্দকো পটিৰন্দনং।
‘‘Pūjako labhate pūjaṃ, vandako paṭivandanaṃ;
যসো কিত্তিঞ্চ পপ্পোতি, যো মিত্তানং ন দুব্ভতি॥
Yaso kittiñca pappoti, yo mittānaṃ na dubbhati.
১৮.
18.
‘‘অগ্গি যথা পজ্জলতি, দেৰতাৰ ৰিরোচতি।
‘‘Aggi yathā pajjalati, devatāva virocati;
সিরিযা অজহিতো হোতি, যো মিত্তানং ন দুব্ভতি॥
Siriyā ajahito hoti, yo mittānaṃ na dubbhati.
১৯.
19.
‘‘গাৰো তস্স পজাযন্তি, খেত্তে ৰুত্তং ৰিরূহতি।
‘‘Gāvo tassa pajāyanti, khette vuttaṃ virūhati;
ৰুত্তানং ফলমস্নাতি, যো মিত্তানং ন দুব্ভতি॥
Vuttānaṃ phalamasnāti, yo mittānaṃ na dubbhati.
২০.
20.
‘‘দরিতো পব্বতাতো ৰা, রুক্খতো পতিতো নরো।
‘‘Darito pabbatāto vā, rukkhato patito naro;
চুতো পতিট্ঠং লভতি, যো মিত্তানং ন দুব্ভতি॥
Cuto patiṭṭhaṃ labhati, yo mittānaṃ na dubbhati.
২১.
21.
‘‘ৰিরূল়্হমূলসন্তানং, নিগ্রোধমিৰ মালুতো।
‘‘Virūḷhamūlasantānaṃ, nigrodhamiva māluto;
অমিত্তা নপ্পসাহন্তি, যো মিত্তানং ন দুব্ভতি’’॥
Amittā nappasāhanti, yo mittānaṃ na dubbhati’’.
২২.
22.
‘‘এহি তং পটিনেস্সামি, রাজপুত্ত সকং ঘরং।
‘‘Ehi taṃ paṭinessāmi, rājaputta sakaṃ gharaṃ;
রজ্জং কারেহি ভদ্দন্তে, কিং অরঞ্ঞে করিস্সসি’’॥
Rajjaṃ kārehi bhaddante, kiṃ araññe karissasi’’.
২৩.
23.
যং মে অধম্মচরিযায, রজ্জং লব্ভেথ সারথি’’॥
Yaṃ me adhammacariyāya, rajjaṃ labbhetha sārathi’’.
২৪.
24.
পিতা মাতা চ মে দজ্জুং, রাজপুত্ত তযী গতে॥
Pitā mātā ca me dajjuṃ, rājaputta tayī gate.
২৫.
25.
‘‘ওরোধা চ কুমারা চ, ৰেসিযানা চ ব্রাহ্মণা।
‘‘Orodhā ca kumārā ca, vesiyānā ca brāhmaṇā;
তেপি অত্তমনা দজ্জুং, রাজপুত্ত তযী গতে॥
Tepi attamanā dajjuṃ, rājaputta tayī gate.
২৬.
26.
২৭.
27.
উপাযনানি মে দজ্জুং, রাজপুত্ত তযী গতে’’॥
Upāyanāni me dajjuṃ, rājaputta tayī gate’’.
২৮.
28.
‘‘পিতু মাতু চহং চত্তো, রট্ঠস্স নিগমস্স চ।
‘‘Pitu mātu cahaṃ catto, raṭṭhassa nigamassa ca;
অথো সব্বকুমারানং, নত্থি ময্হং সকং ঘরং॥
Atho sabbakumārānaṃ, natthi mayhaṃ sakaṃ gharaṃ.
২৯.
29.
‘‘অনুঞ্ঞাতো অহং মত্যা, সঞ্চত্তো পিতরা মহং।
‘‘Anuññāto ahaṃ matyā, sañcatto pitarā mahaṃ;
একোরঞ্ঞে পব্বজিতো, ন কামে অভিপত্থযে॥
Ekoraññe pabbajito, na kāme abhipatthaye.
৩০.
30.
‘‘অপি অতরমানানং, ফলাসাৰ সমিজ্ঝতি।
‘‘Api ataramānānaṃ, phalāsāva samijjhati;
ৰিপক্কব্রহ্মচরিযোস্মি, এৰং জানাহি সারথি॥
Vipakkabrahmacariyosmi, evaṃ jānāhi sārathi.
৩১.
31.
‘‘অপি অতরমানানং, সম্মদত্থো ৰিপচ্চতি।
‘‘Api ataramānānaṃ, sammadattho vipaccati;
ৰিপক্কব্রহ্মচরিযোস্মি, নিক্খন্তো অকুতোভযো’’॥
Vipakkabrahmacariyosmi, nikkhanto akutobhayo’’.
৩২.
32.
কস্মা পিতু চ মাতুচ্চ, সন্তিকে ন ভণী তদা’’॥
Kasmā pitu ca mātucca, santike na bhaṇī tadā’’.
৩৩.
33.
৩৪.
34.
‘‘পুরিমং সরামহং জাতিং, যত্থ রজ্জমকারযিং।
‘‘Purimaṃ sarāmahaṃ jātiṃ, yattha rajjamakārayiṃ;
কারযিত্ৰা তহিং রজ্জং, পাপত্থং নিরযং ভুসং॥
Kārayitvā tahiṃ rajjaṃ, pāpatthaṃ nirayaṃ bhusaṃ.
৩৫.
35.
‘‘ৰীসতিঞ্চেৰ ৰস্সানি, তহিং রজ্জমকারযিং।
‘‘Vīsatiñceva vassāni, tahiṃ rajjamakārayiṃ;
৩৬.
36.
‘‘তস্স রজ্জস্সহং ভীতো, মা মং রজ্জাভিসেচযুং 47।
‘‘Tassa rajjassahaṃ bhīto, mā maṃ rajjābhisecayuṃ 48;
তস্মা পিতু চ মাতুচ্চ, সন্তিকে ন ভণিং তদা॥
Tasmā pitu ca mātucca, santike na bhaṇiṃ tadā.
৩৭.
37.
‘‘উচ্ছঙ্গে মং নিসাদেত্ৰা, পিতা অত্থানুসাসতি।
‘‘Ucchaṅge maṃ nisādetvā, pitā atthānusāsati;
৩৮.
38.
অমূগো মূগৰণ্ণেন, অপক্খো পক্খসম্মতো।
Amūgo mūgavaṇṇena, apakkho pakkhasammato;
সকে মুত্তকরীসস্মিং, অচ্ছাহং সম্পরিপ্লুতো॥
Sake muttakarīsasmiṃ, acchāhaṃ samparipluto.
৩৯.
39.
‘‘কসিরঞ্চ পরিত্তঞ্চ, তঞ্চ দুক্খেন সংযুতং।
‘‘Kasirañca parittañca, tañca dukkhena saṃyutaṃ;
৪০.
40.
‘‘পঞ্ঞায চ অলাভেন, ধম্মস্স চ অদস্সনা।
‘‘Paññāya ca alābhena, dhammassa ca adassanā;
৪১.
41.
‘‘অপি অতরমানানং, ফলাসাৰ সমিজ্ঝতি।
‘‘Api ataramānānaṃ, phalāsāva samijjhati;
ৰিপক্কব্রহ্মচরিযোস্মি, এৰং জানাহি সারথি॥
Vipakkabrahmacariyosmi, evaṃ jānāhi sārathi.
৪২.
42.
‘‘অপি অতরমানানং, সম্মদত্থো ৰিপচ্চতি।
‘‘Api ataramānānaṃ, sammadattho vipaccati;
ৰিপক্কব্রহ্মচরিযোস্মি, নিক্খন্তো অকুতোভযো’’॥
Vipakkabrahmacariyosmi, nikkhanto akutobhayo’’.
৪৩.
43.
‘‘অহম্পি পব্বজিস্সামি, রাজপুত্ত তৰন্তিকে।
‘‘Ahampi pabbajissāmi, rājaputta tavantike;
অৰ্হাযস্সু 59 মং ভদ্দন্তে, পব্বজ্জা মম রুচ্চতি’’॥
Avhāyassu 60 maṃ bhaddante, pabbajjā mama ruccati’’.
৪৪.
44.
‘‘রথং নিয্যাদযিত্ৰান, অনণো এহি সারথি।
‘‘Rathaṃ niyyādayitvāna, anaṇo ehi sārathi;
অনণস্স হি পব্বজ্জা, এতং ইসীহি ৰণ্ণিতং’’॥
Anaṇassa hi pabbajjā, etaṃ isīhi vaṇṇitaṃ’’.
৪৫.
45.
‘‘যদেৰ ত্যাহং ৰচনং, অকরং ভদ্দমত্থু তে।
‘‘Yadeva tyāhaṃ vacanaṃ, akaraṃ bhaddamatthu te;
তদেৰ মে ত্ৰং ৰচনং, যাচিতো কত্তুমরহসি॥
Tadeva me tvaṃ vacanaṃ, yācito kattumarahasi.
৪৬.
46.
‘‘ইধেৰ তাৰ অচ্ছস্সু, যাৰ রাজানমানযে।
‘‘Idheva tāva acchassu, yāva rājānamānaye;
অপ্পেৰ তে পিতা দিস্ৰা, পতীতো সুমনো সিযা’’॥
Appeva te pitā disvā, patīto sumano siyā’’.
৪৭.
47.
‘‘করোমি তেতং ৰচনং, যং মং ভণসি সারথি।
‘‘Karomi tetaṃ vacanaṃ, yaṃ maṃ bhaṇasi sārathi;
অহম্পি দট্ঠুকামোস্মি, পিতরং মে ইধাগতং॥
Ahampi daṭṭhukāmosmi, pitaraṃ me idhāgataṃ.
৪৮.
48.
‘‘এহি সম্ম নিৰত্তস্সু, কুসলং ৰজ্জাসি ঞাতিনং।
‘‘Ehi samma nivattassu, kusalaṃ vajjāsi ñātinaṃ;
মাতরং পিতরং ময্হং, ৰুত্তো ৰজ্জাসি ৰন্দনং’’॥
Mātaraṃ pitaraṃ mayhaṃ, vutto vajjāsi vandanaṃ’’.
৪৯.
49.
তস্স পাদে গহেত্ৰান, কত্ৰা চ নং পদক্খিণং।
Tassa pāde gahetvāna, katvā ca naṃ padakkhiṇaṃ;
সারথি রথমারুয্হ, রাজদ্ৰারং উপাগমি॥
Sārathi rathamāruyha, rājadvāraṃ upāgami.
৫০.
50.
‘‘সুঞ্ঞং মাতা রথং দিস্ৰা, একং সারথিমাগতং।
‘‘Suññaṃ mātā rathaṃ disvā, ekaṃ sārathimāgataṃ;
অস্সুপুণ্ণেহি নেত্তেহি, রোদন্তী নং উদিক্খতি॥
Assupuṇṇehi nettehi, rodantī naṃ udikkhati.
৫১.
51.
‘‘অযং সো সারথি এতি, নিহন্ত্ৰা মম অত্রজং।
‘‘Ayaṃ so sārathi eti, nihantvā mama atrajaṃ;
নিহতো নূন মে পুত্তো, পথব্যা ভূমিৰড্ঢনো॥
Nihato nūna me putto, pathabyā bhūmivaḍḍhano.
৫২.
52.
‘‘অমিত্তা নূন নন্দন্তি, পতীতা নূন ৰেরিনো।
‘‘Amittā nūna nandanti, patītā nūna verino;
আগতং সারথিং দিস্ৰা, নিহন্ত্ৰা মম অত্রজং॥
Āgataṃ sārathiṃ disvā, nihantvā mama atrajaṃ.
৫৩.
53.
‘‘সুঞ্ঞং মাতা রথং দিস্ৰা, একং সারথিমাগতং।
‘‘Suññaṃ mātā rathaṃ disvā, ekaṃ sārathimāgataṃ;
৫৪.
54.
‘‘কিন্নু মূগো কিং নু পক্খো, কিন্নু সো ৰিলপী তদা।
‘‘Kinnu mūgo kiṃ nu pakkho, kinnu so vilapī tadā;
নিহঞ্ঞমানো ভূমিযা, তং মে অক্খাহি সারথি॥
Nihaññamāno bhūmiyā, taṃ me akkhāhi sārathi.
৫৫.
55.
‘‘কথং হত্থেহি পাদেহি, মূগপক্খো ৰিৰজ্জযি।
‘‘Kathaṃ hatthehi pādehi, mūgapakkho vivajjayi;
নিহঞ্ঞমানো ভূমিযা, তং মে অক্খাহি পুচ্ছিতো’’॥
Nihaññamāno bhūmiyā, taṃ me akkhāhi pucchito’’.
৫৬.
56.
যং মে সুতং ৰা দিট্ঠং ৰা, রাজপুত্তস্স সন্তিকে’’॥
Yaṃ me sutaṃ vā diṭṭhaṃ vā, rājaputtassa santike’’.
৫৭.
57.
‘‘অভযং সম্ম তে দম্মি, অভীতো ভণ সারথি।
‘‘Abhayaṃ samma te dammi, abhīto bhaṇa sārathi;
যং তে সুতং ৰা দিট্ঠং ৰা, রাজপুত্তস্স সন্তিকে’’॥
Yaṃ te sutaṃ vā diṭṭhaṃ vā, rājaputtassa santike’’.
৫৮.
58.
‘‘ন সো মূগো ন সো পক্খো, ৰিসট্ঠৰচনো চ সো।
‘‘Na so mūgo na so pakkho, visaṭṭhavacano ca so;
৫৯.
59.
‘‘পুরিমং সরতি সো জাতিং, যত্থ রজ্জমকারযি।
‘‘Purimaṃ sarati so jātiṃ, yattha rajjamakārayi;
কারযিত্ৰা তহিং রজ্জং, পাপত্থ নিরযং ভুসং॥
Kārayitvā tahiṃ rajjaṃ, pāpattha nirayaṃ bhusaṃ.
৬০.
60.
‘‘ৰীসতিঞ্চেৰ ৰস্সানি, তহিং রজ্জমকারযি।
‘‘Vīsatiñceva vassāni, tahiṃ rajjamakārayi;
অসীতিৰস্সসহস্সানি, নিরযম্হি অপচ্চি সো॥
Asītivassasahassāni, nirayamhi apacci so.
৬১.
61.
‘‘তস্স রজ্জস্স সো ভীতো, মা মং রজ্জাভিসেচযুং।
‘‘Tassa rajjassa so bhīto, mā maṃ rajjābhisecayuṃ;
তস্মা পিতু চ মাতুচ্চ, সন্তিকে ন ভণী তদা॥
Tasmā pitu ca mātucca, santike na bhaṇī tadā.
৬২.
62.
‘‘অঙ্গপচ্চঙ্গসম্পন্নো, আরোহপরিণাহৰা।
‘‘Aṅgapaccaṅgasampanno, ārohapariṇāhavā;
ৰিসট্ঠৰচনো পঞ্ঞো, মগ্গে সগ্গস্স তিট্ঠতি॥
Visaṭṭhavacano pañño, magge saggassa tiṭṭhati.
৬৩.
63.
এহি তং পাপযিস্সামি, যত্থ সম্মতি তেমিযো’’॥
Ehi taṃ pāpayissāmi, yattha sammati temiyo’’.
৬৪.
64.
৬৫.
65.
‘‘ৰাদন্তু 73 ভেরী সন্নদ্ধা, ৰগ্গূ ৰাদন্তু দুন্দুভী।
‘‘Vādantu 74 bherī sannaddhā, vaggū vādantu dundubhī;
৬৬.
66.
‘‘ওরোধা চ কুমারা চ, ৰেসিযানা চ ব্রাহ্মণা।
‘‘Orodhā ca kumārā ca, vesiyānā ca brāhmaṇā;
৬৭.
67.
‘‘হত্থারোহা অনীকট্ঠা, রথিকা পত্তিকারকা।
‘‘Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā;
৬৮.
68.
‘‘সমাগতা জানপদা, নেগমা চ সমাগতা।
‘‘Samāgatā jānapadā, negamā ca samāgatā;
খিপ্পং যানানি যোজেন্তু, গচ্ছং পুত্তনিৰেদকো’’ 81॥
Khippaṃ yānāni yojentu, gacchaṃ puttanivedako’’ 82.
৬৯.
69.
‘‘অস্সে চ সারথী যুত্তে, সিন্ধৰে সীঘৰাহনে।
‘‘Asse ca sārathī yutte, sindhave sīghavāhane;
রাজদ্ৰারং উপাগচ্ছুং, যুত্তা দেৰ ইমে হযা’’॥
Rājadvāraṃ upāgacchuṃ, yuttā deva ime hayā’’.
৭০.
70.
‘‘থূলা জৰেন হাযন্তি, কিসা হাযন্তি থামুনা।
‘‘Thūlā javena hāyanti, kisā hāyanti thāmunā;
কিসে থূলে ৰিৰজ্জেত্ৰা, সংসট্ঠা যোজিতা হযা’’॥
Kise thūle vivajjetvā, saṃsaṭṭhā yojitā hayā’’.
৭১.
71.
‘‘ততো রাজা তরমানো, যুত্তমারুয্হ সন্দনং।
‘‘Tato rājā taramāno, yuttamāruyha sandanaṃ;
৭২.
72.
‘‘ৰালবীজনিমুণ্হীসং, খগ্গং ছত্তঞ্চ পণ্ডরং।
‘‘Vālabījanimuṇhīsaṃ, khaggaṃ chattañca paṇḍaraṃ;
৭৩.
73.
খিপ্পমেৰ উপাগচ্ছি, যত্থ সম্মতি তেমিযো॥
Khippameva upāgacchi, yattha sammati temiyo.
৭৪.
74.
‘‘তঞ্চ দিস্ৰান আযন্তং, জলন্তমিৰ তেজসা।
‘‘Tañca disvāna āyantaṃ, jalantamiva tejasā;
৭৫.
75.
‘‘কচ্চি নু তাত কুসলং, কচ্চি তাত অনামযং।
‘‘Kacci nu tāta kusalaṃ, kacci tāta anāmayaṃ;
৭৬.
76.
‘‘কুসলঞ্চেৰ মে পুত্ত, অথো পুত্ত অনামযং।
‘‘Kusalañceva me putta, atho putta anāmayaṃ;
সব্বা চ রাজকঞ্ঞাযো, অরোগা তুয্হ মাতরো’’॥
Sabbā ca rājakaññāyo, arogā tuyha mātaro’’.
৭৭.
77.
কচ্চি সচ্চে চ ধম্মে চ, দানে তে রমতে মনো’’॥
Kacci sacce ca dhamme ca, dāne te ramate mano’’.
৭৮.
78.
‘‘অমজ্জপো অহং পুত্ত, অথো মে সুরমপ্পিযং।
‘‘Amajjapo ahaṃ putta, atho me suramappiyaṃ;
অথো সচ্চে চ ধম্মে চ, দানে মে রমতে মনো’’॥
Atho sacce ca dhamme ca, dāne me ramate mano’’.
৭৯.
79.
‘‘কচ্চি অরোগং যোগ্গং তে, কচ্চি ৰহতি ৰাহনং।
‘‘Kacci arogaṃ yoggaṃ te, kacci vahati vāhanaṃ;
কচ্চি তে ব্যাধযো নত্থি, সরীরস্সুপতাপনা’’॥
Kacci te byādhayo natthi, sarīrassupatāpanā’’.
৮০.
80.
‘‘অথো অরোগং যোগ্গং মে, অথো ৰহতি ৰাহনং।
‘‘Atho arogaṃ yoggaṃ me, atho vahati vāhanaṃ;
৮১.
81.
‘‘কচ্চি অন্তা চ তে ফীতা, মজ্ঝে চ বহলা তৰ।
‘‘Kacci antā ca te phītā, majjhe ca bahalā tava;
৮২.
82.
‘‘অথো অন্তা চ মে ফীতা, মজ্ঝে চ বহলা মম।
‘‘Atho antā ca me phītā, majjhe ca bahalā mama;
কোট্ঠাগারঞ্চ কোসঞ্চ, সব্বং মে পটিসন্থতং’’॥
Koṭṭhāgārañca kosañca, sabbaṃ me paṭisanthataṃ’’.
৮৩.
83.
‘‘স্ৰাগতং তে মহারাজ, অথো তে অদুরাগতং।
‘‘Svāgataṃ te mahārāja, atho te adurāgataṃ;
পতিট্ঠপেন্তু 99 পল্লঙ্কং, যত্থ রাজা নিসক্কতি’’॥
Patiṭṭhapentu 100 pallaṅkaṃ, yattha rājā nisakkati’’.
৮৪.
84.
৮৫.
85.
‘‘ইদম্পি পণ্ণকং ময্হং, রন্ধং রাজ অলোণকং।
‘‘Idampi paṇṇakaṃ mayhaṃ, randhaṃ rāja aloṇakaṃ;
৮৬.
86.
‘‘ন চাহং 107 পণ্ণং ভুঞ্জামি, ন হেতং ময্হ ভোজনং।
‘‘Na cāhaṃ 108 paṇṇaṃ bhuñjāmi, na hetaṃ mayha bhojanaṃ;
সালীনং ওদনং ভুঞ্জে, সুচিং মংসূপসেচনং’’॥
Sālīnaṃ odanaṃ bhuñje, suciṃ maṃsūpasecanaṃ’’.
৮৭.
87.
‘‘অচ্ছেরকং মং পটিভাতি, এককম্পি রহোগতং।
‘‘Accherakaṃ maṃ paṭibhāti, ekakampi rahogataṃ;
এদিসং ভুঞ্জমানানং, কেন ৰণ্ণো পসীদতি’’॥
Edisaṃ bhuñjamānānaṃ, kena vaṇṇo pasīdati’’.
৮৮.
88.
‘‘একো রাজ নিপজ্জামি, নিযতে পণ্ণসন্থরে।
‘‘Eko rāja nipajjāmi, niyate paṇṇasanthare;
তায মে একসেয্যায, রাজ ৰণ্ণো পসীদতি॥
Tāya me ekaseyyāya, rāja vaṇṇo pasīdati.
৮৯.
89.
তায মে সুখসেয্যায, রাজ ৰণ্ণো পসীদতি॥
Tāya me sukhaseyyāya, rāja vaṇṇo pasīdati.
৯০.
90.
পচ্চুপ্পন্নেন যাপেমি, তেন ৰণ্ণো পসীদতি॥
Paccuppannena yāpemi, tena vaṇṇo pasīdati.
৯১.
91.
‘‘অনাগতপ্পজপ্পায, অতীতস্সানুসোচনা।
‘‘Anāgatappajappāya, atītassānusocanā;
এতেন বালা সুস্সন্তি, নল়োৰ হরিতো লুতো’’॥
Etena bālā sussanti, naḷova harito luto’’.
৯২.
92.
‘‘হত্থানীকং রথানীকং, অস্সে পত্তী চ ৰম্মিনো।
‘‘Hatthānīkaṃ rathānīkaṃ, asse pattī ca vammino;
নিৰেসনানি রম্মানি, অহং পুত্ত দদামি তে॥
Nivesanāni rammāni, ahaṃ putta dadāmi te.
৯৩.
93.
‘‘ইত্থাগারম্পি তে দম্মি, সব্বালঙ্কারভূসিতং।
‘‘Itthāgārampi te dammi, sabbālaṅkārabhūsitaṃ;
তা পুত্ত পটিপজ্জস্সু 113, ত্ৰং নো রাজা ভৰিস্সসি॥
Tā putta paṭipajjassu 114, tvaṃ no rājā bhavissasi.
৯৪.
94.
কামে তং রমযিস্সন্তি, কিং অরঞ্ঞে করিস্সসি॥
Kāme taṃ ramayissanti, kiṃ araññe karissasi.
৯৫.
95.
‘‘পটিরাজূহি তে কঞ্ঞা, আনযিস্সং অলঙ্কতা।
‘‘Paṭirājūhi te kaññā, ānayissaṃ alaṅkatā;
তাসু পুত্তে জনেত্ৰান, অথ পচ্ছা পব্বজিস্সসি॥
Tāsu putte janetvāna, atha pacchā pabbajissasi.
৯৬.
96.
রজ্জং কারেহি ভদ্দন্তে, কিং অরঞ্ঞে করিস্সসি’’॥
Rajjaṃ kārehi bhaddante, kiṃ araññe karissasi’’.
৯৭.
97.
‘‘যুৰা চরে ব্রহ্মচরিযং, ব্রহ্মচারী যুৰা সিযা।
‘‘Yuvā care brahmacariyaṃ, brahmacārī yuvā siyā;
দহরস্স হি পব্বজ্জা, এতং ইসীহি ৰণ্ণিতং॥
Daharassa hi pabbajjā, etaṃ isīhi vaṇṇitaṃ.
৯৮.
98.
‘‘যুৰা চরে ব্রহ্মচরিযং, ব্রহ্মচারী যুৰা সিযা।
‘‘Yuvā care brahmacariyaṃ, brahmacārī yuvā siyā;
ব্রহ্মচরিযং চরিস্সামি, নাহং রজ্জেন মত্থিকো॥
Brahmacariyaṃ carissāmi, nāhaṃ rajjena matthiko.
৯৯.
99.
কিচ্ছালদ্ধং পিযং পুত্তং, অপ্পত্ৰাৰ জরং মতং॥
Kicchāladdhaṃ piyaṃ puttaṃ, appatvāva jaraṃ mataṃ.
১০০.
100.
‘‘পস্সামি ৰোহং দহরিং, কুমারিং চারুদস্সনিং।
‘‘Passāmi vohaṃ dahariṃ, kumāriṃ cārudassaniṃ;
১০১.
101.
‘‘দহরাপি হি মিয্যন্তি, নরা চ অথ নারিযো।
‘‘Daharāpi hi miyyanti, narā ca atha nāriyo;
তত্থ কো ৰিস্সসে পোসো, দহরোম্হীতি জীৰিতে॥
Tattha ko vissase poso, daharomhīti jīvite.
১০২.
102.
‘‘যস্স রত্যা ৰিৰসানে, আযু অপ্পতরং সিযা।
‘‘Yassa ratyā vivasāne, āyu appataraṃ siyā;
১০৩.
103.
‘‘নিচ্চমব্ভাহতো লোকো, নিচ্চঞ্চ পরিৰারিতো।
‘‘Niccamabbhāhato loko, niccañca parivārito;
১০৪.
104.
‘‘কেন মব্ভাহতো লোকো, কেন চ পরিৰারিতো।
‘‘Kena mabbhāhato loko, kena ca parivārito;
কাযো অমোঘা গচ্ছন্তি, তং মে অক্খাহি পুচ্ছিতো’’॥
Kāyo amoghā gacchanti, taṃ me akkhāhi pucchito’’.
১০৫.
105.
‘‘মচ্চুনাব্ভাহতো লোকো, জরায পরিৰারিতো।
‘‘Maccunābbhāhato loko, jarāya parivārito;
রত্যো অমোঘা গচ্ছন্তি, এৰং জানাহি খত্তিয॥
Ratyo amoghā gacchanti, evaṃ jānāhi khattiya.
১০৬.
106.
অপ্পকং হোতি ৰেতব্বং, এৰং মচ্চান জীৰিতং॥
Appakaṃ hoti vetabbaṃ, evaṃ maccāna jīvitaṃ.
১০৭.
107.
এৰমাযু মনুস্সানং, গচ্ছং নুপনিৰত্ততি॥
Evamāyu manussānaṃ, gacchaṃ nupanivattati.
১০৮.
108.
‘‘যথা ৰারিৰহো পূরো, ৰহে রুক্খেপকূলজে।
‘‘Yathā vārivaho pūro, vahe rukkhepakūlaje;
এৰং জরামরণেন, ৰুয্হন্তে সব্বপাণিনো’’॥
Evaṃ jarāmaraṇena, vuyhante sabbapāṇino’’.
১০৯.
109.
‘‘হত্থানীকং রথানীকং, অস্সে পত্তী চ ৰম্মিনো।
‘‘Hatthānīkaṃ rathānīkaṃ, asse pattī ca vammino;
নিৰেসনানি রম্মানি, অহং পুত্ত দদামি তে॥
Nivesanāni rammāni, ahaṃ putta dadāmi te.
১১০.
110.
‘‘ইত্থাগারম্পি তে দম্মি, সব্বালঙ্কারভূসিতং।
‘‘Itthāgārampi te dammi, sabbālaṅkārabhūsitaṃ;
তা পুত্ত পটিপজ্জস্সু, ত্ৰং নো রাজা ভৰিস্সসি॥
Tā putta paṭipajjassu, tvaṃ no rājā bhavissasi.
১১১.
111.
‘‘কুসলা নচ্চগীতস্স, সিক্খিতা চাতুরিত্থিযো।
‘‘Kusalā naccagītassa, sikkhitā cāturitthiyo;
কামে তং রমযিস্সন্তি, কিং অরঞ্ঞে করিস্সসি॥
Kāme taṃ ramayissanti, kiṃ araññe karissasi.
১১২.
112.
‘‘পটিরাজূহি তে কঞ্ঞা, আনযিস্সং অলঙ্কতা।
‘‘Paṭirājūhi te kaññā, ānayissaṃ alaṅkatā;
তাসু পুত্তে জনেত্ৰান, অথ পচ্ছা পব্বজিস্সসি॥
Tāsu putte janetvāna, atha pacchā pabbajissasi.
১১৩.
113.
‘‘যুৰা চ দহরো চাসি, পঠমুপ্পত্তিকো সুসু।
‘‘Yuvā ca daharo cāsi, paṭhamuppattiko susu;
রজ্জং কারেহি ভদ্দন্তে, কিং অরঞ্ঞে করিস্সসি॥
Rajjaṃ kārehi bhaddante, kiṃ araññe karissasi.
১১৪.
114.
‘‘কোট্ঠাগারঞ্চ কোসঞ্চ, ৰাহনানি বলানি চ।
‘‘Koṭṭhāgārañca kosañca, vāhanāni balāni ca;
নিৰেসনানি রম্মানি, অহং পুত্ত দদামি তে॥
Nivesanāni rammāni, ahaṃ putta dadāmi te.
১১৫.
115.
‘‘গোমণ্ডলপরিব্যূল়্হো, দাসিসঙ্ঘপুরক্খতো।
‘‘Gomaṇḍalaparibyūḷho, dāsisaṅghapurakkhato;
রজ্জং কারেহি ভদ্দন্তে, কিং অরঞ্ঞে করিস্সসি’’॥
Rajjaṃ kārehi bhaddante, kiṃ araññe karissasi’’.
১১৬.
116.
‘‘কিং ধনেন যং খীযেথ 135, কিং ভরিযায মরিস্সতি।
‘‘Kiṃ dhanena yaṃ khīyetha 136, kiṃ bhariyāya marissati;
১১৭.
117.
‘‘তত্থ কা নন্দি কা খিড্ডা, কা রতি কা ধনেসনা।
‘‘Tattha kā nandi kā khiḍḍā, kā rati kā dhanesanā;
কিং মে পুত্তেহি দারেহি, রাজ মুত্তোস্মি বন্ধনা॥
Kiṃ me puttehi dārehi, rāja muttosmi bandhanā.
১১৮.
118.
অন্তকেনাধিপন্নস্স, কা রতী কা ধনেসনা॥
Antakenādhipannassa, kā ratī kā dhanesanā.
১১৯.
119.
‘‘ফলানমিৰ পক্কানং, নিচ্চং পতনতো ভযং।
‘‘Phalānamiva pakkānaṃ, niccaṃ patanato bhayaṃ;
এৰং জাতান মচ্চানং, নিচ্চং মরণতো ভযং॥
Evaṃ jātāna maccānaṃ, niccaṃ maraṇato bhayaṃ.
১২০.
120.
‘‘সাযমেকে ন দিস্সন্তি, পাতো দিট্ঠা বহূ জনা।
‘‘Sāyameke na dissanti, pāto diṭṭhā bahū janā;
পাতো একে ন দিস্সন্তি, সাযং দিট্ঠা বহূ জনা॥
Pāto eke na dissanti, sāyaṃ diṭṭhā bahū janā.
১২১.
121.
‘‘অজ্জেৰ কিচ্চং আতপ্পং, কো জঞ্ঞা মরণং সুৰে।
‘‘Ajjeva kiccaṃ ātappaṃ, ko jaññā maraṇaṃ suve;
১২২.
122.
‘‘চোরা ধনস্স পত্থেন্তি, রাজমুত্তোস্মি বন্ধনা।
‘‘Corā dhanassa patthenti, rājamuttosmi bandhanā;
এহি রাজ নিৰত্তস্সু, নাহং রজ্জেন মত্থিকো’’তি॥
Ehi rāja nivattassu, nāhaṃ rajjena matthiko’’ti.
মূগপক্খজাতকং পঠমং।
Mūgapakkhajātakaṃ paṭhamaṃ.
Footnotes:
Related texts:
অট্ঠকথা • Aṭṭhakathā / সুত্তপিটক (অট্ঠকথা) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / খুদ্দকনিকায (অট্ঠকথা) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / জাতক-অট্ঠকথা • Jātaka-aṭṭhakathā / [৫৩৮] ১. মূগপক্খজাতকৰণ্ণনা • [538] 1. Mūgapakkhajātakavaṇṇanā
