| Library / Tipiṭaka / ཏིཔིཊཀ • Tipiṭaka / སཱརཏྠདཱིཔནཱི-ཊཱིཀཱ • Sāratthadīpanī-ṭīkā |
མཱཏུགྷཱཏཀཱདིཝཏྠུཀཐཱཝཎྞནཱ
Mātughātakādivatthukathāvaṇṇanā
༡༡༢. མཱཏུགྷཱཏཀཱདིཝཏྠཱུསུ ཨཔཝཱཧནནྟི ཨཔགམནཾ, པཏིཀརཎནྟི ཨཏྠོ། ཡཐཱ སམཱནཛཱཏིཀསྶ ཝིཀོཔནེ ཀམྨཾ གརུཏརཾ, ན ཏཐཱ ཝིཛཱཏིཀསྶཱཏི ཨཱཧ ‘‘མནུསྶིཏྠིབྷཱུཏཱ’’ཏི ། པུཏྟསམྦནྡྷེན མཱཏུཔིཏུསམཉྙཱ , དཏྟཀིཏྟིམཱདིཝསེནཔི པུཏྟཝོཧཱརོ ལོཀེ དིསྶཏི, སོ ཙ ཁོ པརིཡཱཡཏོཏི ནིཔྤརིཡཱཡསིདྡྷཏཾ དསྶེཏུཾ ‘‘ཛནིཀཱ མཱཏཱ’’ཏི ཝུཏྟཾ། ཡཐཱ མནུསྶཏྟབྷཱཝེ ཋིཏསྶེཝ ཀུསལདྷམྨཱནཾ ཏིཀྑཝིསདསཱུརབྷཱཝཱཔཏྟི ཡཐཱ ཏཾ ཏིཎྞམྤི བོདྷིསཏྟཱནཾ བོདྷིཏྟཡནིབྦཏྟིཡཾ, ཨེཝཾ མནུསྶཏྟབྷཱཝེ ཋིཏསྶེཝ ཨཀུསལདྷམྨཱནམྤི ཏིཀྑཝིསདསཱུརབྷཱཝཱཔཏྟཱིཏི ཨཱཧ ‘‘སཡམྤི མནུསྶཛཱཏིཀེནེཝཱ’’ཏི། ཙུཏིཨནནྟརཾ ཕལཾ ཨནནྟརཾ ནཱམ, ཏསྨིཾ ཨནནྟརེ ནིཡུཏྟཾ, ཏཾནིབྦཏྟནེན ཨནནྟརཀརཎསཱིལཾ, ཨནནྟརཔཡོཛནཾ ཝཱ ཨཱནནྟརིཡཾ, ཏེན ཨཱནནྟརིཡེན མཱཏུགྷཱཏཀཀམྨེན། པིཏུགྷཱཏཀེཔི ཡེན མནུསྶབྷཱུཏོ ཛནཀོ པིཏཱ སཡམྤི མནུསྶཛཱཏིཀེནེཝ སཏཱ སཉྩིཙྩ ཛཱིཝིཏཱ ཝོརོཔིཏོ, ཨཡཾ ཨཱནནྟརིཡེན པིཏུགྷཱཏཀཀམྨེན པིཏུགྷཱཏཀོཏིཨཱདིནཱ སབྦཾ ཝེདིཏབྦནྟི ཨཱཧ ‘‘པིཏུགྷཱཏཀེཔི ཨེསེཝ ནཡོ’’ཏི།
112. Mātughātakādivatthūsu apavāhananti apagamanaṃ, patikaraṇanti attho. Yathā samānajātikassa vikopane kammaṃ garutaraṃ, na tathā vijātikassāti āha ‘‘manussitthibhūtā’’ti . Puttasambandhena mātupitusamaññā , dattakittimādivasenapi puttavohāro loke dissati, so ca kho pariyāyatoti nippariyāyasiddhataṃ dassetuṃ ‘‘janikā mātā’’ti vuttaṃ. Yathā manussattabhāve ṭhitasseva kusaladhammānaṃ tikkhavisadasūrabhāvāpatti yathā taṃ tiṇṇampi bodhisattānaṃ bodhittayanibbattiyaṃ, evaṃ manussattabhāve ṭhitasseva akusaladhammānampi tikkhavisadasūrabhāvāpattīti āha ‘‘sayampi manussajātikenevā’’ti. Cutianantaraṃ phalaṃ anantaraṃ nāma, tasmiṃ anantare niyuttaṃ, taṃnibbattanena anantarakaraṇasīlaṃ, anantarapayojanaṃ vā ānantariyaṃ, tena ānantariyena mātughātakakammena. Pitughātakepi yena manussabhūto janako pitā sayampi manussajātikeneva satā sañcicca jīvitā voropito, ayaṃ ānantariyena pitughātakakammena pitughātakotiādinā sabbaṃ veditabbanti āha ‘‘pitughātakepi eseva nayo’’ti.
པརིཝཏྟིཏལིངྒམྤི (མ॰ ནི॰ ཨཊྛ॰ ༣.༡༢༨; ཨ॰ ནི॰ ཨཊྛ॰ ༡.༡.༢༧༥; ཝིབྷ॰ ཨཊྛ॰ ༨༠༩) མཱཏརཾ པིཏརཾ ཝཱ ཛཱིཝིཏཱ ཝོརོཔེནྟསྶ ཨཱནནྟརིཡཀམྨཾ ཧོཏིཡེཝ། སཏིཔི ཧི ལིངྒཔརིཝཏྟེ སོ ཨེཝ ཨེཀཀམྨནིབྦཏྟོ བྷཝངྒཔྤབནྡྷོ ཛཱིཝིཏིནྡྲིཡཔྤབནྡྷོ ཙ, ནཱཉྙོཏི། ཡོ པན སཡཾ མནུསྶོ ཏིརཙྪཱནབྷཱུཏཾ མཱཏརཾ ཝཱ པིཏརཾ ཝཱ, སཡཾ ཝཱ ཏིརཙྪཱནབྷཱུཏོ མནུསྶབྷཱུཏཾ, ཏིརཙྪཱནབྷཱུཏོཡེཝ ཝཱ ཏིརཙྪཱནབྷཱུཏཾ ཛཱིཝིཏཱ ཝོརོཔེཏི, ཏསྶ ཀམྨཾ ཨཱནནྟརིཡཾ ན ཧོཏི, བྷཱརིཡཾ པན ཧོཏི, ཨཱནནྟརིཡཾ ཨཱཧཙྩེཝ ཏིཊྛཏི། ཨེལ༹ཀཙཏུཀྐཾ སངྒཱམཙཏུཀྐཾ ཙོརཙཏུཀྐཉྩེཏྠ ཀཐེཏབྦཾ། ‘‘ཨེལ༹ཀཾ མཱརེམཱི’’ཏི ཨབྷིསནྡྷིནཱཔི ཧི ཨེལ༹ཀཊྛཱནེ ཋིཏཾ མནུསྶོ མནུསྶབྷཱུཏཾ མཱཏརཾ ཝཱ པིཏརཾ ཝཱ མཱརེནྟོ ཨཱནནྟརིཡཾ ཕུསཏི མརཎཱདྷིཔྤཱཡེནེཝ ཨཱནནྟརིཡཝཏྠུནོ ཝིཀོཔིཏཏྟཱ། ཨེལ༹ཀཱབྷིསནྡྷིནཱ པན མཱཏཱཔིཏིཨཨསནྡྷིནཱ ཝཱ ཨེལ༹ཀཾ མཱརེནྟོ ཨཱནནྟརིཡཾ ན ཕུསཏི ཨཱནནྟརིཡཝཏྠུཨབྷཱཝཏོ། མཱཏཱཔིཏིཨབྷིསནྡྷིནཱ མཱཏཱཔིཏརོ མཱརེནྟོ ཕུསཏེཝ། ཨེས ནཡོ ཨིཏརསྨིམྤི ཙཏུཀྐདྭཡེ། ཡཐཱ ཙ མཱཏཱཔིཏཱུསུ, ཨེཝཾ ཨརཧནྟེཔི ཨེཏཱནི ཙཏུཀྐཱནི ཝེདིཏབྦཱནི། སབྦཏྠ ཧི པུརིམཾ ཨབྷིསནྡྷིཙིཏྟཾ ཨཔྤམཱཎཾ, ཝདྷཀཙིཏྟཾ པན ཏདཱརམྨཎཾ ཛཱིཝིཏིནྡྲིཡཉྩ ཨཱནནྟརིཡཱནཱནནྟརབྷཱཝེ པམཱཎཾ། ཀཏཱནནྟརིཡཀམྨོ ཙ ‘‘ཏསྶ ཀམྨསྶ ཝིཔཱཀཾ པཊིབཱཧིསྶཱམཱི’’ཏི སཀལཙཀྐཝཱལ༹ཾ མཧཱཙེཏིཡཔྤམཱཎེཧི ཀཉྩནཐཱུཔེཧི པཱུརེཏྭཱཔི སཀལཙཀྐཝཱལ༹ཾ པཱུརེཏྭཱ ནིསིནྣསྶ བྷིཀྑུསངྒྷསྶ མཧཱདཱནཾ དཏྭཱཔི བུདྡྷསྶ བྷགཝཏོ སངྒྷཱཊིཀཎྞཾ ཨམུཉྩནྟོ ཝིཙརིཏྭཱཔི ཀཱཡསྶ བྷེདཱ ནིརཡམེཝ ཨུཔཔཛྫཏི, པབྦཛྫཉྩ ན ལབྷཏི།
Parivattitaliṅgampi (ma. ni. aṭṭha. 3.128; a. ni. aṭṭha. 1.1.275; vibha. aṭṭha. 809) mātaraṃ pitaraṃ vā jīvitā voropentassa ānantariyakammaṃ hotiyeva. Satipi hi liṅgaparivatte so eva ekakammanibbatto bhavaṅgappabandho jīvitindriyappabandho ca, nāññoti. Yo pana sayaṃ manusso tiracchānabhūtaṃ mātaraṃ vā pitaraṃ vā, sayaṃ vā tiracchānabhūto manussabhūtaṃ, tiracchānabhūtoyeva vā tiracchānabhūtaṃ jīvitā voropeti, tassa kammaṃ ānantariyaṃ na hoti, bhāriyaṃ pana hoti, ānantariyaṃ āhacceva tiṭṭhati. Eḷakacatukkaṃ saṅgāmacatukkaṃ coracatukkañcettha kathetabbaṃ. ‘‘Eḷakaṃ māremī’’ti abhisandhināpi hi eḷakaṭṭhāne ṭhitaṃ manusso manussabhūtaṃ mātaraṃ vā pitaraṃ vā mārento ānantariyaṃ phusati maraṇādhippāyeneva ānantariyavatthuno vikopitattā. Eḷakābhisandhinā pana mātāpitiaasandhinā vā eḷakaṃ mārento ānantariyaṃ na phusati ānantariyavatthuabhāvato. Mātāpitiabhisandhinā mātāpitaro mārento phusateva. Esa nayo itarasmimpi catukkadvaye. Yathā ca mātāpitūsu, evaṃ arahantepi etāni catukkāni veditabbāni. Sabbattha hi purimaṃ abhisandhicittaṃ appamāṇaṃ, vadhakacittaṃ pana tadārammaṇaṃ jīvitindriyañca ānantariyānānantarabhāve pamāṇaṃ. Katānantariyakammo ca ‘‘tassa kammassa vipākaṃ paṭibāhissāmī’’ti sakalacakkavāḷaṃ mahācetiyappamāṇehi kañcanathūpehi pūretvāpi sakalacakkavāḷaṃ pūretvā nisinnassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvāpi buddhassa bhagavato saṅghāṭikaṇṇaṃ amuñcanto vicaritvāpi kāyassa bhedā nirayameva upapajjati, pabbajjañca na labhati.
༡༡༥. ཨིཙྪམཱནནྟི ཨོདཱཏཝཏྠཝསནཾ ཨིཙྪམཱནཾ། ཏེནེཝཱཧ ‘‘གིཧིབྷཱཝེ སམྤཊིཙྪིཏམཏྟེཡེཝཱ’’ཏི། སངྒྷབྷེདཀཀཐཱཝིཏྠཱརོ པརཏོ ཨཱཝི བྷཝིསྶཏི། ཙཏུནྣཾ ཀམྨཱནནྟི ཨཔལོཀནཱདཱིནཾ ཙཏུནྣཾ ཀམྨཱནཾ། དུཊྛཙིཏྟེནཱཏི ཝུཏྟམེཝཏྠཾ ཝིབྷཱཝེཏི ‘‘ཝདྷཀཙིཏྟེནཱ’’ཏི། ཝདྷཀཙེཏནཱཡ ཧི དཱུསིཏཙིཏྟཾ ཨིདྷ དུཊྛཙིཏྟཾ ནཱམ། ལོཧིཏཾ ཨུཔྤཱདེཏཱིཏི ཨེཏྠ ཏཐཱགཏསྶ ཨབྷེཛྫཀཱཡཏཱཡ པརཱུཔཀྐམེན ཙམྨཙྪེདཾ ཀཏྭཱ ལོཧིཏཔགྒྷརཎཾ ནཱམ ནཏྠི, སརཱིརསྶ པན ཨནྟོཡེཝ ཨེཀསྨིཾ ཋཱནེ ལོཧིཏཾ སམོསརཏི, ཨཱགྷཱཏེན པཀུཔྤམཱནཾ སཉྩིཏཾ ཧོཏི། དེཝདཏྟེན པཝིདྡྷསིལཏོ བྷིཛྫིཏྭཱ གཏསཀྑལིཀཱཔི ཏཐཱགཏསྶ པཱདནྟཾ པཧརི, ཕརསུནཱ པཧཊོ ཝིཡ པཱདོ ཨནྟོལོཧིཏོཡེཝ ཨཧོསི། ཛཱིཝཀོ པན ཏཐཱགཏསྶ རུཙིཡཱ སཏྠཀེན ཙམྨཾ ཚིནྡིཏྭཱ ཏམྷཱ ཋཱནཱ དུཊྛལོཧིཏཾ ནཱིཧརིཏྭཱ ཕཱསུམཀཱསི, ཏེནསྶ པུཉྙཀམྨམེཝ ཨཧོསི། ཏེནཱཧ ‘‘ཛཱིཝཀོ ཝིཡཱ’’ཏིཨཱདི།
115.Icchamānanti odātavatthavasanaṃ icchamānaṃ. Tenevāha ‘‘gihibhāve sampaṭicchitamatteyevā’’ti. Saṅghabhedakakathāvitthāro parato āvi bhavissati. Catunnaṃ kammānanti apalokanādīnaṃ catunnaṃ kammānaṃ. Duṭṭhacittenāti vuttamevatthaṃ vibhāveti ‘‘vadhakacittenā’’ti. Vadhakacetanāya hi dūsitacittaṃ idha duṭṭhacittaṃ nāma. Lohitaṃ uppādetīti ettha tathāgatassa abhejjakāyatāya parūpakkamena cammacchedaṃ katvā lohitapaggharaṇaṃ nāma natthi, sarīrassa pana antoyeva ekasmiṃ ṭhāne lohitaṃ samosarati, āghātena pakuppamānaṃ sañcitaṃ hoti. Devadattena paviddhasilato bhijjitvā gatasakkhalikāpi tathāgatassa pādantaṃ pahari, pharasunā pahaṭo viya pādo antolohitoyeva ahosi. Jīvako pana tathāgatassa ruciyā satthakena cammaṃ chinditvā tamhā ṭhānā duṭṭhalohitaṃ nīharitvā phāsumakāsi, tenassa puññakammameva ahosi. Tenāha ‘‘jīvako viyā’’tiādi.
ཨཐ ཡེ པརིནིབྦུཏེ ཏཐཱགཏེ ཙེཏིཡཾ བྷིནྡནྟི, བོདྷིཾ ཚིནྡནྟི, དྷཱཏུམྷི ཨུཔཀྐམནྟི, ཏེསཾ ཀིཾ ཧོཏཱིཏི? བྷཱརིཡཾ ཀམྨཾ ཧོཏི ཨཱནནྟརིཡསདིསཾ། སདྷཱཏུཀཾ པན ཐཱུཔཾ ཝཱ པཊིམཾ ཝཱ བཱདྷམཱནཾ བོདྷིསཱཁཾ ཚིནྡིཏུཾ ཝཊྚཏི། སཙེཔི ཏཏྠ ནིལཱིནཱ སཀུཎཱ ཙེཏིཡེ ཝཙྩཾ པཱཏེནྟི, ཚིནྡིཏུཾ ཝཊྚཏིཡེཝ། པརིབྷོགཙེཏིཡཏོ ཧི སརཱིརཙེཏིཡཾ གརུཏརཾ། ཙེཏིཡཝཏྠུཾ བྷིནྡིཏྭཱ གཙྪནྟེ བོདྷིམཱུལེཔི ཚིནྡིཏྭཱ ཧརིཏུཾ ཝཊྚཏི། ཡཱ པན བོདྷིསཱཁཱ བོདྷིགྷརཾ བཱདྷཏི, ཏཾ གེཧརཀྑཎཏྠཾ ཚིནྡིཏུཾ ན ལབྷཏི། བོདྷིཨཏྠཉྷི གེཧཾ, ན གེཧཏྠཱཡ བོདྷི། ཨཱསནགྷརེཔི ཨེསེཝ ནཡོ། ཡསྨིཾ པན ཨཱསནགྷརེ དྷཱཏུ ནིཧིཏཱ ཧོཏི, ཏསྶ རཀྑཎཏྠཱཡ བོདྷིསཱཁཾ ཚིནྡིཏུཾ ཝཊྚཏི། བོདྷིཛགྒནཏྠཾ ཨོཛོཧརཎསཱཁཾ ཝཱ པཱུཏིཊྛཱནཾ ཝཱ ཚིནྡིཏུཾ ཝཊྚཏིཡེཝ, སཏྠུ རཱུཔཀཱཡཔཊིཛགྒནེ ཝིཡ པུཉྙམྤི ཧོཏི།
Atha ye parinibbute tathāgate cetiyaṃ bhindanti, bodhiṃ chindanti, dhātumhi upakkamanti, tesaṃ kiṃ hotīti? Bhāriyaṃ kammaṃ hoti ānantariyasadisaṃ. Sadhātukaṃ pana thūpaṃ vā paṭimaṃ vā bādhamānaṃ bodhisākhaṃ chindituṃ vaṭṭati. Sacepi tattha nilīnā sakuṇā cetiye vaccaṃ pātenti, chindituṃ vaṭṭatiyeva. Paribhogacetiyato hi sarīracetiyaṃ garutaraṃ. Cetiyavatthuṃ bhinditvā gacchante bodhimūlepi chinditvā harituṃ vaṭṭati. Yā pana bodhisākhā bodhigharaṃ bādhati, taṃ geharakkhaṇatthaṃ chindituṃ na labhati. Bodhiatthañhi gehaṃ, na gehatthāya bodhi. Āsanagharepi eseva nayo. Yasmiṃ pana āsanaghare dhātu nihitā hoti, tassa rakkhaṇatthāya bodhisākhaṃ chindituṃ vaṭṭati. Bodhijagganatthaṃ ojoharaṇasākhaṃ vā pūtiṭṭhānaṃ vā chindituṃ vaṭṭatiyeva, satthu rūpakāyapaṭijaggane viya puññampi hoti.
མཱཏུགྷཱཏཀཱདིཝཏྠུཀཐཱཝཎྞནཱ ནིཊྛིཏཱ།
Mātughātakādivatthukathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
ཏིཔིཊཀ (མཱུལ) • Tipiṭaka (Mūla) / ཝིནཡཔིཊཀ • Vinayapiṭaka / མཧཱཝགྒཔཱལི༹ • Mahāvaggapāḷi
༥༠. མཱཏུགྷཱཏཀཝཏྠུ • 50. Mātughātakavatthu
༥༣. བྷིཀྑུནཱིདཱུསཀཝཏྠུ • 53. Bhikkhunīdūsakavatthu
ཨཊྛཀཐཱ • Aṭṭhakathā / ཝིནཡཔིཊཀ (ཨཊྛཀཐཱ) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / མཧཱཝགྒ-ཨཊྛཀཐཱ • Mahāvagga-aṭṭhakathā / མཱཏུགྷཱཏཀཱདིཝཏྠུཀཐཱ • Mātughātakādivatthukathā
ཊཱིཀཱ • Tīkā / ཝིནཡཔིཊཀ (ཊཱིཀཱ) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / ཝཛིརབུདྡྷི-ཊཱིཀཱ • Vajirabuddhi-ṭīkā / མཱཏུགྷཱཏཀཱདིཝཏྠུཀཐཱཝཎྞནཱ • Mātughātakādivatthukathāvaṇṇanā
ཊཱིཀཱ • Tīkā / ཝིནཡཔིཊཀ (ཊཱིཀཱ) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / ཝིམཏིཝིནོདནཱི-ཊཱིཀཱ • Vimativinodanī-ṭīkā / མཱཏུགྷཱཏཀཱདིཀཐཱཝཎྞནཱ • Mātughātakādikathāvaṇṇanā
ཊཱིཀཱ • Tīkā / ཝིནཡཔིཊཀ (ཊཱིཀཱ) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / པཱཙིཏྱཱདིཡོཛནཱཔཱལི༹ • Pācityādiyojanāpāḷi / ༥༠. མཱཏུགྷཱཏཀཱདིཝཏྠུཀཐཱ • 50. Mātughātakādivatthukathā
