| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā |
មក្កដីវត្ថុកថាវណ្ណនា
Makkaṭīvatthukathāvaṇṇanā
៤០-១. ទុតិយបញ្ញត្តិយំ ‘‘ឥធ មល្លា យុជ្ឈន្តី’’តិអាទីសុ វិយ បដិសេវតីតិ វត្តមានវចនំ បចុរបដិសេវនវសេន វុត្តំ, ‘‘តញ្ច ខោ មនុស្សិត្ថិយា, នោ តិរច្ឆានគតាយា’’តិ បរិបុណ្ណត្ថម្បិ បឋមំ បញ្ញត្តិំ អត្តនោ មិច្ឆាគាហេន វា លេសឱឌ្ឌនត្ថាយ វា ឯវមាហ។ បរិបុណ្ណត្ថតំយេវ និយមេតុំ ‘‘ននុ អាវុសោ តថេវ តំ ហោតី’’តិ វុត្តំ, តេនេវ មក្កដីវត្ថុ វិនីតវត្ថូសុ បក្ខិត្តំ អវិសេសត្តា, តថា វជ្ជិបុត្តកវត្ថុ។ វិចារណា បនេត្ថ តតិយបញ្ញត្តិយំ អាវិ ភវិស្សតិ។ ‘‘ននុ, អាវុសោ, ភគវតា អនេកបរិយាយេនា’’តិអាទិ ន កេវលំ សឧទ្ទេសសិក្ខាបទេនេវ សិទ្ធំ, ‘‘តិរច្ឆានគតាទីសុបិ បារាជិក’’ន្តិ អនុទ្ទេសសិក្ខាបទេនបិ សិទ្ធន្តិ ទស្សនត្ថំ វុត្តំ។ អថ វា យទិ សឧទ្ទេសសិក្ខាបទំ សាវសេសន្តិ បញ្ញបេសិ, ឥមិនា អនុទ្ទេសសិក្ខាបទេនាបិ កិំ ន សិទ្ធន្តិ ទស្សនត្ថំ វុត្តំ។ ‘‘តេន ហិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូនំ សិក្ខាបទំ បញ្ញបេស្សាមី’’តិ តទេវ សិក្ខាបទំ បឋមបញ្ញត្តមេវ លេសត្ថិកានំ អលេសោកាសំ កត្វា អាមេឌិតត្ថំ កត្វា បញ្ញបេស្សាមីតិ អត្ថោ។ អញ្ញថា ‘‘អញ្ញវាទកេ វិហេសកេ បាចិត្តិយ’’ន្តិអាទីសុ (បាចិ. ១០១) វិយ វត្ថុទ្វយេន អាបត្តិទ្វយំ អាបជ្ជតិ, ន ចាបជ្ជតិ, សោ ឯវត្ថោ អញ្ញេនាបិ វចនេន សុប្បកាសិតោ, សុបរិព្យត្តករណត្ថេន ទឡ្ហតរោ កតោតិ អធិប្បាយោ។ តតិយបញ្ញត្តិយម្បិ អញ្ញេសុ ច ឯវំ វិសុទ្ធោ។
40-1. Dutiyapaññattiyaṃ ‘‘idha mallā yujjhantī’’tiādīsu viya paṭisevatīti vattamānavacanaṃ pacurapaṭisevanavasena vuttaṃ, ‘‘tañca kho manussitthiyā, no tiracchānagatāyā’’ti paripuṇṇatthampi paṭhamaṃ paññattiṃ attano micchāgāhena vā lesaoḍḍanatthāya vā evamāha. Paripuṇṇatthataṃyeva niyametuṃ ‘‘nanu āvuso tatheva taṃ hotī’’ti vuttaṃ, teneva makkaṭīvatthu vinītavatthūsu pakkhittaṃ avisesattā, tathā vajjiputtakavatthu. Vicāraṇā panettha tatiyapaññattiyaṃ āvi bhavissati. ‘‘Nanu, āvuso, bhagavatā anekapariyāyenā’’tiādi na kevalaṃ sauddesasikkhāpadeneva siddhaṃ, ‘‘tiracchānagatādīsupi pārājika’’nti anuddesasikkhāpadenapi siddhanti dassanatthaṃ vuttaṃ. Atha vā yadi sauddesasikkhāpadaṃ sāvasesanti paññapesi, iminā anuddesasikkhāpadenāpi kiṃ na siddhanti dassanatthaṃ vuttaṃ. ‘‘Tena hi, bhikkhave, bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññapessāmī’’ti tadeva sikkhāpadaṃ paṭhamapaññattameva lesatthikānaṃ alesokāsaṃ katvā āmeḍitatthaṃ katvā paññapessāmīti attho. Aññathā ‘‘aññavādake vihesake pācittiya’’ntiādīsu (pāci. 101) viya vatthudvayena āpattidvayaṃ āpajjati, na cāpajjati, so evattho aññenāpi vacanena suppakāsito, suparibyattakaraṇatthena daḷhataro katoti adhippāyo. Tatiyapaññattiyampi aññesu ca evaṃ visuddho.
យស្ស សចិត្តកបក្ខេតិអាទិម្ហិ បន គណ្ឋិបទនយោ តាវ បឋមំ វុច្ចតិ, សចិត្តកបក្ខេតិ សុរាបានាទិអចិត្តកេ សន្ធាយ វុត្តំ។ សចិត្តកេសុ បន យំ ឯកន្តមកុសលេនេវ សមុដ្ឋាបិតញ្ច។ ឧភយំ លោកវជ្ជំ នាម។ សុរាបានស្មិញ្ហិ ‘‘សុរា’’តិ វា ‘‘បាតុំ ន វដ្ដតី’’តិ វា ជានិត្វា បិវនេ អកុសលមេវ, តថា ភិក្ខុនីនំ គន្ធវណ្ណកត្ថាយ លេបនេ, ភេសជ្ជត្ថាយ លេបនេ អទោសត្តា ‘‘អវិចារណីយ’’ន្តិ ឯត្តកំ វុត្តំ។ តត្ថ ន វដ្ដតីតិ ‘‘ជានិត្វា’’តិ វុត្តវចនំ ន យុជ្ជតិ បណ្ណត្តិវជ្ជស្សាបិ លោកវជ្ជភាវប្បសង្គតោ។ ឥមំ អនិដ្ឋប្បសង្គំ បរិហរិតុកាមតាយ វជិរពុទ្ធិត្ថេរស្ស គណ្ឋិបទេ វុត្តំ ‘‘ឥធ សចិត្តកន្តិ ច អចិត្តកន្តិ ច វិចារណា វត្ថុវិជាននេយេវ ហោតិ, ន បញ្ញត្តិវិជាននេ។ យទិ បញ្ញត្តិវិជាននេ ហោតិ, សព្ពសិក្ខាបទានិ លោកវជ្ជានេវ សិយុំ, ន ច សព្ពសិក្ខាបទានិ លោកវជ្ជានិ , តស្មា វត្ថុវិជាននេយេវ ហោតី’’តិ, ឥទំ យុជ្ជតិ។ កស្មា? យស្មា សេខិយេសុ បញ្ញត្តិជាននមេវ បមាណំ, ន វត្ថុមត្តជាននន្តិ, យំ បន តត្ថេវ វុត្តំ ‘‘បសុត្តស្ស មុខេ កោចិ សុរំ បក្ខិបេយ្យ, អន្តោ ចេ បវិសេយ្យ, អាបត្តិ, តត្ថ យថា ភិក្ខុនិយា អធក្ខកំ ឧព្ភជាណុមណ្ឌលំ បរស្ស អាមសនាទិកាលេ កាយំ អចាលេត្វា ចិត្តេនេវ សាទិយន្តិយា អាបត្តិ ‘កិរិយាវ ហោតី’តិ វុត្តា យេភុយ្យេន កិរិយសម្ភវតោ, តថា អយម្បិ តទា កិរិយាវ ហោតី’’តិ, តំ សុវិចារិតំ អនេកន្តាកុសលភាវសាធនតោ។ សុរាបានាបត្តិយា ឯកន្តាកុសលតា បន មជ្ជសញ្ញិនោបិ សកិំ បយោគេន បិវតោ ហោតីតិ កត្វា វុត្តា។
Yassa sacittakapakkhetiādimhi pana gaṇṭhipadanayo tāva paṭhamaṃ vuccati, sacittakapakkheti surāpānādiacittake sandhāya vuttaṃ. Sacittakesu pana yaṃ ekantamakusaleneva samuṭṭhāpitañca. Ubhayaṃ lokavajjaṃ nāma. Surāpānasmiñhi ‘‘surā’’ti vā ‘‘pātuṃ na vaṭṭatī’’ti vā jānitvā pivane akusalameva, tathā bhikkhunīnaṃ gandhavaṇṇakatthāya lepane, bhesajjatthāya lepane adosattā ‘‘avicāraṇīya’’nti ettakaṃ vuttaṃ. Tattha na vaṭṭatīti ‘‘jānitvā’’ti vuttavacanaṃ na yujjati paṇṇattivajjassāpi lokavajjabhāvappasaṅgato. Imaṃ aniṭṭhappasaṅgaṃ pariharitukāmatāya vajirabuddhittherassa gaṇṭhipade vuttaṃ ‘‘idha sacittakanti ca acittakanti ca vicāraṇā vatthuvijānaneyeva hoti, na paññattivijānane. Yadi paññattivijānane hoti, sabbasikkhāpadāni lokavajjāneva siyuṃ, na ca sabbasikkhāpadāni lokavajjāni , tasmā vatthuvijānaneyeva hotī’’ti, idaṃ yujjati. Kasmā? Yasmā sekhiyesu paññattijānanameva pamāṇaṃ, na vatthumattajānananti, yaṃ pana tattheva vuttaṃ ‘‘pasuttassa mukhe koci suraṃ pakkhipeyya, anto ce paviseyya, āpatti, tattha yathā bhikkhuniyā adhakkhakaṃ ubbhajāṇumaṇḍalaṃ parassa āmasanādikāle kāyaṃ acāletvā citteneva sādiyantiyā āpatti ‘kiriyāva hotī’ti vuttā yebhuyyena kiriyasambhavato, tathā ayampi tadā kiriyāva hotī’’ti, taṃ suvicāritaṃ anekantākusalabhāvasādhanato. Surāpānāpattiyā ekantākusalatā pana majjasaññinopi sakiṃ payogena pivato hotīti katvā vuttā.
អយំ បនេត្ថ អត្ថោ – សិក្ខាបទសីសេន អាបត្តិំ គហេត្វា យស្ស សិក្ខាបទស្ស សចិត្តកស្ស ចិត្តំ អកុសលមេវ ហោតិ, តំ លោកវជ្ជំ។ សចិត្តកាចិត្តកសង្ខាតស្ស អចិត្តកស្ស ច សចិត្តកបក្ខេ ចិត្តំ អកុសលមេវ ហោតិ, តម្បិ សុរាបានាទិ លោកវជ្ជន្តិ ឥមមត្ថំ សម្បិណ្ឌេត្វា ‘‘យស្ស សចិត្តកបក្ខេ ចិត្តំ អកុសលមេវ ហោតិ, តំ លោកវជ្ជ’’ន្តិ វុត្តំ។ សចិត្តកបក្ខេតិ ហិ ឥទំ វចនំ អចិត្តកំ សន្ធាយាហ។ ន ហិ ឯកំសតោ សចិត្តកស្ស សចិត្តកបក្ខេតិ វិសេសនេ បយោជនំ អត្ថិ។ យស្មា បនេត្ថ បណ្ណត្តិវជ្ជស្ស បញ្ញត្តិជាននចិត្តេន សចិត្តកបក្ខេ ចិត្តំ អកុសលមេវ, វត្ថុជាននចិត្តេន សចិត្តកបក្ខេ ចិត្តំ សិយា កុសលំ សិយា អកុសលំ សិយា អព្យាកតំ, តស្មា ‘‘តស្ស សចិត្តកបក្ខេ ចិត្តំ អកុសលមេវា’’តិ ន វុច្ចតីតិ ‘‘សេសំ បណ្ណត្តិវជ្ជ’’ន្តិ វុត្តំ។ អធិមានេ វីតិក្កមាភាវា, សុបិនន្តេ អព្ពោហារិកត្តា សុបិនន្តេ វិជ្ជមានាបិ វីតិក្កមឆាយា អព្ពោហារិកភាវេនាតិ វុត្តំ ហោតិ។ ឥទំ បន វចនំ ទឡ្ហីកម្មសិថិលករណប្បយោជនត្តា ច វុត្តំ, តេន យំ វុត្តំ ពាហិរនិទានកថាធិការេ ‘‘ទឡ្ហីកម្មសិថិលករណប្បយោជនាតិ យេភុយ្យតាយ វុត្ត’’ន្តិអាទិ, តំ សុវុត្តមេវាតិ វេទិតព្ពំ។
Ayaṃ panettha attho – sikkhāpadasīsena āpattiṃ gahetvā yassa sikkhāpadassa sacittakassa cittaṃ akusalameva hoti, taṃ lokavajjaṃ. Sacittakācittakasaṅkhātassa acittakassa ca sacittakapakkhe cittaṃ akusalameva hoti, tampi surāpānādi lokavajjanti imamatthaṃ sampiṇḍetvā ‘‘yassa sacittakapakkhe cittaṃ akusalameva hoti, taṃ lokavajja’’nti vuttaṃ. Sacittakapakkheti hi idaṃ vacanaṃ acittakaṃ sandhāyāha. Na hi ekaṃsato sacittakassa sacittakapakkheti visesane payojanaṃ atthi. Yasmā panettha paṇṇattivajjassa paññattijānanacittena sacittakapakkhe cittaṃ akusalameva, vatthujānanacittena sacittakapakkhe cittaṃ siyā kusalaṃ siyā akusalaṃ siyā abyākataṃ, tasmā ‘‘tassa sacittakapakkhe cittaṃ akusalamevā’’ti na vuccatīti ‘‘sesaṃ paṇṇattivajja’’nti vuttaṃ. Adhimāne vītikkamābhāvā, supinante abbohārikattā supinante vijjamānāpi vītikkamachāyā abbohārikabhāvenāti vuttaṃ hoti. Idaṃ pana vacanaṃ daḷhīkammasithilakaraṇappayojanattā ca vuttaṃ, tena yaṃ vuttaṃ bāhiranidānakathādhikāre ‘‘daḷhīkammasithilakaraṇappayojanāti yebhuyyatāya vutta’’ntiādi, taṃ suvuttamevāti veditabbaṃ.
មក្កដីវត្ថុកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Makkaṭīvatthukathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ១. បឋមបារាជិកំ • 1. Paṭhamapārājikaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ១. បឋមបារាជិកំ • 1. Paṭhamapārājikaṃ
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / មក្កដិវត្ថុកថាវណ្ណនា • Makkaṭivatthukathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / មក្កដីវត្ថុកថាវណ្ណនា • Makkaṭīvatthukathāvaṇṇanā
