| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / দীঘ নিকায (অট্ঠকথা) • Dīgha nikāya (aṭṭhakathā) |
৮. মহাসীহনাদসুত্তৰণ্ণনা
8. Mahāsīhanādasuttavaṇṇanā
অচেলকস্সপৰত্থুৰণ্ণনা
Acelakassapavatthuvaṇṇanā
৩৮১. এৰং মে সুতং…পে॰… উরুঞ্ঞাযং ৰিহরতীতি মহাসীহনাদসুত্তং। তত্রাযং অপুব্বপদৰণ্ণনা। উরুঞ্ঞাযন্তি উরুঞ্ঞাতি তস্স রট্ঠস্সপি নগরস্সপি এতদেৰ নামং, ভগৰা উরুঞ্ঞানগরং উপনিস্সায ৰিহরতি। কণ্ণকত্থলে মিগদাযেতি তস্স নগরস্স অৰিদূরে কণ্ণকত্থলং নাম একো রমণীযো ভূমিভাগো অত্থি। সো মিগানং অভযত্থায দিন্নত্তা ‘‘মিগদাযো’’তি ৰুচ্চতি, তস্মিং কণ্ণকত্থলে মিগদাযে। অচেলোতি নগ্গপরিব্বাজকো। কস্সপোতি তস্স নামং। তপস্সিন্তি তপনিস্সিতকং। লূখাজীৰিন্তি অচেলকমুত্তাচারাদিৰসেন লূখো আজীৰো অস্সাতি লূখাজীৰী, তং লূখাজীৰিং। উপক্কোসতীতি উপণ্ডেতি। উপৰদতীতি হীল়েতি ৰম্ভেতি। ধম্মস্স চ অনুধম্মং ব্যাকরোন্তীতি ভোতা গোতমেন ৰুত্তকারণস্স অনুকারণং কথেন্তি। সহধম্মিকো ৰাদানুৰাদোতি পরেহি ৰুত্তকারণেন সকারণো হুত্ৰা তুম্হাকং ৰাদো ৰা অনুৰাদো ৰা ৰিঞ্ঞূহি গরহিতব্বং, কারণং কোচি অপ্পমত্তকোপি কিং ন আগচ্ছতি। ইদং ৰুত্তং হোতি, ‘‘কিং সব্বাকারেনপি তৰ ৰাদে গারয্হং কারণং নত্থী’’তি। অনব্ভক্খাতুকামাতি ন অভূতেন ৰত্তুকামা।
381.Evaṃme sutaṃ…pe… uruññāyaṃ viharatīti mahāsīhanādasuttaṃ. Tatrāyaṃ apubbapadavaṇṇanā. Uruññāyanti uruññāti tassa raṭṭhassapi nagarassapi etadeva nāmaṃ, bhagavā uruññānagaraṃ upanissāya viharati. Kaṇṇakatthale migadāyeti tassa nagarassa avidūre kaṇṇakatthalaṃ nāma eko ramaṇīyo bhūmibhāgo atthi. So migānaṃ abhayatthāya dinnattā ‘‘migadāyo’’ti vuccati, tasmiṃ kaṇṇakatthale migadāye. Aceloti naggaparibbājako. Kassapoti tassa nāmaṃ. Tapassinti tapanissitakaṃ. Lūkhājīvinti acelakamuttācārādivasena lūkho ājīvo assāti lūkhājīvī, taṃ lūkhājīviṃ. Upakkosatīti upaṇḍeti. Upavadatīti hīḷeti vambheti. Dhammassa ca anudhammaṃ byākarontīti bhotā gotamena vuttakāraṇassa anukāraṇaṃ kathenti. Sahadhammiko vādānuvādoti parehi vuttakāraṇena sakāraṇo hutvā tumhākaṃ vādo vā anuvādo vā viññūhi garahitabbaṃ, kāraṇaṃ koci appamattakopi kiṃ na āgacchati. Idaṃ vuttaṃ hoti, ‘‘kiṃ sabbākārenapi tava vāde gārayhaṃ kāraṇaṃ natthī’’ti. Anabbhakkhātukāmāti na abhūtena vattukāmā.
৩৮২. একচ্চং তপস্সিং লূখাজীৰিন্তিআদীসু ইধেকচ্চো অচেলকপব্বজ্জাদিতপনিস্সিতত্তা তপস্সী ‘‘লূখেন জীৰিতং কপ্পেস্সামী’’তি তিণগোমযাদিভক্খনাদীহি নানপ্পকারেহি অত্তানং কিলমেতি, অপ্পপুঞ্ঞতায চ সুখেন জীৰিতৰুত্তিমেৰ ন লভতি, সো তীণি দুচ্চরিতানি পূরেত্ৰা নিরযে নিব্বত্ততি।
382.Ekaccaṃ tapassiṃ lūkhājīvintiādīsu idhekacco acelakapabbajjāditapanissitattā tapassī ‘‘lūkhena jīvitaṃ kappessāmī’’ti tiṇagomayādibhakkhanādīhi nānappakārehi attānaṃ kilameti, appapuññatāya ca sukhena jīvitavuttimeva na labhati, so tīṇi duccaritāni pūretvā niraye nibbattati.
অপরো তাদিসং তপনিস্সিতোপি পুঞ্ঞৰা হোতি, লভতি লাভসক্কারং। সো ‘‘ন দানি মযা সদিসো অত্থী’’তি অত্তানং উচ্চে ঠানে সম্ভাৰেত্ৰা ‘‘ভিয্যোসোমত্তায লাভং উপ্পাদেস্সামী’’তি অনেসনৰসেন তীণি দুচ্চরিতানি পূরেত্ৰা নিরযে নিব্বত্ততি। ইমে দ্ৰে সন্ধায পঠমনযো ৰুত্তো।
Aparo tādisaṃ tapanissitopi puññavā hoti, labhati lābhasakkāraṃ. So ‘‘na dāni mayā sadiso atthī’’ti attānaṃ ucce ṭhāne sambhāvetvā ‘‘bhiyyosomattāya lābhaṃ uppādessāmī’’ti anesanavasena tīṇi duccaritāni pūretvā niraye nibbattati. Ime dve sandhāya paṭhamanayo vutto.
অপরো তপনিস্সিতকো লূখাজীৰী অপ্পপুঞ্ঞো হোতি, ন লভতি সুখেন জীৰিতৰুত্তিং। সো ‘‘ময্হং পুব্বেপি অকতপুঞ্ঞতায সুখজীৰিকা নুপ্পজ্জতি , হন্দদানি পুঞ্ঞানি করোমী’’তি তীণি সুচরিতানি পূরেত্ৰা সগ্গে নিব্বত্ততি।
Aparo tapanissitako lūkhājīvī appapuñño hoti, na labhati sukhena jīvitavuttiṃ. So ‘‘mayhaṃ pubbepi akatapuññatāya sukhajīvikā nuppajjati , handadāni puññāni karomī’’ti tīṇi sucaritāni pūretvā sagge nibbattati.
অপরো লূখাজীৰী পুঞ্ঞৰা হোতি, লভতি সুখেন জীৰিতৰুত্তিং। সো – ‘‘ময্হং পুব্বেপি কতপুঞ্ঞতায সুখজীৰিকা উপ্পজ্জতী’’তি চিন্তেত্ৰা অনেসনং পহায তীণি সুচরিতানি পূরেত্ৰা সগ্গে নিব্বত্ততি। ইমে দ্ৰে সন্ধায দুতিযনযো ৰুত্তো।
Aparo lūkhājīvī puññavā hoti, labhati sukhena jīvitavuttiṃ. So – ‘‘mayhaṃ pubbepi katapuññatāya sukhajīvikā uppajjatī’’ti cintetvā anesanaṃ pahāya tīṇi sucaritāni pūretvā sagge nibbattati. Ime dve sandhāya dutiyanayo vutto.
একো পন তপস্সী অপ্পদুক্খৰিহারী হোতি বাহিরকাচারযুত্তো তাপসো ৰা ছন্নপরিব্বাজকো ৰা, অপ্পপুঞ্ঞতায চ মনাপে পচ্চযে ন লভতি। সো অনেসনৰসেন তীণি দুচ্চরিতানি পূরেত্ৰা অত্তানং সুখে ঠপেত্ৰা নিরযে নিব্বত্ততি।
Eko pana tapassī appadukkhavihārī hoti bāhirakācārayutto tāpaso vā channaparibbājako vā, appapuññatāya ca manāpe paccaye na labhati. So anesanavasena tīṇi duccaritāni pūretvā attānaṃ sukhe ṭhapetvā niraye nibbattati.
অপরো পুঞ্ঞৰা হোতি, সো – ‘‘ন দানি মযা সদিসো অত্থী’’তি মানং উপ্পাদেত্ৰা অনেসনৰসেন লাভসক্কারং ৰা উপ্পাদেন্তো মিচ্ছাদিট্ঠিৰসেন – ‘‘সুখো ইমিস্সা পরিব্বাজিকায দহরায মুদুকায লোমসায সম্ফস্সো’’তিআদীনি চিন্তেত্ৰা কামেসু পাতব্যতং ৰা আপজ্জন্তো তীণি দুচ্চরিতানি পূরেত্ৰা নিরযে নিব্বত্ততি। ইমে দ্ৰে সন্ধায ততিযনযো ৰুত্তো।
Aparo puññavā hoti, so – ‘‘na dāni mayā sadiso atthī’’ti mānaṃ uppādetvā anesanavasena lābhasakkāraṃ vā uppādento micchādiṭṭhivasena – ‘‘sukho imissā paribbājikāya daharāya mudukāya lomasāya samphasso’’tiādīni cintetvā kāmesu pātabyataṃ vā āpajjanto tīṇi duccaritāni pūretvā niraye nibbattati. Ime dve sandhāya tatiyanayo vutto.
অপরো পন অপ্পদুক্খৰিহারী অপ্পপুঞ্ঞো হোতি, সো – ‘‘অহং পুব্বেপি অকতপুঞ্ঞতায সুখেন জীৰিকং ন লভামী’’তি তীণি সুচরিতানি পূরেত্ৰা সগ্গে নিব্বত্ততি।
Aparo pana appadukkhavihārī appapuñño hoti, so – ‘‘ahaṃ pubbepi akatapuññatāya sukhena jīvikaṃ na labhāmī’’ti tīṇi sucaritāni pūretvā sagge nibbattati.
অপরো পুঞ্ঞৰা হোতি, সো – ‘‘পুব্বেপাহং কতপুঞ্ঞতায সুখং লভামি, ইদানি পুঞ্ঞানি করিস্সামী’’তি তীণি সুচরিতানি পূরেত্ৰা সগ্গে নিব্বত্ততি। ইমে দ্ৰে সন্ধায চতুত্থনযো ৰুত্তো। ইদং তিত্থিযৰসেন আগতং, সাসনেপি পন লব্ভতি।
Aparo puññavā hoti, so – ‘‘pubbepāhaṃ katapuññatāya sukhaṃ labhāmi, idāni puññāni karissāmī’’ti tīṇi sucaritāni pūretvā sagge nibbattati. Ime dve sandhāya catutthanayo vutto. Idaṃ titthiyavasena āgataṃ, sāsanepi pana labbhati.
একচ্চো হি ধুতঙ্গসমাদানৰসেন লূখাজীৰী হোতি, অপ্পপুঞ্ঞতায ৰা সকলম্পি গামং ৰিচরিত্ৰা উদরপূরং ন লভতি। সো – ‘‘পচ্চযে উপ্পাদেস্সামী’’তি ৰেজ্জকম্মাদিৰসেন ৰা অনেসনং কত্ৰা, অরহত্তং ৰা পটিজানিত্ৰা, তীণি ৰা কুহনৰত্থূনি পটিসেৰিত্ৰা নিরযে নিব্বত্ততি।
Ekacco hi dhutaṅgasamādānavasena lūkhājīvī hoti, appapuññatāya vā sakalampi gāmaṃ vicaritvā udarapūraṃ na labhati. So – ‘‘paccaye uppādessāmī’’ti vejjakammādivasena vā anesanaṃ katvā, arahattaṃ vā paṭijānitvā, tīṇi vā kuhanavatthūni paṭisevitvā niraye nibbattati.
অপরো চ তাদিসোৰ পুঞ্ঞৰা হোতি। সো তায পুঞ্ঞসম্পত্তিযা মানং জনযিত্ৰা উপ্পন্নং লাভং থাৰরং কত্তুকামো অনেসনৰসেন তীণি দুচ্চরিতানি পূরেত্ৰা নিরযে উপ্পজ্জতি।
Aparo ca tādisova puññavā hoti. So tāya puññasampattiyā mānaṃ janayitvā uppannaṃ lābhaṃ thāvaraṃ kattukāmo anesanavasena tīṇi duccaritāni pūretvā niraye uppajjati.
অপরো সমাদিন্নধুতঙ্গো অপ্পপুঞ্ঞোৰ হোতি, ন লভতি সুখেন জীৰিতৰুত্তিং। সো – ‘‘পুব্বেপাহং অকতপুঞ্ঞতায কিঞ্চি ন লভামি, সচে ইদানি অনেসনং করিস্সং, আযতিম্পি দুল্লভসুখো ভৰিস্সামী’’তি তীণি সুচরিতানি পূরেত্ৰা অরহত্তং পত্তুং অসক্কোন্তো সগ্গে নিব্বত্ততি।
Aparo samādinnadhutaṅgo appapuññova hoti, na labhati sukhena jīvitavuttiṃ. So – ‘‘pubbepāhaṃ akatapuññatāya kiñci na labhāmi, sace idāni anesanaṃ karissaṃ, āyatimpi dullabhasukho bhavissāmī’’ti tīṇi sucaritāni pūretvā arahattaṃ pattuṃ asakkonto sagge nibbattati.
অপরো পুঞ্ঞৰা হোতি, সো – ‘‘পুব্বেপাহং কতপুঞ্ঞতায এতরহি সুখিতো, ইদানিপি পুঞ্ঞং করিস্সামী’’তি অনেসনং পহায তীণি সুচরিতানি পূরেত্ৰা অরহত্তং পত্তুং অসক্কোন্তো সগ্গে নিব্বত্ততি।
Aparo puññavā hoti, so – ‘‘pubbepāhaṃ katapuññatāya etarahi sukhito, idānipi puññaṃ karissāmī’’ti anesanaṃ pahāya tīṇi sucaritāni pūretvā arahattaṃ pattuṃ asakkonto sagge nibbattati.
৩৮৩. আগতিঞ্চাতি – ‘‘অসুকট্ঠানতো নাম ইমে আগতা’’তি এৰং আগতিঞ্চ। গতিঞ্চাতি ইদানি গন্তব্বট্ঠানঞ্চ। চুতিঞ্চাতি ততো চৰনঞ্চ। উপপত্তিঞ্চাতি ততো চুতানং পুন উপপত্তিঞ্চ। কিং সব্বং তপং গরহিস্সামীতি – ‘‘কেন কারণেন গরহিস্সামি, গরহিতব্বমেৰ হি মযং গরহাম, পসংসিতব্বং পসংসাম, ন ভণ্ডিকং করোন্তো মহারজকো ৰিয ধোতঞ্চ অধোতঞ্চ একতো করোমা’’তি দস্সেতি। ইদানি তমত্থং পকাসেন্তো – ‘‘সন্তি কস্সপ একে সমণব্রাহ্মণা’’তিআদিমাহ।
383.Āgatiñcāti – ‘‘asukaṭṭhānato nāma ime āgatā’’ti evaṃ āgatiñca. Gatiñcāti idāni gantabbaṭṭhānañca. Cutiñcāti tato cavanañca. Upapattiñcāti tato cutānaṃ puna upapattiñca. Kiṃ sabbaṃ tapaṃ garahissāmīti – ‘‘kena kāraṇena garahissāmi, garahitabbameva hi mayaṃ garahāma, pasaṃsitabbaṃ pasaṃsāma, na bhaṇḍikaṃ karonto mahārajako viya dhotañca adhotañca ekato karomā’’ti dasseti. Idāni tamatthaṃ pakāsento – ‘‘santi kassapa eke samaṇabrāhmaṇā’’tiādimāha.
৩৮৪. যং তে একচ্চন্তি পঞ্চৰিধং সীলং, তঞ্হি লোকে ন কোচি ‘‘ন সাধূ’’তি ৰদতি। পুন যং তে একচ্চন্তি পঞ্চৰিধং ৰেরং, তং ন কোচি ‘‘সাধূ’’তি ৰদতি। পুন যং তে একচ্চন্তি পঞ্চদ্ৰারে অসংৰরং, তে কির – ‘‘চক্খু নাম ন নিরুন্ধিতব্বং, চক্খুনা মনাপং রূপং দট্ঠব্ব’’ন্তি ৰদন্তি, এস নযো সোতাদীসু। পুন যং তে একচ্চন্তি পঞ্চদ্ৰারে সংৰরং।
384.Yaṃ te ekaccanti pañcavidhaṃ sīlaṃ, tañhi loke na koci ‘‘na sādhū’’ti vadati. Puna yaṃ te ekaccanti pañcavidhaṃ veraṃ, taṃ na koci ‘‘sādhū’’ti vadati. Puna yaṃ te ekaccanti pañcadvāre asaṃvaraṃ, te kira – ‘‘cakkhu nāma na nirundhitabbaṃ, cakkhunā manāpaṃ rūpaṃ daṭṭhabba’’nti vadanti, esa nayo sotādīsu. Puna yaṃ te ekaccanti pañcadvāre saṃvaraṃ.
এৰং পরেসং ৰাদেন সহ অত্তনো ৰাদস্স সমানাসমানতং দস্সেত্ৰা ইদানি অত্তনো ৰাদেন সহ পরেসং ৰাদস্স সমানাসমানতং দস্সেন্তো ‘‘যং ময’’ন্তিআদিমাহ। তত্রাপি পঞ্চসীলাদিৰসেনেৰ অত্থো ৰেদিতব্বো।
Evaṃ paresaṃ vādena saha attano vādassa samānāsamānataṃ dassetvā idāni attano vādena saha paresaṃ vādassa samānāsamānataṃ dassento ‘‘yaṃ maya’’ntiādimāha. Tatrāpi pañcasīlādivaseneva attho veditabbo.
সমনুযুঞ্জাপনকথাৰণ্ণনা
Samanuyuñjāpanakathāvaṇṇanā
৩৮৫. সমনুযুঞ্জন্তন্তি সমনুযুঞ্জন্তু, এত্থ চ লদ্ধিং পুচ্ছন্তো সমনুযুঞ্জতি নাম, কারণং পুচ্ছন্তো সমনুগাহতি নাম, উভযং পুচ্ছন্তো সমনুভাসতি নাম। সত্থারা ৰা সত্থারন্তি সত্থারা ৰা সদ্ধিং সত্থারং উপসংহরিত্ৰা – ‘‘কিং তে সত্থা তে ধম্মে সব্বসো পহায ৰত্ততি, উদাহু সমণো গোতমো’’তি। দুতিযপদেপি এসেৰ নযো।
385.Samanuyuñjantanti samanuyuñjantu, ettha ca laddhiṃ pucchanto samanuyuñjati nāma, kāraṇaṃ pucchanto samanugāhati nāma, ubhayaṃ pucchanto samanubhāsati nāma. Satthārā vā satthāranti satthārā vā saddhiṃ satthāraṃ upasaṃharitvā – ‘‘kiṃ te satthā te dhamme sabbaso pahāya vattati, udāhu samaṇo gotamo’’ti. Dutiyapadepi eseva nayo.
ইদানি তমত্থং যোজেত্ৰা দস্সেন্তো – ‘‘যে ইমেসং ভৰত’’ন্তিআদিমাহ। তত্থ অকুসলা অকুসলসঙ্খাতাতি অকুসলা চেৰ ‘‘অকুসলা’’তি চ সঙ্খাতা ঞাতা কোট্ঠাসং ৰা কত্ৰা ঠপিতাতি অত্থো। এস নযো সব্বপদেসু। অপি চেত্থ সাৰজ্জাতি সদোসা। ন অলমরিযাতি নিদ্দোসট্ঠেন অরিযা ভৰিতুং নালং অসমত্থা।
Idāni tamatthaṃ yojetvā dassento – ‘‘ye imesaṃ bhavata’’ntiādimāha. Tattha akusalā akusalasaṅkhātāti akusalā ceva ‘‘akusalā’’ti ca saṅkhātā ñātā koṭṭhāsaṃ vā katvā ṭhapitāti attho. Esa nayo sabbapadesu. Api cettha sāvajjāti sadosā. Na alamariyāti niddosaṭṭhena ariyā bhavituṃ nālaṃ asamatthā.
৩৮৬-৩৯২. যং ৰিঞ্ঞূ সমনুযুঞ্জন্তাতি যেন ৰিঞ্ঞূ অম্হে চ অঞ্ঞে চ পুচ্ছন্তা এৰং ৰদেয্যুং, তং ঠানং ৰিজ্জতি, অত্থি তং কারণন্তি অত্থো। যং ৰা পন ভোন্তো পরে গণাচরিযাতি পরে পন ভোন্তো গণাচরিযা যং ৰা তং ৰা অপ্পমত্তকং পহায ৰত্তন্তীতি অত্থো। অম্হেৰ তত্থ যেভুয্যেন পসংসেয্যুন্তি ইদং ভগৰা সত্থারা সত্থারং সমনুযুঞ্জনেপি আহ – সঙ্ঘেন সংঘং সমনুযুঞ্জনেপি। কস্মা? সঙ্ঘপসংসাযপি সত্থুযেৰ পসংসাসিদ্ধিতো। পসীদমানাপি হি বুদ্ধসম্পত্তিযা সঙ্ঘে, সঙ্ঘসম্পত্তিযা চ বুদ্ধে পসীদন্তি, তথা হি ভগৰতো সরীরসম্পত্তিং দিস্ৰা, ধম্মদেসনং ৰা সুত্ৰা ভৰন্তি ৰত্তারো – ‘‘লাভা ৰত ভো সাৰকানং যে এৰরূপস্স সত্থু সন্তিকাৰচরা’’তি, এৰং বুদ্ধসম্পত্তিযা সঙ্ঘে পসীদন্তি। ভিক্খূনং পনাচারগোচরং অভিক্কমপটিক্কমাদীনি চ দিস্ৰা ভৰন্তি ৰত্তারো – ‘‘সন্তিকাৰচরানং ৰত ভো সাৰকানং অযঞ্চ উপসমগুণো সত্থু কীৰ রূপো ভৰিস্সতী’’তি, এৰং সঙ্ঘসম্পত্তিযা বুদ্ধে পসীদন্তি। ইতি যা সত্থুপসংসা, সা সঙ্ঘস্স। যা সঙ্ঘস্স পসংসা, সা সত্থূতি সঙ্ঘপসংসাযপি সত্থুযেৰ পসংসাসিদ্ধিতো ভগৰা দ্ৰীসুপি নযেসু – ‘‘অম্হেৰ তত্থ যেভুয্যেন পসংসেয্যু’’ন্তি আহ। সমণো গোতমো ইমে ধম্মে অনৰসেসং পহায ৰত্ততি, যং ৰা পন ভোন্তো পরে গণাচরিযাতিআদীসুপি পনেত্থ অযমধিপ্পাযো – সম্পত্তসমাদানসেতুঘাতৰসেন হি তিস্সো ৰিরতিযো। তাসু সম্পত্তসমাদান ৰিরতিমত্তমেৰ অঞ্ঞেসং হোতি, সেতুঘাতৰিরতি পন সব্বেন সব্বং নত্থি। পঞ্চসু পন তদঙ্গৰিক্খম্ভনসমুচ্ছেদপটিপস্সদ্ধিনিস্সরণপ্পহানেসু অট্ঠসমাপত্তিৰসেন চেৰ ৰিপস্সনামত্তৰসেন চ তদঙ্গৰিক্খম্ভনপ্পহানমত্তমেৰ অঞ্ঞেসং হোতি। ইতরানি তীণি পহানানি সব্বেন সব্বং নত্থি। তথা সীলসংৰরো, খন্তিসংৰরো, ঞাণসংৰরো, সতিসংৰরো, ৰীরিযসংৰরোতি পঞ্চ সংৰরা, তেসু পঞ্চসীলমত্তমেৰ অধিৰাসনখন্তিমত্তমেৰ চ অঞ্ঞেসং হোতি, সেসং সব্বেন সব্বং নত্থি।
386-392.Yaṃ viññū samanuyuñjantāti yena viññū amhe ca aññe ca pucchantā evaṃ vadeyyuṃ, taṃ ṭhānaṃ vijjati, atthi taṃ kāraṇanti attho. Yaṃ vā pana bhonto pare gaṇācariyāti pare pana bhonto gaṇācariyā yaṃ vā taṃ vā appamattakaṃ pahāya vattantīti attho. Amheva tattha yebhuyyena pasaṃseyyunti idaṃ bhagavā satthārā satthāraṃ samanuyuñjanepi āha – saṅghena saṃghaṃ samanuyuñjanepi. Kasmā? Saṅghapasaṃsāyapi satthuyeva pasaṃsāsiddhito. Pasīdamānāpi hi buddhasampattiyā saṅghe, saṅghasampattiyā ca buddhe pasīdanti, tathā hi bhagavato sarīrasampattiṃ disvā, dhammadesanaṃ vā sutvā bhavanti vattāro – ‘‘lābhā vata bho sāvakānaṃ ye evarūpassa satthu santikāvacarā’’ti, evaṃ buddhasampattiyā saṅghe pasīdanti. Bhikkhūnaṃ panācāragocaraṃ abhikkamapaṭikkamādīni ca disvā bhavanti vattāro – ‘‘santikāvacarānaṃ vata bho sāvakānaṃ ayañca upasamaguṇo satthu kīva rūpo bhavissatī’’ti, evaṃ saṅghasampattiyā buddhe pasīdanti. Iti yā satthupasaṃsā, sā saṅghassa. Yā saṅghassa pasaṃsā, sā satthūti saṅghapasaṃsāyapi satthuyeva pasaṃsāsiddhito bhagavā dvīsupi nayesu – ‘‘amheva tattha yebhuyyena pasaṃseyyu’’nti āha. Samaṇo gotamo ime dhamme anavasesaṃ pahāya vattati, yaṃ vā pana bhonto pare gaṇācariyātiādīsupi panettha ayamadhippāyo – sampattasamādānasetughātavasena hi tisso viratiyo. Tāsu sampattasamādāna viratimattameva aññesaṃ hoti, setughātavirati pana sabbena sabbaṃ natthi. Pañcasu pana tadaṅgavikkhambhanasamucchedapaṭipassaddhinissaraṇappahānesu aṭṭhasamāpattivasena ceva vipassanāmattavasena ca tadaṅgavikkhambhanappahānamattameva aññesaṃ hoti. Itarāni tīṇi pahānāni sabbena sabbaṃ natthi. Tathā sīlasaṃvaro, khantisaṃvaro, ñāṇasaṃvaro, satisaṃvaro, vīriyasaṃvaroti pañca saṃvarā, tesu pañcasīlamattameva adhivāsanakhantimattameva ca aññesaṃ hoti, sesaṃ sabbena sabbaṃ natthi.
পঞ্চ খো পনিমে উপোসথুদ্দেসা, তেসু পঞ্চসীলমত্তমেৰ অঞ্ঞেসং হোতি। পাতিমোক্খসংৰরসীলং সব্বেন সব্বং নত্থি। ইতি অকুসলপ্পহানে চ কুসলসমাদানে চ, তীসু ৰিরতীসু, পঞ্চসু পহানেসু, পঞ্চসু সংৰরেসু, পঞ্চসু উদ্দেসেসু, – ‘‘অহমেৰ চ ময্হঞ্চ সাৰকসঙ্ঘো লোকে পঞ্ঞাযতি, মযা হি সদিসো সত্থা নাম, ময্হং সাৰকসঙ্ঘেন সদিসো সঙ্ঘো নাম নত্থী’’তি ভগৰা সীহনাদং নদতি।
Pañca kho panime uposathuddesā, tesu pañcasīlamattameva aññesaṃ hoti. Pātimokkhasaṃvarasīlaṃ sabbena sabbaṃ natthi. Iti akusalappahāne ca kusalasamādāne ca, tīsu viratīsu, pañcasu pahānesu, pañcasu saṃvaresu, pañcasu uddesesu, – ‘‘ahameva ca mayhañca sāvakasaṅgho loke paññāyati, mayā hi sadiso satthā nāma, mayhaṃ sāvakasaṅghena sadiso saṅgho nāma natthī’’ti bhagavā sīhanādaṃ nadati.
অরিযঅট্ঠঙ্গিকমগ্গৰণ্ণনা
Ariyaaṭṭhaṅgikamaggavaṇṇanā
৩৯৩. এৰং সীহনাদং নদিত্ৰা তস্স সীহনাদস্স অৰিপরীতভাৰাৰবোধনত্থং – ‘‘অত্থি, কস্সপ, মগ্গো’’তিআদিমাহ। তত্থ মগ্গোতি লোকুত্তরমগ্গো। পটিপদাতি পুব্বভাগপটিপদা। কালৰাদীতিআদীনি ব্রহ্মজালে ৰণ্ণিতানি। ইদানি তং দুৰিধং মগ্গঞ্চ পটিপদঞ্চ একতো কত্ৰা দস্সেন্তো – ‘‘অযমেৰ অরিযো’’তিআদিমাহ। ইদং পন সুত্ৰা অচেলো চিন্তেসি – ‘‘সমণো গোতমো ময্হংযেৰ মগ্গো চ পটিপদা চ অত্থি, অঞ্ঞেসং নত্থীতি মঞ্ঞতি, হন্দস্সাহং অম্হাকম্পি মগ্গং কথেমী’’তি। ততো অচেলকপটিপদং কথেসি। তেনাহ – ‘‘এৰং ৰুত্তে অচেলো কস্সপো ভগৰন্তং এতদৰোচ…পে॰… উদকোরোহনানুযোগমনুযুত্তো ৰিহরতী’’তি।
393. Evaṃ sīhanādaṃ naditvā tassa sīhanādassa aviparītabhāvāvabodhanatthaṃ – ‘‘atthi, kassapa, maggo’’tiādimāha. Tattha maggoti lokuttaramaggo. Paṭipadāti pubbabhāgapaṭipadā. Kālavādītiādīni brahmajāle vaṇṇitāni. Idāni taṃ duvidhaṃ maggañca paṭipadañca ekato katvā dassento – ‘‘ayameva ariyo’’tiādimāha. Idaṃ pana sutvā acelo cintesi – ‘‘samaṇo gotamo mayhaṃyeva maggo ca paṭipadā ca atthi, aññesaṃ natthīti maññati, handassāhaṃ amhākampi maggaṃ kathemī’’ti. Tato acelakapaṭipadaṃ kathesi. Tenāha – ‘‘evaṃ vutte acelo kassapo bhagavantaṃ etadavoca…pe… udakorohanānuyogamanuyutto viharatī’’ti.
তপোপক্কমকথাৰণ্ণনা
Tapopakkamakathāvaṇṇanā
৩৯৪. তত্থ তপোপক্কমাতি তপারম্ভা, তপকম্মানীতি অত্থো। সামঞ্ঞসঙ্খাতাতি সমণকম্মসঙ্খাতা। ব্রহ্মঞ্ঞসঙ্খাতাতি ব্রাহ্মণকম্মসঙ্খাতা। অচেলকোতি নিচ্চোলো, নগ্গোতি অত্থো। মুত্তাচারোতি ৰিসট্ঠাচারো, উচ্চারকম্মাদীসু লোকিযকুলপুত্তাচারেন ৰিরহিতো ঠিতকোৰ উচ্চারং করোতি, পস্সাৰং করোতি, খাদতি, ভুঞ্জতি চ। হত্থাপলেখনোতি হত্থে পিণ্ডম্হি ঠিতে জিৰ্হায হত্থং অপলিখতি, উচ্চারং ৰা কত্ৰা হত্থস্মিঞ্ঞেৰ দণ্ডকসঞ্ঞী হুত্ৰা হত্থেন অপলিখতি। ‘‘ভিক্খাগহণত্থং এহি, ভন্তে’’তি ৰুত্তো ন এতীতি ন এহিভদ্দন্তিকো। ‘‘তেন হি তিট্ঠ, ভন্তে’’তি ৰুত্তোপি ন তিট্ঠতীতি নতিট্ঠভদ্দন্তিকো। তদুভযম্পি কির সো – ‘‘এতস্স ৰচনং কতং ভৰিস্সতী’’তি ন করোতি। অভিহটন্তি পুরেতরং গহেত্ৰা আহটং ভিক্খং, উদ্দিস্সকতন্তি ‘‘ইমং তুম্হে উদ্দিস্স কত’’ন্তি এৰং আরোচিতং ভিক্খং। ন নিমন্তনন্তি ‘‘অসুকং নাম কুলং ৰা ৰীথিং ৰা গামং ৰা পৰিসেয্যাথা’’তি এৰং নিমন্তিতভিক্খম্পি ন সাদিযতি, ন গণ্হতি। ন কুম্ভিমুখাতি কুম্ভিতো উদ্ধরিত্ৰা দিয্যমানং ভিক্খং ন গণ্হতি। ন কল়োপিমুখাতি কল়োপীতি উক্খলি ৰা পচ্ছি ৰা, ততোপি ন গণ্হতি। কস্মা? কুম্ভিকল়োপিযো মং নিস্সায কটচ্ছুনা পহারং লভন্তীতি। ন এল়কমন্তরন্তি উম্মারং অন্তরং কত্ৰা দিয্যমানং ন গণ্হতি। কস্মা? ‘‘অযং মং নিস্সায অন্তরকরণং লভতী’’তি। দণ্ডমুসলেসুপি এসেৰ নযো।
394. Tattha tapopakkamāti tapārambhā, tapakammānīti attho. Sāmaññasaṅkhātāti samaṇakammasaṅkhātā. Brahmaññasaṅkhātāti brāhmaṇakammasaṅkhātā. Acelakoti niccolo, naggoti attho. Muttācāroti visaṭṭhācāro, uccārakammādīsu lokiyakulaputtācārena virahito ṭhitakova uccāraṃ karoti, passāvaṃ karoti, khādati, bhuñjati ca. Hatthāpalekhanoti hatthe piṇḍamhi ṭhite jivhāya hatthaṃ apalikhati, uccāraṃ vā katvā hatthasmiññeva daṇḍakasaññī hutvā hatthena apalikhati. ‘‘Bhikkhāgahaṇatthaṃ ehi, bhante’’ti vutto na etīti na ehibhaddantiko. ‘‘Tena hi tiṭṭha, bhante’’ti vuttopi na tiṭṭhatīti natiṭṭhabhaddantiko. Tadubhayampi kira so – ‘‘etassa vacanaṃ kataṃ bhavissatī’’ti na karoti. Abhihaṭanti puretaraṃ gahetvā āhaṭaṃ bhikkhaṃ, uddissakatanti ‘‘imaṃ tumhe uddissa kata’’nti evaṃ ārocitaṃ bhikkhaṃ. Na nimantananti ‘‘asukaṃ nāma kulaṃ vā vīthiṃ vā gāmaṃ vā paviseyyāthā’’ti evaṃ nimantitabhikkhampi na sādiyati, na gaṇhati. Nakumbhimukhāti kumbhito uddharitvā diyyamānaṃ bhikkhaṃ na gaṇhati. Na kaḷopimukhāti kaḷopīti ukkhali vā pacchi vā, tatopi na gaṇhati. Kasmā? Kumbhikaḷopiyo maṃ nissāya kaṭacchunā pahāraṃ labhantīti. Na eḷakamantaranti ummāraṃ antaraṃ katvā diyyamānaṃ na gaṇhati. Kasmā? ‘‘Ayaṃ maṃ nissāya antarakaraṇaṃ labhatī’’ti. Daṇḍamusalesupi eseva nayo.
দ্ৰিন্নন্তি দ্ৰীসু ভুঞ্জমানেসু একস্মিং উট্ঠায দেন্তে ন গণ্হতি। কস্মা? ‘‘একস্স কবল়ন্তরাযো হোতী’’তি। ন গব্ভিনিযাতিআদীসু পন ‘‘গব্ভিনিযা কুচ্ছিযং দারকো কিলমতি। পাযন্তিযা দারকস্স খীরন্তরাযো হোতি, পুরিসন্তরগতায রতিঅন্তরাযো হোতী’’তি ন গণ্হতি। সংকিত্তীসূতি সংকিত্তেত্ৰা কতভত্তেসু, দুব্ভিক্খসমযে কির অচেলকসাৰকা অচেলকানং অত্থায ততো ততো তণ্ডুলাদীনি সমাদপেত্ৰা ভত্তং পচন্তি। উক্কট্ঠো অচেলকো ততোপি ন পটিগ্গণ্হতি। ন যত্থ সাতি যত্থ সুনখো – ‘‘পিণ্ডং লভিস্সামী’’তি উপট্ঠিতো হোতি, তত্থ তস্স অদত্ৰা আহটং ন গণ্হতি। কস্মা? এতস্স পিণ্ডন্তরাযো হোতীতি। সণ্ডসণ্ডচারিনীতি সমূহসমূহচারিনী, সচে হি অচেলকং দিস্ৰা – ‘‘ইমস্স ভিক্খং দস্সামা’’তি মনুস্সা ভত্তগেহং পৰিসন্তি, তেসু চ পৰিসন্তেসু কল়োপিমুখাদীসু নিলীনা মক্খিকা উপ্পতিত্ৰা সণ্ডসণ্ডা চরন্তি, ততো আহটং ভিক্খং ন গণ্হতি। কস্মা? মং নিস্সায মক্খিকানং গোচরন্তরাযো জাতোতি।
Dvinnanti dvīsu bhuñjamānesu ekasmiṃ uṭṭhāya dente na gaṇhati. Kasmā? ‘‘Ekassa kabaḷantarāyo hotī’’ti. Na gabbhiniyātiādīsu pana ‘‘gabbhiniyā kucchiyaṃ dārako kilamati. Pāyantiyā dārakassa khīrantarāyo hoti, purisantaragatāya ratiantarāyo hotī’’ti na gaṇhati. Saṃkittīsūti saṃkittetvā katabhattesu, dubbhikkhasamaye kira acelakasāvakā acelakānaṃ atthāya tato tato taṇḍulādīni samādapetvā bhattaṃ pacanti. Ukkaṭṭho acelako tatopi na paṭiggaṇhati. Na yattha sāti yattha sunakho – ‘‘piṇḍaṃ labhissāmī’’ti upaṭṭhito hoti, tattha tassa adatvā āhaṭaṃ na gaṇhati. Kasmā? Etassa piṇḍantarāyo hotīti. Saṇḍasaṇḍacārinīti samūhasamūhacārinī, sace hi acelakaṃ disvā – ‘‘imassa bhikkhaṃ dassāmā’’ti manussā bhattagehaṃ pavisanti, tesu ca pavisantesu kaḷopimukhādīsu nilīnā makkhikā uppatitvā saṇḍasaṇḍā caranti, tato āhaṭaṃ bhikkhaṃ na gaṇhati. Kasmā? Maṃ nissāya makkhikānaṃ gocarantarāyo jātoti.
থুসোদকন্তি সব্বসস্সসম্ভারেহি কতং সোৰীরকং। এত্থ চ সুরাপানমেৰ সাৰজ্জং, অযং পন সব্বেসুপি সাৰজ্জসঞ্ঞী। একাগারিকোতি যো একস্মিংযেৰ গেহে ভিক্খং লভিত্ৰা নিৰত্ততি । একালোপিকোতি যো একেনেৰ আলোপেন যাপেতি। দ্ৰাগারিকাদীসুপি এসেৰ নযো। একিস্সাপি দত্তিযাতি একায দত্তিযা। দত্তি নাম একা খুদ্দকপাতি হোতি, যত্থ অগ্গভিক্খং পক্খিপিত্ৰা ঠপেন্তি। একাহিকন্তি একদিৰসন্তরিকং। অদ্ধমাসিকন্তি অদ্ধমাসন্তরিকং। পরিযাযভত্তভোজনন্তি ৰারভত্তভোজনং, একাহৰারেন দ্ৰীহৰারেন সত্তাহৰারেন অড্ঢমাসৰারেনাতি এৰং দিৰসৰারেন আগতভত্তভোজনং।
Thusodakanti sabbasassasambhārehi kataṃ sovīrakaṃ. Ettha ca surāpānameva sāvajjaṃ, ayaṃ pana sabbesupi sāvajjasaññī. Ekāgārikoti yo ekasmiṃyeva gehe bhikkhaṃ labhitvā nivattati . Ekālopikoti yo ekeneva ālopena yāpeti. Dvāgārikādīsupi eseva nayo. Ekissāpi dattiyāti ekāya dattiyā. Datti nāma ekā khuddakapāti hoti, yattha aggabhikkhaṃ pakkhipitvā ṭhapenti. Ekāhikanti ekadivasantarikaṃ. Addhamāsikanti addhamāsantarikaṃ. Pariyāyabhattabhojananti vārabhattabhojanaṃ, ekāhavārena dvīhavārena sattāhavārena aḍḍhamāsavārenāti evaṃ divasavārena āgatabhattabhojanaṃ.
৩৯৫. সাকভক্খোতি অল্লসাকভক্খো। সামাকভক্খোতি সামাকতণ্ডুলভক্খো। নীৰারাদীসু নীৰারো নাম অরঞ্ঞে সযংজাতা ৰীহিজাতি। দদ্দুলন্তি চম্মকারেহি চম্মং লিখিত্ৰা ছড্ডিতকসটং। হটং ৰুচ্চতি সিলেসোপি সেৰালোপি। কণন্তি কুণ্ডকং। আচামোতি ভত্তউক্খলিকায লগ্গো ঝামকওদনো, তং ছড্ডিতট্ঠানতোৰ গহেত্ৰা খাদতি, ‘‘ওদনকঞ্জিয’’ন্তিপি ৰদন্তি। পিঞ্ঞাকাদযো পাকটা এৰ। পৰত্তফলভোজীতি পতিতফলভোজী।
395.Sākabhakkhoti allasākabhakkho. Sāmākabhakkhoti sāmākataṇḍulabhakkho. Nīvārādīsu nīvāro nāma araññe sayaṃjātā vīhijāti. Daddulanti cammakārehi cammaṃ likhitvā chaḍḍitakasaṭaṃ. Haṭaṃ vuccati silesopi sevālopi. Kaṇanti kuṇḍakaṃ. Ācāmoti bhattaukkhalikāya laggo jhāmakaodano, taṃ chaḍḍitaṭṭhānatova gahetvā khādati, ‘‘odanakañjiya’’ntipi vadanti. Piññākādayo pākaṭā eva. Pavattaphalabhojīti patitaphalabhojī.
৩৯৬. সাণানীতি সাণৰাকচোল়ানি। মসাণানীতি মিস্সকচোল়ানি। ছৰদুস্সানীতি মতসরীরতো ছড্ডিতৰত্থানি, এরকতিণাদীনি ৰা গন্থেত্ৰা কতনিৰাসনানি। পংসুকূলানীতি পথৰিযং ছড্ডিতনন্তকানি। তিরীটানীতি রুক্খতচৰত্থানি। অজিনন্তি অজিনমিগচম্মং। অজিনক্খিপন্তি তদেৰ মজ্ঝে ফালিতকং। কুসচীরন্তি কুসতিণানি গন্থেত্ৰা কতচীরং। ৰাকচীরফলকচীরেসুপি এসেৰ নযো। কেসকম্বলন্তি মনুস্সকেসেহি কতকম্বলং। যং সন্ধায ৰুত্তং –
396.Sāṇānīti sāṇavākacoḷāni. Masāṇānīti missakacoḷāni. Chavadussānīti matasarīrato chaḍḍitavatthāni, erakatiṇādīni vā ganthetvā katanivāsanāni. Paṃsukūlānīti pathaviyaṃ chaḍḍitanantakāni. Tirīṭānīti rukkhatacavatthāni. Ajinanti ajinamigacammaṃ. Ajinakkhipanti tadeva majjhe phālitakaṃ. Kusacīranti kusatiṇāni ganthetvā katacīraṃ. Vākacīraphalakacīresupi eseva nayo. Kesakambalanti manussakesehi katakambalaṃ. Yaṃ sandhāya vuttaṃ –
‘‘সেয্যথাপি ভিক্খৰে, যানি কানিচি তন্তাৰুতানি ৰত্থানি, কেসকম্বলো তেসং পটিকিট্ঠো অক্খাযতি। কেসকম্বলো, ভিক্খৰে, সীতে সীতো, উণ্হে উণ্হো অপ্পগ্ঘো চ দুব্বণ্ণো চ দুগ্গন্ধো দুক্খসম্ফস্সো’’তি।
‘‘Seyyathāpi bhikkhave, yāni kānici tantāvutāni vatthāni, kesakambalo tesaṃ paṭikiṭṭho akkhāyati. Kesakambalo, bhikkhave, sīte sīto, uṇhe uṇho appaggho ca dubbaṇṇo ca duggandho dukkhasamphasso’’ti.
ৰাল়কম্বলন্তি অস্সৰালেহি কতকম্বলং। উলূকপক্খিকন্তি উলূকপক্খানি গন্থেত্ৰা কতনিৰাসনং। উক্কুটিকপ্পধানমনুযুত্তোতি উক্কুটিকৰীরিযং অনুযুত্তো, গচ্ছন্তোপি উক্কুটিকোৰ হুত্ৰা উপ্পতিত্ৰা উপ্পতিত্ৰা গচ্ছতি। কণ্টকাপস্সযিকোতি অযকণ্টকে ৰা পকতিকণ্টকে ৰা ভূমিযং কোট্টেত্ৰা তত্থ চম্মং অত্থরিত্ৰা ঠানচঙ্কমাদীনি করোতি। সেয্যন্তি সযন্তোপি তত্থেৰ সেয্যং কপ্পেতি। ফলকসেয্যন্তি রুক্খফলকে সেয্যং। থণ্ডিলসেয্যন্তি থণ্ডিলে উচ্চে ভূমিঠানে সেয্যং। একপস্সযিকোতি একপস্সেনেৰ সযতি। রজোজল্লধরোতি সরীরং তেলেন মক্খিত্ৰা রজুট্ঠানট্ঠানে তিট্ঠতি, অথস্স সরীরে রজোজল্লং লগ্গতি, তং ধারেতি। যথাসন্থতিকোতি লদ্ধং আসনং অকোপেত্ৰা যদেৰ লভতি, তত্থেৰ নিসীদনসীলো। ৰেকটিকোতি ৰিকটখাদনসীলো। ৰিকটন্তি গূথং ৰুচ্চতি। অপানকোতি পটিক্খিত্তসীতুদকপানো। সাযং ততিযমস্সাতি সাযততিযকং। পাতো, মজ্ঝন্হিকে, সাযন্তি দিৰসস্স তিক্খত্তুং পাপং পৰাহেস্সামীতি উদকোরোহনানুযোগং অনুযুত্তো ৰিহরতীতি।
Vāḷakambalanti assavālehi katakambalaṃ. Ulūkapakkhikanti ulūkapakkhāni ganthetvā katanivāsanaṃ. Ukkuṭikappadhānamanuyuttoti ukkuṭikavīriyaṃ anuyutto, gacchantopi ukkuṭikova hutvā uppatitvā uppatitvā gacchati. Kaṇṭakāpassayikoti ayakaṇṭake vā pakatikaṇṭake vā bhūmiyaṃ koṭṭetvā tattha cammaṃ attharitvā ṭhānacaṅkamādīni karoti. Seyyanti sayantopi tattheva seyyaṃ kappeti. Phalakaseyyanti rukkhaphalake seyyaṃ. Thaṇḍilaseyyanti thaṇḍile ucce bhūmiṭhāne seyyaṃ. Ekapassayikoti ekapasseneva sayati. Rajojalladharoti sarīraṃ telena makkhitvā rajuṭṭhānaṭṭhāne tiṭṭhati, athassa sarīre rajojallaṃ laggati, taṃ dhāreti. Yathāsanthatikoti laddhaṃ āsanaṃ akopetvā yadeva labhati, tattheva nisīdanasīlo. Vekaṭikoti vikaṭakhādanasīlo. Vikaṭanti gūthaṃ vuccati. Apānakoti paṭikkhittasītudakapāno. Sāyaṃ tatiyamassāti sāyatatiyakaṃ. Pāto, majjhanhike, sāyanti divasassa tikkhattuṃ pāpaṃ pavāhessāmīti udakorohanānuyogaṃ anuyutto viharatīti.
তপোপক্কমনিরত্থকতাৰণ্ণনা
Tapopakkamaniratthakatāvaṇṇanā
৩৯৭. অথ ভগৰা সীলসম্পদাদীহি ৰিনা তেসং তপোপক্কমানং নিরত্থকতং দস্সেন্তো – ‘‘অচেলকো চেপি কস্সপ হোতী’’তিআদিমাহ। তত্থ আরকা ৰাতি দূরেযেৰ। অৰেরন্তি দোসৰেরৰিরহিতং। অব্যাপজ্জন্তি দোমনস্সব্যাপজ্জরহিতং।
397. Atha bhagavā sīlasampadādīhi vinā tesaṃ tapopakkamānaṃ niratthakataṃ dassento – ‘‘acelako cepi kassapa hotī’’tiādimāha. Tattha ārakā vāti dūreyeva. Averanti dosaveravirahitaṃ. Abyāpajjanti domanassabyāpajjarahitaṃ.
৩৯৮. দুক্করং, ভো গোতমাতি ইদং কস্সপো ‘‘মযং পুব্বে এত্তকমত্তং সামঞ্ঞঞ্চ ব্রহ্মঞ্ঞঞ্চাতি ৰিচরাম, তুম্হে পন অঞ্ঞংযেৰ সামঞ্ঞঞ্চ ব্রহ্মঞ্ঞঞ্চ ৰদথা’’তি দীপেন্তো আহ। পকতি খো এসাতি পকতিকথা এসা। ইমায চ, কস্সপ, মত্তাযাতি ‘‘কস্সপ যদি ইমিনা পমাণেন এৰং পরিত্তকেন পটিপত্তিক্কমেন সামঞ্ঞং ৰা ব্রহ্মঞ্ঞং ৰা দুক্করং সুদুক্করং নাম অভৰিস্স, ততো নেতং অভৰিস্স কল্লং ৰচনায দুক্করং সামঞ্ঞ’’ন্তি অযমেত্থ পদসম্বন্ধেন সদ্ধিং অত্থো। এতেন নযেন সব্বত্থ পদসম্বন্ধো ৰেদিতব্বো।
398.Dukkaraṃ, bho gotamāti idaṃ kassapo ‘‘mayaṃ pubbe ettakamattaṃ sāmaññañca brahmaññañcāti vicarāma, tumhe pana aññaṃyeva sāmaññañca brahmaññañca vadathā’’ti dīpento āha. Pakati kho esāti pakatikathā esā. Imāya ca, kassapa, mattāyāti ‘‘kassapa yadi iminā pamāṇena evaṃ parittakena paṭipattikkamena sāmaññaṃ vā brahmaññaṃ vā dukkaraṃ sudukkaraṃ nāma abhavissa, tato netaṃ abhavissa kallaṃ vacanāya dukkaraṃ sāmañña’’nti ayamettha padasambandhena saddhiṃ attho. Etena nayena sabbattha padasambandho veditabbo.
৩৯৯. দুজ্জানোতি ইদম্পি সো ‘‘মযং পুব্বে এত্তকেন সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা হোতীতি ৰিচরাম, তুম্হে পন অঞ্ঞথা ৰদথা’’তি ইদং সন্ধাযাহ। অথস্স ভগৰা তং পকতিৰাদং পটিক্খিপিত্ৰা সভাৰতোৰ দুজ্জানভাৰং আৰিকরোন্তো পুনপি – ‘‘পকতি খো’’তিআদিমাহ। তত্রাপি ৰুত্তনযেনেৰ পদসম্বন্ধং কত্ৰা অত্থো ৰেদিতব্বো।
399.Dujjānoti idampi so ‘‘mayaṃ pubbe ettakena samaṇo vā brāhmaṇo vā hotīti vicarāma, tumhe pana aññathā vadathā’’ti idaṃ sandhāyāha. Athassa bhagavā taṃ pakativādaṃ paṭikkhipitvā sabhāvatova dujjānabhāvaṃ āvikaronto punapi – ‘‘pakati kho’’tiādimāha. Tatrāpi vuttanayeneva padasambandhaṃ katvā attho veditabbo.
সীলসমাধিপঞ্ঞাসম্পদাৰণ্ণনা
Sīlasamādhipaññāsampadāvaṇṇanā
৪০০-৪০১. কতমা পন সা, ভো গোতমাতি কস্মা পুচ্ছতি। অযং কির পণ্ডিতো ভগৰতো কথেন্তস্সেৰ কথং উগ্গহেসি, অথ অত্তনো পটিপত্তিযা নিরত্থকতং ৰিদিত্ৰা সমণো গোতমো – ‘‘তস্স ‘চাযং সীলসম্পদা, চিত্তসম্পদা, পঞ্ঞাসম্পদা অভাৰিতা হোতি অসচ্ছিকতা, অথ খো সো আরকাৰ সামঞ্ঞা’তিআদিমাহ। হন্দ দানি নং তা সম্পত্তিযো পুচ্ছামী’’তি সীলসম্পদাদিৰিজাননত্থং পুচ্ছতি। অথস্স ভগৰা বুদ্ধুপ্পাদং দস্সেত্ৰা তন্তিধম্মং কথেন্তো তা সম্পত্তিযো দস্সেতুং – ‘‘ইধ কস্সপা’’তিআদিমাহ। ইমায চ কস্সপ সীলসম্পদাযাতি ইদং অরহত্তফলমেৰ সন্ধায ৰুত্তং। অরহত্তফলপরিযোসানঞ্হি ভগৰতো সাসনং। তস্মা অরহত্তফলসম্পযুত্তাহি সীলচিত্তপঞ্ঞাসম্পদাহি অঞ্ঞা উত্তরিতরা ৰা পণীততরা ৰা সীলাদিসম্পদা নত্থীতি আহ।
400-401.Katamā pana sā, bho gotamāti kasmā pucchati. Ayaṃ kira paṇḍito bhagavato kathentasseva kathaṃ uggahesi, atha attano paṭipattiyā niratthakataṃ viditvā samaṇo gotamo – ‘‘tassa ‘cāyaṃ sīlasampadā, cittasampadā, paññāsampadā abhāvitā hoti asacchikatā, atha kho so ārakāva sāmaññā’tiādimāha. Handa dāni naṃ tā sampattiyo pucchāmī’’ti sīlasampadādivijānanatthaṃ pucchati. Athassa bhagavā buddhuppādaṃ dassetvā tantidhammaṃ kathento tā sampattiyo dassetuṃ – ‘‘idha kassapā’’tiādimāha. Imāya ca kassapa sīlasampadāyāti idaṃ arahattaphalameva sandhāya vuttaṃ. Arahattaphalapariyosānañhi bhagavato sāsanaṃ. Tasmā arahattaphalasampayuttāhi sīlacittapaññāsampadāhi aññā uttaritarā vā paṇītatarā vā sīlādisampadā natthīti āha.
সীহনাদকথাৰণ্ণনা
Sīhanādakathāvaṇṇanā
৪০২. এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা ইদানি অনুত্তরং মহাসীহনাদং নদন্তো – ‘‘সন্তি কস্সপ একে সমণব্রাহ্মণা’’তিআদিমাহ। তত্থ অরিযন্তি নিরুপক্কিলেসং পরমৰিসুদ্ধং। পরমন্তি উত্তমং, পঞ্চসীলানি হিআদিং কত্ৰা যাৰ পাতিমোক্খসংৰরসীলা সীলমেৰ, লোকুত্তরমগ্গফলসম্পযুত্তং পন পরমসীলং নাম। নাহং তত্থাতি তত্থ সীলেপি পরমসীলেপি অহং অত্তনো সমসমং মম সীলসমেন সীলেন মযা সমং পুগ্গলং ন পস্সামীতি অত্থো। অহমেৰ তত্থ ভিয্যোতি অহমেৰ তস্মিং সীলে উত্তমো। কতমস্মিং? যদিদং অধিসীলন্তি যং এতং উত্তমং সীলন্তি অত্থো। ইতি ইমং পঠমং সীহনাদং নদতি।
402. Evañca pana vatvā idāni anuttaraṃ mahāsīhanādaṃ nadanto – ‘‘santi kassapa eke samaṇabrāhmaṇā’’tiādimāha. Tattha ariyanti nirupakkilesaṃ paramavisuddhaṃ. Paramanti uttamaṃ, pañcasīlāni hiādiṃ katvā yāva pātimokkhasaṃvarasīlā sīlameva, lokuttaramaggaphalasampayuttaṃ pana paramasīlaṃ nāma. Nāhaṃ tatthāti tattha sīlepi paramasīlepi ahaṃ attano samasamaṃ mama sīlasamena sīlena mayā samaṃ puggalaṃ na passāmīti attho. Ahameva tattha bhiyyoti ahameva tasmiṃ sīle uttamo. Katamasmiṃ? Yadidaṃ adhisīlanti yaṃ etaṃ uttamaṃ sīlanti attho. Iti imaṃ paṭhamaṃ sīhanādaṃ nadati.
তপোজিগুচ্ছৰাদাতি যে তপোজিগুচ্ছং ৰদন্তি। তত্থ তপতীতি তপো, কিলেসসন্তাপকৰীরিযস্সেতং নামং, তদেৰ তে কিলেসে জিগুচ্ছতীতি জিগুচ্ছা। অরিযা পরমাতি এত্থ নিদ্দোসত্তা অরিযা, অট্ঠআরম্ভৰত্থুৰসেনপি উপ্পন্না ৰিপস্সনাৰীরিযসঙ্খাতা তপোজিগুচ্ছা তপোজিগুচ্ছাৰ, মগ্গফলসম্পযুত্তা পরমা নাম। অধিজেগুচ্ছন্তি ইধ জিগুচ্ছভাৰো জেগুচ্ছং, উত্তমং জেগুচ্ছং অধিজেগুচ্ছং, তস্মা যদিদং অধিজেগুচ্ছং, তত্থ অহমেৰ ভিয্যোতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো। পঞ্ঞাধিকারেপি কম্মস্সকতাপঞ্ঞা চ ৰিপস্সনাপঞ্ঞা চ পঞ্ঞা নাম, মগ্গফলসম্পযুত্তা পরমা পঞ্ঞা নাম। অধিপঞ্ঞন্তি এত্থ লিঙ্গৰিপল্লাসো ৰেদিতব্বো, অযং পনেত্থত্থো – যাযং অধিপঞ্ঞা নাম অহমেৰ তত্থ ভিয্যোতি ৰিমুত্তাধিকারে তদঙ্গৰিক্খম্ভনৰিমুত্তিযো ৰিমুত্তি নাম, সমুচ্ছেদপটিপস্সদ্ধিনিস্সরণৰিমুত্তিযো পন পরমা ৰিমুত্তীতি ৰেদিতব্বা। ইধাপি চ যদিদং অধিৰিমুত্তীতি যা অযং অধিৰিমুত্তি, অহমেৰ তত্থ ভিয্যোতি অত্থো।
Tapojigucchavādāti ye tapojigucchaṃ vadanti. Tattha tapatīti tapo, kilesasantāpakavīriyassetaṃ nāmaṃ, tadeva te kilese jigucchatīti jigucchā. Ariyā paramāti ettha niddosattā ariyā, aṭṭhaārambhavatthuvasenapi uppannā vipassanāvīriyasaṅkhātā tapojigucchā tapojigucchāva, maggaphalasampayuttā paramā nāma. Adhijegucchanti idha jigucchabhāvo jegucchaṃ, uttamaṃ jegucchaṃ adhijegucchaṃ, tasmā yadidaṃ adhijegucchaṃ, tattha ahameva bhiyyoti evamettha attho daṭṭhabbo. Paññādhikārepi kammassakatāpaññā ca vipassanāpaññā ca paññā nāma, maggaphalasampayuttā paramā paññā nāma. Adhipaññanti ettha liṅgavipallāso veditabbo, ayaṃ panetthattho – yāyaṃ adhipaññā nāma ahameva tattha bhiyyoti vimuttādhikāre tadaṅgavikkhambhanavimuttiyo vimutti nāma, samucchedapaṭipassaddhinissaraṇavimuttiyo pana paramā vimuttīti veditabbā. Idhāpi ca yadidaṃ adhivimuttīti yā ayaṃ adhivimutti, ahameva tattha bhiyyoti attho.
৪০৩. সুঞ্ঞাগারেতি সুঞ্ঞে ঘরে, এককোৰ নিসীদিত্ৰাতি অধিপ্পাযো। পরিসাসু চাতি অট্ঠসু পরিসাসু। ৰুত্তম্পি চেতং –
403.Suññāgāreti suññe ghare, ekakova nisīditvāti adhippāyo. Parisāsu cāti aṭṭhasu parisāsu. Vuttampi cetaṃ –
‘‘চত্তারিমানি, সারিপুত্ত, তথাগতস্স ৰেসারজ্জানি। যেহি ৰেসারজ্জেহি সমন্নাগতো তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, পরিসাসু সীহনাদং নদতী’’তি (ম॰ নি॰ ১.১৫০) সুত্তং ৰিত্থারেতব্বং।
‘‘Cattārimāni, sāriputta, tathāgatassa vesārajjāni. Yehi vesārajjehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadatī’’ti (ma. ni. 1.150) suttaṃ vitthāretabbaṃ.
পঞ্হঞ্চ নং পুচ্ছন্তীতি পণ্ডিতা দেৰমনুস্সা নং পঞ্হং অভিসঙ্খরিত্ৰা পুচ্ছন্তি। ব্যাকরোতীতি তঙ্খণঞ্ঞেৰ ৰিস্সজ্জেসি। চিত্তং আরাধেতীতি পঞ্হাৰিস্সজ্জনেন মহাজনস্স চিত্তং পরিতোসেতিযেৰ। নো চ খো সোতব্বং মঞ্ঞন্তীতি চিত্তং আরাধেত্ৰা কথেন্তস্সপিস্স ৰচনং পরে সোতব্বং ন মঞ্ঞন্তীতি, এৰঞ্চ ৰদেয্যুন্তি অত্থো। সোতব্বঞ্চস্স মঞ্ঞন্তীতি দেৰাপি মনুস্সাপি মহন্তেনেৰ উস্সাহেন সোতব্বং মঞ্ঞন্তি। পসীদন্তীতি সুপসন্না কল্লচিত্তা মুদুচিত্তা হোন্তি। পসন্নাকারং করোন্তীতি ন মুদ্ধপ্পসন্নাৰ হোন্তি, পণীতানি চীৰরাদীনি ৰেল়ুৰনৰিহারাদযো চ মহাৰিহারে পরিচ্চজন্তা পসন্নাকারং করোন্তি। তথত্তাযাতি যং সো ধম্মং দেসেতি তথা ভাৰায, ধম্মানুধম্মপটিপত্তিপূরণত্থায পটিপজ্জন্তীতি অত্থো। তথত্তায চ পটিপজ্জন্তীতি তথভাৰায পটিপজ্জন্তি, তস্স হি ভগৰতো ধম্মং সুত্ৰা কেচি সরণেসু কেচি পঞ্চসু সীলেসু পতিট্ঠহন্তি, অপরে নিক্খমিত্ৰা পব্বজন্তি। পটিপন্না চ আরাধেন্তীতি তঞ্চ পন পটিপদং পটিপন্না পূরেতুং সক্কোন্তি, সব্বাকারেন পন পূরেন্তি, পটিপত্তিপূরণেন তস্স ভোতো গোতমস্স চিত্তং আরাধেন্তীতি ৰত্তব্বা।
Pañhañca naṃ pucchantīti paṇḍitā devamanussā naṃ pañhaṃ abhisaṅkharitvā pucchanti. Byākarotīti taṅkhaṇaññeva vissajjesi. Cittaṃ ārādhetīti pañhāvissajjanena mahājanassa cittaṃ paritosetiyeva. No ca kho sotabbaṃ maññantīti cittaṃ ārādhetvā kathentassapissa vacanaṃ pare sotabbaṃ na maññantīti, evañca vadeyyunti attho. Sotabbañcassa maññantīti devāpi manussāpi mahanteneva ussāhena sotabbaṃ maññanti. Pasīdantīti supasannā kallacittā muducittā honti. Pasannākāraṃ karontīti na muddhappasannāva honti, paṇītāni cīvarādīni veḷuvanavihārādayo ca mahāvihāre pariccajantā pasannākāraṃ karonti. Tathattāyāti yaṃ so dhammaṃ deseti tathā bhāvāya, dhammānudhammapaṭipattipūraṇatthāya paṭipajjantīti attho. Tathattāya ca paṭipajjantīti tathabhāvāya paṭipajjanti, tassa hi bhagavato dhammaṃ sutvā keci saraṇesu keci pañcasu sīlesu patiṭṭhahanti, apare nikkhamitvā pabbajanti. Paṭipannā ca ārādhentīti tañca pana paṭipadaṃ paṭipannā pūretuṃ sakkonti, sabbākārena pana pūrenti, paṭipattipūraṇena tassa bhoto gotamassa cittaṃ ārādhentīti vattabbā.
ইমস্মিং পনোকাসে ঠত্ৰা সীহনাদা সমোধানেতব্বা। একচ্চং তপস্সিং নিরযে নিব্বত্তং পস্সামীতি হি ভগৰতো একো সীহনাদো। অপরং সগ্গে নিব্বত্তং পস্সামীতি একো। অকুসলধম্মপ্পহানে অহমেৰ সেট্ঠোতি একো। কুসলধম্মসমাদানেপি অহমেৰ সেট্ঠোতি একো। অকুসলধম্মপ্পহানে ময্হমেৰ সাৰকসঙ্ঘো সেট্ঠোতি একো। কুসলধম্মসমাদানেপি ময্হংযেৰ সাৰকসঙ্ঘো সেট্ঠোতি একো। সীলেন ময্হং সদিসো নত্থীতি একো। ৰীরিযেন ময্হং সদিসো নত্থীতি একো। পঞ্ঞায…পে॰… ৰিমুত্তিযা…পে॰… সীহনাদং নদন্তো পরিসমজ্ঝে নিসীদিত্ৰা নদামীতি একো। ৰিসারদো হুত্ৰা নদামীতি একো। পঞ্হং মং পুচ্ছন্তীতি একো। পঞ্হং পুট্ঠো ৰিস্সজ্জেমীতি একো। ৰিস্সজ্জনেন পরস্স চিত্তং আরাধেমীতি একো। সুত্ৰা সোতব্বং মঞ্ঞন্তীতি একো। সুত্ৰা মে পসীদন্তীতি একো। পসন্নাকারং করোন্তীতি একো। যং পটিপত্তিং দেসেমি, তথত্তায পটিপজ্জন্তীতি একো। পটিপন্না চ মং আরাধেন্তীতি একো। ইতি পুরিমানং দসন্নং একেকস্স – ‘‘পরিসাসু চ নদতী’’তি আদযো দস দস পরিৰারা। এৰং তে দস পুরিমানং দসন্নং পরিৰারৰসেন সতং পুরিমা চ দসাতি দসাধিকং সীহনাদসতং হোতি। ইতো অঞ্ঞস্মিং পন সুত্তে এত্তকা সীহনাদা দুল্লভা, তেনিদং সুত্তং মহাসীহনাদন্তি ৰুচ্চতি। ইতি ভগৰা ‘‘সীহনাদং খো সমণো গোতমো নদতি, তঞ্চ খো সুঞ্ঞাগারে নদতী’’তি এৰং ৰাদানু ৰাদং পটিসেধেত্ৰা ইদানি পরিসতি নদিতপুব্বং সীহনাদং দস্সেন্তো ‘‘একমিদাহ’’ন্তিআদিমাহ।
Imasmiṃ panokāse ṭhatvā sīhanādā samodhānetabbā. Ekaccaṃ tapassiṃ niraye nibbattaṃ passāmīti hi bhagavato eko sīhanādo. Aparaṃ sagge nibbattaṃ passāmīti eko. Akusaladhammappahāne ahameva seṭṭhoti eko. Kusaladhammasamādānepi ahameva seṭṭhoti eko. Akusaladhammappahāne mayhameva sāvakasaṅgho seṭṭhoti eko. Kusaladhammasamādānepi mayhaṃyeva sāvakasaṅgho seṭṭhoti eko. Sīlena mayhaṃ sadiso natthīti eko. Vīriyena mayhaṃ sadiso natthīti eko. Paññāya…pe… vimuttiyā…pe… sīhanādaṃ nadanto parisamajjhe nisīditvā nadāmīti eko. Visārado hutvā nadāmīti eko. Pañhaṃ maṃ pucchantīti eko. Pañhaṃ puṭṭho vissajjemīti eko. Vissajjanena parassa cittaṃ ārādhemīti eko. Sutvā sotabbaṃ maññantīti eko. Sutvā me pasīdantīti eko. Pasannākāraṃ karontīti eko. Yaṃ paṭipattiṃ desemi, tathattāya paṭipajjantīti eko. Paṭipannā ca maṃ ārādhentīti eko. Iti purimānaṃ dasannaṃ ekekassa – ‘‘parisāsu ca nadatī’’ti ādayo dasa dasa parivārā. Evaṃ te dasa purimānaṃ dasannaṃ parivāravasena sataṃ purimā ca dasāti dasādhikaṃ sīhanādasataṃ hoti. Ito aññasmiṃ pana sutte ettakā sīhanādā dullabhā, tenidaṃ suttaṃ mahāsīhanādanti vuccati. Iti bhagavā ‘‘sīhanādaṃ kho samaṇo gotamo nadati, tañca kho suññāgāre nadatī’’ti evaṃ vādānu vādaṃ paṭisedhetvā idāni parisati naditapubbaṃ sīhanādaṃ dassento ‘‘ekamidāha’’ntiādimāha.
তিত্থিযপরিৰাসকথাৰণ্ণনা
Titthiyaparivāsakathāvaṇṇanā
৪০৪. তত্থ তত্র মং অঞ্ঞতরো তপব্রহ্মচারীতি তত্র রাজগহে গিজ্ঝকূটে পব্বতে ৰিহরন্তং মং অঞ্ঞতরো তপব্রহ্মচারী নিগ্রোধো নাম পরিব্বাজকো । অধিজেগুচ্ছেতি ৰীরিযেন পাপজিগুচ্ছনাধিকারে পঞ্হং পুচ্ছি। ইদং যং তং ভগৰা গিজ্ঝকূটে মহাৰিহারে নিসিন্নো উদুম্বরিকায দেৰিযা উয্যানে নিসিন্নস্স নিগ্রোধস্স চ পরিব্বাজকস্স সন্ধানস্স চ উপাসকস্স দিব্বায সোতধাতুযা কথাসল্লাপং সুত্ৰা আকাসেনাগন্ত্ৰা তেসং সন্তিকে পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদিত্ৰা নিগ্রোধেন অধিজেগুচ্ছে পুট্ঠপঞ্হং ৰিস্সজ্জেসি, তং সন্ধায ৰুত্তং। পরং ৰিয মত্তাযাতি পরমায মত্তায, অতিমহন্তেনেৰ পমাণেনাতি অত্থো। কো হি, ভন্তেতি ঠপেত্ৰা অন্ধবালং দিট্ঠিগতিকং অঞ্ঞো পণ্ডিতজাতিকো ‘‘কো নাম ভগৰতো ধম্মং সুত্ৰা ন অত্তমনো অস্সা’’তি ৰদতি। লভেয্যাহন্তি ইদং সো – ‘‘চিরং ৰত মে অনিয্যানিকপক্খে যোজেত্ৰা অত্তা কিলমিতো, ‘সুক্খনদীতীরে ন্হাযিস্সামী’তি সম্পরিৰত্তেন্তেন ৰিয থুসে কোট্টেন্তেন ৰিয ন কোচি অত্থো নিপ্ফাদিতো। হন্দাহং অত্তানং যোগে যোজেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা আহ। অথ ভগৰা যো অনেন খন্ধকে তিত্থিযপরিৰাসো পঞ্ঞত্তো, যো অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো সামণেরভূমিযং ঠিতো – ‘‘অহং ভন্তে, ইত্থন্নামো অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো ইমস্মিং ধম্মৰিনযে আকঙ্খামি উপসম্পদং, স্ৰাহং, ভন্তে, সংঘং চত্তারো মাসে পরিৰাসং যাচামী’’তিআদিনা (মহাৰ॰ ৮৬) নযেন সমাদিযিত্ৰা পরিৰসতি, তং সন্ধায – ‘‘যো খো, কস্সপ, অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো’’তিআদিমাহ।
404. Tattha tatra maṃ aññataro tapabrahmacārīti tatra rājagahe gijjhakūṭe pabbate viharantaṃ maṃ aññataro tapabrahmacārī nigrodho nāma paribbājako . Adhijeguccheti vīriyena pāpajigucchanādhikāre pañhaṃ pucchi. Idaṃ yaṃ taṃ bhagavā gijjhakūṭe mahāvihāre nisinno udumbarikāya deviyā uyyāne nisinnassa nigrodhassa ca paribbājakassa sandhānassa ca upāsakassa dibbāya sotadhātuyā kathāsallāpaṃ sutvā ākāsenāgantvā tesaṃ santike paññatte āsane nisīditvā nigrodhena adhijegucche puṭṭhapañhaṃ vissajjesi, taṃ sandhāya vuttaṃ. Paraṃ viya mattāyāti paramāya mattāya, atimahanteneva pamāṇenāti attho. Ko hi, bhanteti ṭhapetvā andhabālaṃ diṭṭhigatikaṃ añño paṇḍitajātiko ‘‘ko nāma bhagavato dhammaṃ sutvā na attamano assā’’ti vadati. Labheyyāhanti idaṃ so – ‘‘ciraṃ vata me aniyyānikapakkhe yojetvā attā kilamito, ‘sukkhanadītīre nhāyissāmī’ti samparivattentena viya thuse koṭṭentena viya na koci attho nipphādito. Handāhaṃ attānaṃ yoge yojessāmī’’ti cintetvā āha. Atha bhagavā yo anena khandhake titthiyaparivāso paññatto, yo aññatitthiyapubbo sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhito – ‘‘ahaṃ bhante, itthannāmo aññatitthiyapubbo imasmiṃ dhammavinaye ākaṅkhāmi upasampadaṃ, svāhaṃ, bhante, saṃghaṃ cattāro māse parivāsaṃ yācāmī’’tiādinā (mahāva. 86) nayena samādiyitvā parivasati, taṃ sandhāya – ‘‘yo kho, kassapa, aññatitthiyapubbo’’tiādimāha.
৪০৫. তত্থ পব্বজ্জন্তি ৰচনসিলিট্ঠতাৰসেনেৰ ৰুত্তং, অপরিৰসিত্ৰাযেৰ হি পব্বজ্জং লভতি। উপসম্পদত্থিকেন পন নাতিকালেন গামপ্পৰেসনাদীনি অট্ঠ ৰত্তানি পূরেন্তেন পরিৰসিতব্বং। আরদ্ধচিত্তাতি অট্ঠৰত্তপূরণেন তুট্ঠচিত্তা, অযমেত্থ সঙ্খেপত্থো। ৰিত্থারতো পনেস তিত্থিযপরিৰাসো সমন্তপাসাদিকায ৰিনযট্ঠকথাযং পব্বজ্জখন্ধকৰণ্ণনায ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বো। অপি চ মেত্থাতি অপি চ মে এত্থ। পুগ্গলৰেমত্ততা ৰিদিতাতি পুগ্গলনানত্তং ৰিদিতং। ‘‘অযং পুগ্গলো পরিৰাসারহো, অযং ন পরিৰাসারহো’’তি ইদং ময্হং পাকটন্তি দস্সেতি। ততো কস্সপো চিন্তেসি – ‘‘অহো অচ্ছরিযং বুদ্ধসাসনং, যত্থ এৰং ঘংসিত্ৰা কোট্টেত্ৰা যুত্তমেৰ গণ্হন্তি, অযুত্তং ছড্ডেন্তী’’তি, ততো সুট্ঠুতরং পব্বজ্জায সঞ্জাতুস্সাহো – ‘‘সচে ভন্তে’’তিআদিমাহ।
405. Tattha pabbajjanti vacanasiliṭṭhatāvaseneva vuttaṃ, aparivasitvāyeva hi pabbajjaṃ labhati. Upasampadatthikena pana nātikālena gāmappavesanādīni aṭṭha vattāni pūrentena parivasitabbaṃ. Āraddhacittāti aṭṭhavattapūraṇena tuṭṭhacittā, ayamettha saṅkhepattho. Vitthārato panesa titthiyaparivāso samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāyaṃ pabbajjakhandhakavaṇṇanāya vuttanayena veditabbo. Api ca metthāti api ca me ettha. Puggalavemattatā viditāti puggalanānattaṃ viditaṃ. ‘‘Ayaṃ puggalo parivāsāraho, ayaṃ na parivāsāraho’’ti idaṃ mayhaṃ pākaṭanti dasseti. Tato kassapo cintesi – ‘‘aho acchariyaṃ buddhasāsanaṃ, yattha evaṃ ghaṃsitvā koṭṭetvā yuttameva gaṇhanti, ayuttaṃ chaḍḍentī’’ti, tato suṭṭhutaraṃ pabbajjāya sañjātussāho – ‘‘sace bhante’’tiādimāha.
অথ খো ভগৰা তস্স তিব্বচ্ছন্দতং ৰিদিত্ৰা – ‘‘ন কস্সপো পরিৰাসং অরহতী’’তি অঞ্ঞতরং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘গচ্ছ ভিক্খু কস্সপং ন্হাপেত্ৰা পব্বাজেত্ৰা আনেহী’’তি। সো তথা কত্ৰা তং পব্বাজেত্ৰা ভগৰতো সন্তিকং আগমাসি। ভগৰা তং গণমজ্ঝে নিসীদাপেত্ৰা উপসম্পাদেসি। তেন ৰুত্তং – ‘‘অলত্থ খো অচেলো কস্সপো ভগৰতো সন্তিকে পব্বজ্জং, অলত্থ উপসম্পদ’’ন্তি। অচিরূপসম্পন্নোতি উপসম্পন্নো হুত্ৰা নচিরমেৰ। ৰূপকট্ঠোতি ৰত্থুকামকিলেসকামেহি কাযেন চেৰ চিত্তেন চ ৰূপকট্ঠো। অপ্পমত্তোতি কম্মট্ঠানে সতিং অৰিজহন্তো। আতাপীতি কাযিকচেতসিকসঙ্খাতেন ৰীরিযাতাপেন আতাপী। পহিতত্তোতি কাযে চ জীৰিতে চ অনপেক্খতায পেসিতচিত্তো ৰিস্সট্ঠঅত্তভাৰো। যস্সত্থাযাতি যস্স অত্থায। কুলপুত্তাতি আচারকুলপুত্তা। সম্মদেৰাতি হেতুনাৰ কারণেনেৰ। তদনুত্তরন্তি তং অনুত্তরং। ব্রহ্মচরিযপরিযোসানন্তি মগ্গব্রহ্মচরিযস্স পরিযোসানভূতং অরহত্তফলং। তস্স হি অত্থায কুলপুত্তা পব্বজন্তি। দিট্ঠেৰ ধম্মেতি ইমস্মিংযেৰ অত্তভাৰে। সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰাতি অত্তনাযেৰ পঞ্ঞায পচ্চক্খং কত্ৰা, অপরপ্পচ্চযং কত্ৰাতি অত্থো। উপসম্পজ্জ ৰিহাসীতি পাপুণিত্ৰা সম্পাদেত্ৰা ৰিহাসি, এৰং ৰিহরন্তো চ খীণা জাতি…পে॰… অব্ভঞ্ঞাসীতি।
Atha kho bhagavā tassa tibbacchandataṃ viditvā – ‘‘na kassapo parivāsaṃ arahatī’’ti aññataraṃ bhikkhuṃ āmantesi – ‘‘gaccha bhikkhu kassapaṃ nhāpetvā pabbājetvā ānehī’’ti. So tathā katvā taṃ pabbājetvā bhagavato santikaṃ āgamāsi. Bhagavā taṃ gaṇamajjhe nisīdāpetvā upasampādesi. Tena vuttaṃ – ‘‘alattha kho acelo kassapo bhagavato santike pabbajjaṃ, alattha upasampada’’nti. Acirūpasampannoti upasampanno hutvā nacirameva. Vūpakaṭṭhoti vatthukāmakilesakāmehi kāyena ceva cittena ca vūpakaṭṭho. Appamattoti kammaṭṭhāne satiṃ avijahanto. Ātāpīti kāyikacetasikasaṅkhātena vīriyātāpena ātāpī. Pahitattoti kāye ca jīvite ca anapekkhatāya pesitacitto vissaṭṭhaattabhāvo. Yassatthāyāti yassa atthāya. Kulaputtāti ācārakulaputtā. Sammadevāti hetunāva kāraṇeneva. Tadanuttaranti taṃ anuttaraṃ. Brahmacariyapariyosānanti maggabrahmacariyassa pariyosānabhūtaṃ arahattaphalaṃ. Tassa hi atthāya kulaputtā pabbajanti. Diṭṭheva dhammeti imasmiṃyeva attabhāve. Sayaṃ abhiññā sacchikatvāti attanāyeva paññāya paccakkhaṃ katvā, aparappaccayaṃ katvāti attho. Upasampajja vihāsīti pāpuṇitvā sampādetvā vihāsi, evaṃ viharanto ca khīṇā jāti…pe… abbhaññāsīti.
এৰমস্স পচ্চৰেক্খণভূমিং দস্সেত্ৰা অরহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেতুং ‘‘অঞ্ঞতরো খো পনাযস্মা কস্সপো অরহতং অহোসী’’তি ৰুত্তং। তত্থ অঞ্ঞতরোতি একো। অরহতন্তি অরহন্তানং, ভগৰতো সাৰকানং অরহন্তানং অব্ভন্তরো অহোসীতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো। যং যং পন অন্তরন্তরা ন ৰুত্তং, তং তং তত্থ তত্থ ৰুত্তত্তা পাকটমেৰাতি।
Evamassa paccavekkhaṇabhūmiṃ dassetvā arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhāpetuṃ ‘‘aññataro kho panāyasmā kassapo arahataṃ ahosī’’ti vuttaṃ. Tattha aññataroti eko. Arahatanti arahantānaṃ, bhagavato sāvakānaṃ arahantānaṃ abbhantaro ahosīti ayamettha adhippāyo. Yaṃ yaṃ pana antarantarā na vuttaṃ, taṃ taṃ tattha tattha vuttattā pākaṭamevāti.
ইতি সুমঙ্গলৰিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথাযং
Iti sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ
মহাসীহনাদসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা।
Mahāsīhanādasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / দীঘনিকায • Dīghanikāya / ৮. মহাসীহনাদসুত্তং • 8. Mahāsīhanādasuttaṃ
টীকা • Tīkā / সুত্তপিটক (টীকা) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / দীঘনিকায (টীকা) • Dīghanikāya (ṭīkā) / ৮. মহাসীহনাদসুত্তৰণ্ণনা • 8. Mahāsīhanādasuttavaṇṇanā
