| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ವಿಮಾನವತ್ಥು-ಅಟ್ಠಕಥಾ • Vimānavatthu-aṭṭhakathā |
೧೪. ಮಹಾರಥವಿಮಾನವಣ್ಣನಾ
14. Mahārathavimānavaṇṇanā
ಸಹಸ್ಸಯುತ್ತಂ ಹಯವಾಹನಂ ಸುಭನ್ತಿ ಮಹಾರಥವಿಮಾನಂ। ತಸ್ಸ ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ। ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನ ದೇವಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತೋ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ಗೋಪಾಲಸ್ಸ ನಾಮ ದೇವಪುತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ವಿಮಾನತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸಯುತ್ತಂ ಮಹನ್ತಂ ದಿಬ್ಬರಥಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಮಹತಿಯಾ ದೇವಿದ್ಧಿಯಾ ಉಯ್ಯಾನಕೀಳನತ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಪಾತುರಹೋಸಿ। ತಂ ದಿಸ್ವಾ ದೇವಪುತ್ತೋ ಸಞ್ಜಾತಗಾರವಬಹುಮಾನೋ ಸಹಸಾ ರಥತೋ ಓರುಯ್ಹ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಸಿರಸಿ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಅಟ್ಠಾಸಿ।
Sahassayuttaṃ hayavāhanaṃ subhanti mahārathavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena ca samayena āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayena devacārikaṃ caranto tāvatiṃsabhavane gopālassa nāma devaputtassa attano vimānato nikkhamitvā sahassayuttaṃ mahantaṃ dibbarathaṃ abhiruyha mahantena parivārena mahatiyā deviddhiyā uyyānakīḷanatthaṃ gacchantassa avidūre pāturahosi. Taṃ disvā devaputto sañjātagāravabahumāno sahasā rathato oruyha upasaṅkamitvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā añjaliṃ sirasi paggayha aṭṭhāsi.
ತಸ್ಸಿದಂ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ – ಸೋ ಕಿರ ವಿಪಸ್ಸಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ಸುವಣ್ಣಮಾಲಾಯ ಪೂಜೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಆನುಭಾವೇನ ಮಯ್ಹಂ ಭವೇ ಭವೇ ಸೋವಣ್ಣಮಯಾ ಉರಚ್ಛದಮಾಲಾ ನಿಬ್ಬತ್ತತೂ’’ತಿ ಕತಪಣಿಧಾನಾಯ ಅನೇಕಕಪ್ಪೇಸು ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಸಂಸರನ್ತಿಯಾ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕಿಕಿಸ್ಸ ಕಾಸಿರಞ್ಞೋ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಾಯ ಯಥಾಪಣಿಧಾನಂ ಸುವಣ್ಣಮಾಲಾಲಾಭೇನ ‘‘ಉರಚ್ಛದಮಾಲಾ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾಯ ದೇವಕಞ್ಞಾಸದಿಸಾಯ ರಾಜಧೀತಾಯ ಆಚರಿಯೋ ಗೋಪಾಲೋ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಹುತ್ವಾ ಸಸಾವಕಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅಸದಿಸದಾನಾದೀನಿ ಮಹಾದಾನಾನಿ ಪವತ್ತೇತ್ವಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಅಪರಿಪಕ್ಕಭಾವೇನ ಅತ್ತಾನಂ ರಾಜಧೀತರಞ್ಚ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಸತ್ಥಾರಾ ದೇಸಿತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾಪಿ ವಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲಕಿರಿಯಮೇವ ಕತ್ವಾ ಯಥೂಪಚಿತಪುಞ್ಞಾನುಭಾವೇನ ತಾವತಿಂಸೇಸು ಯೋಜನಸತಿಕೇ ಕನಕವಿಮಾನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಅನೇಕಕೋಟಿಅಚ್ಛರಾಪರಿವಾರೋ ಅಹೋಸಿ, ಸತ್ತರತನಮಯೋ ಚಸ್ಸ ಸಹಸ್ಸಯುತ್ತೋ ಸುವಿಭತ್ತಭಿತ್ತಿವಿಚಿತ್ತೋ ಸಿನಿದ್ಧಮಧುರನಿಗ್ಘೋಸೋ ಅತ್ತನೋ ಪಭಾಸಮುದಯೇನ ಅವಹಸನ್ತೋ ವಿಯ ದಿವಙ್ಕರಮಣ್ಡಲಂ ದಿಬ್ಬೋ ಆಜಞ್ಞರಥೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ।
Tassidaṃ pubbakammaṃ – so kira vipassiṃ bhagavantaṃ suvaṇṇamālāya pūjetvā ‘‘imassa puññassa ānubhāvena mayhaṃ bhave bhave sovaṇṇamayā uracchadamālā nibbattatū’’ti katapaṇidhānāya anekakappesu sugatīsuyeva saṃsarantiyā kassapassa bhagavato kāle kikissa kāsirañño aggamahesiyā kucchimhi nibbattāya yathāpaṇidhānaṃ suvaṇṇamālālābhena ‘‘uracchadamālā’’ti laddhanāmāya devakaññāsadisāya rājadhītāya ācariyo gopālo nāma brāhmaṇo hutvā sasāvakasaṅghassa kassapassa bhagavato asadisadānādīni mahādānāni pavattetvā indriyānaṃ aparipakkabhāvena attānaṃ rājadhītarañca uddissa satthārā desitaṃ dhammaṃ sutvāpi visesaṃ nibbattetuṃ asakkonto puthujjanakālakiriyameva katvā yathūpacitapuññānubhāvena tāvatiṃsesu yojanasatike kanakavimāne nibbatti, anekakoṭiaccharāparivāro ahosi, sattaratanamayo cassa sahassayutto suvibhattabhittivicitto siniddhamadhuranigghoso attano pabhāsamudayena avahasanto viya divaṅkaramaṇḍalaṃ dibbo ājaññaratho nibbatti.
ಸೋ ತತ್ಥ ಯಾವತಾಯುಕಂ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಅಪರಾಪರಂ ದೇವೇಸುಯೇವ ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ತಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕಾವಸೇಸೇನ ಯಥಾವುತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿವಿಭವೋ ಗೋಪಾಲೋ ಏವ ನಾಮ ದೇವಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ತಾವತಿಂಸೇಸುಯೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ…ಪೇ॰… ಅಞ್ಜಲಿಂ ಸಿರಸಿ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಅಟ್ಠಾಸೀ’’ತಿ।
So tattha yāvatāyukaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā aparāparaṃ devesuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde tasseva kammassa vipākāvasesena yathāvuttasampattivibhavo gopālo eva nāma devaputto hutvā tāvatiṃsesuyeva nibbatti. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘tena ca samayena āyasmā mahāmoggallāno…pe… añjaliṃ sirasi paggayha aṭṭhāsī’’ti.
ಏವಂ ಪನ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತಂ ತಂ ದೇವಪುತ್ತಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಇಮಾಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಪುಚ್ಛಿ –
Evaṃ pana upasaṅkamitvā ṭhitaṃ taṃ devaputtaṃ āyasmā mahāmoggallāno imāhi gāthāhi pucchi –
೧೦೧೫.
1015.
‘‘ಸಹಸ್ಸಯುತ್ತಂ ಹಯವಾಹನಂ ಸುಭಂ, ಆರುಯ್ಹಿಮಂ ಸನ್ದನಂ ನೇಕಚಿತ್ತಂ।
‘‘Sahassayuttaṃ hayavāhanaṃ subhaṃ, āruyhimaṃ sandanaṃ nekacittaṃ;
ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಂ ಅಭಿತೋ ಅನುಕ್ಕಮಂ, ಪುರಿನ್ದದೋ ಭೂತಪತೀವ ವಾಸವೋ॥
Uyyānabhūmiṃ abhito anukkamaṃ, purindado bhūtapatīva vāsavo.
೧೦೧೬.
1016.
‘‘ಸೋವಣ್ಣಮಯಾ ತೇ ರಥಕುಬ್ಬರಾ ಉಭೋ, ಫಲೇಹಿ ಅಂಸೇಹಿ ಅತೀವ ಸಙ್ಗತಾ।
‘‘Sovaṇṇamayā te rathakubbarā ubho, phalehi aṃsehi atīva saṅgatā;
ಸುಜಾತಗುಮ್ಬಾ ನರವೀರನಿಟ್ಠಿತಾ, ವಿರೋಚತಿ ಪನ್ನರಸೇವ ಚನ್ದೋ॥
Sujātagumbā naravīraniṭṭhitā, virocati pannaraseva cando.
೧೦೧೭.
1017.
‘‘ಸುವಣ್ಣಜಾಲಾವತತೋ ರಥೋ ಅಯಂ, ಬಹೂಹಿ ನಾನಾರತನೇಹಿ ಚಿತ್ತಿತೋ।
‘‘Suvaṇṇajālāvatato ratho ayaṃ, bahūhi nānāratanehi cittito;
ಸುನನ್ದಿಘೋಸೋ ಚ ಸುಭಸ್ಸರೋ ಚ, ವಿರೋಚತೀ ಚಾಮರಹತ್ಥಬಾಹುಭಿ॥
Sunandighoso ca subhassaro ca, virocatī cāmarahatthabāhubhi.
೧೦೧೮.
1018.
‘‘ಇಮಾ ಚ ನಾಭ್ಯೋ ಮನಸಾಭಿನಿಮ್ಮಿತಾ, ರಥಸ್ಸ ಪಾದನ್ತರಮಜ್ಝಭೂಸಿತಾ।
‘‘Imā ca nābhyo manasābhinimmitā, rathassa pādantaramajjhabhūsitā;
ಇಮಾ ಚ ನಾಭ್ಯೋ ಸತರಾಜಿಚಿತ್ತಿತಾ, ಸತೇರತಾ ವಿಜ್ಜುರಿವಪ್ಪಭಾಸರೇ॥
Imā ca nābhyo satarājicittitā, sateratā vijjurivappabhāsare.
೧೦೧೯.
1019.
‘‘ಅನೇಕಚಿತ್ತಾವತತೋ ರಥೋ ಅಯಂ, ಪುಥೂ ಚ ನೇಮೀ ಚ ಸಹಸ್ಸರಂಸಿಕೋ।
‘‘Anekacittāvatato ratho ayaṃ, puthū ca nemī ca sahassaraṃsiko;
ತೇಸಂ ಸರೋ ಸುಯ್ಯತಿ ವಗ್ಗುರೂಪೋ, ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕಂ ತೂರಿಯಮಿವಪ್ಪವಾದಿತಂ॥
Tesaṃ saro suyyati vaggurūpo, pañcaṅgikaṃ tūriyamivappavāditaṃ.
೧೦೨೦.
1020.
‘‘ಸಿರಸ್ಮಿಂ ಚಿತ್ತಂ ಮಣಿಚನ್ದಕಪ್ಪಿತಂ, ಸದಾ ವಿಸುದ್ಧಂ ರುಚಿರಂ ಪಭಸ್ಸರಂ।
‘‘Sirasmiṃ cittaṃ maṇicandakappitaṃ, sadā visuddhaṃ ruciraṃ pabhassaraṃ;
ಸುವಣ್ಣರಾಜೀಹಿ ಅತೀವ ಸಙ್ಗತಂ, ವೇಳುರಿಯರಾಜೀವ ಅತೀವ ಸೋಭತಿ॥
Suvaṇṇarājīhi atīva saṅgataṃ, veḷuriyarājīva atīva sobhati.
೧೦೨೧.
1021.
‘‘ಇಮೇ ಚ ವಾಳೀ ಮಣಿಚನ್ದಕಪ್ಪಿತಾ, ಆರೋಹಕಮ್ಬೂ ಸುಜವಾ ಬ್ರಹೂಪಮಾ।
‘‘Ime ca vāḷī maṇicandakappitā, ārohakambū sujavā brahūpamā;
ಬ್ರಹಾ ಮಹನ್ತಾ ಬಲಿನೋ ಮಹಾಜವಾ, ಮನೋ ತವಞ್ಞಾಯ ತಥೇವ ಸಿಂಸರೇ॥
Brahā mahantā balino mahājavā, mano tavaññāya tatheva siṃsare.
೧೦೨೨.
1022.
‘‘ಇಮೇ ಚ ಸಬ್ಬೇ ಸಹಿತಾ ಚತುಕ್ಕಮಾ, ಮನೋ ತವಞ್ಞಾಯ ತಥೇವ ಸಿಂಸರೇ।
‘‘Ime ca sabbe sahitā catukkamā, mano tavaññāya tatheva siṃsare;
ಸಮಂ ವಹನ್ತೀ ಮುದುಕಾ ಅನುದ್ಧತಾ, ಆಮೋದಮಾನಾ ತುರಗಾನಮುತ್ತಮಾ॥
Samaṃ vahantī mudukā anuddhatā, āmodamānā turagānamuttamā.
೧೦೨೩.
1023.
‘‘ಧುನನ್ತಿ ವಗ್ಗನ್ತಿ ಪತನ್ತಿ ಚಮ್ಬರೇ, ಅಬ್ಭುದ್ಧುನನ್ತಾ ಸುಕತೇ ಪಿಳನ್ಧನೇ।
‘‘Dhunanti vagganti patanti cambare, abbhuddhunantā sukate piḷandhane;
ತೇಸಂ ಸರೋ ಸುಯ್ಯತಿ ವಗ್ಗುರೂಪೋ, ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕಂ ತೂರಿಯಮಿವಪ್ಪವಾದಿತಂ॥
Tesaṃ saro suyyati vaggurūpo, pañcaṅgikaṃ tūriyamivappavāditaṃ.
೧೦೨೪.
1024.
‘‘ರಥಸ್ಸ ಘೋಸೋ ಅಪಿಳನ್ಧನಾನ ಚ, ಖುರಸ್ಸ ನಾದೋ ಅಭಿಹಿಂಸನಾಯ ಚ।
‘‘Rathassa ghoso apiḷandhanāna ca, khurassa nādo abhihiṃsanāya ca;
ಘೋಸೋ ಸುವಗ್ಗೂ ಸಮಿತಸ್ಸ ಸುಯ್ಯತಿ, ಗನ್ಧಬ್ಬತೂರಿಯಾನಿ ವಿಚಿತ್ರಸಂವನೇ॥
Ghoso suvaggū samitassa suyyati, gandhabbatūriyāni vicitrasaṃvane.
೧೦೨೫.
1025.
‘‘ರಥೇ ಠಿತಾತಾ ಮಿಗಮನ್ದಲೋಚನಾ, ಆಳಾರಪಮ್ಹಾ ಹಸಿತಾ ಪಿಯಂವದಾ।
‘‘Rathe ṭhitātā migamandalocanā, āḷārapamhā hasitā piyaṃvadā;
ವೇಳುರಿಯಜಾಲಾವತತಾ ತನುಚ್ಛವಾ, ಸದೇವ ಗನ್ಧಬ್ಬಸೂರಗ್ಗಪೂಜಿತಾ॥
Veḷuriyajālāvatatā tanucchavā, sadeva gandhabbasūraggapūjitā.
೧೦೨೬.
1026.
‘‘ತಾ ರತ್ತರತ್ತಮ್ಬರಪೀತವಾಸಸಾ, ವಿಸಾಲನೇತ್ತಾ ಅಭಿರತ್ತಲೋಚನಾ।
‘‘Tā rattarattambarapītavāsasā, visālanettā abhirattalocanā;
ಕುಲೇ ಸುಜಾತಾ ಸುತನೂ ಸುಚಿಮ್ಹಿತಾ, ರಥೇ ಠಿತಾ ಪಞ್ಜಲಿಕಾ ಉಪಟ್ಠಿತಾ॥
Kule sujātā sutanū sucimhitā, rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā.
೧೦೨೭.
1027.
‘‘ತಾ ಕಮ್ಬುಕೇಯೂರಧರಾ ಸುವಾಸಸಾ, ಸುಮಜ್ಝಿಮಾ ಊರುಥನೂಪಪನ್ನಾ।
‘‘Tā kambukeyūradharā suvāsasā, sumajjhimā ūruthanūpapannā;
ವಟ್ಟಙ್ಗುಲಿಯೋ ಸುಮುಖಾ ಸುದಸ್ಸನಾ, ರಥೇ ಠಿತಾ ಪಞ್ಜಲಿಕಾ ಉಪಟ್ಠಿತಾ॥
Vaṭṭaṅguliyo sumukhā sudassanā, rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā.
೧೦೨೮.
1028.
‘‘ಅಞ್ಞಾ ಸುವೇಣೀ ಸುಸು ಮಿಸ್ಸಕೇಸಿಯೋ, ಸಮಂ ವಿಭತ್ತಾಹಿ ಪಭಸ್ಸರಾಹಿ ಚ।
‘‘Aññā suveṇī susu missakesiyo, samaṃ vibhattāhi pabhassarāhi ca;
ಅನುಬ್ಬತಾ ತಾ ತವ ಮಾನಸೇ ರತಾ, ರಥೇ ಠಿತಾ ಪಞ್ಜಲಿಕಾ ಉಪಟ್ಠಿತಾ॥
Anubbatā tā tava mānase ratā, rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā.
೧೦೨೯.
1029.
‘‘ಆವೇಳಿನಿಯೋ ಪದುಮುಪ್ಪಲಚ್ಛದಾ, ಅಲಙ್ಕತಾ ಚನ್ದನಸಾರವಾಸಿತಾ।
‘‘Āveḷiniyo padumuppalacchadā, alaṅkatā candanasāravāsitā;
ಅನುಬ್ಬತಾ ತಾ ತವ ಮಾನಸೇ ರತಾ, ರಥೇ ಠಿತಾ ಪಞ್ಜಲಿಕಾ ಉಪಟ್ಠಿತಾ॥
Anubbatā tā tava mānase ratā, rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā.
೧೦೩೦.
1030.
‘‘ತಾ ಮಾಲಿನಿಯೋ ಪದುಮುಪ್ಪಲಚ್ಛದಾ, ಅಲಙ್ಕತಾ ಚನ್ದನಸಾರವಾಸಿತಾ।
‘‘Tā māliniyo padumuppalacchadā, alaṅkatā candanasāravāsitā;
ಅನುಬ್ಬತಾ ತಾ ತವ ಮಾನಸೇ ರತಾ, ರಥೇ ಠಿತಾ ಪಞ್ಜಲಿಕಾ ಉಪಟ್ಠಿತಾ॥
Anubbatā tā tava mānase ratā, rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā.
೧೦೩೧.
1031.
‘‘ಕಣ್ಠೇಸು ತೇ ಯಾನಿ ಪಿಳನ್ಧನಾನಿ, ಹತ್ಥೇಸು ಪಾದೇಸು ತಥೇವ ಸೀಸೇ।
‘‘Kaṇṭhesu te yāni piḷandhanāni, hatthesu pādesu tatheva sīse;
ಓಭಾಸಯನ್ತೀ ದಸ ಸಬ್ಬಸೋ ದಿಸಾ, ಅಬ್ಭುದ್ದಯಂ ಸಾರದಿಕೋವ ಭಾಣುಮಾ॥
Obhāsayantī dasa sabbaso disā, abbhuddayaṃ sāradikova bhāṇumā.
೧೦೩೨.
1032.
‘‘ವಾತಸ್ಸ ವೇಗೇನ ಚ ಸಮ್ಪಕಮ್ಪಿತಾ, ಭುಜೇಸು ಮಾಲಾ ಅಪಿಳನ್ಧನಾನಿ ಚ।
‘‘Vātassa vegena ca sampakampitā, bhujesu mālā apiḷandhanāni ca;
ಮುಞ್ಚನ್ತಿ ಘೋಸಂ ರುಚಿರಂ ಸುಚಿಂ ಸುಭಂ, ಸಬ್ಬೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಸುತಬ್ಬರೂಪಂ॥
Muñcanti ghosaṃ ruciraṃ suciṃ subhaṃ, sabbehi viññūhi sutabbarūpaṃ.
೧೦೩೩.
1033.
‘‘ಉಯ್ಯಾನಭೂಮ್ಯಾ ಚ ದುವದ್ಧತೋ ಠಿತಾ, ರಥಾ ಚ ನಾಗಾ ತೂರಿಯಾನಿ ಚ ಸರೋ।
‘‘Uyyānabhūmyā ca duvaddhato ṭhitā, rathā ca nāgā tūriyāni ca saro;
ತಮೇವ ದೇವಿನ್ದ ಪಮೋದಯನ್ತಿ, ವೀಣಾ ಯಥಾ ಪೋಕ್ಖರಪತ್ತಬಾಹುಭಿ॥
Tameva devinda pamodayanti, vīṇā yathā pokkharapattabāhubhi.
೧೦೩೪.
1034.
‘‘ಇಮಾಸು ವೀಣಾಸು ಬಹೂಸು ವಗ್ಗೂಸು, ಮನುಞ್ಞರೂಪಾಸು ಹದಯೇರಿತಂ ಪೀತಿಂ।
‘‘Imāsu vīṇāsu bahūsu vaggūsu, manuññarūpāsu hadayeritaṃ pītiṃ;
ಪವಜ್ಜಮಾನಾಸು ಅತೀವ ಅಚ್ಛರಾ, ಭಮನ್ತಿ ಕಞ್ಞಾ ಪದುಮೇಸು ಸಿಕ್ಖಿತಾ॥
Pavajjamānāsu atīva accharā, bhamanti kaññā padumesu sikkhitā.
೧೦೩೫.
1035.
‘‘ಯದಾ ಚ ಗೀತಾನಿ ಚ ವಾದಿತಾನಿ ಚ, ನಚ್ಚಾನಿ ಚಿಮಾನಿ ಸಮೇನ್ತಿ ಏಕತೋ।
‘‘Yadā ca gītāni ca vāditāni ca, naccāni cimāni samenti ekato;
ಅಥೇತ್ಥ ನಚ್ಚನ್ತಿ ಅಥೇತ್ಥ ಅಚ್ಛರಾ, ಓಭಾಸಯನ್ತೀ ಉಭತೋ ವರಿತ್ಥಿಯೋ॥
Athettha naccanti athettha accharā, obhāsayantī ubhato varitthiyo.
೧೦೩೬.
1036.
‘‘ಸೋ ಮೋದಸಿ ತೂರಿಯಗಣಪ್ಪಬೋಧನೋ, ಮಹೀಯಮಾನೋ ವಜಿರಾವುಧೋರಿವ।
‘‘So modasi tūriyagaṇappabodhano, mahīyamāno vajirāvudhoriva;
ಇಮಾಸು ವೀಣಾಸು ಬಹೂಸು ವಗ್ಗೂಸು, ಮನುಞ್ಞರೂಪಾಸು ಹದಯೇರಿತಂ ಪೀತಿಂ॥
Imāsu vīṇāsu bahūsu vaggūsu, manuññarūpāsu hadayeritaṃ pītiṃ.
೧೦೩೭.
1037.
‘‘ಕಿಂ ತ್ವಂ ಪುರೇ ಕಮ್ಮಮಕಾಸಿ ಅತ್ತನಾ, ಮನುಸ್ಸಭೂತೋ ಪುರಿಮಾಯ ಜಾತಿಯಾ।
‘‘Kiṃ tvaṃ pure kammamakāsi attanā, manussabhūto purimāya jātiyā;
ಉಪೋಸಥಂ ಕಂ ವಾ ತುವಂ ಉಪಾವಸಿ, ಕಂ ಧಮ್ಮಚರಿಯಂ ವತಮಾಭಿರೋಚಯಿ॥
Uposathaṃ kaṃ vā tuvaṃ upāvasi, kaṃ dhammacariyaṃ vatamābhirocayi.
೧೦೩೮.
1038.
‘‘ನಯೀದಮಪ್ಪಸ್ಸ ಕತಸ್ಸ ಕಮ್ಮುನೋ, ಪುಬ್ಬೇ ಸುಚಿಣ್ಣಸ್ಸ ಉಪೋಸಥಸ್ಸ ವಾ।
‘‘Nayīdamappassa katassa kammuno, pubbe suciṇṇassa uposathassa vā;
ಇದ್ಧಾನುಭಾವೋ ವಿಪುಲೋ ಅಯಂ ತವ, ಯಂ ದೇವಸಙ್ಘಂ ಅಭಿರೋಚಸೇ ಭುಸಂ॥
Iddhānubhāvo vipulo ayaṃ tava, yaṃ devasaṅghaṃ abhirocase bhusaṃ.
೧೦೩೯.
1039.
‘‘ದಾನಸ್ಸ ತೇ ಇದಂ ಫಲಂ, ಅಥೋ ಸೀಲಸ್ಸ ವಾ ಪನ।
‘‘Dānassa te idaṃ phalaṃ, atho sīlassa vā pana;
ಅಥೋ ಅಞ್ಜಲಿಕಮ್ಮಸ್ಸ, ತಂ ಮೇ ಅಕ್ಖಾಹಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ’’ತಿ॥
Atho añjalikammassa, taṃ me akkhāhi pucchito’’ti.
೧೦೧೫. ತತ್ಥ ಸಹಸ್ಸಯುತ್ತನ್ತಿ ಸಹಸ್ಸೇನ ಯುತ್ತಂ, ಸಹಸ್ಸಂ ವಾ ಯುತ್ತಂ ಯೋಜಿತಂ ಏತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಸಹಸ್ಸಯುತ್ತಂ। ಕಸ್ಸ ಪನೇತಂ ಸಹಸ್ಸನ್ತಿ? ‘‘ಹಯವಾಹನ’’ನ್ತಿ ಅನನ್ತರಂ ವುಚ್ಚಮಾನತ್ತಾ ಹಯಾನನ್ತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವಿಞ್ಞಾಯತೇವ। ಹಯಾ ವಾಹನಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಹಯವಾಹನಂ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಸಹಸ್ಸಯುತ್ತಹಯವಾಹನ’’ನ್ತಿ ಅನುನಾಸಿಕಲೋಪಂ ಏಕಮೇವ ಸಮಾಸಪದಂ ಕತ್ವಾ ವಣ್ಣೇನ್ತಿ, ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ಹಯವಾಹನಂ ವಿಯ ವಾಹನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ ಯುಜ್ಜತಿ। ಹಯವಾಹನಸಹಸ್ಸಯುತ್ತಂ ಯುತ್ತಹಯವಾಹನಸಹಸ್ಸನ್ತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಪರೇ ಪನ ‘‘ಸಹಸ್ಸಯುತ್ತನ್ತಿ ಸಹಸ್ಸದಿಬ್ಬಾಜಞ್ಞಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ। ಸನ್ದನನ್ತಿ ರಥಂ। ನೇಕಚಿತ್ತನ್ತಿ ಅನೇಕಚಿತ್ತಂ ನಾನಾವಿಧವಿಚಿತ್ತವನ್ತಂ। ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಂ ಅಭಿತೋತಿ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಯಾ ಸಮೀಪೇ। ‘‘ಅಭಿತೋ’’ತಿ ಹಿ ಪದಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಾಮಿಅತ್ಥೇ ಏತಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಉಯ್ಯಾನಭೂಮ್ಯಾ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ, ತೇ ಸದ್ದನಯಮ್ಪಿ ಅನುಪಧಾರೇನ್ತಾ ಪಠನ್ತಿ। ಅನುಕ್ಕಮನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪುರಿನ್ದದೋ ಭೂತಪತೀವ ವಾಸವೋ ವಿರೋಚಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
1015. Tattha sahassayuttanti sahassena yuttaṃ, sahassaṃ vā yuttaṃ yojitaṃ etasminti sahassayuttaṃ. Kassa panetaṃ sahassanti? ‘‘Hayavāhana’’nti anantaraṃ vuccamānattā hayānanti ayamattho viññāyateva. Hayā vāhanaṃ etassāti hayavāhanaṃ. Keci pana ‘‘sahassayuttahayavāhana’’nti anunāsikalopaṃ ekameva samāsapadaṃ katvā vaṇṇenti, etasmiṃ pakkhe hayavāhanaṃ viya vāhananti attho yujjati. Hayavāhanasahassayuttaṃ yuttahayavāhanasahassanti hi attho. Apare pana ‘‘sahassayuttanti sahassadibbājaññayutta’’nti vadanti. Sandananti rathaṃ. Nekacittanti anekacittaṃ nānāvidhavicittavantaṃ. Uyyānabhūmiṃ abhitoti uyyānabhūmiyā samīpe. ‘‘Abhito’’ti hi padaṃ apekkhitvā sāmiatthe etaṃ upayogavacanaṃ. Keci pana ‘‘uyyānabhūmyā’’tipi paṭhanti, te saddanayampi anupadhārentā paṭhanti. Anukkamanti gacchanto purindado bhūtapatīva vāsavo virocasīti sambandho.
೧೦೧೬. ಸೋವಣ್ಣಮಯಾತಿ ಸುವಣ್ಣಮಯಾ। ತೇತಿ ತವ। ರಥಕುಬ್ಬರಾ ಉಭೋತಿ ರಥಸ್ಸ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ವೇದಿಕಾ। ಯೋ ಹಿ ರಥಸ್ಸ ಸೋಭನತ್ಥಞ್ಚೇವ ಉಪರಿ ಠಿತಾನಂ ಗುತ್ತತ್ಥಞ್ಚ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ವೇದಿಕಾಕಾರೇನ ಪರಿಕ್ಖೇಪೋ ಕರೀಯತಿ, ತಸ್ಸ ಪುರಿಮಭಾಗೇ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಯಾವ ರಥೀಸಾ, ತಾವ ಹತ್ಥೇಹಿ ಗಹಣಯೋಗ್ಗೋ ರಥಸ್ಸ ಅವಯವವಿಸೇಸೋ, ಇಧ ಸೋ ಏವ ಕುಬ್ಬರೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಉಭೋ’’ತಿ। ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪನ ರಥೀಸಾ ಕುಬ್ಬರೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಫಲೇಹೀತಿ ರಥೂಪತ್ಥಮ್ಭಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣವಾಮಭೇದೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಫಲೇಹಿ, ಪರಿಯನ್ತಾವೇತ್ಥ ಫಲಾತಿ ವುತ್ತಾ। ಅಂಸೇಹೀತಿ ಕುಬ್ಬರಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೇಹಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಅಂಸೇಹಿ। ಅತೀವ ಸಙ್ಗತಾತಿ ಅತಿವಿಯ ಸುಟ್ಠು ಸಙ್ಗತಾ ಸುಫಸ್ಸಿತಾ ನಿಬ್ಬಿವರಾ। ಇದಞ್ಚ ಸಿಪ್ಪಿವಿರಚಿತೇ ಕಿತ್ತಿಮರಥೇ ಲಬ್ಭಮಾನವಿಸೇಸಂ ತತ್ಥ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ। ಸೋ ಪನ ಅಪೋರಿಸತಾಯ ಅಕಿತ್ತಿಮೋ ಸಯಂಜಾತೋ ಕೇನಚಿ ಅಘಟಿತೋಯೇವ। ಸುಜಾತಗುಮ್ಬಾತಿ ಸುಸಣ್ಠಿತಥಮ್ಭಕಸಮುದಾಯಾ। ಯೇ ಹಿ ವೇದಿಕಾಯ ನಿರನ್ತರಂ ಠಿತಾ ಸುಸಣ್ಠಿತಘಟಕಾದಿಅವಯವವಿಸೇಸವನ್ತೋ ಥಮ್ಭಕಸಮುದಾಯಾ, ತೇಸಂ ವಸೇನೇವಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸುಜಾತಗುಮ್ಬಾ’’ತಿ। ನರವೀರನಿಟ್ಠಿತಾತಿ ಸಿಪ್ಪಾಚರಿಯೇಹಿ ನಿಟ್ಠಾಪಿತಸದಿಸಾ। ಸಿಪ್ಪಾಚರಿಯಾ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರಖೇದಂ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ವೀರಿಯಬಲೇನ ಸಿಪ್ಪಸ್ಸ ಸುಟ್ಠು ವಿಚಾರಣತೋ ನರೇಸು ವೀರಿಯವನ್ತೋತಿ ಇಧ ‘‘ನರವೀರಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ। ನರವೀರಾತಿ ವಾ ದೇವಪುತ್ತಸ್ಸ ಆಲಪನಂ। ನಿಟ್ಠಿತಾತಿ ಪರಿಯೋಸಿತಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಸೋಭಾತಿಸಯಾ। ‘‘ನರವೀರನಿಮ್ಮಿತಾ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ನರೇಸು ಧಿತಿಸಮ್ಪನ್ನೇಹಿ ನಿಮ್ಮಿತಸದಿಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವಂವಿಧಕುಬ್ಬರತಾಯ ಅಯಂ ತವ ರಥೋ ವಿರೋಚತಿ। ಕಿಂ ವಿಯ? ಪನ್ನರಸೇವ ಚನ್ದೋ, ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇ ಪನ್ನರಸಿಯಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಕಾಲೇ ಚನ್ದಿಮಾ ವಿಯ।
1016.Sovaṇṇamayāti suvaṇṇamayā. Teti tava. Rathakubbarā ubhoti rathassa ubhosu passesu vedikā. Yo hi rathassa sobhanatthañceva upari ṭhitānaṃ guttatthañca ubhosu passesu vedikākārena parikkhepo karīyati, tassa purimabhāge ubhosu passesu yāva rathīsā, tāva hatthehi gahaṇayoggo rathassa avayavaviseso, idha so eva kubbaroti adhippeto. Tenevāha ‘‘ubho’’ti. Aññattha pana rathīsā kubbaroti vuccati. Phalehīti rathūpatthambhassa dakkhiṇavāmabhedehi dvīhi phalehi, pariyantāvettha phalāti vuttā. Aṃsehīti kubbaraphale patiṭṭhitehi heṭṭhimaaṃsehi. Atīva saṅgatāti ativiya suṭṭhu saṅgatā suphassitā nibbivarā. Idañca sippiviracite kittimarathe labbhamānavisesaṃ tattha āropetvā vuttaṃ. So pana aporisatāya akittimo sayaṃjāto kenaci aghaṭitoyeva. Sujātagumbāti susaṇṭhitathambhakasamudāyā. Ye hi vedikāya nirantaraṃ ṭhitā susaṇṭhitaghaṭakādiavayavavisesavanto thambhakasamudāyā, tesaṃ vasenevaṃ vuttaṃ ‘‘sujātagumbā’’ti. Naravīraniṭṭhitāti sippācariyehi niṭṭhāpitasadisā. Sippācariyā hi attano sarīrakhedaṃ acintetvā vīriyabalena sippassa suṭṭhu vicāraṇato naresu vīriyavantoti idha ‘‘naravīrā’’ti vuttā. Naravīrāti vā devaputtassa ālapanaṃ. Niṭṭhitāti pariyositā paripuṇṇasobhātisayā. ‘‘Naravīranimmitā’’ti vā pāṭho, naresu dhitisampannehi nimmitasadisāti attho. Evaṃvidhakubbaratāya ayaṃ tava ratho virocati. Kiṃ viya? Pannaraseva cando, sukkapakkhe pannarasiyaṃ paripuṇṇakāle candimā viya.
೧೦೧೭. ಸುವಣ್ಣಜಾಲಾವತತೋತಿ ಸುವಣ್ಣಜಾಲಕೇಹಿ ಅವತತೋ ಛಾದಿತೋ। ‘‘ಸುವಣ್ಣಜಾಲಾವಿತತೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಗವಚ್ಛಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಬಹೂಹೀತಿ ಅನೇಕೇಹಿ। ನಾನಾರತನೇಹೀತಿ ಪದುಮರಾಗಫುಸ್ಸರಾಗಾದಿನಾನಾವಿಧರತನೇಹಿ। ಸುನನ್ದಿಘೋಸೋತಿ ಸುಟ್ಠು ನನ್ದಿತಬ್ಬಘೋಸೋ, ಸವನೀಯಮಧುರನಿನ್ನಾದೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸುನನ್ದಿಘೋಸೋತಿ ವಾ ಸುಟ್ಠು ಕತನನ್ದಿಘೋಸೋ, ನಚ್ಚನಾದೀನಂ ದಸ್ಸನಾದೀಸು ಪವತ್ತಿತಸಾಧುಕಾರಸದ್ದಾದಿವಸೇನ ಕತಪಮೋದನಿನ್ನಾದೋತಿ ಅತ್ಥೋ, ‘‘ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಆಸೀವಾದನವಸೇನ ಸುಟ್ಠು ಪಯುತ್ತನನ್ದಿಘೋಸೋ’’ತಿ ಚ ವದನ್ತಿ। ಸುಭಸ್ಸರೋತಿ ಸುಟ್ಠು ಅತಿವಿಯ ಓಭಾಸನಸಭಾವೋ, ತತ್ಥ ವಾ ಪವತ್ತಮಾನಾನಂ ದೇವತಾನಂ ಸೋಭನೇನ ಗೀತವಾದಿತಸ್ಸರೇನ ಸುಭಸ್ಸರೋ। ಚಾಮರಹತ್ಥಬಾಹುಭೀತಿ ಚಾಮರಹತ್ಥಯುತ್ತಬಾಹೂಹಿ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಬೀಜಯಮಾನ ಚಾಮರಕಲಾಪೇಹಿ ದೇವತಾನಂ ಭುಜೇಹಿ, ತಥಾಭೂತಾಹಿ ದೇವತಾಹಿ ವಾ ವಿರೋಚತಿ।
1017.Suvaṇṇajālāvatatoti suvaṇṇajālakehi avatato chādito. ‘‘Suvaṇṇajālāvitato’’tipi pāṭho, gavacchitoti attho. Bahūhīti anekehi. Nānāratanehīti padumarāgaphussarāgādinānāvidharatanehi. Sunandighosoti suṭṭhu nanditabbaghoso, savanīyamadhuraninnādoti attho. Sunandighosoti vā suṭṭhu katanandighoso, naccanādīnaṃ dassanādīsu pavattitasādhukārasaddādivasena katapamodaninnādoti attho, ‘‘kālena kālaṃ āsīvādanavasena suṭṭhu payuttanandighoso’’ti ca vadanti. Subhassaroti suṭṭhu ativiya obhāsanasabhāvo, tattha vā pavattamānānaṃ devatānaṃ sobhanena gītavāditassarena subhassaro. Cāmarahatthabāhubhīti cāmarahatthayuttabāhūhi ito cito ca bījayamāna cāmarakalāpehi devatānaṃ bhujehi, tathābhūtāhi devatāhi vā virocati.
೧೦೧೮. ನಾಭ್ಯೋತಿ ರಥಚಕ್ಕಾನಂ ನಾಭಿಯೋ। ಮನಸಾಭಿನಿಮ್ಮಿತಾತಿ ‘‘ಇಮೇ ಈದಿಸಾ ಹೋನ್ತೂ’’ತಿ ಚಿತ್ತೇನ ನಿಮ್ಮಿತಸದಿಸಾ। ರಥಸ್ಸ ಪಾದನ್ತರಮಜ್ಝಭೂಸಿತಾತಿ ರಥಸ್ಸ ಪಾದಾನಂ ರಥಚಕ್ಕಾನಂ ಅನ್ತೇನ ನೇಮಿನಾ ನಾನಾರತನಸಮುಜ್ಜಲೇನ ಅರಾನಂ ವೇಮಜ್ಝೇನ ಚ ಮಣ್ಡಿತಾ। ಸತರಾಜಿಚಿತ್ತಿತಾತಿ ಅನೇಕವಣ್ಣಾಹಿ ಅನೇಕಸತಾಹಿ ರಾಜೀಹಿ ಲೇಖಾಹಿ ಚಿತ್ತಿತಾ ವಿಚಿತ್ತಭಾವಂ ಗತಾ। ಸತೇರತಾ ವಿಜ್ಜುರಿವಾತಿ ಸತೇರತಸಙ್ಖಾತವಿಜ್ಜುಲತಾ ವಿಯ ಪಭಾಸರೇ ವಿಜ್ಜೋತನ್ತಿ।
1018.Nābhyoti rathacakkānaṃ nābhiyo. Manasābhinimmitāti ‘‘ime īdisā hontū’’ti cittena nimmitasadisā. Rathassapādantaramajjhabhūsitāti rathassa pādānaṃ rathacakkānaṃ antena neminā nānāratanasamujjalena arānaṃ vemajjhena ca maṇḍitā. Satarājicittitāti anekavaṇṇāhi anekasatāhi rājīhi lekhāhi cittitā vicittabhāvaṃ gatā. Sateratā vijjurivāti sateratasaṅkhātavijjulatā viya pabhāsare vijjotanti.
೧೦೧೯. ಅನೇಕಚಿತ್ತಾವತತೋತಿ ಅನೇಕೇಹಿ ಮಾಲಾಕಮ್ಮಾದಿಚಿತ್ತೇಹಿ ಅವತತೋ ಸಮೋಕಿಣ್ಣೋ। ‘‘ಅನೇಕಚಿತ್ತಾವಿತತೋ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ, ಸೋಯೇವ ಅತ್ಥೋ, ಗಾಥಾಸುಖತ್ಥಂ ಪನ ದೀಘಕರಣಂ। ಪುಥೂ ಚ ನೇಮೀ ಚಾತಿ ಪುಥುಲನೇಮಿ ಚ, ಏಕೋ ಚ-ಕಾರೋ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ। ಸಹಸ್ಸರಂಸಿಕೋತಿ ಅನೇಕಸಹಸ್ಸರಂಸಿಕೋ। ‘‘ಸಹಸ್ಸರಂಸಿಯೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಳಿ। ಅಪರೇ ಪನ ‘‘ನತಾ ರಂಸಿಯೋ’’ತಿ ಚ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ಥ ನತಾತಿ ಅಜಿಯಧನುದಣ್ಡಕೋ ವಿಯ ಓಣತಾ ನೇಮಿಪ್ಪದೇಸಾ। ಸಹಸ್ಸರಂಸಿಯೋತಿ ಸೂರಿಯಮಣ್ಡಲಂ ವಿಯ ವಿಪ್ಫುರನ್ತಕಿರಣಜಾಲಾ। ತೇಸನ್ತಿ ಓಲಮ್ಬಮಾನಕಿಙ್ಕಿಣಿಕಜಾಲಾನಂ ನೇಮಿಪ್ಪದೇಸಾನಂ।
1019.Anekacittāvatatoti anekehi mālākammādicittehi avatato samokiṇṇo. ‘‘Anekacittāvitato’’tipi paṭhanti, soyeva attho, gāthāsukhatthaṃ pana dīghakaraṇaṃ. Puthū ca nemī cāti puthulanemi ca, eko ca-kāro nipātamattaṃ. Sahassaraṃsikoti anekasahassaraṃsiko. ‘‘Sahassaraṃsiyo’’tipi pāḷi. Apare pana ‘‘natā raṃsiyo’’ti ca paṭhanti, tattha natāti ajiyadhanudaṇḍako viya oṇatā nemippadesā. Sahassaraṃsiyoti sūriyamaṇḍalaṃ viya vipphurantakiraṇajālā. Tesanti olambamānakiṅkiṇikajālānaṃ nemippadesānaṃ.
೧೦೨೦. ಸಿರಸ್ಮಿನ್ತಿ ಸೀಸೇ, ರಥಸ್ಸ ಸೀಸೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಿರೋ ವಾ ಅಸ್ಮಿಂ ರಥೇ। ಚಿತ್ತನ್ತಿ ವಿಚಿತ್ತಂ। ಮಣಿಚನ್ದಕಪ್ಪಿತನ್ತಿ ಮಣಿಮಯಮಣ್ಡಲಾನುವಿದ್ಧಂ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಸದಿಸೇನ ಮಣಿನಾ ಅನುವಿದ್ಧಂ। ರುಚಿರಂ ಪಭಸ್ಸರನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ತಸ್ಸ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಸದಿಸತಂಯೇವ ವಿಭಾವೇತಿ, ಸದಾ ವಿಸುದ್ಧನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪನಸ್ಸ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲತೋಪಿ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸುವಣ್ಣರಾಜೀಹೀತಿ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ವಟ್ಟಾಕಾರೇನ ಸಣ್ಠಿತಾಹಿ ಸುವಣ್ಣಲೇಖಾಹಿ। ಸಙ್ಗತನ್ತಿ ಸಹಿತಂ। ವೇಳುರಿಯರಾಜೀವಾತಿ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಸುವಣ್ಣರಾಜೀಹಿ ಖಚಿತಮಣಿಮಣ್ಡಲತ್ತಾ ವೇಳುರಿಯರಾಜೀಹಿ ವಿಯ ಸೋಭತಿ। ‘‘ವೇಳುರಿಯರಾಜೀಹೀ’’ತಿ ಚ ಪಠನ್ತಿ।
1020.Sirasminti sīse, rathassa sīseti attho. Siro vā asmiṃ rathe. Cittanti vicittaṃ. Maṇicandakappitanti maṇimayamaṇḍalānuviddhaṃ candamaṇḍalasadisena maṇinā anuviddhaṃ. Ruciraṃ pabhassaranti iminā tassa candamaṇḍalasadisataṃyeva vibhāveti, sadā visuddhanti iminā panassa candamaṇḍalatopi visesaṃ dasseti. Suvaṇṇarājīhīti antarantarā vaṭṭākārena saṇṭhitāhi suvaṇṇalekhāhi. Saṅgatanti sahitaṃ. Veḷuriyarājīvāti antarantarā suvaṇṇarājīhi khacitamaṇimaṇḍalattā veḷuriyarājīhi viya sobhati. ‘‘Veḷuriyarājīhī’’ti ca paṭhanti.
೧೦೨೧. ವಾಳೀತಿ ವಾಳವನ್ತೋ ಸಮ್ಪನ್ನವಾಳಧಿನೋ, ಅಸ್ಸೇ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ । ‘‘ವಾಜೀ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ। ಮಣಿಚನ್ದಕಪ್ಪಿತಾತಿ ಚಾಮರೋಲಮ್ಬನಟ್ಠಾನೇಸು ಮಣಿಮಯಚನ್ದಕಾನುವಿದ್ಧಾ। ಆರೋಹಕಮ್ಬೂತಿ ಉಚ್ಚಾ ಚೇವ ತದನುರೂಪಪರಿಣಾಹಾ ಚ, ಆರೋಹಪರಿಣಾಹಸಮ್ಪನ್ನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸುಜವಾತಿ ಸುನ್ದರಜವಾ ಜವವನ್ತೋ ಮಹಾಜವಾ, ಸೋಭನಗತಿಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಬ್ರಹೂಪಮಾತಿ ಬ್ರಹಾ ವಿಯ ಪಮಿನಿತಬ್ಬಾ, ಅತ್ತನೋ ಪಮಾಣತೋ ಅಧಿಕಾ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಬ್ರಹಾತಿ ವುಡ್ಢಾ ಪವಡ್ಢಸಬ್ಬಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾ। ಮಹನ್ತಾತಿ ಮಹಾನುಭಾವಾ ಮಹಿದ್ಧಿಕಾ। ಬಲಿನೋತಿ ಸರೀರಬಲೇನ ಚ ಉಸ್ಸಾಹಬಲೇನ ಚ ಬಲವನ್ತೋ। ಮಹಾಜವಾತಿ ಸೀಘವೇಗಾ। ಮನೋ ತವಞ್ಞಾಯಾತಿ ತವ ಚಿತ್ತಂ ಞತ್ವಾ। ತಥೇವಾತಿ ಚಿತ್ತಾನುರೂಪಮೇವ। ಸಿಂಸರೇತಿ ಸಂಸಪ್ಪರೇ, ಪವತ್ತರೇತಿ ಅತ್ಥೋ।
1021.Vāḷīti vāḷavanto sampannavāḷadhino, asse sandhāya vadati . ‘‘Vājī’’ti vā pāṭho. Maṇicandakappitāti cāmarolambanaṭṭhānesu maṇimayacandakānuviddhā. Ārohakambūti uccā ceva tadanurūpapariṇāhā ca, ārohapariṇāhasampannāti attho. Sujavāti sundarajavā javavanto mahājavā, sobhanagatikāti attho. Brahūpamāti brahā viya paminitabbā, attano pamāṇato adhikā viya paññāyantāti attho. Brahāti vuḍḍhā pavaḍḍhasabbaṅgapaccaṅgā. Mahantāti mahānubhāvā mahiddhikā. Balinoti sarīrabalena ca ussāhabalena ca balavanto. Mahājavāti sīghavegā. Mano tavaññāyāti tava cittaṃ ñatvā. Tathevāti cittānurūpameva. Siṃsareti saṃsappare, pavattareti attho.
೧೦೨೨. ಇಮೇತಿ ಯಥಾವುತ್ತಅಸ್ಸೇ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ಸಬ್ಬೇತಿ ಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾಪಿ। ಸಹಿತಾತಿ ಸಮಾನಜವತಾಯ ಸಮಾನಗಮನತಾಯ ಚ ಗತಿಯಂ ಸಹಿತಾ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅನೂನಾಧಿಕಗಮನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಚತೂಹಿ ಪಾದೇಹಿ ಕಮನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಚತುಕ್ಕಮಾ। ಸಮಂ ವಹನ್ತೀತಿ ‘‘ಸಹಿತಾ’’ತಿ ಪದೇನ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಪಾಕಟತರಂ ಕರೋತಿ। ಮುದುಕಾತಿ ಮುದುಸಭಾವಾ, ಭದ್ರಾ ಆಜಾನೀಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅನುದ್ಧತಾ’’ತಿ, ಉದ್ಧತರಹಿತಾ ಖೋಭಂ ಅಕರೋನ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಆಮೋದಮಾನಾತಿ ಪಮೋದಮಾನಾ, ಅಖಳುಙ್ಕತಾಯ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ರಥಿಕಾದೀನಞ್ಚ ತುಟ್ಠಿಂ ಪವೇದಯನ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
1022.Imeti yathāvuttaasse sandhāyāha. Sabbeti sahassamattāpi. Sahitāti samānajavatāya samānagamanatāya ca gatiyaṃ sahitā, aññamaññaṃ anūnādhikagamanāti attho. Catūhi pādehi kamanti gacchantīti catukkamā. Samaṃ vahantīti ‘‘sahitā’’ti padena vuttamevatthaṃ pākaṭataraṃ karoti. Mudukāti mudusabhāvā, bhadrā ājānīyāti attho. Tenāha ‘‘anuddhatā’’ti, uddhatarahitā khobhaṃ akarontāti attho. Āmodamānāti pamodamānā, akhaḷuṅkatāya aññamaññaṃ rathikādīnañca tuṭṭhiṃ pavedayantāti attho.
೧೦೨೩. ಧುನನ್ತೀತಿ ಚಾಮರಭಾರಂ ಕೇಸರಭಾರಂ ವಾಲಧಿಞ್ಚ ವಿಧುನನ್ತಿ। ವಗ್ಗನ್ತೀತಿ ಕದಾಚಿ ಪದೇ ಪದಂ ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತಾ ವಗ್ಗನೇನ ಗಮನೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಪತನ್ತೀತಿ ಕದಾಚಿ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ಲಙ್ಘನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಪ್ಲವನ್ತೀ’’ತಿ ಚ ಕೇಚಿ ಪಠನ್ತಿ, ಸೋಯೇವತ್ಥೋ। ಅಬ್ಭುದ್ಧುನನ್ತಾತಿ ಕಮ್ಮಸಿಪ್ಪಿನಾ ಸುಕತೇ ಸುಟ್ಠು ನಿಮ್ಮಿತೇ ಖುದ್ದಕಘಣ್ಟಾದಿಅಸ್ಸಾಲಙ್ಕಾರೇ ಅಭಿಉದ್ಧುನನ್ತಾ ಅಧಿಕಂ ಉದ್ಧುನನ್ತಾ। ತೇಸನ್ತಿ ತೇಸಂ ಪಿಳನ್ಧನಾನಂ।
1023.Dhunantīti cāmarabhāraṃ kesarabhāraṃ vāladhiñca vidhunanti. Vaggantīti kadāci pade padaṃ nikkhipantā vagganena gamanena gacchanti. Patantīti kadāci pavattanti, laṅghantīti attho. ‘‘Plavantī’’ti ca keci paṭhanti, soyevattho. Abbhuddhunantāti kammasippinā sukate suṭṭhu nimmite khuddakaghaṇṭādiassālaṅkāre abhiuddhunantā adhikaṃ uddhunantā. Tesanti tesaṃ piḷandhanānaṃ.
೧೦೨೪. ರಥಸ್ಸ ಘೋಸೋತಿ ಯಥಾವುತ್ತೋ ರಥನಿಗ್ಘೋಸೋ। ಅಪಿಳನ್ಧನಾನ ಚಾತಿ ಅ-ಕಾರೋ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ । ಪಿಳನ್ಧನಾನಂ ಆಭರಣಾನಂ। ಅಪಿಳನ್ಧನನ್ತಿ ಚ ಆಭರಣಪರಿಯಾಯೋತಿ ವಾ ವದನ್ತಿ, ರಥಸ್ಸಾನಂ ಆಭರಣಾನಞ್ಚಘೋಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಖುರಸ್ಸನಾದೋತಿ ತುರಙ್ಗಾನಂ ಖುರನಿಪಾತಸದ್ದೋ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅಸ್ಸಾ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಮಧುರಸ್ಸ ಪನ ಖುರನಿಪಾತಸದ್ದಸ್ಸ ಉಪಲದ್ಧಿಹೇತುಭೂತೇನ ಕಮ್ಮುನಾ ತೇಸಂ ಖುರನಿಕ್ಖೇಪೇ ಖುರನಿಕ್ಖೇಪೇ ಪಟಿಘಾತೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ವದನ್ತಿ। ಅಭಿಹಿಂಸನಾಯ ಚಾತಿ ಅಸ್ಸಾನಂ ಅಧಿಕಹಿಂಸನೇನ ಚ, ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಅಸ್ಸೇಹಿ ಪವತ್ತಿತಹೇಸನೇನ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಅಭಿಹೇಸನಾಯ ಚಾ’’ತಿ ಕೇಚಿ ಪಠನ್ತಿ। ಸಮಿತಸ್ಸಾತಿ ಸಮುದಿತಸ್ಸ ದಿಬ್ಬಜನಸ್ಸ ಘೋಸೋ ಚ ಸುವಗ್ಗು ಸುಮಧುರಂ ಸುಯ್ಯತಿ। ಕಿಂ ವಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಗನ್ಧಬ್ಬತೂರಿಯಾನಿ ವಿಚಿತ್ರಸಂವನೇ’’ತಿ, ಚಿತ್ರಲತಾವನೇ ಗನ್ಧಬ್ಬದೇವಪುತ್ತಾನಂ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕತೂರಿಯಾನಿ ವಿಯ। ತೂರಿಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತೋ ಹಿ ಸದ್ದೋ ‘‘ತೂರಿಯಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ನಿಸ್ಸಯವೋಹಾರೇನ। ‘‘ಗನ್ಧಬ್ಬತೂರಿಯಾನ ಚ ವಿಚಿತ್ರಸಂವನೇ’’ತಿ ಚ ಪಾಠೋ, ‘‘ತೂರಿಯಾನಞ್ಚ’’ಇತಿ ಅನುನಾಸಿಕಂ ಆನೇತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಅಪರೇ ‘‘ಗನ್ಧಬ್ಬತೂರಿಯಾನಿ ವಿಚಿತ್ರಪವನೇ’’ತಿ ಪಠನ್ತಿ।
1024.Rathassa ghosoti yathāvutto rathanigghoso. Apiḷandhanāna cāti a-kāro nipātamattaṃ . Piḷandhanānaṃ ābharaṇānaṃ. Apiḷandhananti ca ābharaṇapariyāyoti vā vadanti, rathassānaṃ ābharaṇānañcaghosoti attho. Khurassanādoti turaṅgānaṃ khuranipātasaddo. Kiñcāpi assā ākāsena gacchanti, madhurassa pana khuranipātasaddassa upaladdhihetubhūtena kammunā tesaṃ khuranikkhepe khuranikkhepe paṭighāto labbhatīti vadanti. Abhihiṃsanāya cāti assānaṃ adhikahiṃsanena ca, antarantarā assehi pavattitahesanena cāti attho. ‘‘Abhihesanāya cā’’ti keci paṭhanti. Samitassāti samuditassa dibbajanassa ghoso ca suvaggu sumadhuraṃ suyyati. Kiṃ viyāti āha ‘‘gandhabbatūriyāni vicitrasaṃvane’’ti, citralatāvane gandhabbadevaputtānaṃ pañcaṅgikatūriyāni viya. Tūriyasannissito hi saddo ‘‘tūriyānī’’ti vutto nissayavohārena. ‘‘Gandhabbatūriyāna ca vicitrasaṃvane’’ti ca pāṭho, ‘‘tūriyānañca’’iti anunāsikaṃ ānetvā yojetabbaṃ. Apare ‘‘gandhabbatūriyāni vicitrapavane’’ti paṭhanti.
೧೦೨೫. ರಥೇ ಠಿತಾತಾತಿ ರಥೇ ಠಿತಾ ಏತಾ। ಮಿಗಮನ್ದಲೋಚನಾತಿ ಮಿಗಚ್ಛಾಪಿಕಾನಂ ವಿಯ ಮುದುಸಿನಿದ್ಧದಿಟ್ಠಿನಿಪಾತಾ। ಆಳಾರಪಮ್ಹಾತಿ ಬಹಲಸಙ್ಗತಪಖುಮಾ, ಗೋಪಖುಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಹಸಿತಾತಿ ಪಹಸಿತಾ, ಪಹಂಸಿತಮುಖಾತಿ ಅತ್ಥೋ । ಪಿಯಂವದಾತಿ ಪಿಯವಾದಿನಿಯೋ। ವೇಳುರಿಯಜಾಲಾವತತಾತಿ ವೇಳುರಿಯಮಣಿಮಯೇನ ಜಾಲೇನ ಛಾದಿತಸರೀರಾ। ತನುಚ್ಛವಾತಿ ಸುಖುಮಚ್ಛವಿಯೋ। ಸದೇವಾತಿ ಸದಾ ಏವ ಸಬ್ಬಕಾಲಮೇವ। ಗನ್ಧಬ್ಬಸೂರಗ್ಗಪೂಜಿತಾತಿ ಗನ್ಧಬ್ಬದೇವತಾಹಿ ಚೇವ ಅಪರಾಹಿ ಚ ಅಗ್ಗದೇವತಾಹಿ ಲದ್ಧಪೂಜಾ।
1025.Rathe ṭhitātāti rathe ṭhitā etā. Migamandalocanāti migacchāpikānaṃ viya mudusiniddhadiṭṭhinipātā. Āḷārapamhāti bahalasaṅgatapakhumā, gopakhumāti attho. Hasitāti pahasitā, pahaṃsitamukhāti attho . Piyaṃvadāti piyavādiniyo. Veḷuriyajālāvatatāti veḷuriyamaṇimayena jālena chāditasarīrā. Tanucchavāti sukhumacchaviyo. Sadevāti sadā eva sabbakālameva. Gandhabbasūraggapūjitāti gandhabbadevatāhi ceva aparāhi ca aggadevatāhi laddhapūjā.
೧೦೨೬. ತಾ ರತ್ತರತ್ತಮ್ಬರಪೀತವಾಸಸಾತಿ ರಜನೀಯರೂಪಾ ಚ ರತ್ತಪೀತವತ್ಥಾ ಚ। ಅಭಿರತ್ತಲೋಚನಾತಿ ವಿಸೇಸತೋ ರತ್ತರಾಜೀಹಿ ಉಪಸೋಭಿತನಯನಾ। ಕುಲೇ ಸುಜಾತಾತಿ ಸಿನ್ಧವಕುಲೇ ಸುಜಾತಾ ವಿಸಿಟ್ಠದೇವನಿಕಾಯೇ ಸಮ್ಭವಾ। ಸುತನೂತಿ ಸುನ್ದರಸರೀರಾ। ಸುಚಿಮ್ಹಿತಾತಿ ಸುದ್ಧಸಿತಕರಣಾ।
1026.Tā rattarattambarapītavāsasāti rajanīyarūpā ca rattapītavatthā ca. Abhirattalocanāti visesato rattarājīhi upasobhitanayanā. Kule sujātāti sindhavakule sujātā visiṭṭhadevanikāye sambhavā. Sutanūti sundarasarīrā. Sucimhitāti suddhasitakaraṇā.
೧೦೨೭. ತಾ ಕಮ್ಬುಕೇಯೂರಧರಾತಿ ಸುವಣ್ಣಮಯಕೇಯೂರಧರಾ। ಸುಮಜ್ಝಿಮಾತಿ ವಿಲಗ್ಗಮಜ್ಝಾ। ಊರುಥನೂಪಪನ್ನಾತಿ ಸಮ್ಪನ್ನಊರುಥನಾ, ಕದಲಿಕ್ಖನ್ಧಸದಿಸಊರು ಚೇವ ಸಮುಗ್ಗಸದಿಸಥನಾ ಚ। ವಟ್ಟಙ್ಗುಲಿಯೋತಿ ಅನುಪುಬ್ಬತೋ ವಟ್ಟಙ್ಗುಲಿಯೋ। ಸುಮುಖಾತಿ ಸುನ್ದರಮುಖಾ, ಪಮುದಿತಮುಖಾ ವಾ। ಸುದಸ್ಸನಾತಿ ದಸ್ಸನೀಯಾ।
1027.Tā kambukeyūradharāti suvaṇṇamayakeyūradharā. Sumajjhimāti vilaggamajjhā. Ūruthanūpapannāti sampannaūruthanā, kadalikkhandhasadisaūru ceva samuggasadisathanā ca. Vaṭṭaṅguliyoti anupubbato vaṭṭaṅguliyo. Sumukhāti sundaramukhā, pamuditamukhā vā. Sudassanāti dassanīyā.
೧೦೨೮. ಅಞ್ಞಾತಿ ಏಕಚ್ಚಾ। ಸುವೇಣೀತಿ ಸುನ್ದರಕೇಸವೇಣಿಯೋ। ಸುಸೂತಿ ದಹರಾ। ಮಿಸ್ಸಕೇಸಿಯೋತಿ ರತ್ತಮಾಲಾದೀಹಿ ಮಿಸ್ಸಿತಕೇಸವಟ್ಟಿಯೋ। ಕಥಂ? ಸಮಂ ವಿಭತ್ತಾಹಿ ಪಭಸ್ಸರಾಹಿ ಚಾತಿ, ಸಮಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸದಿಸಂ ನಾನಾವಿಭತ್ತಿವಸೇನ ವಿಭತ್ತಾಹಿ ಸುವಣ್ಣಚೀರಾದಿಖಚಿತಾಹಿ ಇನ್ದನೀಲಮಣಿಆದಯೋ ವಿಯ ಪಭಸ್ಸರಾಹಿ ಕೇಸವಟ್ಟೀಹಿ ಮಿಸ್ಸಿತಕೇಸಿಯೋತಿ ಯೋಜನಾ। ಅನುಬ್ಬತಾತಿ ಅನುಕೂಲಕಿರಿಯಾ। ತಾತಿ ಅಚ್ಛರಾಯೋ।
1028.Aññāti ekaccā. Suveṇīti sundarakesaveṇiyo. Susūti daharā. Missakesiyoti rattamālādīhi missitakesavaṭṭiyo. Kathaṃ? Samaṃ vibhattāhi pabhassarāhi cāti, samaṃ aññamaññasadisaṃ nānāvibhattivasena vibhattāhi suvaṇṇacīrādikhacitāhi indanīlamaṇiādayo viya pabhassarāhi kesavaṭṭīhi missitakesiyoti yojanā. Anubbatāti anukūlakiriyā. Tāti accharāyo.
೧೦೨೯. ಚನ್ದನಸಾರವೋಸಿತಾತಿ ಸಾರಭೂತೇನ ದಿಬ್ಬಚನ್ದನೇನ ಉಲ್ಲಿತ್ತಾ ವಿಚ್ಛುರಿತಾ।
1029.Candanasāravositāti sārabhūtena dibbacandanena ullittā vicchuritā.
೧೦೩೧. ಕಣ್ಠೇಸೂತಿಆದಿನಾ ಗೀವೂಪಗಹತ್ಥೂಪಗಪಾದೂಪಗಸೀಸೂಪಗಾದಿಆಭರಣಾನಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಓಭಾಸಯನ್ತೀತಿ ಕಣ್ಠೇಸು ಯಾನಿ ಪಿಳನ್ಧನಾನಿ, ತೇಹಿ ಓಭಾಸಯನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ। ಅಬ್ಭುದ್ದಯನ್ತಿ ಅಭಿಉಗ್ಗಚ್ಛನ್ತೋ, ‘‘ಅಬ್ಭುದ್ದಸ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಸೋಯೇವತ್ಥೋ। ಸಾರದಿಕೋತಿ ಸರದಕಾಲಿಕೋ। ಭಾಣುಮಾತಿ ಸೂರಿಯೋ। ಸೋ ಹಿ ಅಬ್ಭಾದಿದೋಸವಿರಹೇನ ದಸಪಿ ದಿಸಾ ಸುಟ್ಠು ಓಭಾಸೇತಿ।
1031.Kaṇṭhesūtiādinā gīvūpagahatthūpagapādūpagasīsūpagādiābharaṇāni dasseti. Obhāsayantīti kaṇṭhesu yāni piḷandhanāni, tehi obhāsayantīti yojanā. Evaṃ sesesupi. Abbhuddayanti abhiuggacchanto, ‘‘abbhuddasa’’ntipi pāṭho, soyevattho. Sāradikoti saradakāliko. Bhāṇumāti sūriyo. So hi abbhādidosavirahena dasapi disā suṭṭhu obhāseti.
೧೦೩೨. ವಾತಸ್ಸ ವೇಗೇನ ಚಾತಿ ಮನುಞ್ಞಗನ್ಧೂಪಹಾರಂ ಸದ್ದೂಪಹಾರಞ್ಚ ಕರೋನ್ತೇನ ಉಪಹರನ್ತೇನ ವಿಯ ವಾಯನ್ತೇನ ವಾತಸ್ಸ ವೇಗೇನ ರಥತುರಙ್ಗವೇಗೇನ ಚ। ಮುಞ್ಚನ್ತೀತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಿ। ರುಚಿರನ್ತಿ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕತೂರಿಯಾನಿ ವಿಯ ಉಪರೂಪರಿ ರುಚಿದಾಯಕಂ। ಸುಚಿನ್ತಿ ಸುದ್ಧಂ ಅಸಂಸಟ್ಠಂ। ಸುಭನ್ತಿ ಮನುಞ್ಞಂ। ಸಬ್ಬೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಸುತಬ್ಬರೂಪನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ವಿಞ್ಞುಜಾತಿಕೇಹಿ ಗನ್ಧಬ್ಬಸಮಯಞ್ಞೂಹಿ ಸೋತಬ್ಬಂ ಸವನೀಯಂ ಉತ್ತಮಸಭಾವಂ ಘೋಸಂ ಮುಞ್ಚನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
1032.Vātassa vegena cāti manuññagandhūpahāraṃ saddūpahārañca karontena upaharantena viya vāyantena vātassa vegena rathaturaṅgavegena ca. Muñcantīti vissajjenti. Ruciranti pañcaṅgikatūriyāni viya uparūpari rucidāyakaṃ. Sucinti suddhaṃ asaṃsaṭṭhaṃ. Subhanti manuññaṃ. Sabbehi viññūhi sutabbarūpanti sabbehipi viññujātikehi gandhabbasamayaññūhi sotabbaṃ savanīyaṃ uttamasabhāvaṃ ghosaṃ muñcantīti yojanā.
೧೦೩೩. ಉಯ್ಯಾನಭೂಮ್ಯಾತಿ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಯಂ। ದುವದ್ಧತೋತಿ ದ್ವೀಹಿ ಅದ್ಧಪಸ್ಸೇಹಿ। ‘‘ದುಭತೋ ಚ ಠಿತಾ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ, ಸೋಯೇವತ್ಥೋ। ರಥಾತಿ ರಥೇ। ನಾಗಾತಿ ನಾಗೇ। ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಹಿ ಏತಂ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ। ಸರೋತಿ ರಥನಾಗತೂರಿಯಾನಿ ಪಟಿಚ್ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಸರೋ। ದೇವಿನ್ದಾತಿ ದೇವಪುತ್ತಂ ಆಲಪತಿ। ವೀಣಾ ಯಥಾ ಪೋಕ್ಖರಪತ್ತಬಾಹುಭೀತಿ ಯಥಾ ವೀಣಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಯೋಜಿತೇಹಿ ದೋಣಿಪತ್ತಬಾಹುದಣ್ಡೇಹಿ ತಂತಂಮುಚ್ಛನಾನುರೂಪಂ ಅವಟ್ಠಿತೇಹಿ ವಾದಿಯಮಾನಾ ಸುಣನ್ತಂ ಜನಂ ಪಮೋದೇತಿ, ಏವಂ ತಂ ರಥಾದಯೋ ಅತ್ತನೋ ಸರೇನ ಪಮೋದಯನ್ತಿ। ಸುಸಿಕ್ಖಿತಭಾವೇನ ಪೋಕ್ಖರಭಾವಂ ಸುನ್ದರಭಾವಂ ಪತ್ತೇಹಿ ವೀಣಾವಾದಕಸ್ಸ ಹತ್ಥೇಹಿ ಪವಾದಿತಾ ವೀಣಾ ಯಥಾ ಮಹಾಜನಂ ಪಮೋದೇತಿ, ಏವಂ ತಂ ರಥಾದಯೋ ಅತ್ತನೋ ಸರೇನ ಪಮೋದಯನ್ತೀತಿ।
1033.Uyyānabhūmyāti uyyānabhūmiyaṃ. Duvaddhatoti dvīhi addhapassehi. ‘‘Dubhato ca ṭhitā’’tipi paṭhanti, soyevattho. Rathāti rathe. Nāgāti nāge. Upayogatthe hi etaṃ paccattavacanaṃ. Saroti rathanāgatūriyāni paṭicca nibbatto saro. Devindāti devaputtaṃ ālapati. Vīṇā yathā pokkharapattabāhubhīti yathā vīṇā sammadeva yojitehi doṇipattabāhudaṇḍehi taṃtaṃmucchanānurūpaṃ avaṭṭhitehi vādiyamānā suṇantaṃ janaṃ pamodeti, evaṃ taṃ rathādayo attano sarena pamodayanti. Susikkhitabhāvena pokkharabhāvaṃ sundarabhāvaṃ pattehi vīṇāvādakassa hatthehi pavāditā vīṇā yathā mahājanaṃ pamodeti, evaṃ taṃ rathādayo attano sarena pamodayantīti.
೧೦೩೪. ಇಮಾಸು ವೀಣಾಸೂತಿ ಗಾಥಾಯ ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಇಮಾಸು ಉಜುಕೋಟಿವಙ್ಕಬ್ರಹತೀನನ್ದಿನೀತಿಸರಆದಿಭೇದಾಸು ಬಹೂಸು ವೀಣಾಸು ಸಿನಿದ್ಧಮಧುರಸ್ಸರತಾಯ ವಗ್ಗೂಸು ತತೋ ಏವ ಮನುಞ್ಞರೂಪಾಸು ಹದಯೇರಿತಂ ಹದಯಙ್ಗಮಂ ಹದಯಹಾರಿನಿಂ ಪೀತಿಂ ಪೀತಿನಿಮಿತ್ತಂ ಪವಜ್ಜಮಾನಾಸು ಪವಾದಿಯಮಾನಾಸು ಅಚ್ಛರಾ ದೇವಕಞ್ಞಾ ಪೀತಿವೇಗುಕ್ಖಿತ್ತತಾಯ ಅತ್ತನೋ ಸುಸಿಕ್ಖಿತತಾಯ ಚ ದಿಬ್ಬಪದುಮೇಸು ಭಮನ್ತಿ ನಚ್ಚಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿಯೋ ಸಞ್ಚರನ್ತಿ।
1034.Imāsu vīṇāsūti gāthāya ayaṃ saṅkhepattho – imāsu ujukoṭivaṅkabrahatīnandinītisaraādibhedāsu bahūsu vīṇāsu siniddhamadhurassaratāya vaggūsu tato eva manuññarūpāsu hadayeritaṃ hadayaṅgamaṃ hadayahāriniṃ pītiṃ pītinimittaṃ pavajjamānāsu pavādiyamānāsu accharā devakaññā pītivegukkhittatāya attano susikkhitatāya ca dibbapadumesu bhamanti naccaṃ dassentiyo sañcaranti.
೧೦೩೫. ಇಮಾನೀತಿ ಇದಂ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ ‘‘ಇಮಾನಿ ಗೀತಾನಿ, ಇಮಾನಿ ವಾದಿತಾನಿ, ಇಮಾನಿ ನಚ್ಚಾನಿ ಚಾ’’ತಿ। ಸಮೇನ್ತಿ ಏಕತೋತಿ ಏಕಜ್ಝಂ ಸಮರಸಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ಅಥ ವಾ ಸಮೇನ್ತಿ ಏಕತೋತಿ ಏಕತೋ ಏಕಜ್ಝಂ ಸಮಾನಿ ಸಮರಸಾನಿ ಕರೋನ್ತಿ, ತನ್ತಿಸ್ಸರಂ ಗೀತಸ್ಸರೇನ, ಗೀತಸ್ಸರಞ್ಚ ತನ್ತಿಸ್ಸರೇನ ಸಂಸನ್ದನ್ತಿಯೋ ನಚ್ಚನೇನ ಯಥಾಧಿಗತೇ ಹಸ್ಸಾದಿರಸೇ ಅಪರಿಹಾಪೇನ್ತಿಯೋ ಸಮೇನ್ತಿ ಸಮಾನೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅತ್ಥೇತ್ಥ ನಚ್ಚನ್ತಿ ಅಥೇತ್ಥ ಅಚ್ಛರಾ ಓಭಾಸಯನ್ತೀತಿ ಏವಂ ಗೀತಾದೀನಿ ಸಮರಸೇ ಕರೋನ್ತಿಯೋ ಅಥ ಅಞ್ಞಾ ಏಕಚ್ಚಾ ಅಚ್ಛರಾ ಏತ್ಥ ಏತಸ್ಮಿಂ ತವ ರಥೇ ನಚ್ಚನ್ತಿ, ಅಥ ಅಞ್ಞಾ ವರಿತ್ಥಿಯೋ ಉತ್ತಮಿತ್ಥಿಯೋ ನಚ್ಚಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿಯೋ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರೋಭಾಸೇನ ಚೇವ ವತ್ಥಾಭರಣಓಭಾಸೇನ ಚ ಏತ್ಥ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಉಭತೋ ದ್ವೀಸು ಪಸ್ಸೇಸು ದಸಪಿ ದಿಸಾ ಕೇವಲಂ ಓಭಾಸಯನ್ತಿ ವಿಜ್ಜೋತಯನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
1035.Imānīti idaṃ paccekaṃ yojetabbaṃ ‘‘imāni gītāni, imāni vāditāni, imāni naccāni cā’’ti. Samenti ekatoti ekajjhaṃ samarasāni honti. Atha vā samenti ekatoti ekato ekajjhaṃ samāni samarasāni karonti, tantissaraṃ gītassarena, gītassarañca tantissarena saṃsandantiyo naccanena yathādhigate hassādirase aparihāpentiyo samenti samānentīti attho. Atthettha naccanti athettha accharā obhāsayantīti evaṃ gītādīni samarase karontiyo atha aññā ekaccā accharā ettha etasmiṃ tava rathe naccanti, atha aññā varitthiyo uttamitthiyo naccaṃ passantiyo attano sarīrobhāsena ceva vatthābharaṇaobhāsena ca ettha etasmiṃ padese ubhato dvīsu passesu dasapi disā kevalaṃ obhāsayanti vijjotayantīti attho.
೧೦೩೬. ಸೋತಿ ಸೋ ತ್ವಂ ಏವಂಭೂತೋ। ತೂರಿಯಗಣಪ್ಪಬೋಧನೋತಿ ದಿಬ್ಬತೂರಿಯಸಮೂಹೇನ ಕತಪೀತಿಪಬೋಧನೋ। ಮಹೀಯಮಾನೋತಿ ಪೂಜೀಯಮಾನೋ। ವಜಿರಾವುಧೋರಿವಾತಿ ಇನ್ದೋ ವಿಯ।
1036.Soti so tvaṃ evaṃbhūto. Tūriyagaṇappabodhanoti dibbatūriyasamūhena katapītipabodhano. Mahīyamānoti pūjīyamāno. Vajirāvudhorivāti indo viya.
೧೦೩೭. ಉಪೋಸಥಂ ಕಂ ವಾ ತುವಂ ಉಪಾವಸೀತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿಪಿ ಉಪೋಸಥೋ ಉಪವಸೀಯತಿ, ತ್ವಂ ಕಂ ವಾ ಕೀದಿಸಂ ನಾಮ ಉಪೋಸಥಂ ಉಪವಸೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ಧಮ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ದಾನಾದಿಪುಞ್ಞಪಟಿಪತ್ತಿಂ। ವತನ್ತಿ ವತಸಮಾದಾನಂ। ಅಭಿರೋಚಯೀತಿ ಅಭಿರೋಚೇಸಿ, ರುಚ್ಚಿತ್ವಾ ಪೂರೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಅಭಿರಾಧಯೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಸಾಧೇಸಿ ನಿಪ್ಫಾದೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
1037.Uposathaṃ kaṃ vā tuvaṃ upāvasīti aññehipi uposatho upavasīyati, tvaṃ kaṃ vā kīdisaṃ nāma uposathaṃ upavasīti pucchati. Dhammacariyanti dānādipuññapaṭipattiṃ. Vatanti vatasamādānaṃ. Abhirocayīti abhirocesi, ruccitvā pūresīti attho. ‘‘Abhirādhayī’’tipi pāṭho, sādhesi nipphādesīti attho.
೧೦೩೮. ಇದನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಇದಂ ವಾ ಫಲನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಅಭಿರೋಚಸೇತಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ವಿಜ್ಜೋತಸಿ।
1038.Idanti nipātamattaṃ, idaṃ vā phalanti adhippāyo. Abhirocaseti abhibhavitvā vijjotasi.
ಏವಂ ಮಹಾಥೇರೇನ ಪುಟ್ಠೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ತಮತ್ಥಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ –
Evaṃ mahātherena puṭṭho devaputto tamatthaṃ ācikkhi. Tena vuttaṃ –
೧೦೪೦.
1040.
‘‘ಸೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಅತ್ತಮನೋ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇನ ಪುಚ್ಛಿತೋ।
‘‘So devaputto attamano, moggallānena pucchito;
ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠೋ ವಿಯಾಕಾಸಿ, ಯಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸಿದಂ ಫಲ’’ನ್ತಿ॥
Pañhaṃ puṭṭho viyākāsi, yassa kammassidaṃ phala’’nti.
೧೦೪೧.
1041.
‘‘ಜಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಬುದ್ಧಮನೋಮನಿಕ್ಕಮಂ, ನರುತ್ತಮಂ ಕಸ್ಸಪಮಗ್ಗಪುಗ್ಗಲಂ।
‘‘Jitindriyaṃ buddhamanomanikkamaṃ, naruttamaṃ kassapamaggapuggalaṃ;
ಅವಾಪುರನ್ತಂ ಅಮತಸ್ಸ ದ್ವಾರಂ, ದೇವಾತಿದೇವಂ ಸತಪುಞ್ಞಲಕ್ಖಣಂ॥
Avāpurantaṃ amatassa dvāraṃ, devātidevaṃ satapuññalakkhaṇaṃ.
೧೦೪೨.
1042.
‘‘ತಮದ್ದಸಂ ಕುಞ್ಜರಮೋಘತಿಣ್ಣಂ, ಸುವಣ್ಣಸಿಙ್ಗೀನದಬಿಮ್ಬಸಾದಿಸಂ।
‘‘Tamaddasaṃ kuñjaramoghatiṇṇaṃ, suvaṇṇasiṅgīnadabimbasādisaṃ;
ದಿಸ್ವಾನ ತಂ ಖಿಪ್ಪಮಹುಂ ಸುಚೀಮನೋ, ತಮೇವ ದಿಸ್ವಾನ ಸುಭಾಸಿತದ್ಧಜಂ॥
Disvāna taṃ khippamahuṃ sucīmano, tameva disvāna subhāsitaddhajaṃ.
೧೦೪೩.
1043.
‘‘ತಮನ್ನಪಾನಂ ಅಥವಾಪಿ ಚೀವರಂ, ಸುಚಿಂ ಪಣೀತಂ ರಸಸಾ ಉಪೇತಂ।
‘‘Tamannapānaṃ athavāpi cīvaraṃ, suciṃ paṇītaṃ rasasā upetaṃ;
ಪುಪ್ಫಾಭಿಕಿಣ್ಣಮ್ಹಿ ಸಕೇ ನಿವೇಸನೇ, ಪತಿಟ್ಠಪೇಸಿಂ ಸ ಅಸಙ್ಗಮಾನಸೋ॥
Pupphābhikiṇṇamhi sake nivesane, patiṭṭhapesiṃ sa asaṅgamānaso.
೧೦೪೪.
1044.
‘‘ತಮನ್ನಪಾನೇನ ಚ ಚೀವರೇನ ಚ, ಖಜ್ಜೇನ ಭೋಜ್ಜೇನ ಚ ಸಾಯನೇನ ಚ।
‘‘Tamannapānena ca cīvarena ca, khajjena bhojjena ca sāyanena ca;
ಸನ್ತಪ್ಪಯಿತ್ವಾ ದ್ವಿಪದಾನಮುತ್ತಮಂ, ಸೋ ಸಗ್ಗಸೋ ದೇವಪುರೇ ರಮಾಮಹಂ॥
Santappayitvā dvipadānamuttamaṃ, so saggaso devapure ramāmahaṃ.
೧೦೪೫.
1045.
‘‘ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಇಮಂ ನಿರಗ್ಗಳಂ, ಯಞ್ಞಂ ಯಜಿತ್ವಾ ತಿವಿಧಂ ವಿಸುದ್ಧಂ।
‘‘Etenupāyena imaṃ niraggaḷaṃ, yaññaṃ yajitvā tividhaṃ visuddhaṃ;
ಪಹಾಯಹಂ ಮಾನುಸಕಂ ಸಮುಸ್ಸಯಂ, ಇನ್ದೂಪಮೋ ದೇವಪುರೇ ರಮಾಮಹಂ॥
Pahāyahaṃ mānusakaṃ samussayaṃ, indūpamo devapure ramāmahaṃ.
೧೦೪೬.
1046.
‘‘ಆಯುಞ್ಚ ವಣ್ಣಞ್ಚ ಸುಖಂ ಬಲಞ್ಚ, ಪಣೀತರೂಪಂ ಅತಿಕಙ್ಖತಾ ಮುನಿ।
‘‘Āyuñca vaṇṇañca sukhaṃ balañca, paṇītarūpaṃ atikaṅkhatā muni;
ಅನ್ನಞ್ಚ ಪಾನಞ್ಚ ಬಹುಂ ಸುಸಙ್ಖತಂ, ಪತಿಟ್ಠಪೇತಬ್ಬಮಸಙ್ಗಮಾನಸೇ॥
Annañca pānañca bahuṃ susaṅkhataṃ, patiṭṭhapetabbamasaṅgamānase.
೧೦೪೭.
1047.
‘‘ನಯಿಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಪರಸ್ಮಿಂ ವಾ ಪನ, ಬುದ್ಧೇನ ಸೇಟ್ಠೋ ವ ಸಮೋ ವ ವಿಜ್ಜತಿ।
‘‘Nayimasmiṃ loke parasmiṃ vā pana, buddhena seṭṭho va samo va vijjati;
ಆಹುನೇಯ್ಯಾನಂ ಪರಮಾಹುತಿಂ ಗತೋ, ಪುಞ್ಞತ್ಥಿಕಾನಂ ವಿಪುಲಪ್ಫಲೇಸಿನ’’ನ್ತಿ॥
Āhuneyyānaṃ paramāhutiṃ gato, puññatthikānaṃ vipulapphalesina’’nti.
೧೦೪೧. ತತ್ಥ ಜಿತಿನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ ಮನಚ್ಛಟ್ಠಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಬೋಧಿಮೂಲೇಯೇವ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನ ಜಿತತ್ತಾ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಭಾವಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಜಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ। ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾದೀನಂ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾದಿಭಾವತೋ ಅನವಸೇಸತೋ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧತ್ತಾ ಬುದ್ಧಂ। ಪುರಿಪುಣ್ಣವೀರಿಯತಾಯ ಅನೋಮನಿಕ್ಕಮಂ ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ವೀರಿಯಸ್ಸ ಚತುಬ್ಬಿಧಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಸ್ಸ ಚ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ನರುತ್ತಮನ್ತಿ ನರಾನಂ ಉತ್ತಮಂ ದ್ವಿಪದುತ್ತಮಂ। ಕಸ್ಸಪನ್ತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಗೋತ್ತೇನ ವದತಿ। ಅವಾಪುರನ್ತಂ ಅಮತಸ್ಸ ದ್ವಾರನ್ತಿ ಕೋಣಾಗಮನಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನನ್ತರಧಾನತೋ ಪಭುತಿ ಪಿಹಿತಂ ನಿಬ್ಬಾನಮಹಾನಗರಸ್ಸ ದ್ವಾರಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ವಿವರನ್ತಂ। ದೇವಾತಿದೇವನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ದೇವಾನಂ ಅತಿದೇವಂ। ಸತಪುಞ್ಞಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಅನೇಕಸತಪುಞ್ಞವಸೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಂ।
1041. Tattha jitindriyanti manacchaṭṭhānaṃ indriyānaṃ bodhimūleyeva aggamaggena jitattā nibbisevanabhāvassa katattā jitindriyaṃ. Abhiññeyyādīnaṃ abhiññeyyādibhāvato anavasesato abhisambuddhattā buddhaṃ. Puripuṇṇavīriyatāya anomanikkamaṃ caturaṅgasamannāgatassa vīriyassa catubbidhasammappadhānassa ca pāripūriyāti attho. Naruttamanti narānaṃ uttamaṃ dvipaduttamaṃ. Kassapanti bhagavantaṃ gottena vadati. Avāpurantaṃ amatassa dvāranti koṇāgamanassa bhagavato sāsanantaradhānato pabhuti pihitaṃ nibbānamahānagarassa dvāraṃ ariyamaggaṃ vivarantaṃ. Devātidevanti sabbesampi devānaṃ atidevaṃ. Satapuññalakkhaṇanti anekasatapuññavasena nibbattamahāpurisalakkhaṇaṃ.
೧೦೪೨. ಕುಞ್ಜರನ್ತಿ ಕಿಲೇಸಪಟಿಸತ್ತುನಿಮ್ಮದ್ದನೇನ ಕುಞ್ಜರಸದಿಸಂ, ಮಹಾನಾಗನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಚತುನ್ನಂ ಓಘಾನಂ ಸಂಸಾರಮಹೋಘಸ್ಸ ತರಿತತ್ತಾ ಓಘತಿಣ್ಣಂ। ಸುವಣ್ಣಸಿಙ್ಗೀನದಬಿಮ್ಬಸಾದಿಸನ್ತಿ ಸಿಙ್ಗೀಸುವಣ್ಣಜಮ್ಬುನದಸುವಣ್ಣರೂಪಸದಿಸಂ, ಕಞ್ಚನಸನ್ನಿಭತ್ತಚನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ದಿಸ್ವಾನ ತಂ ಖಿಪ್ಪಮಹುಂ ಸುಚೀಮನೋತಿ ತಂ ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ದಿಸ್ವಾ ಖಿಪ್ಪಂ ತಾವದೇವ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ’’ತಿ ಪಸಾದವಸೇನ ಕಿಲೇಸಮಲಾಪಗಮನೇನ ಸುಚಿಮನೋ ವಿಸುದ್ಧಮನೋ ಅಹೋಸಿಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ತಮೇವ ದಿಸ್ವಾನ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಏವ। ಸುಭಾಸಿತದ್ಧಜನ್ತಿ ಧಮ್ಮದ್ಧಜಂ।
1042.Kuñjaranti kilesapaṭisattunimmaddanena kuñjarasadisaṃ, mahānāganti attho. Catunnaṃ oghānaṃ saṃsāramahoghassa taritattā oghatiṇṇaṃ. Suvaṇṇasiṅgīnadabimbasādisanti siṅgīsuvaṇṇajambunadasuvaṇṇarūpasadisaṃ, kañcanasannibhattacanti attho. Disvāna taṃ khippamahuṃ sucīmanoti taṃ kassapasammāsambuddhaṃ disvā khippaṃ tāvadeva ‘‘sammāsambuddho bhagavā’’ti pasādavasena kilesamalāpagamanena sucimano visuddhamano ahosiṃ, tañca kho tameva disvāna taṃ disvā eva. Subhāsitaddhajanti dhammaddhajaṃ.
೧೦೪೩. ತಮನ್ನಪಾನನ್ತಿ ತಮ್ಹಿ ಭಗವತಿ ಅನ್ನಞ್ಚ ಪಾನಞ್ಚ। ಅಥವಾಪಿ ಚೀವರನ್ತಿ ಅಥ ಚೀವರಮ್ಪಿ। ರಸಸಾ ಉಪೇತನ್ತಿ ರಸೇನ ಉಪೇತಂ ಸಾದುರಸಂ, ಉಳಾರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ । ಪುಪ್ಫಾಭಿಕಿಣ್ಣಮ್ಹೀತಿ ಗನ್ಥಿತೇಹಿ ಚ ಅಗನ್ಥಿಕೇಹಿ ಚ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ಓಲಮ್ಬನವಸೇನ ಸನ್ಥರಣವಸೇನ ಚ ಅಭಿಕಿಣ್ಣೇ। ಪತಿಟ್ಠಪೇಸಿನ್ತಿ ಪಟಿಪಾದೇಸಿಂ ಅದಾಸಿಂ। ಅಸಙ್ಗಮಾನಸೋತಿ ಕತ್ಥಚಿ ಅಲಗ್ಗಚಿತ್ತೋ ಸೋ ಅಹನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।
1043.Tamannapānanti tamhi bhagavati annañca pānañca. Athavāpi cīvaranti atha cīvarampi. Rasasā upetanti rasena upetaṃ sādurasaṃ, uḷāranti attho . Pupphābhikiṇṇamhīti ganthitehi ca aganthikehi ca pupphehi olambanavasena santharaṇavasena ca abhikiṇṇe. Patiṭṭhapesinti paṭipādesiṃ adāsiṃ. Asaṅgamānasoti katthaci alaggacitto so ahanti yojanā.
೧೦೪೪. ಸಗ್ಗಸೋತಿ ಅಪರಾಪರೂಪಪತ್ತಿವಸೇನ ಸಗ್ಗೇ ಸಗ್ಗೇ, ತತ್ಥಾಪಿ ಚ ದೇವಪುರೇ ಸುದಸ್ಸನಮಹಾನಗರೇ। ರಮಾಮೀತಿ ಕೀಳಾಮಿ ಮೋದಾಮಿ।
1044.Saggasoti aparāparūpapattivasena sagge sagge, tatthāpi ca devapure sudassanamahānagare. Ramāmīti kīḷāmi modāmi.
೧೦೪೫. ಏತೇನುಪಾಯೇನಾತಿ ಗೋಪಾಲಬ್ರಾಹ್ಮಣಕಾಲೇ ಸಸಾವಕಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಸ್ಸಪಭಗವತೋ ಯಥಾ ಅಸದಿಸದಾನಂ ಅದಾಸಿಂ, ಏತೇನ ಉಪಾಯೇನ। ಇಮಂ ನಿರಗ್ಗಳಂ ಯಞ್ಞಂ ಯಜಿತ್ವಾ ತಿವಿಧಂ ವಿಸುದ್ಧನ್ತಿ ಅನಾವಟದ್ವಾರತಾಯ ಮುತ್ತಚಾಗತಾಯ ಚ ನಿರಗ್ಗಳಂ, ತೀಸುಪಿ ಕಾಲೇಸು ತೀಹಿ ದ್ವಾರೇಹಿ ಕರಣಕಾರಾಪನಾನುಸ್ಸರಣವಿಧೀಹಿ ಸಮ್ಪನ್ನತಾಯ ತಿವಿಧಂ, ತತ್ಥ ಸಂಕಿಲೇಸಾಭಾವೇನ ವಿಸುದ್ಧಂ ಅಪರಿಮಿತಧನಪರಿಚ್ಚಾಗಭಾವೇನ ಮಹಾಚಾಗತಾಯ ಯಞ್ಞಂ ಯಜಿತ್ವಾ, ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಂ ಪನ ದಾನಂ ಚಿರಕತಮ್ಪಿ ಖೇತ್ತವತ್ಥುಚಿತ್ತಾನಂ ಉಳಾರತಾಯ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಅನುಸ್ಸರಣೇನ ಅತ್ತನೋ ಪಾಕಟಂ ಆಸನ್ನಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಿತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಇಮ’’ನ್ತಿ।
1045.Etenupāyenāti gopālabrāhmaṇakāle sasāvakasaṅghassa kassapabhagavato yathā asadisadānaṃ adāsiṃ, etena upāyena. Imaṃ niraggaḷaṃ yaññaṃ yajitvā tividhaṃ visuddhanti anāvaṭadvāratāya muttacāgatāya ca niraggaḷaṃ, tīsupi kālesu tīhi dvārehi karaṇakārāpanānussaraṇavidhīhi sampannatāya tividhaṃ, tattha saṃkilesābhāvena visuddhaṃ aparimitadhanapariccāgabhāvena mahācāgatāya yaññaṃ yajitvā, mahādānaṃ datvāti attho. Taṃ pana dānaṃ cirakatampi khettavatthucittānaṃ uḷāratāya antarantarā anussaraṇena attano pākaṭaṃ āsannaṃ paccakkhaṃ viya upaṭṭhitaṃ gahetvā āha ‘‘ima’’nti.
೧೦೪೬. ಏವಂ ದೇವಪುತ್ತೋ ಅತ್ತನಾ ಕತಕಮ್ಮಂ ಥೇರಸ್ಸ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಾದಿಸಾಯ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪರೇಪಿ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತುಕಾಮತಂ ತಥಾಗತೇ ಚ ಉತ್ತಮಂ ಅತ್ತನೋ ಪಸಾದಬಹುಮಾನಂ ಪವೇದೇನ್ತೋ ‘‘ಆಯುಞ್ಚ ವಣ್ಣಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅಭಿಕಙ್ಖತಾತಿ ಇಚ್ಛನ್ತೇನ। ಮುನೀತಿ ಥೇರಂ ಆಲಪತಿ।
1046. Evaṃ devaputto attanā katakammaṃ therassa kathetvā idāni tādisāya sampattiyā parepi patiṭṭhāpetukāmataṃ tathāgate ca uttamaṃ attano pasādabahumānaṃ pavedento ‘‘āyuñca vaṇṇañcā’’tiādinā gāthādvayamāha. Tattha abhikaṅkhatāti icchantena. Munīti theraṃ ālapati.
೧೦೪೭. ನಯಿಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇತಿ ದೇವಪುತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಪಚ್ಚಕ್ಖಭೂತಂ ಲೋಕಂ ವದತಿ। ಪರಸ್ಮಿನ್ತಿ ತತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ। ಏತೇನ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಮೋ ಚ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಸೇಟ್ಠೋ ತಾವ ತಿಟ್ಠತು , ಸಮೋ ಏವ ನ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಆಹುನೇಯ್ಯಾನಂ ಪರಮಾಹುತಿಂ ಗತೋತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಯತ್ತಕಾ ಆಹುನೇಯ್ಯಾ ನಾಮ, ತೇಸು ಸಬ್ಬೇಸು ಪರಮಾಹುತಿಂ ಪರಮಂ ಆಹುನೇಯ್ಯಭಾವಂ ಗತೋ। ‘‘ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಾನಂ ಪರಮಗ್ಗತಂ ಗತೋ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ತತ್ಥ ಪರಮಗ್ಗತನ್ತಿ ಪರಮಂ ಅಗ್ಗಭಾವಂ, ಅಗ್ಗದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಭಾವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕೇಸನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪುಞ್ಞತ್ಥಿಕಾನಂ ವಿಪುಲಪ್ಫಲೇಸಿನ’’ನ್ತಿ, ಪುಞ್ಞೇನ ಅತ್ಥಿಕಾನಂ ವಿಪುಲಂ ಮಹನ್ತಂ ಪುಞ್ಞಫಲಂ ಇಚ್ಛನ್ತಾನಂ, ತಥಾಗತೋ ಏವ ಲೋಕಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಆಹುನೇಯ್ಯಾನಂ ಪರಮಗ್ಗತಂ ಗತೋ’’ತಿ ಪಠನ್ತಿ, ಸೋಯೇವತ್ಥೋ।
1047.Nayimasmiṃ loketi devaputto attano paccakkhabhūtaṃ lokaṃ vadati. Parasminti tato aññasmiṃ. Etena sabbepi sadevake loke dasseti. Samo ca vijjatīti seṭṭho tāva tiṭṭhatu , samo eva na vijjatīti attho. Āhuneyyānaṃ paramāhutiṃ gatoti imasmiṃ loke yattakā āhuneyyā nāma, tesu sabbesu paramāhutiṃ paramaṃ āhuneyyabhāvaṃ gato. ‘‘Dakkhiṇeyyānaṃ paramaggataṃ gato’’ti vā pāṭho, tattha paramaggatanti paramaṃ aggabhāvaṃ, aggadakkhiṇeyyabhāvanti attho. Kesanti āha ‘‘puññatthikānaṃ vipulapphalesina’’nti, puññena atthikānaṃ vipulaṃ mahantaṃ puññaphalaṃ icchantānaṃ, tathāgato eva lokassa puññakkhettanti dasseti. Keci pana ‘‘āhuneyyānaṃ paramaggataṃ gato’’ti paṭhanti, soyevattho.
ಏವಂ ಕಥೇನ್ತಮೇವ ತಂ ಥೇರೋ ಕಲ್ಲಚಿತ್ತಂ ಮುದುಚಿತ್ತಂ ವಿನೀವರಣಚಿತ್ತಂ ಉದಗ್ಗಚಿತ್ತಂ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇಸಿ। ಸೋ ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ। ಅಥ ಥೇರೋ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಭಗವತೋ ತಮತ್ಥಂ ಅತ್ತನಾ ಚ ದೇವಪುತ್ತೇನ ಚ ಕಥಿತನಿಯಾಮೇನೇವ ಆರೋಚೇಸಿ। ಸತ್ಥಾ ತಮತ್ಥಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಮ್ಪತ್ತಪರಿಯಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ। ಸಾ ದೇಸನಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಅಹೋಸೀತಿ।
Evaṃ kathentameva taṃ thero kallacittaṃ muducittaṃ vinīvaraṇacittaṃ udaggacittaṃ pasannacittañca ñatvā saccāni pakāsesi. So saccapariyosāne sotāpattiphale patiṭṭhahi. Atha thero manussalokaṃ āgantvā bhagavato tamatthaṃ attanā ca devaputtena ca kathitaniyāmeneva ārocesi. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattapariyāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
ಮಹಾರಥವಿಮಾನವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Mahārathavimānavaṇṇanā niṭṭhitā.
ಇತಿ ಪರಮತ್ಥದೀಪನಿಯಾ ಖುದ್ದಕಟ್ಠಕಥಾಯ ವಿಮಾನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ
Iti paramatthadīpaniyā khuddakaṭṭhakathāya vimānavatthusmiṃ
ಚುದ್ದಸವತ್ಥುಪಟಿಮಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಪಞ್ಚಮಸ್ಸ ಮಹಾರಥವಗ್ಗಸ್ಸ
Cuddasavatthupaṭimaṇḍitassa pañcamassa mahārathavaggassa
ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Atthavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
ತಿಪಿಟಕ (ಮೂಲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ಸುತ್ತಪಿಟಕ • Suttapiṭaka / ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯ • Khuddakanikāya / ವಿಮಾನವತ್ಥುಪಾಳಿ • Vimānavatthupāḷi / ೧೪. ಮಹಾರಥವಿಮಾನವತ್ಥು • 14. Mahārathavimānavatthu
