Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / দীঘনিকায • Dīghanikāya

৩. মহাপরিনিব্বানসুত্তং

3. Mahāparinibbānasuttaṃ

১৩১. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি গিজ্ঝকূটে পব্বতে। তেন খো পন সমযেন রাজা মাগধো অজাতসত্তু ৰেদেহিপুত্তো ৰজ্জী অভিযাতুকামো হোতি। সো এৰমাহ – ‘‘অহং হিমে ৰজ্জী এৰংমহিদ্ধিকে এৰংমহানুভাৰে উচ্ছেচ্ছামি 1 ৰজ্জী, ৰিনাসেস্সামি ৰজ্জী, অনযব্যসনং আপাদেস্সামি ৰজ্জী’’তি 2

131. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. Tena kho pana samayena rājā māgadho ajātasattu vedehiputto vajjī abhiyātukāmo hoti. So evamāha – ‘‘ahaṃ hime vajjī evaṃmahiddhike evaṃmahānubhāve ucchecchāmi 3 vajjī, vināsessāmi vajjī, anayabyasanaṃ āpādessāmi vajjī’’ti 4.

১৩২. অথ খো রাজা মাগধো অজাতসত্তু ৰেদেহিপুত্তো ৰস্সকারং ব্রাহ্মণং মগধমহামত্তং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৰং, ব্রাহ্মণ, যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৰা মম ৰচনেন ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দাহি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৰিহারং পুচ্ছ – ‘রাজা, ভন্তে, মাগধো অজাতসত্তু ৰেদেহিপুত্তো ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দতি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৰিহারং পুচ্ছতী’তি। এৰঞ্চ ৰদেহি – ‘রাজা, ভন্তে, মাগধো অজাতসত্তু ৰেদেহিপুত্তো ৰজ্জী অভিযাতুকামো। সো এৰমাহ – ‘‘অহং হিমে ৰজ্জী এৰংমহিদ্ধিকে এৰংমহানুভাৰে উচ্ছেচ্ছামি ৰজ্জী, ৰিনাসেস্সামি ৰজ্জী, অনযব্যসনং আপাদেস্সামী’’’তি। যথা তে ভগৰা ব্যাকরোতি, তং সাধুকং উগ্গহেত্ৰা মম আরোচেয্যাসি। ন হি তথাগতা ৰিতথং ভণন্তী’’তি।

132. Atha kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto vassakāraṃ brāhmaṇaṃ magadhamahāmattaṃ āmantesi – ‘‘ehi tvaṃ, brāhmaṇa, yena bhagavā tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā mama vacanena bhagavato pāde sirasā vandāhi, appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāraṃ puccha – ‘rājā, bhante, māgadho ajātasattu vedehiputto bhagavato pāde sirasā vandati, appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāraṃ pucchatī’ti. Evañca vadehi – ‘rājā, bhante, māgadho ajātasattu vedehiputto vajjī abhiyātukāmo. So evamāha – ‘‘ahaṃ hime vajjī evaṃmahiddhike evaṃmahānubhāve ucchecchāmi vajjī, vināsessāmi vajjī, anayabyasanaṃ āpādessāmī’’’ti. Yathā te bhagavā byākaroti, taṃ sādhukaṃ uggahetvā mama āroceyyāsi. Na hi tathāgatā vitathaṃ bhaṇantī’’ti.

ৰস্সকারব্রাহ্মণো

Vassakārabrāhmaṇo

১৩৩. ‘‘এৰং, ভো’’তি খো ৰস্সকারো ব্রাহ্মণো মগধমহামত্তো রঞ্ঞো মাগধস্স অজাতসত্তুস্স ৰেদেহিপুত্তস্স পটিস্সুত্ৰা ভদ্দানি ভদ্দানি যানানি যোজেত্ৰা ভদ্দং ভদ্দং যানং অভিরুহিত্ৰা ভদ্দেহি ভদ্দেহি যানেহি রাজগহম্হা নিয্যাসি, যেন গিজ্ঝকূটো পব্বতো তেন পাযাসি। যাৰতিকা যানস্স ভূমি, যানেন গন্ত্ৰা, যানা পচ্চোরোহিত্ৰা পত্তিকোৰ যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদি। সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি। একমন্তং নিসিন্নো খো ৰস্সকারো ব্রাহ্মণো মগধমহামত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘রাজা, ভো গোতম, মাগধো অজাতসত্তু ৰেদেহিপুত্তো ভোতো গোতমস্স পাদে সিরসা ৰন্দতি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৰিহারং পুচ্ছতি। রাজা 5, ভো গোতম, মাগধো অজাতসত্তু ৰেদেহিপুত্তো ৰজ্জী অভিযাতুকামো। সো এৰমাহ – ‘অহং হিমে ৰজ্জী এৰংমহিদ্ধিকে এৰংমহানুভাৰে উচ্ছেচ্ছামি ৰজ্জী, ৰিনাসেস্সামি ৰজ্জী, অনযব্যসনং আপাদেস্সামী’’’তি।

133. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto rañño māgadhassa ajātasattussa vedehiputtassa paṭissutvā bhaddāni bhaddāni yānāni yojetvā bhaddaṃ bhaddaṃ yānaṃ abhiruhitvā bhaddehi bhaddehi yānehi rājagahamhā niyyāsi, yena gijjhakūṭo pabbato tena pāyāsi. Yāvatikā yānassa bhūmi, yānena gantvā, yānā paccorohitvā pattikova yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘rājā, bho gotama, māgadho ajātasattu vedehiputto bhoto gotamassa pāde sirasā vandati, appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāraṃ pucchati. Rājā 6, bho gotama, māgadho ajātasattu vedehiputto vajjī abhiyātukāmo. So evamāha – ‘ahaṃ hime vajjī evaṃmahiddhike evaṃmahānubhāve ucchecchāmi vajjī, vināsessāmi vajjī, anayabyasanaṃ āpādessāmī’’’ti.

রাজঅপরিহানিযধম্মা

Rājaaparihāniyadhammā

১৩৪. তেন খো পন সমযেন আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পিট্ঠিতো ঠিতো হোতি ভগৰন্তং বীজযমানো 7। অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘কিন্তি তে, আনন্দ, সুতং, ‘ৰজ্জী অভিণ্হং সন্নিপাতা সন্নিপাতবহুলা’তি? ‘‘সুতং মেতং, ভন্তে – ‘ৰজ্জী অভিণ্হং সন্নিপাতা সন্নিপাতবহুলা’’তি। ‘‘যাৰকীৰঞ্চ, আনন্দ, ৰজ্জী অভিণ্হং সন্নিপাতা সন্নিপাতবহুলা ভৰিস্সন্তি, ৰুদ্ধিযেৰ, আনন্দ, ৰজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি।

134. Tena kho pana samayena āyasmā ānando bhagavato piṭṭhito ṭhito hoti bhagavantaṃ bījayamāno 8. Atha kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘kinti te, ānanda, sutaṃ, ‘vajjī abhiṇhaṃ sannipātā sannipātabahulā’ti? ‘‘Sutaṃ metaṃ, bhante – ‘vajjī abhiṇhaṃ sannipātā sannipātabahulā’’ti. ‘‘Yāvakīvañca, ānanda, vajjī abhiṇhaṃ sannipātā sannipātabahulā bhavissanti, vuddhiyeva, ānanda, vajjīnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

‘‘কিন্তি তে, আনন্দ, সুতং , ‘ৰজ্জী সমগ্গা সন্নিপতন্তি, সমগ্গা ৰুট্ঠহন্তি, সমগ্গা ৰজ্জিকরণীযানি করোন্তী’তি? ‘‘সুতং মেতং, ভন্তে – ‘ৰজ্জী সমগ্গা সন্নিপতন্তি, সমগ্গা ৰুট্ঠহন্তি, সমগ্গা ৰজ্জিকরণীযানি করোন্তী’’তি। ‘‘যাৰকীৰঞ্চ, আনন্দ, ৰজ্জী সমগ্গা সন্নিপতিস্সন্তি, সমগ্গা ৰুট্ঠহিস্সন্তি, সমগ্গা ৰজ্জিকরণীযানি করিস্সন্তি, ৰুদ্ধিযেৰ, আনন্দ, ৰজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি।

‘‘Kinti te, ānanda, sutaṃ , ‘vajjī samaggā sannipatanti, samaggā vuṭṭhahanti, samaggā vajjikaraṇīyāni karontī’ti? ‘‘Sutaṃ metaṃ, bhante – ‘vajjī samaggā sannipatanti, samaggā vuṭṭhahanti, samaggā vajjikaraṇīyāni karontī’’ti. ‘‘Yāvakīvañca, ānanda, vajjī samaggā sannipatissanti, samaggā vuṭṭhahissanti, samaggā vajjikaraṇīyāni karissanti, vuddhiyeva, ānanda, vajjīnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

‘‘কিন্তি তে, আনন্দ, সুতং, ‘ৰজ্জী অপঞ্ঞত্তং ন পঞ্ঞপেন্তি, পঞ্ঞত্তং ন সমুচ্ছিন্দন্তি, যথাপঞ্ঞত্তে পোরাণে ৰজ্জিধম্মে সমাদায ৰত্তন্তী’’’তি? ‘‘সুতং মেতং, ভন্তে – ‘ৰজ্জী অপঞ্ঞত্তং ন পঞ্ঞপেন্তি, পঞ্ঞত্তং ন সমুচ্ছিন্দন্তি, যথাপঞ্ঞত্তে পোরাণে ৰজ্জিধম্মে সমাদায ৰত্তন্তী’’’তি। ‘‘যাৰকীৰঞ্চ, আনন্দ, ‘‘ৰজ্জী অপঞ্ঞত্তং ন পঞ্ঞপেস্সন্তি, পঞ্ঞত্তং ন সমুচ্ছিন্দিস্সন্তি, যথাপঞ্ঞত্তে পোরাণে ৰজ্জিধম্মে সমাদায ৰত্তিস্সন্তি, ৰুদ্ধিযেৰ, আনন্দ, ৰজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি।

‘‘Kinti te, ānanda, sutaṃ, ‘vajjī apaññattaṃ na paññapenti, paññattaṃ na samucchindanti, yathāpaññatte porāṇe vajjidhamme samādāya vattantī’’’ti? ‘‘Sutaṃ metaṃ, bhante – ‘vajjī apaññattaṃ na paññapenti, paññattaṃ na samucchindanti, yathāpaññatte porāṇe vajjidhamme samādāya vattantī’’’ti. ‘‘Yāvakīvañca, ānanda, ‘‘vajjī apaññattaṃ na paññapessanti, paññattaṃ na samucchindissanti, yathāpaññatte porāṇe vajjidhamme samādāya vattissanti, vuddhiyeva, ānanda, vajjīnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

‘‘কিন্তি তে, আনন্দ, সুতং, ‘ৰজ্জী যে তে ৰজ্জীনং ৰজ্জিমহল্লকা, তে সক্করোন্তি গরুং করোন্তি 9 মানেন্তি পূজেন্তি, তেসঞ্চ সোতব্বং মঞ্ঞন্তী’’’তি? ‘‘সুতং মেতং, ভন্তে – ‘ৰজ্জী যে তে ৰজ্জীনং ৰজ্জিমহল্লকা, তে সক্করোন্তি গরুং করোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি, তেসঞ্চ সোতব্বং মঞ্ঞন্তী’’’তি। ‘‘যাৰকীৰঞ্চ, আনন্দ, ৰজ্জী যে তে ৰজ্জীনং ৰজ্জিমহল্লকা , তে সক্করিস্সন্তি গরুং করিস্সন্তি মানেস্সন্তি পূজেস্সন্তি, তেসঞ্চ সোতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তি, ৰুদ্ধিযেৰ, আনন্দ, ৰজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি।

‘‘Kinti te, ānanda, sutaṃ, ‘vajjī ye te vajjīnaṃ vajjimahallakā, te sakkaronti garuṃ karonti 10 mānenti pūjenti, tesañca sotabbaṃ maññantī’’’ti? ‘‘Sutaṃ metaṃ, bhante – ‘vajjī ye te vajjīnaṃ vajjimahallakā, te sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti, tesañca sotabbaṃ maññantī’’’ti. ‘‘Yāvakīvañca, ānanda, vajjī ye te vajjīnaṃ vajjimahallakā , te sakkarissanti garuṃ karissanti mānessanti pūjessanti, tesañca sotabbaṃ maññissanti, vuddhiyeva, ānanda, vajjīnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

‘‘কিন্তি তে, আনন্দ, সুতং, ‘ৰজ্জী যা তা কুলিত্থিযো কুলকুমারিযো, তা ন ওক্কস্স পসয্হ ৰাসেন্তী’’’তি? ‘‘সুতং মেতং, ভন্তে – ‘ৰজ্জী যা তা কুলিত্থিযো কুলকুমারিযো তা ন ওক্কস্স পসয্হ ৰাসেন্তী’’’তি। ‘‘যাৰকীৰঞ্চ, আনন্দ, ৰজ্জী যা তা কুলিত্থিযো কুলকুমারিযো, তা ন ওক্কস্স পসয্হ ৰাসেস্সন্তি, ৰুদ্ধিযেৰ, আনন্দ, ৰজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি।

‘‘Kinti te, ānanda, sutaṃ, ‘vajjī yā tā kulitthiyo kulakumāriyo, tā na okkassa pasayha vāsentī’’’ti? ‘‘Sutaṃ metaṃ, bhante – ‘vajjī yā tā kulitthiyo kulakumāriyo tā na okkassa pasayha vāsentī’’’ti. ‘‘Yāvakīvañca, ānanda, vajjī yā tā kulitthiyo kulakumāriyo, tā na okkassa pasayha vāsessanti, vuddhiyeva, ānanda, vajjīnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

‘‘কিন্তি তে, আনন্দ, সুতং, ‘ৰজ্জী যানি তানি

‘‘Kinti te, ānanda, sutaṃ, ‘vajjī yāni tāni

ৰজ্জীনং ৰজ্জিচেতিযানি অব্ভন্তরানি চেৰ বাহিরানি চ, তানি সক্করোন্তি গরুং করোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি, তেসঞ্চ দিন্নপুব্বং কতপুব্বং ধম্মিকং বলিং নো পরিহাপেন্তী’’’তি? ‘‘সুতং মেতং, ভন্তে – ‘ৰজ্জী যানি তানি ৰজ্জীনং ৰজ্জিচেতিযানি অব্ভন্তরানি চেৰ বাহিরানি চ, তানি সক্করোন্তি গরুং করোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি তেসঞ্চ দিন্নপুব্বং কতপুব্বং ধম্মিকং বলিং নো পরিহাপেন্তী’’’তি। ‘‘যাৰকীৰঞ্চ, আনন্দ, ৰজ্জী যানি তানি ৰজ্জীনং ৰজ্জিচেতিযানি অব্ভন্তরানি চেৰ বাহিরানি চ, তানি সক্করিস্সন্তি গরুং করিস্সন্তি মানেস্সন্তি পূজেস্সন্তি, তেসঞ্চ দিন্নপুব্বং কতপুব্বং ধম্মিকং বলিং নো পরিহাপেস্সন্তি, ৰুদ্ধিযেৰ, আনন্দ, ৰজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি।

Vajjīnaṃ vajjicetiyāni abbhantarāni ceva bāhirāni ca, tāni sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti, tesañca dinnapubbaṃ katapubbaṃ dhammikaṃ baliṃ no parihāpentī’’’ti? ‘‘Sutaṃ metaṃ, bhante – ‘vajjī yāni tāni vajjīnaṃ vajjicetiyāni abbhantarāni ceva bāhirāni ca, tāni sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti tesañca dinnapubbaṃ katapubbaṃ dhammikaṃ baliṃ no parihāpentī’’’ti. ‘‘Yāvakīvañca, ānanda, vajjī yāni tāni vajjīnaṃ vajjicetiyāni abbhantarāni ceva bāhirāni ca, tāni sakkarissanti garuṃ karissanti mānessanti pūjessanti, tesañca dinnapubbaṃ katapubbaṃ dhammikaṃ baliṃ no parihāpessanti, vuddhiyeva, ānanda, vajjīnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

‘‘কিন্তি তে, আনন্দ, সুতং, ‘ৰজ্জীনং অরহন্তেসু ধম্মিকা রক্খাৰরণগুত্তি সুসংৰিহিতা, কিন্তি অনাগতা চ অরহন্তো ৰিজিতং আগচ্ছেয্যুং, আগতা চ অরহন্তো ৰিজিতে ফাসু ৰিহরেয্যু’’’ন্তি? ‘‘সুতং মেতং, ভন্তে ‘ৰজ্জীনং অরহন্তেসু ধম্মিকা রক্খাৰরণগুত্তি সুসংৰিহিতা কিন্তি অনাগতা চ অরহন্তো ৰিজিতং আগচ্ছেয্যুং, আগতা চ অরহন্তো ৰিজিতে ফাসু ৰিহরেয্যু’’’ন্তি। ‘‘যাৰকীৰঞ্চ, আনন্দ, ৰজ্জীনং অরহন্তেসু ধম্মিকা রক্খাৰরণগুত্তি সুসংৰিহিতা ভৰিস্সতি, কিন্তি অনাগতা চ অরহন্তো ৰিজিতং আগচ্ছেয্যুং, আগতা চ অরহন্তো ৰিজিতে ফাসু ৰিহরেয্যুন্তি। ৰুদ্ধিযেৰ, আনন্দ, ৰজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানী’’তি।

‘‘Kinti te, ānanda, sutaṃ, ‘vajjīnaṃ arahantesu dhammikā rakkhāvaraṇagutti susaṃvihitā, kinti anāgatā ca arahanto vijitaṃ āgaccheyyuṃ, āgatā ca arahanto vijite phāsu vihareyyu’’’nti? ‘‘Sutaṃ metaṃ, bhante ‘vajjīnaṃ arahantesu dhammikā rakkhāvaraṇagutti susaṃvihitā kinti anāgatā ca arahanto vijitaṃ āgaccheyyuṃ, āgatā ca arahanto vijite phāsu vihareyyu’’’nti. ‘‘Yāvakīvañca, ānanda, vajjīnaṃ arahantesu dhammikā rakkhāvaraṇagutti susaṃvihitā bhavissati, kinti anāgatā ca arahanto vijitaṃ āgaccheyyuṃ, āgatā ca arahanto vijite phāsu vihareyyunti. Vuddhiyeva, ānanda, vajjīnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihānī’’ti.

১৩৫. অথ খো ভগৰা ৰস্সকারং ব্রাহ্মণং মগধমহামত্তং আমন্তেসি – ‘‘একমিদাহং, ব্রাহ্মণ, সমযং ৰেসালিযং ৰিহরামি সারন্দদে 11 চেতিযে। তত্রাহং ৰজ্জীনং ইমে সত্ত অপরিহানিযে ধম্মে দেসেসিং। যাৰকীৰঞ্চ, ব্রাহ্মণ, ইমে সত্ত অপরিহানিযা ধম্মা ৰজ্জীসু ঠস্সন্তি, ইমেসু চ সত্তসু অপরিহানিযেসু ধম্মেসু ৰজ্জী সন্দিস্সিস্সন্তি, ৰুদ্ধিযেৰ, ব্রাহ্মণ, ৰজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানী’’তি।

135. Atha kho bhagavā vassakāraṃ brāhmaṇaṃ magadhamahāmattaṃ āmantesi – ‘‘ekamidāhaṃ, brāhmaṇa, samayaṃ vesāliyaṃ viharāmi sārandade 12 cetiye. Tatrāhaṃ vajjīnaṃ ime satta aparihāniye dhamme desesiṃ. Yāvakīvañca, brāhmaṇa, ime satta aparihāniyā dhammā vajjīsu ṭhassanti, imesu ca sattasu aparihāniyesu dhammesu vajjī sandississanti, vuddhiyeva, brāhmaṇa, vajjīnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihānī’’ti.

এৰং ৰুত্তে, ৰস্সকারো ব্রাহ্মণো মগধমহামত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘একমেকেনপি, ভো গোতম, অপরিহানিযেন ধম্মেন সমন্নাগতানং ৰজ্জীনং ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি । কো পন ৰাদো সত্তহি অপরিহানিযেহি ধম্মেহি। অকরণীযাৰ 13, ভো গোতম, ৰজ্জী 14 রঞ্ঞা মাগধেন অজাতসত্তুনা ৰেদেহিপুত্তেন যদিদং যুদ্ধস্স, অঞ্ঞত্র উপলাপনায অঞ্ঞত্র মিথুভেদা। হন্দ চ দানি মযং, ভো গোতম, গচ্ছাম , বহুকিচ্চা মযং বহুকরণীযা’’তি। ‘‘যস্সদানি ত্ৰং, ব্রাহ্মণ, কালং মঞ্ঞসী’’তি। অথ খো ৰস্সকারো ব্রাহ্মণো মগধমহামত্তো ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামি।

Evaṃ vutte, vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ekamekenapi, bho gotama, aparihāniyena dhammena samannāgatānaṃ vajjīnaṃ vuddhiyeva pāṭikaṅkhā, no parihāni . Ko pana vādo sattahi aparihāniyehi dhammehi. Akaraṇīyāva 15, bho gotama, vajjī 16 raññā māgadhena ajātasattunā vedehiputtena yadidaṃ yuddhassa, aññatra upalāpanāya aññatra mithubhedā. Handa ca dāni mayaṃ, bho gotama, gacchāma , bahukiccā mayaṃ bahukaraṇīyā’’ti. ‘‘Yassadāni tvaṃ, brāhmaṇa, kālaṃ maññasī’’ti. Atha kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.

ভিক্খুঅপরিহানিযধম্মা

Bhikkhuaparihāniyadhammā

১৩৬. অথ খো ভগৰা অচিরপক্কন্তে ৰস্সকারে ব্রাহ্মণে মগধমহামত্তে আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘গচ্ছ ত্ৰং, আনন্দ, যাৰতিকা ভিক্খূ রাজগহং উপনিস্সায ৰিহরন্তি, তে সব্বে উপট্ঠানসালাযং সন্নিপাতেহী’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা যাৰতিকা ভিক্খূ রাজগহং উপনিস্সায ৰিহরন্তি, তে সব্বে উপট্ঠানসালাযং সন্নিপাতেত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি। একমন্তং ঠিতো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সন্নিপতিতো, ভন্তে, ভিক্খুসঙ্ঘো, যস্সদানি, ভন্তে, ভগৰা কালং মঞ্ঞতী’’তি।

136. Atha kho bhagavā acirapakkante vassakāre brāhmaṇe magadhamahāmatte āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘gaccha tvaṃ, ānanda, yāvatikā bhikkhū rājagahaṃ upanissāya viharanti, te sabbe upaṭṭhānasālāyaṃ sannipātehī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā yāvatikā bhikkhū rājagahaṃ upanissāya viharanti, te sabbe upaṭṭhānasālāyaṃ sannipātetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sannipatito, bhante, bhikkhusaṅgho, yassadāni, bhante, bhagavā kālaṃ maññatī’’ti.

অথ খো ভগৰা উট্ঠাযাসনা যেন উপট্ঠানসালা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি। নিসজ্জ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘সত্ত ৰো, ভিক্খৰে, অপরিহানিযে ধম্মে দেসেস্সামি, তং সুণাথ, সাধুকং মনসিকরোথ, ভাসিস্সামী’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং। ভগৰা এতদৰোচ –

Atha kho bhagavā uṭṭhāyāsanā yena upaṭṭhānasālā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘satta vo, bhikkhave, aparihāniye dhamme desessāmi, taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasikarotha, bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –

‘‘যাৰকীৰঞ্চ , ভিক্খৰে, ভিক্খূ অভিণ্হং সন্নিপাতা সন্নিপাতবহুলা ভৰিস্সন্তি, ৰুদ্ধিযেৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি।

‘‘Yāvakīvañca , bhikkhave, bhikkhū abhiṇhaṃ sannipātā sannipātabahulā bhavissanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

‘‘যাৰকীৰঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খূ সমগ্গা সন্নিপতিস্সন্তি, সমগ্গা ৰুট্ঠহিস্সন্তি, সমগ্গা সঙ্ঘকরণীযানি করিস্সন্তি , ৰুদ্ধিযেৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি।

‘‘Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū samaggā sannipatissanti, samaggā vuṭṭhahissanti, samaggā saṅghakaraṇīyāni karissanti , vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

‘‘যাৰকীৰঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খূ অপঞ্ঞত্তং ন পঞ্ঞপেস্সন্তি, পঞ্ঞত্তং ন সমুচ্ছিন্দিস্সন্তি, যথাপঞ্ঞত্তেসু সিক্খাপদেসু সমাদায ৰত্তিস্সন্তি, ৰুদ্ধিযেৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি।

‘‘Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū apaññattaṃ na paññapessanti, paññattaṃ na samucchindissanti, yathāpaññattesu sikkhāpadesu samādāya vattissanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

‘‘যাৰকীৰঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খূ যে তে ভিক্খূ থেরা রত্তঞ্ঞূ চিরপব্বজিতা সঙ্ঘপিতরো সঙ্ঘপরিণাযকা, তে সক্করিস্সন্তি গরুং করিস্সন্তি মানেস্সন্তি পূজেস্সন্তি, তেসঞ্চ সোতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তি, ৰুদ্ধিযেৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি।

‘‘Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū ye te bhikkhū therā rattaññū cirapabbajitā saṅghapitaro saṅghapariṇāyakā, te sakkarissanti garuṃ karissanti mānessanti pūjessanti, tesañca sotabbaṃ maññissanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

‘‘যাৰকীৰঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খূ উপ্পন্নায তণ্হায পোনোব্ভৰিকায ন ৰসং গচ্ছিস্সন্তি, ৰুদ্ধিযেৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি।

‘‘Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū uppannāya taṇhāya ponobbhavikāya na vasaṃ gacchissanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

‘‘যাৰকীৰঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খূ আরঞ্ঞকেসু সেনাসনেসু সাপেক্খা ভৰিস্সন্তি, ৰুদ্ধিযেৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি।

‘‘Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū āraññakesu senāsanesu sāpekkhā bhavissanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

‘‘যাৰকীৰঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খূ পচ্চত্তঞ্ঞেৰ সতিং উপট্ঠপেস্সন্তি – ‘কিন্তি অনাগতা চ পেসলা সব্রহ্মচারী আগচ্ছেয্যুং, আগতা চ পেসলা সব্রহ্মচারী ফাসু 17 ৰিহরেয্যু’ন্তি। ৰুদ্ধিযেৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি।

‘‘Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū paccattaññeva satiṃ upaṭṭhapessanti – ‘kinti anāgatā ca pesalā sabrahmacārī āgaccheyyuṃ, āgatā ca pesalā sabrahmacārī phāsu 18 vihareyyu’nti. Vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

‘‘যাৰকীৰঞ্চ, ভিক্খৰে, ইমে সত্ত অপরিহানিযা ধম্মা ভিক্খূসু ঠস্সন্তি, ইমেসু চ সত্তসু অপরিহানিযেসু ধম্মেসু ভিক্খূ সন্দিস্সিস্সন্তি, ৰুদ্ধিযেৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি।

‘‘Yāvakīvañca, bhikkhave, ime satta aparihāniyā dhammā bhikkhūsu ṭhassanti, imesu ca sattasu aparihāniyesu dhammesu bhikkhū sandississanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

১৩৭. ‘‘অপরেপি ৰো, ভিক্খৰে, সত্ত অপরিহানিযে ধম্মে দেসেস্সামি, তং সুণাথ, সাধুকং মনসিকরোথ, ভাসিস্সামী’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং। ভগৰা এতদৰোচ –

137. ‘‘Aparepi vo, bhikkhave, satta aparihāniye dhamme desessāmi, taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasikarotha, bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –

‘‘যাৰকীৰঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খূ ন কম্মারামা ভৰিস্সন্তি ন কম্মরতা ন কম্মারামতমনুযুত্তা, ৰুদ্ধিযেৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি।

‘‘Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū na kammārāmā bhavissanti na kammaratā na kammārāmatamanuyuttā, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

‘‘যাৰকীৰঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খূ ন ভস্সারামা ভৰিস্সন্তি ন ভস্সরতা ন ভস্সারামতমনুযুত্তা, ৰুদ্ধিযেৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি।

‘‘Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū na bhassārāmā bhavissanti na bhassaratā na bhassārāmatamanuyuttā, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

‘‘যাৰকীৰঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খূ ন নিদ্দারামা ভৰিস্সন্তি ন নিদ্দারতা ন নিদ্দারামতমনুযুত্তা, ৰুদ্ধিযেৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি।

‘‘Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū na niddārāmā bhavissanti na niddāratā na niddārāmatamanuyuttā, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

‘‘যাৰকীৰঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খূ ন সঙ্গণিকারামা ভৰিস্সন্তি ন সঙ্গণিকরতা ন সঙ্গণিকারামতমনুযুত্তা, ৰুদ্ধিযেৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি।

‘‘Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū na saṅgaṇikārāmā bhavissanti na saṅgaṇikaratā na saṅgaṇikārāmatamanuyuttā, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

‘‘যাৰকীৰঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খূ ন পাপিচ্ছা ভৰিস্সন্তি ন পাপিকানং ইচ্ছানং ৰসং গতা, ৰুদ্ধিযেৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি।

‘‘Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū na pāpicchā bhavissanti na pāpikānaṃ icchānaṃ vasaṃ gatā, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

‘‘যাৰকীৰঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খূ ন পাপমিত্তা ভৰিস্সন্তি ন পাপসহাযা ন পাপসম্পৰঙ্কা, ৰুদ্ধিযেৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি।

‘‘Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū na pāpamittā bhavissanti na pāpasahāyā na pāpasampavaṅkā, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

‘‘যাৰকীৰঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খূ ন ওরমত্তকেন ৰিসেসাধিগমেন অন্তরাৰোসানং আপজ্জিস্সন্তি, ৰুদ্ধিযেৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি।

‘‘Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū na oramattakena visesādhigamena antarāvosānaṃ āpajjissanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

‘‘যাৰকীৰঞ্চ, ভিক্খৰে, ইমে সত্ত অপরিহানিযা ধম্মা ভিক্খূসু ঠস্সন্তি, ইমেসু চ সত্তসু অপরিহানিযেসু ধম্মেসু ভিক্খূ সন্দিস্সিস্সন্তি, ৰুদ্ধিযেৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি।

‘‘Yāvakīvañca, bhikkhave, ime satta aparihāniyā dhammā bhikkhūsu ṭhassanti, imesu ca sattasu aparihāniyesu dhammesu bhikkhū sandississanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

১৩৮. ‘‘অপরেপি ৰো, ভিক্খৰে, সত্ত অপরিহানিযে ধম্মে দেসেস্সামি…পে॰… ‘‘যাৰকীৰঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খূ সদ্ধা ভৰিস্সন্তি…পে॰… হিরিমনা ভৰিস্সন্তি… ওত্তপ্পী ভৰিস্সন্তি… বহুস্সুতা ভৰিস্সন্তি… আরদ্ধৰীরিযা ভৰিস্সন্তি… উপট্ঠিতস্সতী ভৰিস্সন্তি… পঞ্ঞৰন্তো ভৰিস্সন্তি, ৰুদ্ধিযেৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি। যাৰকীৰঞ্চ, ভিক্খৰে, ইমে সত্ত অপরিহানিযা ধম্মা ভিক্খূসু ঠস্সন্তি, ইমেসু চ সত্তসু অপরিহানিযেসু ধম্মেসু ভিক্খূ সন্দিস্সিস্সন্তি, ৰুদ্ধিযেৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি।

138. ‘‘Aparepi vo, bhikkhave, satta aparihāniye dhamme desessāmi…pe… ‘‘yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū saddhā bhavissanti…pe… hirimanā bhavissanti… ottappī bhavissanti… bahussutā bhavissanti… āraddhavīriyā bhavissanti… upaṭṭhitassatī bhavissanti… paññavanto bhavissanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihāni. Yāvakīvañca, bhikkhave, ime satta aparihāniyā dhammā bhikkhūsu ṭhassanti, imesu ca sattasu aparihāniyesu dhammesu bhikkhū sandississanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

১৩৯. ‘‘অপরেপি ৰো, ভিক্খৰে, সত্ত অপরিহানিযে ধম্মে দেসেস্সামি, তং সুণাথ, সাধুকং মনসিকরোথ, ভাসিস্সামী’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং। ভগৰা এতদৰোচ –

139. ‘‘Aparepi vo, bhikkhave, satta aparihāniye dhamme desessāmi, taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasikarotha, bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –

‘‘যাৰকীৰঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেস্সন্তি…পে॰… ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেস্সন্তি… ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেস্সন্তি… পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেস্সন্তি… পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেস্সন্তি… সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেস্সন্তি… উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেস্সন্তি, ৰুদ্ধিযেৰ , ভিক্খৰে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি।

‘‘Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhu satisambojjhaṅgaṃ bhāvessanti…pe… dhammavicayasambojjhaṅgaṃ bhāvessanti… vīriyasambojjhaṅgaṃ bhāvessanti… pītisambojjhaṅgaṃ bhāvessanti… passaddhisambojjhaṅgaṃ bhāvessanti… samādhisambojjhaṅgaṃ bhāvessanti… upekkhāsambojjhaṅgaṃ bhāvessanti, vuddhiyeva , bhikkhave, bhikkhūnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

‘‘যাৰকীৰঞ্চ, ভিক্খৰে, ইমে সত্ত অপরিহানিযা ধম্মা ভিক্খূসু ঠস্সন্তি, ইমেসু চ সত্তসু অপরিহানিযেসু ধম্মেসু ভিক্খূ সন্দিস্সিস্সন্তি, ৰুদ্ধিযেৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা নো পরিহানি।

‘‘Yāvakīvañca, bhikkhave, ime satta aparihāniyā dhammā bhikkhūsu ṭhassanti, imesu ca sattasu aparihāniyesu dhammesu bhikkhū sandississanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṃ pāṭikaṅkhā no parihāni.

১৪০. ‘‘অপরেপি ৰো, ভিক্খৰে, সত্ত অপরিহানিযে ধম্মে দেসেস্সামি, তং সুণাথ, সাধুকং মনসিকরোথ, ভাসিস্সামী’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং। ভগৰা এতদৰোচ –

140. ‘‘Aparepi vo, bhikkhave, satta aparihāniye dhamme desessāmi, taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasikarotha, bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –

‘‘যাৰকীৰঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খূ অনিচ্চসঞ্ঞং ভাৰেস্সন্তি…পে॰… অনত্তসঞ্ঞং ভাৰেস্সন্তি… অসুভসঞ্ঞং ভাৰেস্সন্তি… আদীনৰসঞ্ঞং ভাৰেস্সন্তি… পহানসঞ্ঞং ভাৰেস্সন্তি… ৰিরাগসঞ্ঞং ভাৰেস্সন্তি… নিরোধসঞ্ঞং ভাৰেস্সন্তি, ৰুদ্ধিযেৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি।

‘‘Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū aniccasaññaṃ bhāvessanti…pe… anattasaññaṃ bhāvessanti… asubhasaññaṃ bhāvessanti… ādīnavasaññaṃ bhāvessanti… pahānasaññaṃ bhāvessanti… virāgasaññaṃ bhāvessanti… nirodhasaññaṃ bhāvessanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

‘‘যাৰকীৰঞ্চ , ভিক্খৰে, ইমে সত্ত অপরিহানিযা ধম্মা ভিক্খূসু ঠস্সন্তি, ইমেসু চ সত্তসু অপরিহানিযেসু ধম্মেসু ভিক্খূ সন্দিস্সিস্সন্তি, ৰুদ্ধিযেৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি।

‘‘Yāvakīvañca , bhikkhave, ime satta aparihāniyā dhammā bhikkhūsu ṭhassanti, imesu ca sattasu aparihāniyesu dhammesu bhikkhū sandississanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

১৪১. ‘‘ছ, ৰো ভিক্খৰে, অপরিহানিযে ধম্মে দেসেস্সামি, তং সুণাথ, সাধুকং মনসিকরোথ, ভাসিস্সামী’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং। ভগৰা এতদৰোচ –

141. ‘‘Cha, vo bhikkhave, aparihāniye dhamme desessāmi, taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasikarotha, bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –

‘‘যাৰকীৰঞ্চ , ভিক্খৰে, ভিক্খূ মেত্তং কাযকম্মং পচ্চুপট্ঠাপেস্সন্তি সব্রহ্মচারীসু আৰি চেৰ রহো চ, ৰুদ্ধিযেৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি।

‘‘Yāvakīvañca , bhikkhave, bhikkhū mettaṃ kāyakammaṃ paccupaṭṭhāpessanti sabrahmacārīsu āvi ceva raho ca, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

‘‘যাৰকীৰঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খূ মেত্তং ৰচীকম্মং পচ্চুপট্ঠাপেস্সন্তি …পে॰… মেত্তং মনোকম্মং পচ্চুপট্ঠাপেস্সন্তি সব্রহ্মচারীসু আৰি চেৰ রহো চ, ৰুদ্ধিযেৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি।

‘‘Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū mettaṃ vacīkammaṃ paccupaṭṭhāpessanti …pe… mettaṃ manokammaṃ paccupaṭṭhāpessanti sabrahmacārīsu āvi ceva raho ca, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

‘‘যাৰকীৰঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খূ, যে তে লাভা ধম্মিকা ধম্মলদ্ধা অন্তমসো পত্তপরিযাপন্নমত্তম্পি তথারূপেহি লাভেহি অপ্পটিৰিভত্তভোগী ভৰিস্সন্তি সীলৰন্তেহি সব্রহ্মচারীহি সাধারণভোগী, ৰুদ্ধিযেৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি।

‘‘Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū, ye te lābhā dhammikā dhammaladdhā antamaso pattapariyāpannamattampi tathārūpehi lābhehi appaṭivibhattabhogī bhavissanti sīlavantehi sabrahmacārīhi sādhāraṇabhogī, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

‘‘যাৰকীৰঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খূ যানি কানি সীলানি অখণ্ডানি অচ্ছিদ্দানি অসবলানি অকম্মাসানি ভুজিস্সানি ৰিঞ্ঞূপসত্থানি 19 অপরামট্ঠানি সমাধিসংৰত্তনিকানি তথারূপেসু সীলেসু সীলসামঞ্ঞগতা ৰিহরিস্সন্তি সব্রহ্মচারীহি আৰি চেৰ রহো চ, ৰুদ্ধিযেৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি।

‘‘Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū yāni kāni sīlāni akhaṇḍāni acchiddāni asabalāni akammāsāni bhujissāni viññūpasatthāni 20 aparāmaṭṭhāni samādhisaṃvattanikāni tathārūpesu sīlesu sīlasāmaññagatā viharissanti sabrahmacārīhi āvi ceva raho ca, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

‘‘যাৰকীৰঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খূ যাযং দিট্ঠি অরিযা নিয্যানিকা, নিয্যাতি তক্করস্স সম্মা দুক্খক্খযায, তথারূপায দিট্ঠিযা দিট্ঠিসামঞ্ঞগতা ৰিহরিস্সন্তি সব্রহ্মচারীহি আৰি চেৰ রহো চ, ৰুদ্ধিযেৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি।

‘‘Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū yāyaṃ diṭṭhi ariyā niyyānikā, niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāya, tathārūpāya diṭṭhiyā diṭṭhisāmaññagatā viharissanti sabrahmacārīhi āvi ceva raho ca, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

‘‘যাৰকীৰঞ্চ , ভিক্খৰে, ইমে ছ অপরিহানিযা ধম্মা ভিক্খূসু ঠস্সন্তি, ইমেসু চ ছসু অপরিহানিযেসু ধম্মেসু ভিক্খূ সন্দিস্সিস্সন্তি, ৰুদ্ধিযেৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানী’’তি।

‘‘Yāvakīvañca , bhikkhave, ime cha aparihāniyā dhammā bhikkhūsu ṭhassanti, imesu ca chasu aparihāniyesu dhammesu bhikkhū sandississanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihānī’’ti.

১৪২. তত্র সুদং ভগৰা রাজগহে ৰিহরন্তো গিজ্ঝকূটে পব্বতে এতদেৰ বহুলং ভিক্খূনং ধম্মিং কথং করোতি – ‘‘ইতি সীলং, ইতি সমাধি, ইতি পঞ্ঞা। সীলপরিভাৰিতো সমাধি মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো। সমাধিপরিভাৰিতা পঞ্ঞা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা। পঞ্ঞাপরিভাৰিতং চিত্তং সম্মদেৰ আসৰেহি ৰিমুচ্চতি, সেয্যথিদং – কামাসৰা, ভৰাসৰা, অৰিজ্জাসৰা’’তি।

142. Tatra sudaṃ bhagavā rājagahe viharanto gijjhakūṭe pabbate etadeva bahulaṃ bhikkhūnaṃ dhammiṃ kathaṃ karoti – ‘‘iti sīlaṃ, iti samādhi, iti paññā. Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṃso. Samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṃsā. Paññāparibhāvitaṃ cittaṃ sammadeva āsavehi vimuccati, seyyathidaṃ – kāmāsavā, bhavāsavā, avijjāsavā’’ti.

১৪৩. অথ খো ভগৰা রাজগহে যথাভিরন্তং ৰিহরিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘আযামানন্দ, যেন অম্বলট্ঠিকা তেনুপসঙ্কমিস্সামা’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পচ্চস্সোসি। অথ খো ভগৰা মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন অম্বলট্ঠিকা তদৰসরি। তত্র সুদং ভগৰা অম্বলট্ঠিকাযং ৰিহরতি রাজাগারকে। তত্রাপি সুদং ভগৰা অম্বলট্ঠিকাযং ৰিহরন্তো রাজাগারকে এতদেৰ বহুলং ভিক্খূনং ধম্মিং কথং করোতি – ‘‘ইতি সীলং ইতি সমাধি ইতি পঞ্ঞা। সীলপরিভাৰিতো সমাধি মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো। সমাধিপরিভাৰিতা পঞ্ঞা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা। পঞ্ঞাপরিভাৰিতং চিত্তং সম্মদেৰ আসৰেহি ৰিমুচ্চতি, সেয্যথিদং – কামাসৰা, ভৰাসৰা, অৰিজ্জাসৰা’’তি।

143. Atha kho bhagavā rājagahe yathābhirantaṃ viharitvā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘āyāmānanda, yena ambalaṭṭhikā tenupasaṅkamissāmā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ yena ambalaṭṭhikā tadavasari. Tatra sudaṃ bhagavā ambalaṭṭhikāyaṃ viharati rājāgārake. Tatrāpi sudaṃ bhagavā ambalaṭṭhikāyaṃ viharanto rājāgārake etadeva bahulaṃ bhikkhūnaṃ dhammiṃ kathaṃ karoti – ‘‘iti sīlaṃ iti samādhi iti paññā. Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṃso. Samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṃsā. Paññāparibhāvitaṃ cittaṃ sammadeva āsavehi vimuccati, seyyathidaṃ – kāmāsavā, bhavāsavā, avijjāsavā’’ti.

১৪৪. অথ খো ভগৰা অম্বলট্ঠিকাযং যথাভিরন্তং ৰিহরিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘আযামানন্দ, যেন নাল়ন্দা তেনুপসঙ্কমিস্সামা’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পচ্চস্সোসি। অথ খো ভগৰা মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন নাল়ন্দা তদৰসরি, তত্র সুদং ভগৰা নাল়ন্দাযং ৰিহরতি পাৰারিকম্বৰনে ।

144. Atha kho bhagavā ambalaṭṭhikāyaṃ yathābhirantaṃ viharitvā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘āyāmānanda, yena nāḷandā tenupasaṅkamissāmā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ yena nāḷandā tadavasari, tatra sudaṃ bhagavā nāḷandāyaṃ viharati pāvārikambavane .

সারিপুত্তসীহনাদো

Sāriputtasīhanādo

১৪৫. অথ খো আযস্মা সারিপুত্তো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি। একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সারিপুত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘এৰং পসন্নো অহং, ভন্তে, ভগৰতি; ন চাহু ন চ ভৰিস্সতি ন চেতরহি ৰিজ্জতি অঞ্ঞো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা ভগৰতা ভিয্যোভিঞ্ঞতরো যদিদং সম্বোধিয’’ন্তি। ‘‘উল়ারা খো তে অযং, সারিপুত্ত, আসভী ৰাচা 21 ভাসিতা, একংসো গহিতো, সীহনাদো নদিতো – ‘এৰংপসন্নো অহং, ভন্তে, ভগৰতি; ন চাহু ন চ ভৰিস্সতি ন চেতরহি ৰিজ্জতি অঞ্ঞো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা ভগৰতা ভিয্যোভিঞ্ঞতরো যদিদং সম্বোধিয’ন্তি।

145. Atha kho āyasmā sāriputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā sāriputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘evaṃ pasanno ahaṃ, bhante, bhagavati; na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṃ sambodhiya’’nti. ‘‘Uḷārā kho te ayaṃ, sāriputta, āsabhī vācā 22 bhāsitā, ekaṃso gahito, sīhanādo nadito – ‘evaṃpasanno ahaṃ, bhante, bhagavati; na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṃ sambodhiya’nti.

‘‘কিং তে 23, সারিপুত্ত, যে তে অহেসুং অতীতমদ্ধানং অরহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা, সব্বে তে ভগৰন্তো চেতসা চেতো পরিচ্চ ৰিদিতা – ‘এৰংসীলা তে ভগৰন্তো অহেসুং ইতিপি, এৰংধম্মা এৰংপঞ্ঞা এৰংৰিহারী এৰংৰিমুত্তা তে ভগৰন্তো অহেসুং ইতিপী’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’।

‘‘Kiṃ te 24, sāriputta, ye te ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto cetasā ceto paricca viditā – ‘evaṃsīlā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.

‘‘কিং পন তে 25, সারিপুত্ত, যে তে ভৰিস্সন্তি অনাগতমদ্ধানং অরহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা, সব্বে তে ভগৰন্তো চেতসা চেতো পরিচ্চ ৰিদিতা – ‘এৰংসীলা তে ভগৰন্তো ভৰিস্সন্তি ইতিপি, এৰংধম্মা এৰংপঞ্ঞা এৰংৰিহারী এৰংৰিমুত্তা তে ভগৰন্তো ভৰিস্সন্তি ইতিপী’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’।

‘‘Kiṃ pana te 26, sāriputta, ye te bhavissanti anāgatamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto cetasā ceto paricca viditā – ‘evaṃsīlā te bhagavanto bhavissanti itipi, evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto bhavissanti itipī’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.

‘‘কিং পন তে, সারিপুত্ত, অহং এতরহি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো চেতসা চেতো পরিচ্চ ৰিদিতো – ‘‘এৰংসীলো ভগৰা ইতিপি , এৰংধম্মো এৰংপঞ্ঞো এৰংৰিহারী এৰংৰিমুত্তো ভগৰা ইতিপী’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’।

‘‘Kiṃ pana te, sāriputta, ahaṃ etarahi arahaṃ sammāsambuddho cetasā ceto paricca vidito – ‘‘evaṃsīlo bhagavā itipi , evaṃdhammo evaṃpañño evaṃvihārī evaṃvimutto bhagavā itipī’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.

‘‘এত্থ চ হি তে, সারিপুত্ত, অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নেসু অরহন্তেসু সম্মাসম্বুদ্ধেসু চেতোপরিযঞাণং 27 নত্থি। অথ কিঞ্চরহি তে অযং, সারিপুত্ত, উল়ারা আসভী ৰাচা ভাসিতা, একংসো গহিতো, সীহনাদো নদিতো – ‘এৰংপসন্নো অহং, ভন্তে, ভগৰতি; ন চাহু ন চ ভৰিস্সতি ন চেতরহি ৰিজ্জতি অঞ্ঞো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা ভগৰতা ভিয্যোভিঞ্ঞতরো যদিদং সম্বোধিয’’’ন্তি?

‘‘Ettha ca hi te, sāriputta, atītānāgatapaccuppannesu arahantesu sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṃ 28 natthi. Atha kiñcarahi te ayaṃ, sāriputta, uḷārā āsabhī vācā bhāsitā, ekaṃso gahito, sīhanādo nadito – ‘evaṃpasanno ahaṃ, bhante, bhagavati; na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṃ sambodhiya’’’nti?

১৪৬. ‘‘ন খো মে, ভন্তে, অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নেসু অরহন্তেসু সম্মাসম্বুদ্ধেসু চেতোপরিযঞাণং অত্থি, অপি চ মে ধম্মন্ৰযো ৰিদিতো। সেয্যথাপি, ভন্তে, রঞ্ঞো পচ্চন্তিমং নগরং দল়্হুদ্ধাপং দল়্হপাকারতোরণং একদ্ৰারং, তত্রস্স দোৰারিকো পণ্ডিতো ৰিযত্তো মেধাৰী অঞ্ঞাতানং নিৰারেতা ঞাতানং পৰেসেতা। সো তস্স নগরস্স সমন্তা অনুপরিযাযপথং 29 অনুক্কমমানো ন পস্সেয্য পাকারসন্ধিং ৰা পাকারৰিৰরং ৰা, অন্তমসো বিল়ারনিক্খমনমত্তম্পি। তস্স এৰমস্স 30 – ‘যে খো কেচি ওল়ারিকা পাণা ইমং নগরং পৰিসন্তি ৰা নিক্খমন্তি ৰা, সব্বে তে ইমিনাৰ দ্ৰারেন পৰিসন্তি ৰা নিক্খমন্তি ৰা’তি। এৰমেৰ খো মে, ভন্তে, ধম্মন্ৰযো ৰিদিতো – ‘যে তে, ভন্তে, অহেসুং অতীতমদ্ধানং অরহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা , সব্বে তে ভগৰন্তো পঞ্চ নীৰরণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকরণে চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুপতিট্ঠিতচিত্তা সত্তবোজ্ঝঙ্গে যথাভূতং ভাৰেত্ৰা অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝিংসু। যেপি তে, ভন্তে, ভৰিস্সন্তি অনাগতমদ্ধানং অরহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা , সব্বে তে ভগৰন্তো পঞ্চ নীৰরণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকরণে চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুপতিট্ঠিতচিত্তা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে যথাভূতং ভাৰেত্ৰা অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝিস্সন্তি। ভগৰাপি, ভন্তে, এতরহি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো পঞ্চ নীৰরণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকরণে চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুপতিট্ঠিতচিত্তো সত্ত বোজ্ঝঙ্গে যথাভূতং ভাৰেত্ৰা অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’’’তি।

146. ‘‘Na kho me, bhante, atītānāgatapaccuppannesu arahantesu sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṃ atthi, api ca me dhammanvayo vidito. Seyyathāpi, bhante, rañño paccantimaṃ nagaraṃ daḷhuddhāpaṃ daḷhapākāratoraṇaṃ ekadvāraṃ, tatrassa dovāriko paṇḍito viyatto medhāvī aññātānaṃ nivāretā ñātānaṃ pavesetā. So tassa nagarassa samantā anupariyāyapathaṃ 31 anukkamamāno na passeyya pākārasandhiṃ vā pākāravivaraṃ vā, antamaso biḷāranikkhamanamattampi. Tassa evamassa 32 – ‘ye kho keci oḷārikā pāṇā imaṃ nagaraṃ pavisanti vā nikkhamanti vā, sabbe te imināva dvārena pavisanti vā nikkhamanti vā’ti. Evameva kho me, bhante, dhammanvayo vidito – ‘ye te, bhante, ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā , sabbe te bhagavanto pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu supatiṭṭhitacittā sattabojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvetvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhiṃsu. Yepi te, bhante, bhavissanti anāgatamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā , sabbe te bhagavanto pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu supatiṭṭhitacittā satta bojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvetvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhissanti. Bhagavāpi, bhante, etarahi arahaṃ sammāsambuddho pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu supatiṭṭhitacitto satta bojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvetvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’’’ti.

১৪৭. তত্রপি সুদং ভগৰা নাল়ন্দাযং ৰিহরন্তো পাৰারিকম্বৰনে এতদেৰ বহুলং ভিক্খূনং ধম্মিং কথং করোতি – ‘‘ইতি সীলং, ইতি সমাধি, ইতি পঞ্ঞা। সীলপরিভাৰিতো সমাধি মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো। সমাধিপরিভাৰিতা পঞ্ঞা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা। পঞ্ঞাপরিভাৰিতং চিত্তং সম্মদেৰ আসৰেহি ৰিমুচ্চতি, সেয্যথিদং – কামাসৰা, ভৰাসৰা, অৰিজ্জাসৰা’’তি।

147. Tatrapi sudaṃ bhagavā nāḷandāyaṃ viharanto pāvārikambavane etadeva bahulaṃ bhikkhūnaṃ dhammiṃ kathaṃ karoti – ‘‘iti sīlaṃ, iti samādhi, iti paññā. Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṃso. Samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṃsā. Paññāparibhāvitaṃ cittaṃ sammadeva āsavehi vimuccati, seyyathidaṃ – kāmāsavā, bhavāsavā, avijjāsavā’’ti.

দুস্সীলআদীনৰা

Dussīlaādīnavā

১৪৮. অথ খো ভগৰা নাল়ন্দাযং যথাভিরন্তং ৰিহরিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘আযামানন্দ, যেন পাটলিগামো তেনুপসঙ্কমিস্সামা’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পচ্চস্সোসি । অথ খো ভগৰা মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন পাটলিগামো তদৰসরি। অস্সোসুং খো পাটলিগামিকা উপাসকা – ‘‘ভগৰা কির পাটলিগামং অনুপ্পত্তো’’তি। অথ খো পাটলিগামিকা উপাসকা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু। একমন্তং নিসিন্না খো পাটলিগামিকা উপাসকা ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘অধিৰাসেতু নো, ভন্তে, ভগৰা আৰসথাগার’’ন্তি। অধিৰাসেসি ভগৰা তুণ্হীভাৰেন। অথ খো পাটলিগামিকা উপাসকা ভগৰতো অধিৰাসনং ৰিদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা যেন আৰসথাগারং তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা সব্বসন্থরিং 33 আৰসথাগারং সন্থরিত্ৰা আসনানি পঞ্ঞপেত্ৰা উদকমণিকং পতিট্ঠাপেত্ৰা তেলপদীপং আরোপেত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠংসু। একমন্তং ঠিতা খো পাটলিগামিকা উপাসকা ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘সব্বসন্থরিসন্থতং 34, ভন্তে, আৰসথাগারং, আসনানি পঞ্ঞত্তানি, উদকমণিকো পতিট্ঠাপিতো, তেলপদীপো আরোপিতো; যস্সদানি, ভন্তে, ভগৰা কালং মঞ্ঞতী’’তি। অথ খো ভগৰা সাযন্হসমযং 35। নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন আৰসথাগারং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পাদে পক্খালেত্ৰা আৰসথাগারং পৰিসিত্ৰা মজ্ঝিমং থম্ভং নিস্সায পুরত্থাভিমুখো 36 নিসীদি। ভিক্খুসঙ্ঘোপি খো পাদে পক্খালেত্ৰা আৰসথাগারং পৰিসিত্ৰা পচ্ছিমং ভিত্তিং নিস্সায পুরত্থাভিমুখো নিসীদি ভগৰন্তমেৰ পুরক্খত্ৰা। পাটলিগামিকাপি খো উপাসকা পাদে পক্খালেত্ৰা আৰসথাগারং পৰিসিত্ৰা পুরত্থিমং ভিত্তিং নিস্সায পচ্ছিমাভিমুখা নিসীদিংসু ভগৰন্তমেৰ পুরক্খত্ৰা।

148. Atha kho bhagavā nāḷandāyaṃ yathābhirantaṃ viharitvā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘āyāmānanda, yena pāṭaligāmo tenupasaṅkamissāmā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi . Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ yena pāṭaligāmo tadavasari. Assosuṃ kho pāṭaligāmikā upāsakā – ‘‘bhagavā kira pāṭaligāmaṃ anuppatto’’ti. Atha kho pāṭaligāmikā upāsakā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho pāṭaligāmikā upāsakā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘adhivāsetu no, bhante, bhagavā āvasathāgāra’’nti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. Atha kho pāṭaligāmikā upāsakā bhagavato adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā yena āvasathāgāraṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā sabbasanthariṃ 37 āvasathāgāraṃ santharitvā āsanāni paññapetvā udakamaṇikaṃ patiṭṭhāpetvā telapadīpaṃ āropetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu, upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho pāṭaligāmikā upāsakā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘sabbasantharisanthataṃ 38, bhante, āvasathāgāraṃ, āsanāni paññattāni, udakamaṇiko patiṭṭhāpito, telapadīpo āropito; yassadāni, bhante, bhagavā kālaṃ maññatī’’ti. Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ 39. Nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṃ bhikkhusaṅghena yena āvasathāgāraṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā pāde pakkhāletvā āvasathāgāraṃ pavisitvā majjhimaṃ thambhaṃ nissāya puratthābhimukho 40 nisīdi. Bhikkhusaṅghopi kho pāde pakkhāletvā āvasathāgāraṃ pavisitvā pacchimaṃ bhittiṃ nissāya puratthābhimukho nisīdi bhagavantameva purakkhatvā. Pāṭaligāmikāpi kho upāsakā pāde pakkhāletvā āvasathāgāraṃ pavisitvā puratthimaṃ bhittiṃ nissāya pacchimābhimukhā nisīdiṃsu bhagavantameva purakkhatvā.

১৪৯. অথ খো ভগৰা পাটলিগামিকে উপাসকে আমন্তেসি – ‘‘পঞ্চিমে, গহপতযো, আদীনৰা দুস্সীলস্স সীলৰিপত্তিযা। কতমে পঞ্চ? ইধ, গহপতযো, দুস্সীলো সীলৰিপন্নো পমাদাধিকরণং মহতিং ভোগজানিং নিগচ্ছতি। অযং পঠমো আদীনৰো দুস্সীলস্স সীলৰিপত্তিযা।

149. Atha kho bhagavā pāṭaligāmike upāsake āmantesi – ‘‘pañcime, gahapatayo, ādīnavā dussīlassa sīlavipattiyā. Katame pañca? Idha, gahapatayo, dussīlo sīlavipanno pamādādhikaraṇaṃ mahatiṃ bhogajāniṃ nigacchati. Ayaṃ paṭhamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.

‘‘পুন চপরং, গহপতযো, দুস্সীলস্স সীলৰিপন্নস্স পাপকো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি। অযং দুতিযো আদীনৰো দুস্সীলস্স সীলৰিপত্তিযা।

‘‘Puna caparaṃ, gahapatayo, dussīlassa sīlavipannassa pāpako kittisaddo abbhuggacchati. Ayaṃ dutiyo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.

‘‘পুন চপরং, গহপতযো, দুস্সীলো সীলৰিপন্নো যঞ্ঞদেৰ পরিসং উপসঙ্কমতি – যদি খত্তিযপরিসং যদি ব্রাহ্মণপরিসং যদি গহপতিপরিসং যদি সমণপরিসং – অৰিসারদো উপসঙ্কমতি মঙ্কুভূতো। অযং ততিযো আদীনৰো দুস্সীলস্স সীলৰিপত্তিযা।

‘‘Puna caparaṃ, gahapatayo, dussīlo sīlavipanno yaññadeva parisaṃ upasaṅkamati – yadi khattiyaparisaṃ yadi brāhmaṇaparisaṃ yadi gahapatiparisaṃ yadi samaṇaparisaṃ – avisārado upasaṅkamati maṅkubhūto. Ayaṃ tatiyo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.

‘‘পুন চপরং, গহপতযো, দুস্সীলো সীলৰিপন্নো সম্মূল়্হো কালঙ্করোতি। অযং চতুত্থো আদীনৰো দুস্সীলস্স সীলৰিপত্তিযা।

‘‘Puna caparaṃ, gahapatayo, dussīlo sīlavipanno sammūḷho kālaṅkaroti. Ayaṃ catuttho ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.

‘‘পুন চপরং, গহপতযো, দুস্সীলো সীলৰিপন্নো কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি। অযং পঞ্চমো আদীনৰো দুস্সীলস্স সীলৰিপত্তিযা। ইমে খো, গহপতযো, পঞ্চ আদীনৰা দুস্সীলস্স সীলৰিপত্তিযা।

‘‘Puna caparaṃ, gahapatayo, dussīlo sīlavipanno kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati. Ayaṃ pañcamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā. Ime kho, gahapatayo, pañca ādīnavā dussīlassa sīlavipattiyā.

সীলৰন্ত্তআনিসংসা

Sīlavanttaānisaṃsā

১৫০. ‘‘পঞ্চিমে , গহপতযো, আনিসংসা সীলৰতো সীলসম্পদায। কতমে পঞ্চ? ইধ, গহপতযো, সীলৰা সীলসম্পন্নো অপ্পমাদাধিকরণং মহন্তং ভোগক্খন্ধং অধিগচ্ছতি। অযং পঠমো আনিসংসো সীলৰতো সীলসম্পদায।

150. ‘‘Pañcime , gahapatayo, ānisaṃsā sīlavato sīlasampadāya. Katame pañca? Idha, gahapatayo, sīlavā sīlasampanno appamādādhikaraṇaṃ mahantaṃ bhogakkhandhaṃ adhigacchati. Ayaṃ paṭhamo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya.

‘‘পুন চপরং, গহপতযো, সীলৰতো সীলসম্পন্নস্স কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি। অযং দুতিযো আনিসংসো সীলৰতো সীলসম্পদায।

‘‘Puna caparaṃ, gahapatayo, sīlavato sīlasampannassa kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchati. Ayaṃ dutiyo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya.

‘‘পুন চপরং, গহপতযো, সীলৰা সীলসম্পন্নো যঞ্ঞদেৰ পরিসং উপসঙ্কমতি – যদি খত্তিযপরিসং যদি ব্রাহ্মণপরিসং যদি গহপতিপরিসং যদি সমণপরিসং ৰিসারদো উপসঙ্কমতি অমঙ্কুভূতো। অযং ততিযো আনিসংসো সীলৰতো সীলসম্পদায।

‘‘Puna caparaṃ, gahapatayo, sīlavā sīlasampanno yaññadeva parisaṃ upasaṅkamati – yadi khattiyaparisaṃ yadi brāhmaṇaparisaṃ yadi gahapatiparisaṃ yadi samaṇaparisaṃ visārado upasaṅkamati amaṅkubhūto. Ayaṃ tatiyo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya.

‘‘পুন চপরং, গহপতযো, সীলৰা সীলসম্পন্নো অসম্মূল়্হো কালঙ্করোতি। অযং চতুত্থো আনিসংসো সীলৰতো সীলসম্পদায।

‘‘Puna caparaṃ, gahapatayo, sīlavā sīlasampanno asammūḷho kālaṅkaroti. Ayaṃ catuttho ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya.

‘‘পুন চপরং, গহপতযো, সীলৰা সীলসম্পন্নো কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি। অযং পঞ্চমো আনিসংসো সীলৰতো সীলসম্পদায। ইমে খো, গহপতযো, পঞ্চ আনিসংসা সীলৰতো সীলসম্পদাযা’’তি।

‘‘Puna caparaṃ, gahapatayo, sīlavā sīlasampanno kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati. Ayaṃ pañcamo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya. Ime kho, gahapatayo, pañca ānisaṃsā sīlavato sīlasampadāyā’’ti.

১৫১. অথ খো ভগৰা পাটলিগামিকে উপাসকে বহুদেৰ রত্তিং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৰা সমাদপেত্ৰা সমুত্তেজেত্ৰা সম্পহংসেত্ৰা উয্যোজেসি – ‘‘অভিক্কন্তা খো, গহপতযো, রত্তি, যস্সদানি তুম্হে কালং মঞ্ঞথা’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো পাটলিগামিকা উপাসকা ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কমিংসু। অথ খো ভগৰা অচিরপক্কন্তেসু পাটলিগামিকেসু উপাসকেসু সুঞ্ঞাগারং পাৰিসি।

151. Atha kho bhagavā pāṭaligāmike upāsake bahudeva rattiṃ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā uyyojesi – ‘‘abhikkantā kho, gahapatayo, ratti, yassadāni tumhe kālaṃ maññathā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho pāṭaligāmikā upāsakā bhagavato paṭissutvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkamiṃsu. Atha kho bhagavā acirapakkantesu pāṭaligāmikesu upāsakesu suññāgāraṃ pāvisi.

পাটলিপুত্তনগরমাপনং

Pāṭaliputtanagaramāpanaṃ

১৫২. তেন খো পন সমযেন সুনিধৰস্সকারা 41 মগধমহামত্তা পাটলিগামে নগরং মাপেন্তি ৰজ্জীনং পটিবাহায। তেন সমযেন সম্বহুলা দেৰতাযো সহস্সেৰ 42 পাটলিগামে ৰত্থূনি পরিগ্গণ্হন্তি। যস্মিং পদেসে মহেসক্খা দেৰতা ৰত্থূনি পরিগ্গণ্হন্তি, মহেসক্খানং তত্থ রঞ্ঞং রাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৰেসনানি মাপেতুং। যস্মিং পদেসে মজ্ঝিমা দেৰতা ৰত্থূনি পরিগ্গণ্হন্তি, মজ্ঝিমানং তত্থ রঞ্ঞং রাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৰেসনানি মাপেতুং। যস্মিং পদেসে নীচা দেৰতা ৰত্থূনি পরিগ্গণ্হন্তি, নীচানং তত্থ রঞ্ঞং রাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৰেসনানি মাপেতুং। অদ্দসা খো ভগৰা দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন তা দেৰতাযো সহস্সেৰ পাটলিগামে ৰত্থূনি পরিগ্গণ্হন্তিযো। অথ খো ভগৰা রত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘কে নু খো 43, আনন্দ, পাটলিগামে নগরং মাপেন্তী’’তি 44? ‘‘সুনিধৰস্সকারা, ভন্তে, মগধমহামত্তা পাটলিগামে নগরং মাপেন্তি ৰজ্জীনং পটিবাহাযা’’তি। ‘‘সেয্যথাপি, আনন্দ, দেৰেহি তাৰতিংসেহি সদ্ধিং মন্তেত্ৰা, এৰমেৰ খো, আনন্দ, সুনিধৰস্সকারা মগধমহামত্তা পাটলিগামে নগরং মাপেন্তি ৰজ্জীনং পটিবাহায। ইধাহং, আনন্দ, অদ্দসং দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সম্বহুলা দেৰতাযো সহস্সেৰ পাটলিগামে ৰত্থূনি পরিগ্গণ্হন্তিযো। যস্মিং , আনন্দ, পদেসে মহেসক্খা দেৰতা ৰত্থূনি পরিগ্গণ্হন্তি, মহেসক্খানং তত্থ রঞ্ঞং রাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৰেসনানি মাপেতুং। যস্মিং পদেসে মজ্ঝিমা দেৰতা ৰত্থূনি পরিগ্গণ্হন্তি, মজ্ঝিমানং তত্থ রঞ্ঞং রাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৰেসনানি মাপেতুং। যস্মিং পদেসে নীচা দেৰতা ৰত্থূনি পরিগ্গণ্হন্তি, নীচানং তত্থ রঞ্ঞং রাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৰেসনানি মাপেতুং। যাৰতা, আনন্দ, অরিযং আযতনং যাৰতা ৰণিপ্পথো ইদং অগ্গনগরং ভৰিস্সতি পাটলিপুত্তং পুটভেদনং । পাটলিপুত্তস্স খো, আনন্দ, তযো অন্তরাযা ভৰিস্সন্তি – অগ্গিতো ৰা উদকতো ৰা মিথুভেদা ৰা’’তি।

152. Tena kho pana samayena sunidhavassakārā 45 magadhamahāmattā pāṭaligāme nagaraṃ māpenti vajjīnaṃ paṭibāhāya. Tena samayena sambahulā devatāyo sahasseva 46 pāṭaligāme vatthūni pariggaṇhanti. Yasmiṃ padese mahesakkhā devatā vatthūni pariggaṇhanti, mahesakkhānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ. Yasmiṃ padese majjhimā devatā vatthūni pariggaṇhanti, majjhimānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ. Yasmiṃ padese nīcā devatā vatthūni pariggaṇhanti, nīcānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ. Addasā kho bhagavā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena tā devatāyo sahasseva pāṭaligāme vatthūni pariggaṇhantiyo. Atha kho bhagavā rattiyā paccūsasamayaṃ paccuṭṭhāya āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘ke nu kho 47, ānanda, pāṭaligāme nagaraṃ māpentī’’ti 48? ‘‘Sunidhavassakārā, bhante, magadhamahāmattā pāṭaligāme nagaraṃ māpenti vajjīnaṃ paṭibāhāyā’’ti. ‘‘Seyyathāpi, ānanda, devehi tāvatiṃsehi saddhiṃ mantetvā, evameva kho, ānanda, sunidhavassakārā magadhamahāmattā pāṭaligāme nagaraṃ māpenti vajjīnaṃ paṭibāhāya. Idhāhaṃ, ānanda, addasaṃ dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena sambahulā devatāyo sahasseva pāṭaligāme vatthūni pariggaṇhantiyo. Yasmiṃ , ānanda, padese mahesakkhā devatā vatthūni pariggaṇhanti, mahesakkhānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ. Yasmiṃ padese majjhimā devatā vatthūni pariggaṇhanti, majjhimānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ. Yasmiṃ padese nīcā devatā vatthūni pariggaṇhanti, nīcānaṃ tattha raññaṃ rājamahāmattānaṃ cittāni namanti nivesanāni māpetuṃ. Yāvatā, ānanda, ariyaṃ āyatanaṃ yāvatā vaṇippatho idaṃ agganagaraṃ bhavissati pāṭaliputtaṃ puṭabhedanaṃ . Pāṭaliputtassa kho, ānanda, tayo antarāyā bhavissanti – aggito vā udakato vā mithubhedā vā’’ti.

১৫৩. অথ খো সুনিধৰস্সকারা মগধমহামত্তা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদিংসু, সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং অট্ঠংসু, একমন্তং ঠিতা খো সুনিধৰস্সকারা মগধমহামত্তা ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘অধিৰাসেতু নো ভৰং গোতমো অজ্জতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি। অধিৰাসেসি ভগৰা তুণ্হীভাৰেন। অথ খো সুনিধৰস্সকারা মগধমহামত্তা ভগৰতো অধিৰাসনং ৰিদিত্ৰা যেন সকো আৰসথো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা সকে আৰসথে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৰা ভগৰতো কালং আরোচাপেসুং – ‘‘কালো, ভো গোতম, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি।

153. Atha kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodiṃsu, sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu, ekamantaṃ ṭhitā kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘adhivāsetu no bhavaṃ gotamo ajjatanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. Atha kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā bhagavato adhivāsanaṃ viditvā yena sako āvasatho tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā sake āvasathe paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṃ ārocāpesuṃ – ‘‘kālo, bho gotama, niṭṭhitaṃ bhatta’’nti.

অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন সুনিধৰস্সকারানং মগধমহামত্তানং আৰসথো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি। অথ খো সুনিধৰস্সকারা মগধমহামত্তা বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেসুং সম্পৰারেসুং। অথ খো সুনিধৰস্সকারা মগধমহামত্তা ভগৰন্তং ভুত্তাৰিং ওনীতপত্তপাণিং অঞ্ঞতরং নীচং আসনং গহেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু। একমন্তং নিসিন্নে খো সুনিধৰস্সকারে মগধমহামত্তে ভগৰা ইমাহি গাথাহি অনুমোদি –

Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṃ bhikkhusaṅghena yena sunidhavassakārānaṃ magadhamahāmattānaṃ āvasatho tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesuṃ sampavāresuṃ. Atha kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā bhagavantaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ aññataraṃ nīcaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinne kho sunidhavassakāre magadhamahāmatte bhagavā imāhi gāthāhi anumodi –

‘‘যস্মিং পদেসে কপ্পেতি, ৰাসং পণ্ডিতজাতিযো।

‘‘Yasmiṃ padese kappeti, vāsaṃ paṇḍitajātiyo;

সীলৰন্তেত্থ ভোজেত্ৰা, সঞ্ঞতে ব্রহ্মচারযো 49

Sīlavantettha bhojetvā, saññate brahmacārayo 50.

‘‘যা তত্থ দেৰতা আসুং, তাসং দক্খিণমাদিসে।

‘‘Yā tattha devatā āsuṃ, tāsaṃ dakkhiṇamādise;

তা পূজিতা পূজযন্তি 51, মানিতা মানযন্তি নং॥

Tā pūjitā pūjayanti 52, mānitā mānayanti naṃ.

‘‘ততো নং অনুকম্পন্তি, মাতা পুত্তংৰ ওরসং।

‘‘Tato naṃ anukampanti, mātā puttaṃva orasaṃ;

দেৰতানুকম্পিতো পোসো, সদা ভদ্রানি পস্সতী’’তি॥

Devatānukampito poso, sadā bhadrāni passatī’’ti.

অথ খো ভগৰা সুনিধৰস্সকারে মগধমহামত্তে ইমাহি গাথাহি অনুমোদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামি।

Atha kho bhagavā sunidhavassakāre magadhamahāmatte imāhi gāthāhi anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.

১৫৪. তেন খো পন সমযেন সুনিধৰস্সকারা মগধমহামত্তা ভগৰন্তং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধা হোন্তি – ‘‘যেনজ্জ সমণো গোতমো দ্ৰারেন নিক্খমিস্সতি, তং গোতমদ্ৰারং নাম ভৰিস্সতি। যেন তিত্থেন গঙ্গং নদিং তরিস্সতি, তং গোতমতিত্থং নাম ভৰিস্সতী’’তি। অথ খো ভগৰা যেন দ্ৰারেন নিক্খমি , তং গোতমদ্ৰারং নাম অহোসি। অথ খো ভগৰা যেন গঙ্গা নদী তেনুপসঙ্কমি। তেন খো পন সমযেন গঙ্গা নদী পূরা হোতি সমতিত্তিকা কাকপেয্যা। অপ্পেকচ্চে মনুস্সা নাৰং পরিযেসন্তি, অপ্পেকচ্চে উল়ুম্পং পরিযেসন্তি, অপ্পেকচ্চে কুল্লং বন্ধন্তি অপারা 53, পারং গন্তুকামা। অথ খো ভগৰা – সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো সমিঞ্জিতং ৰা বাহং পসারেয্য, পসারিতং ৰা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৰমেৰ – গঙ্গায নদিযা ওরিমতীরে অন্তরহিতো পারিমতীরে পচ্চুট্ঠাসি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন। অদ্দসা খো ভগৰা তে মনুস্সে অপ্পেকচ্চে নাৰং পরিযেসন্তে অপ্পেকচ্চে উল়ুম্পং পরিযেসন্তে অপ্পেকচ্চে কুল্লং বন্ধন্তে অপারা পারং গন্তুকামে। অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

154. Tena kho pana samayena sunidhavassakārā magadhamahāmattā bhagavantaṃ piṭṭhito piṭṭhito anubandhā honti – ‘‘yenajja samaṇo gotamo dvārena nikkhamissati, taṃ gotamadvāraṃ nāma bhavissati. Yena titthena gaṅgaṃ nadiṃ tarissati, taṃ gotamatitthaṃ nāma bhavissatī’’ti. Atha kho bhagavā yena dvārena nikkhami , taṃ gotamadvāraṃ nāma ahosi. Atha kho bhagavā yena gaṅgā nadī tenupasaṅkami. Tena kho pana samayena gaṅgā nadī pūrā hoti samatittikā kākapeyyā. Appekacce manussā nāvaṃ pariyesanti, appekacce uḷumpaṃ pariyesanti, appekacce kullaṃ bandhanti apārā 54, pāraṃ gantukāmā. Atha kho bhagavā – seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya, evameva – gaṅgāya nadiyā orimatīre antarahito pārimatīre paccuṭṭhāsi saddhiṃ bhikkhusaṅghena. Addasā kho bhagavā te manusse appekacce nāvaṃ pariyesante appekacce uḷumpaṃ pariyesante appekacce kullaṃ bandhante apārā pāraṃ gantukāme. Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi –

‘‘যে তরন্তি অণ্ণৰং সরং, সেতুং কত্ৰান ৰিসজ্জ পল্ললানি।

‘‘Ye taranti aṇṇavaṃ saraṃ, setuṃ katvāna visajja pallalāni;

কুল্লঞ্হি জনো বন্ধতি 55, তিণ্ণা 56 মেধাৰিনো জনা’’তি॥

Kullañhi jano bandhati 57, tiṇṇā 58 medhāvino janā’’ti.

পঠমভাণৰারো।

Paṭhamabhāṇavāro.

অরিযসচ্চকথা

Ariyasaccakathā

১৫৫. অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘আযামানন্দ, যেন কোটিগামো তেনুপসঙ্কমিস্সামা’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পচ্চস্সোসি। অথ খো ভগৰা মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন কোটিগামো তদৰসরি। তত্র সুদং ভগৰা কোটিগামে ৰিহরতি। তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি –

155. Atha kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘āyāmānanda, yena koṭigāmo tenupasaṅkamissāmā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ yena koṭigāmo tadavasari. Tatra sudaṃ bhagavā koṭigāme viharati. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi –

‘‘চতুন্নং , ভিক্খৰে, অরিযসচ্চানং অননুবোধা অপ্পটিৰেধা এৰমিদং দীঘমদ্ধানং সন্ধাৰিতং সংসরিতং মমঞ্চেৰ তুম্হাকঞ্চ। কতমেসং চতুন্নং? দুক্খস্স, ভিক্খৰে, অরিযসচ্চস্স অননুবোধা অপ্পটিৰেধা এৰমিদং দীঘমদ্ধানং সন্ধাৰিতং সংসরিতং মমঞ্চেৰ তুম্হাকঞ্চ। দুক্খসমুদযস্স, ভিক্খৰে, অরিযসচ্চস্স অননুবোধা অপ্পটিৰেধা এৰমিদং দীঘমদ্ধানং সন্ধাৰিতং সংসরিতং মমঞ্চেৰ তুম্হাকঞ্চ। দুক্খনিরোধস্স, ভিক্খৰে, অরিযসচ্চস্স অননুবোধা অপ্পটিৰেধা এৰমিদং দীঘমদ্ধানং সন্ধাৰিতং সংসরিতং মমঞ্চেৰ তুম্হাকঞ্চ। দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদায, ভিক্খৰে, অরিযসচ্চস্স অননুবোধা অপ্পটিৰেধা এৰমিদং দীঘমদ্ধানং সন্ধাৰিতং সংসরিতং মমঞ্চেৰ তুম্হাকঞ্চ। তযিদং, ভিক্খৰে, দুক্খং অরিযসচ্চং অনুবুদ্ধং পটিৰিদ্ধং, দুক্খসমুদযং 59 অরিযসচ্চং অনুবুদ্ধং পটিৰিদ্ধং, দুক্খনিরোধং 60 অরিযসচ্চং অনুবুদ্ধং পটিৰিদ্ধং, দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং অনুবুদ্ধং পটিৰিদ্ধং, উচ্ছিন্না ভৰতণ্হা, খীণা ভৰনেত্তি, নত্থিদানি পুনব্ভৰো’’তি। ইদমৰোচ ভগৰা। ইদং ৰত্ৰান সুগতো অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –

‘‘Catunnaṃ , bhikkhave, ariyasaccānaṃ ananubodhā appaṭivedhā evamidaṃ dīghamaddhānaṃ sandhāvitaṃ saṃsaritaṃ mamañceva tumhākañca. Katamesaṃ catunnaṃ? Dukkhassa, bhikkhave, ariyasaccassa ananubodhā appaṭivedhā evamidaṃ dīghamaddhānaṃ sandhāvitaṃ saṃsaritaṃ mamañceva tumhākañca. Dukkhasamudayassa, bhikkhave, ariyasaccassa ananubodhā appaṭivedhā evamidaṃ dīghamaddhānaṃ sandhāvitaṃ saṃsaritaṃ mamañceva tumhākañca. Dukkhanirodhassa, bhikkhave, ariyasaccassa ananubodhā appaṭivedhā evamidaṃ dīghamaddhānaṃ sandhāvitaṃ saṃsaritaṃ mamañceva tumhākañca. Dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya, bhikkhave, ariyasaccassa ananubodhā appaṭivedhā evamidaṃ dīghamaddhānaṃ sandhāvitaṃ saṃsaritaṃ mamañceva tumhākañca. Tayidaṃ, bhikkhave, dukkhaṃ ariyasaccaṃ anubuddhaṃ paṭividdhaṃ, dukkhasamudayaṃ 61 ariyasaccaṃ anubuddhaṃ paṭividdhaṃ, dukkhanirodhaṃ 62 ariyasaccaṃ anubuddhaṃ paṭividdhaṃ, dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ anubuddhaṃ paṭividdhaṃ, ucchinnā bhavataṇhā, khīṇā bhavanetti, natthidāni punabbhavo’’ti. Idamavoca bhagavā. Idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –

‘‘চতুন্নং অরিযসচ্চানং, যথাভূতং অদস্সনা।

‘‘Catunnaṃ ariyasaccānaṃ, yathābhūtaṃ adassanā;

সংসিতং দীঘমদ্ধানং, তাসু তাস্ৰেৰ জাতিসু॥

Saṃsitaṃ dīghamaddhānaṃ, tāsu tāsveva jātisu.

তানি এতানি দিট্ঠানি, ভৰনেত্তি সমূহতা।

Tāni etāni diṭṭhāni, bhavanetti samūhatā;

উচ্ছিন্নং মূলং দুক্খস্স, নত্থি দানি পুনব্ভৰো’’তি॥

Ucchinnaṃ mūlaṃ dukkhassa, natthi dāni punabbhavo’’ti.

তত্রপি সুদং ভগৰা কোটিগামে ৰিহরন্তো এতদেৰ বহুলং ভিক্খূনং ধম্মিং কথং করোতি – ‘‘ইতি সীলং, ইতি সমাধি, ইতি পঞ্ঞা। সীলপরিভাৰিতো সমাধি মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো। সমাধিপরিভাৰিতা পঞ্ঞা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা। পঞ্ঞাপরিভাৰিতং চিত্তং সম্মদেৰ আসৰেহি ৰিমুচ্চতি, সেয্যথিদং – কামাসৰা, ভৰাসৰা, অৰিজ্জাসৰা’’তি।

Tatrapi sudaṃ bhagavā koṭigāme viharanto etadeva bahulaṃ bhikkhūnaṃ dhammiṃ kathaṃ karoti – ‘‘iti sīlaṃ, iti samādhi, iti paññā. Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṃso. Samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṃsā. Paññāparibhāvitaṃ cittaṃ sammadeva āsavehi vimuccati, seyyathidaṃ – kāmāsavā, bhavāsavā, avijjāsavā’’ti.

অনাৰত্তিধম্মসম্বোধিপরাযণা

Anāvattidhammasambodhiparāyaṇā

১৫৬. অথ খো ভগৰা কোটিগামে যথাভিরন্তং ৰিহরিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘আযামানন্দ, যেন নাতিকা 63 তেনুপঙ্কমিস্সামা’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পচ্চস্সোসি। অথ খো ভগৰা মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন নাতিকা তদৰসরি। তত্রপি সুদং ভগৰা নাতিকে ৰিহরতি গিঞ্জকাৰসথে। অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি। একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সাল়্হো নাম, ভন্তে, ভিক্খু নাতিকে কালঙ্কতো, তস্স কা গতি, কো অভিসম্পরাযো? নন্দা নাম, ভন্তে, ভিক্খুনী নাতিকে কালঙ্কতা, তস্সা কা গতি, কো অভিসম্পরাযো? সুদত্তো নাম, ভন্তে, উপাসকো নাতিকে কালঙ্কতো, তস্স কা গতি, কো অভিসম্পরাযো? সুজাতা নাম, ভন্তে, উপাসিকা নাতিকে কালঙ্কতা, তস্সা কা গতি , কো অভিসম্পরাযো? কুক্কুটো 64 নাম, ভন্তে, উপাসকো নাতিকে কালঙ্কতো, তস্স কা গতি, কো অভিসম্পরাযো? কাল়িম্বো 65 নাম, ভন্তে, উপাসকো…পে॰… নিকটো নাম, ভন্তে, উপাসকো… কটিস্সহো 66 নাম, ভন্তে, উপাসকো… তুট্ঠো নাম, ভন্তে, উপাসকো… সন্তুট্ঠো নাম, ভন্তে, উপাসকো… ভদ্দো 67 নাম, ভন্তে, উপাসকো… সুভদ্দো 68 নাম, ভন্তে, উপাসকো নাতিকে কালঙ্কতো, তস্স কা গতি, কো অভিসম্পরাযো’’তি?

156. Atha kho bhagavā koṭigāme yathābhirantaṃ viharitvā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘āyāmānanda, yena nātikā 69 tenupaṅkamissāmā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ yena nātikā tadavasari. Tatrapi sudaṃ bhagavā nātike viharati giñjakāvasathe. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sāḷho nāma, bhante, bhikkhu nātike kālaṅkato, tassa kā gati, ko abhisamparāyo? Nandā nāma, bhante, bhikkhunī nātike kālaṅkatā, tassā kā gati, ko abhisamparāyo? Sudatto nāma, bhante, upāsako nātike kālaṅkato, tassa kā gati, ko abhisamparāyo? Sujātā nāma, bhante, upāsikā nātike kālaṅkatā, tassā kā gati , ko abhisamparāyo? Kukkuṭo 70 nāma, bhante, upāsako nātike kālaṅkato, tassa kā gati, ko abhisamparāyo? Kāḷimbo 71 nāma, bhante, upāsako…pe… nikaṭo nāma, bhante, upāsako… kaṭissaho 72 nāma, bhante, upāsako… tuṭṭho nāma, bhante, upāsako… santuṭṭho nāma, bhante, upāsako… bhaddo 73 nāma, bhante, upāsako… subhaddo 74 nāma, bhante, upāsako nātike kālaṅkato, tassa kā gati, ko abhisamparāyo’’ti?

১৫৭. ‘‘সাল়্হো, আনন্দ, ভিক্খু আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহাসি। নন্দা, আনন্দ, ভিক্খুনী পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকা তত্থ পরিনিব্বাযিনী অনাৰত্তিধম্মা তস্মা লোকা। সুদত্তো, আনন্দ, উপাসকো তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা রাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামী সকিদেৰ ইমং লোকং আগন্ত্ৰা দুক্খস্সন্তং করিস্সতি। সুজাতা, আনন্দ, উপাসিকা তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা সোতাপন্না অৰিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপরাযণা 75। কুক্কুটো, আনন্দ, উপাসকো পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকো তত্থ পরিনিব্বাযী অনাৰত্তিধম্মো তস্মা লোকা। কাল়িম্বো, আনন্দ, উপাসকো…পে॰… নিকটো, আনন্দ, উপাসকো… কটিস্সহো , আনন্দ, উপাসকো… তুট্ঠো, আনন্দ, উপাসকো … সন্তুট্ঠো, আনন্দ, উপাসকো… ভদ্দো, আনন্দ, উপাসকো… সুভদ্দো, আনন্দ, উপাসকো পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকো তত্থ পরিনিব্বাযী অনাৰত্তিধম্মো তস্মা লোকা । পরোপঞ্ঞাসং, আনন্দ, নাতিকে উপাসকা কালঙ্কতা, পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকা তত্থ পরিনিব্বাযিনো অনাৰত্তিধম্মা তস্মা লোকা। সাধিকা নৰুতি 76, আনন্দ, নাতিকে উপাসকা কালঙ্কতা তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা রাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামিনো সকিদেৰ ইমং লোকং আগন্ত্ৰা দুক্খস্সন্তং করিস্সন্তি। সাতিরেকানি 77, আনন্দ, পঞ্চসতানি নাতিকে উপাসকা কালঙ্কতা, তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা সোতাপন্না অৰিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপরাযণা।

157. ‘‘Sāḷho, ānanda, bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. Nandā, ānanda, bhikkhunī pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātikā tattha parinibbāyinī anāvattidhammā tasmā lokā. Sudatto, ānanda, upāsako tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā rāgadosamohānaṃ tanuttā sakadāgāmī sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karissati. Sujātā, ānanda, upāsikā tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpannā avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyaṇā 78. Kukkuṭo, ānanda, upāsako pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā. Kāḷimbo, ānanda, upāsako…pe… nikaṭo, ānanda, upāsako… kaṭissaho , ānanda, upāsako… tuṭṭho, ānanda, upāsako … santuṭṭho, ānanda, upāsako… bhaddo, ānanda, upāsako… subhaddo, ānanda, upāsako pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā . Paropaññāsaṃ, ānanda, nātike upāsakā kālaṅkatā, pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātikā tattha parinibbāyino anāvattidhammā tasmā lokā. Sādhikā navuti 79, ānanda, nātike upāsakā kālaṅkatā tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā rāgadosamohānaṃ tanuttā sakadāgāmino sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karissanti. Sātirekāni 80, ānanda, pañcasatāni nātike upāsakā kālaṅkatā, tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpannā avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyaṇā.

ধম্মাদাসধম্মপরিযাযা

Dhammādāsadhammapariyāyā

১৫৮. ‘‘অনচ্ছরিযং খো পনেতং, আনন্দ, যং মনুস্সভূতো কালঙ্করেয্য। তস্মিংযেৰ 81 কালঙ্কতে তথাগতং উপসঙ্কমিত্ৰা এতমত্থং পুচ্ছিস্সথ, ৰিহেসা হেসা, আনন্দ, তথাগতস্স। তস্মাতিহানন্দ, ধম্মাদাসং নাম ধম্মপরিযাযং দেসেস্সামি, যেন সমন্নাগতো অরিযসাৰকো আকঙ্খমানো অত্তনাৰ অত্তানং ব্যাকরেয্য – ‘খীণনিরযোম্হি খীণতিরচ্ছানযোনি খীণপেত্তিৰিসযো খীণাপাযদুগ্গতিৰিনিপাতো, সোতাপন্নোহমস্মি অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো’তি।

158. ‘‘Anacchariyaṃ kho panetaṃ, ānanda, yaṃ manussabhūto kālaṅkareyya. Tasmiṃyeva 82 kālaṅkate tathāgataṃ upasaṅkamitvā etamatthaṃ pucchissatha, vihesā hesā, ānanda, tathāgatassa. Tasmātihānanda, dhammādāsaṃ nāma dhammapariyāyaṃ desessāmi, yena samannāgato ariyasāvako ākaṅkhamāno attanāva attānaṃ byākareyya – ‘khīṇanirayomhi khīṇatiracchānayoni khīṇapettivisayo khīṇāpāyaduggativinipāto, sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’ti.

১৫৯. ‘‘কতমো চ সো, আনন্দ, ধম্মাদাসো ধম্মপরিযাযো, যেন সমন্নাগতো অরিযসাৰকো আকঙ্খমানো অত্তনাৰ অত্তানং ব্যাকরেয্য – ‘খীণনিরযোম্হি খীণতিরচ্ছানযোনি খীণপেত্তিৰিসযো খীণাপাযদুগ্গতিৰিনিপাতো, সোতাপন্নোহমস্মি অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো’তি?

159. ‘‘Katamo ca so, ānanda, dhammādāso dhammapariyāyo, yena samannāgato ariyasāvako ākaṅkhamāno attanāva attānaṃ byākareyya – ‘khīṇanirayomhi khīṇatiracchānayoni khīṇapettivisayo khīṇāpāyaduggativinipāto, sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’ti?

‘‘ইধানন্দ , অরিযসাৰকো বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ‘ইতিপি সো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰিজ্জাচরণসম্পন্নো সুগতো লোকৰিদূ অনুত্তরো পুরিসদম্মসারথি সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা’তি।

‘‘Idhānanda , ariyasāvako buddhe aveccappasādena samannāgato hoti – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti.

‘‘ধম্মে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ‘স্ৰাক্খাতো ভগৰতা ধম্মো সন্দিট্ঠিকো অকালিকো এহিপস্সিকো ওপনেয্যিকো পচ্চত্তং ৰেদিতব্বো ৰিঞ্ঞূহী’তি।

‘‘Dhamme aveccappasādena samannāgato hoti – ‘svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’ti.

‘‘সঙ্ঘে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ‘সুপ্পটিপন্নো ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘো, উজুপ্পটিপন্নো ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘো, ঞাযপ্পটিপন্নো ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘো, সামীচিপ্পটিপন্নো ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘো যদিদং চত্তারি পুরিসযুগানি অট্ঠ পুরিসপুগ্গলা, এস ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘো আহুনেয্যো পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকরণীযো অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’তি।

‘‘Saṅghe aveccappasādena samannāgato hoti – ‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, ujuppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, ñāyappaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, sāmīcippaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho yadidaṃ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā, esa bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassā’ti.

‘‘অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি অচ্ছিদ্দেহি অসবলেহি অকম্মাসেহি ভুজিস্সেহি ৰিঞ্ঞূপসত্থেহি অপরামট্ঠেহি সমাধিসংৰত্তনিকেহি।

‘‘Ariyakantehi sīlehi samannāgato hoti akhaṇḍehi acchiddehi asabalehi akammāsehi bhujissehi viññūpasatthehi aparāmaṭṭhehi samādhisaṃvattanikehi.

‘‘অযং খো সো, আনন্দ, ধম্মাদাসো ধম্মপরিযাযো, যেন সমন্নাগতো অরিযসাৰকো আকঙ্খমানো অত্তনাৰ অত্তানং ব্যাকরেয্য – ‘খীণনিরযোম্হি খীণতিরচ্ছানযোনি খীণপেত্তিৰিসযো খীণাপাযদুগ্গতিৰিনিপাতো, সোতাপন্নোহমস্মি অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো’’’তি।

‘‘Ayaṃ kho so, ānanda, dhammādāso dhammapariyāyo, yena samannāgato ariyasāvako ākaṅkhamāno attanāva attānaṃ byākareyya – ‘khīṇanirayomhi khīṇatiracchānayoni khīṇapettivisayo khīṇāpāyaduggativinipāto, sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’’’ti.

তত্রপি সুদং ভগৰা নাতিকে ৰিহরন্তো গিঞ্জকাৰসথে এতদেৰ বহুলং ভিক্খূনং ধম্মিং কথং করোতি –

Tatrapi sudaṃ bhagavā nātike viharanto giñjakāvasathe etadeva bahulaṃ bhikkhūnaṃ dhammiṃ kathaṃ karoti –

‘‘ইতি সীলং ইতি সমাধি ইতি পঞ্ঞা। সীলপরিভাৰিতো সমাধি মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো। সমাধিপরিভাৰিতা পঞ্ঞা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা। পঞ্ঞাপরিভাৰিতং চিত্তং সম্মদেৰ আসৰেহি ৰিমুচ্চতি, সেয্যথিদং – কামাসৰা, ভৰাসৰা, অৰিজ্জাসৰা’’তি।

‘‘Iti sīlaṃ iti samādhi iti paññā. Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṃso. Samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṃsā. Paññāparibhāvitaṃ cittaṃ sammadeva āsavehi vimuccati, seyyathidaṃ – kāmāsavā, bhavāsavā, avijjāsavā’’ti.

১৬০. অথ খো ভগৰা নাতিকে যথাভিরন্তং ৰিহরিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘আযামানন্দ, যেন ৰেসালী তেনুপসঙ্কমিস্সামা’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পচ্চস্সোসি। অথ খো ভগৰা মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন ৰেসালী তদৰসরি। তত্র সুদং ভগৰা ৰেসালিযং ৰিহরতি অম্বপালিৰনে। তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি –

160. Atha kho bhagavā nātike yathābhirantaṃ viharitvā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘āyāmānanda, yena vesālī tenupasaṅkamissāmā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ yena vesālī tadavasari. Tatra sudaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati ambapālivane. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi –

‘‘সতো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰিহরেয্য সম্পজানো, অযং ৰো অম্হাকং অনুসাসনী। কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সতো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং। ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সী…পে॰… চিত্তে চিত্তানুপস্সী…পে॰… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং। এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সতো হোতি।

‘‘Sato, bhikkhave, bhikkhu vihareyya sampajāno, ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanī. Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sato hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Vedanāsu vedanānupassī…pe… citte cittānupassī…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sato hoti.

‘‘কথঞ্চ , ভিক্খৰে, ভিক্খু সম্পজানো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অভিক্কন্তে পটিক্কন্তে সম্পজানকারী হোতি, আলোকিতে ৰিলোকিতে সম্পজানকারী হোতি, সমিঞ্জিতে পসারিতে সম্পজানকারী হোতি, সঙ্ঘাটিপত্তচীৰরধারণে সম্পজানকারী হোতি, অসিতে পীতে খাযিতে সাযিতে সম্পজানকারী হোতি, উচ্চারপস্সাৰকম্মে সম্পজানকারী হোতি, গতে ঠিতে নিসিন্নে সুত্তে জাগরিতে ভাসিতে তুণ্হীভাৰে সম্পজানকারী হোতি। এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সম্পজানো হোতি। সতো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰিহরেয্য সম্পজানো, অযং ৰো অম্হাকং অনুসাসনী’’তি।

‘‘Kathañca , bhikkhave, bhikkhu sampajāno hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sampajāno hoti. Sato, bhikkhave, bhikkhu vihareyya sampajāno, ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanī’’ti.

অম্বপালীগণিকা

Ambapālīgaṇikā

১৬১. অস্সোসি খো অম্বপালী গণিকা – ‘‘ভগৰা কির ৰেসালিং অনুপ্পত্তো ৰেসালিযং ৰিহরতি ময্হং অম্বৰনে’’তি। অথ খো অম্বপালী গণিকা ভদ্দানি ভদ্দানি যানানি যোজাপেত্ৰা ভদ্দং ভদ্দং যানং অভিরুহিত্ৰা ভদ্দেহি ভদ্দেহি যানেহি ৰেসালিযা নিয্যাসি। যেন সকো আরামো তেন পাযাসি। যাৰতিকা যানস্স ভূমি, যানেন গন্ত্ৰা, যানা পচ্চোরোহিত্ৰা পত্তিকাৰ যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি। একমন্তং নিসিন্নং খো অম্বপালিং গণিকং ভগৰা ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি। অথ খো অম্বপালী গণিকা ভগৰতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতা সমাদপিতা সমুত্তেজিতা সম্পহংসিতা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অধিৰাসেতু মে, ভন্তে, ভগৰা স্ৰাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি। অধিৰাসেসি ভগৰা তুণ্হীভাৰেন। অথ খো অম্বপালী গণিকা ভগৰতো অধিৰাসনং ৰিদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি।

161. Assosi kho ambapālī gaṇikā – ‘‘bhagavā kira vesāliṃ anuppatto vesāliyaṃ viharati mayhaṃ ambavane’’ti. Atha kho ambapālī gaṇikā bhaddāni bhaddāni yānāni yojāpetvā bhaddaṃ bhaddaṃ yānaṃ abhiruhitvā bhaddehi bhaddehi yānehi vesāliyā niyyāsi. Yena sako ārāmo tena pāyāsi. Yāvatikā yānassa bhūmi, yānena gantvā, yānā paccorohitvā pattikāva yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho ambapāliṃ gaṇikaṃ bhagavā dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṃsesi. Atha kho ambapālī gaṇikā bhagavatā dhammiyā kathāya sandassitā samādapitā samuttejitā sampahaṃsitā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘adhivāsetu me, bhante, bhagavā svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. Atha kho ambapālī gaṇikā bhagavato adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi.

অস্সোসুং খো ৰেসালিকা লিচ্ছৰী – ‘‘ভগৰা কির ৰেসালিং অনুপ্পত্তো ৰেসালিযং ৰিহরতি অম্বপালিৰনে’’তি। অথ খো তে লিচ্ছৰী ভদ্দানি ভদ্দানি যানানি যোজাপেত্ৰা ভদ্দং ভদ্দং যানং অভিরুহিত্ৰা ভদ্দেহি ভদ্দেহি যানেহি ৰেসালিযা নিয্যিংসু। তত্র একচ্চে লিচ্ছৰী নীলা হোন্তি নীলৰণ্ণা নীলৰত্থা নীলালঙ্কারা, একচ্চে লিচ্ছৰী পীতা হোন্তি পীতৰণ্ণা পীতৰত্থা পীতালঙ্কারা, একচ্চে লিচ্ছৰী লোহিতা হোন্তি লোহিতৰণ্ণা লোহিতৰত্থা লোহিতালঙ্কারা, একচ্চে লিচ্ছৰী ওদাতা হোন্তি ওদাতৰণ্ণা ওদাতৰত্থা ওদাতালঙ্কারা। অথ খো অম্বপালী গণিকা দহরানং দহরানং লিচ্ছৰীনং অক্খেন অক্খং চক্কেন চক্কং যুগেন যুগং পটিৰট্টেসি 83। অথ খো তে লিচ্ছৰী অম্বপালিং গণিকং এতদৰোচুং – ‘‘কিং, জে অম্বপালি , দহরানং দহরানং লিচ্ছৰীনং অক্খেন অক্খং চক্কেন চক্কং যুগেন যুগং পটিৰট্টেসী’’তি? ‘‘তথা হি পন মে, অয্যপুত্তা, ভগৰা নিমন্তিতো স্ৰাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি। ‘‘দেহি, জে অম্বপালি, এতং 84 ভত্তং সতসহস্সেনা’’তি। ‘‘সচেপি মে, অয্যপুত্তা, ৰেসালিং সাহারং দস্সথ 85, এৰমহং তং 86 ভত্তং ন দস্সামী’’তি 87। অথ খো তে লিচ্ছৰী অঙ্গুলিং ফোটেসুং – ‘‘জিতম্হ 88 ৰত ভো অম্বকায, জিতম্হ ৰত ভো অম্বকাযা’’তি 89

Assosuṃ kho vesālikā licchavī – ‘‘bhagavā kira vesāliṃ anuppatto vesāliyaṃ viharati ambapālivane’’ti. Atha kho te licchavī bhaddāni bhaddāni yānāni yojāpetvā bhaddaṃ bhaddaṃ yānaṃ abhiruhitvā bhaddehi bhaddehi yānehi vesāliyā niyyiṃsu. Tatra ekacce licchavī nīlā honti nīlavaṇṇā nīlavatthā nīlālaṅkārā, ekacce licchavī pītā honti pītavaṇṇā pītavatthā pītālaṅkārā, ekacce licchavī lohitā honti lohitavaṇṇā lohitavatthā lohitālaṅkārā, ekacce licchavī odātā honti odātavaṇṇā odātavatthā odātālaṅkārā. Atha kho ambapālī gaṇikā daharānaṃ daharānaṃ licchavīnaṃ akkhena akkhaṃ cakkena cakkaṃ yugena yugaṃ paṭivaṭṭesi 90. Atha kho te licchavī ambapāliṃ gaṇikaṃ etadavocuṃ – ‘‘kiṃ, je ambapāli , daharānaṃ daharānaṃ licchavīnaṃ akkhena akkhaṃ cakkena cakkaṃ yugena yugaṃ paṭivaṭṭesī’’ti? ‘‘Tathā hi pana me, ayyaputtā, bhagavā nimantito svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā’’ti. ‘‘Dehi, je ambapāli, etaṃ 91 bhattaṃ satasahassenā’’ti. ‘‘Sacepi me, ayyaputtā, vesāliṃ sāhāraṃ dassatha 92, evamahaṃ taṃ 93 bhattaṃ na dassāmī’’ti 94. Atha kho te licchavī aṅguliṃ phoṭesuṃ – ‘‘jitamha 95 vata bho ambakāya, jitamha vata bho ambakāyā’’ti 96.

অথ খো তে লিচ্ছৰী যেন অম্বপালিৰনং তেন পাযিংসু। অদ্দসা খো ভগৰা তে লিচ্ছৰী দূরতোৰ আগচ্ছন্তে। দিস্ৰান ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘যেসং 97, ভিক্খৰে, ভিক্খূনং দেৰা তাৰতিংসা অদিট্ঠপুব্বা, ওলোকেথ, ভিক্খৰে, লিচ্ছৰিপরিসং; অপলোকেথ, ভিক্খৰে , লিচ্ছৰিপরিসং; উপসংহরথ, ভিক্খৰে, লিচ্ছৰিপরিসং – তাৰতিংসসদিস’’ন্তি। অথ খো তে লিচ্ছৰী যাৰতিকা যানস্স ভূমি, যানেন গন্ত্ৰা, যানা পচ্চোরোহিত্ৰা পত্তিকাৰ যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু। একমন্তং নিসিন্নে খো তে লিচ্ছৰী ভগৰা ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি। অথ খো তে লিচ্ছৰী ভগৰতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতা সমাদপিতা সমুত্তেজিতা সম্পহংসিতা ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘অধিৰাসেতু নো, ভন্তে, ভগৰা স্ৰাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি। অথ খো ভগৰা তে লিচ্ছৰী এতদৰোচ – ‘‘অধিৰুত্থং 98 খো মে, লিচ্ছৰী, স্ৰাতনায অম্বপালিযা গণিকায ভত্ত’’ন্তি। অথ খো তে লিচ্ছৰী অঙ্গুলিং ফোটেসুং – ‘‘জিতম্হ ৰত ভো অম্বকায, জিতম্হ ৰত ভো অম্বকাযা’’তি। অথ খো তে লিচ্ছৰী ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কমিংসু।

Atha kho te licchavī yena ambapālivanaṃ tena pāyiṃsu. Addasā kho bhagavā te licchavī dūratova āgacchante. Disvāna bhikkhū āmantesi – ‘‘yesaṃ 99, bhikkhave, bhikkhūnaṃ devā tāvatiṃsā adiṭṭhapubbā, oloketha, bhikkhave, licchaviparisaṃ; apaloketha, bhikkhave , licchaviparisaṃ; upasaṃharatha, bhikkhave, licchaviparisaṃ – tāvatiṃsasadisa’’nti. Atha kho te licchavī yāvatikā yānassa bhūmi, yānena gantvā, yānā paccorohitvā pattikāva yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinne kho te licchavī bhagavā dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṃsesi. Atha kho te licchavī bhagavatā dhammiyā kathāya sandassitā samādapitā samuttejitā sampahaṃsitā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘adhivāsetu no, bhante, bhagavā svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā’’ti. Atha kho bhagavā te licchavī etadavoca – ‘‘adhivutthaṃ 100 kho me, licchavī, svātanāya ambapāliyā gaṇikāya bhatta’’nti. Atha kho te licchavī aṅguliṃ phoṭesuṃ – ‘‘jitamha vata bho ambakāya, jitamha vata bho ambakāyā’’ti. Atha kho te licchavī bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkamiṃsu.

১৬২. অথ খো অম্বপালী গণিকা তস্সা রত্তিযা অচ্চযেন সকে আরামে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৰা ভগৰতো কালং আরোচাপেসি – ‘‘কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি। অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন অম্বপালিযা গণিকায নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি। অথ খো অম্বপালী গণিকা বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেসি সম্পৰারেসি। অথ খো অম্বপালী গণিকা ভগৰন্তং ভুত্তাৰিং ওনীতপত্তপাণিং অঞ্ঞতরং নীচং আসনং গহেত্ৰা একমন্তং নিসীদি। একমন্তং নিসিন্না খো অম্বপালী গণিকা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইমাহং, ভন্তে, আরামং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স দম্মী’’তি। পটিগ্গহেসি ভগৰা আরামং। অথ খো ভগৰা অম্বপালিং গণিকং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৰা সমাদপেত্ৰা সমুত্তেজেত্ৰা সম্পহংসেত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামি। তত্রপি সুদং ভগৰা ৰেসালিযং ৰিহরন্তো অম্বপালিৰনে এতদেৰ বহুলং ভিক্খূনং ধম্মিং কথং করোতি – ‘‘ইতি সীলং, ইতি সমাধি, ইতি পঞ্ঞা। সীলপরিভাৰিতো সমাধি মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো। সমাধিপরিভাৰিতা পঞ্ঞা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা। পঞ্ঞাপরিভাৰিতং চিত্তং সম্মদেৰ আসৰেহি ৰিমুচ্চতি, সেয্যথিদং – কামাসৰা, ভৰাসৰা, অৰিজ্জাসৰা’’তি।

162. Atha kho ambapālī gaṇikā tassā rattiyā accayena sake ārāme paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṃ ārocāpesi – ‘‘kālo, bhante, niṭṭhitaṃ bhatta’’nti. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṃ bhikkhusaṅghena yena ambapāliyā gaṇikāya nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho ambapālī gaṇikā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi. Atha kho ambapālī gaṇikā bhagavantaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ aññataraṃ nīcaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnā kho ambapālī gaṇikā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘imāhaṃ, bhante, ārāmaṃ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dammī’’ti. Paṭiggahesi bhagavā ārāmaṃ. Atha kho bhagavā ambapāliṃ gaṇikaṃ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Tatrapi sudaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharanto ambapālivane etadeva bahulaṃ bhikkhūnaṃ dhammiṃ kathaṃ karoti – ‘‘iti sīlaṃ, iti samādhi, iti paññā. Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṃso. Samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṃsā. Paññāparibhāvitaṃ cittaṃ sammadeva āsavehi vimuccati, seyyathidaṃ – kāmāsavā, bhavāsavā, avijjāsavā’’ti.

ৰেল়ুৰগামৰস্সূপগমনং

Veḷuvagāmavassūpagamanaṃ

১৬৩. অথ খো ভগৰা অম্বপালিৰনে যথাভিরন্তং ৰিহরিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘আযামানন্দ, যেন ৰেল়ুৰগামকো 101 তেনুপসঙ্কমিস্সামা’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পচ্চস্সোসি। অথ খো ভগৰা মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন ৰেল়ুৰগামকো তদৰসরি। তত্র সুদং ভগৰা ৰেল়ুৰগামকে ৰিহরতি। তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘এথ তুম্হে, ভিক্খৰে, সমন্তা ৰেসালিং যথামিত্তং যথাসন্দিট্ঠং যথাসম্ভত্তং ৰস্সং উপেথ 102। অহং পন ইধেৰ ৰেল়ুৰগামকে ৰস্সং উপগচ্ছামী’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা সমন্তা ৰেসালিং যথামিত্তং যথাসন্দিট্ঠং যথাসম্ভত্তং ৰস্সং উপগচ্ছিংসু। ভগৰা পন তত্থেৰ ৰেল়ুৰগামকে ৰস্সং উপগচ্ছি।

163. Atha kho bhagavā ambapālivane yathābhirantaṃ viharitvā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘āyāmānanda, yena veḷuvagāmako 103 tenupasaṅkamissāmā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ yena veḷuvagāmako tadavasari. Tatra sudaṃ bhagavā veḷuvagāmake viharati. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘etha tumhe, bhikkhave, samantā vesāliṃ yathāmittaṃ yathāsandiṭṭhaṃ yathāsambhattaṃ vassaṃ upetha 104. Ahaṃ pana idheva veḷuvagāmake vassaṃ upagacchāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paṭissutvā samantā vesāliṃ yathāmittaṃ yathāsandiṭṭhaṃ yathāsambhattaṃ vassaṃ upagacchiṃsu. Bhagavā pana tattheva veḷuvagāmake vassaṃ upagacchi.

১৬৪. অথ খো ভগৰতো ৰস্সূপগতস্স খরো আবাধো উপ্পজ্জি, বাল়্হা ৰেদনা ৰত্তন্তি মারণন্তিকা। তা সুদং ভগৰা সতো সম্পজানো অধিৰাসেসি অৰিহঞ্ঞমানো। অথ খো ভগৰতো এতদহোসি – ‘‘ন খো মেতং পতিরূপং, য্ৰাহং অনামন্তেত্ৰা উপট্ঠাকে অনপলোকেত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘং পরিনিব্বাযেয্যং। যংনূনাহং ইমং আবাধং ৰীরিযেন পটিপণামেত্ৰা জীৰিতসঙ্খারং অধিট্ঠায ৰিহরেয্য’’ন্তি। অথ খো ভগৰা তং আবাধং ৰীরিযেন পটিপণামেত্ৰা জীৰিতসঙ্খারং অধিট্ঠায ৰিহাসি। অথ খো ভগৰতো সো আবাধো পটিপস্সম্ভি। অথ খো ভগৰা গিলানা ৰুট্ঠিতো 105 অচিরৰুট্ঠিতো গেলঞ্ঞা ৰিহারা নিক্খম্ম ৰিহারপচ্ছাযাযং পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি। অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি। একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘দিট্ঠো মে, ভন্তে, ভগৰতো ফাসু; দিট্ঠং মে, ভন্তে, ভগৰতো খমনীযং, অপি চ মে, ভন্তে, মধুরকজাতো ৰিয কাযো। দিসাপি মে ন পক্খাযন্তি; ধম্মাপি মং ন পটিভন্তি ভগৰতো গেলঞ্ঞেন, অপি চ মে, ভন্তে, অহোসি কাচিদেৰ অস্সাসমত্তা – ‘ন তাৰ ভগৰা পরিনিব্বাযিস্সতি, ন যাৰ ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘং আরব্ভ কিঞ্চিদেৰ উদাহরতী’’’তি।

164. Atha kho bhagavato vassūpagatassa kharo ābādho uppajji, bāḷhā vedanā vattanti māraṇantikā. Tā sudaṃ bhagavā sato sampajāno adhivāsesi avihaññamāno. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘na kho metaṃ patirūpaṃ, yvāhaṃ anāmantetvā upaṭṭhāke anapaloketvā bhikkhusaṅghaṃ parinibbāyeyyaṃ. Yaṃnūnāhaṃ imaṃ ābādhaṃ vīriyena paṭipaṇāmetvā jīvitasaṅkhāraṃ adhiṭṭhāya vihareyya’’nti. Atha kho bhagavā taṃ ābādhaṃ vīriyena paṭipaṇāmetvā jīvitasaṅkhāraṃ adhiṭṭhāya vihāsi. Atha kho bhagavato so ābādho paṭipassambhi. Atha kho bhagavā gilānā vuṭṭhito 106 aciravuṭṭhito gelaññā vihārā nikkhamma vihārapacchāyāyaṃ paññatte āsane nisīdi. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘diṭṭho me, bhante, bhagavato phāsu; diṭṭhaṃ me, bhante, bhagavato khamanīyaṃ, api ca me, bhante, madhurakajāto viya kāyo. Disāpi me na pakkhāyanti; dhammāpi maṃ na paṭibhanti bhagavato gelaññena, api ca me, bhante, ahosi kācideva assāsamattā – ‘na tāva bhagavā parinibbāyissati, na yāva bhagavā bhikkhusaṅghaṃ ārabbha kiñcideva udāharatī’’’ti.

১৬৫. ‘‘কিং পনানন্দ, ভিক্খুসঙ্ঘো মযি পচ্চাসীসতি 107? দেসিতো, আনন্দ, মযা ধম্মো অনন্তরং অবাহিরং করিত্ৰা। নত্থানন্দ, তথাগতস্স ধম্মেসু আচরিযমুট্ঠি। যস্স নূন, আনন্দ, এৰমস্স – ‘অহং ভিক্খুসঙ্ঘং পরিহরিস্সামী’তি ৰা ‘মমুদ্দেসিকো ভিক্খুসঙ্ঘো’তি ৰা, সো নূন, আনন্দ, ভিক্খুসঙ্ঘং আরব্ভ কিঞ্চিদেৰ উদাহরেয্য। তথাগতস্স খো, আনন্দ, ন এৰং হোতি – ‘অহং ভিক্খুসঙ্ঘং পরিহরিস্সামী’তি ৰা ‘মমুদ্দেসিকো ভিক্খুসঙ্ঘো’তি ৰা। সকিং 108, আনন্দ, তথাগতো ভিক্খুসঙ্ঘং আরব্ভ কিঞ্চিদেৰ উদাহরিস্সতি। অহং খো পনানন্দ, এতরহি জিণ্ণো ৰুদ্ধো মহল্লকো অদ্ধগতো ৰযোঅনুপ্পত্তো। আসীতিকো মে ৰযো ৰত্ততি। সেয্যথাপি, আনন্দ, জজ্জরসকটং ৰেঠমিস্সকেন 109 যাপেতি, এৰমেৰ খো, আনন্দ, ৰেঠমিস্সকেন মঞ্ঞে তথাগতস্স কাযো যাপেতি। যস্মিং, আনন্দ, সমযে তথাগতো সব্বনিমিত্তানং অমনসিকারা একচ্চানং ৰেদনানং নিরোধা অনিমিত্তং চেতোসমাধিং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, ফাসুতরো, আনন্দ, তস্মিং সমযে তথাগতস্স কাযো হোতি। তস্মাতিহানন্দ, অত্তদীপা ৰিহরথ অত্তসরণা অনঞ্ঞসরণা, ধম্মদীপা ধম্মসরণা অনঞ্ঞসরণা। কথঞ্চানন্দ, ভিক্খু অত্তদীপো ৰিহরতি অত্তসরণো অনঞ্ঞসরণো, ধম্মদীপো ধম্মসরণো অনঞ্ঞসরণো? ইধানন্দ, ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি অতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং। ৰেদনাসু…পে॰… চিত্তে…পে॰… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং। এৰং খো, আনন্দ, ভিক্খু অত্তদীপো ৰিহরতি অত্তসরণো অনঞ্ঞসরণো, ধম্মদীপো ধম্মসরণো অনঞ্ঞসরণো । যে হি কেচি, আনন্দ, এতরহি ৰা মম ৰা অচ্চযেন অত্তদীপা ৰিহরিস্সন্তি অত্তসরণা অনঞ্ঞসরণা, ধম্মদীপা ধম্মসরণা অনঞ্ঞসরণা, তমতগ্গে মে তে, আনন্দ, ভিক্খূ ভৰিস্সন্তি যে কেচি সিক্খাকামা’’তি।

165. ‘‘Kiṃ panānanda, bhikkhusaṅgho mayi paccāsīsati 110? Desito, ānanda, mayā dhammo anantaraṃ abāhiraṃ karitvā. Natthānanda, tathāgatassa dhammesu ācariyamuṭṭhi. Yassa nūna, ānanda, evamassa – ‘ahaṃ bhikkhusaṅghaṃ pariharissāmī’ti vā ‘mamuddesiko bhikkhusaṅgho’ti vā, so nūna, ānanda, bhikkhusaṅghaṃ ārabbha kiñcideva udāhareyya. Tathāgatassa kho, ānanda, na evaṃ hoti – ‘ahaṃ bhikkhusaṅghaṃ pariharissāmī’ti vā ‘mamuddesiko bhikkhusaṅgho’ti vā. Sakiṃ 111, ānanda, tathāgato bhikkhusaṅghaṃ ārabbha kiñcideva udāharissati. Ahaṃ kho panānanda, etarahi jiṇṇo vuddho mahallako addhagato vayoanuppatto. Āsītiko me vayo vattati. Seyyathāpi, ānanda, jajjarasakaṭaṃ veṭhamissakena 112 yāpeti, evameva kho, ānanda, veṭhamissakena maññe tathāgatassa kāyo yāpeti. Yasmiṃ, ānanda, samaye tathāgato sabbanimittānaṃ amanasikārā ekaccānaṃ vedanānaṃ nirodhā animittaṃ cetosamādhiṃ upasampajja viharati, phāsutaro, ānanda, tasmiṃ samaye tathāgatassa kāyo hoti. Tasmātihānanda, attadīpā viharatha attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā. Kathañcānanda, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo? Idhānanda, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati atāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Evaṃ kho, ānanda, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo . Ye hi keci, ānanda, etarahi vā mama vā accayena attadīpā viharissanti attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā, tamatagge me te, ānanda, bhikkhū bhavissanti ye keci sikkhākāmā’’ti.

দুতিযভাণৰারো।

Dutiyabhāṇavāro.

নিমিত্তোভাসকথা

Nimittobhāsakathā

১৬৬. অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায ৰেসালিং পিণ্ডায পাৰিসি। ৰেসালিযং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘গণ্হাহি, আনন্দ, নিসীদনং, যেন চাপালং চেতিযং 113 তেনুপসঙ্কমিস্সাম দিৰা ৰিহারাযা’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা নিসীদনং আদায ভগৰন্তং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধি। অথ খো ভগৰা যেন চাপালং চেতিযং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি। আযস্মাপি খো আনন্দো ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি।

166. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṃ piṇḍāya pāvisi. Vesāliyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘gaṇhāhi, ānanda, nisīdanaṃ, yena cāpālaṃ cetiyaṃ 114 tenupasaṅkamissāma divā vihārāyā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā nisīdanaṃ ādāya bhagavantaṃ piṭṭhito piṭṭhito anubandhi. Atha kho bhagavā yena cāpālaṃ cetiyaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Āyasmāpi kho ānando bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi.

১৬৭. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং আনন্দং ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘রমণীযা, আনন্দ, ৰেসালী, রমণীযং উদেনং চেতিযং, রমণীযং গোতমকং চেতিযং, রমণীযং সত্তম্বং 115 চেতিযং, রমণীযং বহুপুত্তং চেতিযং, রমণীযং সারন্দদং চেতিযং, রমণীযং চাপালং চেতিযং। যস্স কস্সচি, আনন্দ, চত্তারো ইদ্ধিপাদা ভাৰিতা বহুলীকতা যানীকতা ৰত্থুকতা অনুট্ঠিতা পরিচিতা সুসমারদ্ধা, সো আকঙ্খমানো কপ্পং ৰা তিট্ঠেয্য কপ্পাৰসেসং ৰা। তথাগতস্স খো, আনন্দ, চত্তারো ইদ্ধিপাদা ভাৰিতা বহুলীকতা যানীকতা ৰত্থুকতা অনুট্ঠিতা পরিচিতা সুসমারদ্ধা, সো আকঙ্খমানো 116, আনন্দ, তথাগতো কপ্পং ৰা তিট্ঠেয্য কপ্পাৰসেসং ৰা’’তি। এৰম্পি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতা ওল়ারিকে নিমিত্তে কযিরমানে ওল়ারিকে ওভাসে কযিরমানে নাসক্খি পটিৰিজ্ঝিতুং; ন ভগৰন্তং যাচি – ‘‘তিট্ঠতু, ভন্তে, ভগৰা কপ্পং, তিট্ঠতু সুগতো কপ্পং বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৰমনুস্সান’’ন্তি, যথা তং মারেন পরিযুট্ঠিতচিত্তো। দুতিযম্পি খো ভগৰা…পে॰… ততিযম্পি খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘রমণীযা, আনন্দ, ৰেসালী, রমণীযং উদেনং চেতিযং, রমণীযং গোতমকং চেতিযং, রমণীযং সত্তম্বং চেতিযং, রমণীযং বহুপুত্তং চেতিযং, রমণীযং সারন্দদং চেতিযং, রমণীযং চাপালং চেতিযং। যস্স কস্সচি, আনন্দ, চত্তারো ইদ্ধিপাদা ভাৰিতা বহুলীকতা যানীকতা ৰত্থুকতা অনুট্ঠিতা পরিচিতা সুসমারদ্ধা, সো আকঙ্খমানো কপ্পং ৰা তিট্ঠেয্য কপ্পাৰসেসং ৰা। তথাগতস্স খো, আনন্দ, চত্তারো ইদ্ধিপাদা ভাৰিতা বহুলীকতা যানীকতা ৰত্থুকতা অনুট্ঠিতা পরিচিতা সুসমারদ্ধা, সো আকঙ্খমানো, আনন্দ, তথাগতো কপ্পং ৰা তিট্ঠেয্য কপ্পাৰসেসং ৰা’’তি। এৰম্পি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতা ওল়ারিকে নিমিত্তে কযিরমানে ওল়ারিকে ওভাসে কযিরমানে নাসক্খি পটিৰিজ্ঝিতুং ; ন ভগৰন্তং যাচি – ‘‘তিট্ঠতু , ভন্তে, ভগৰা কপ্পং, তিট্ঠতু সুগতো কপ্পং বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৰমনুস্সান’’ন্তি, যথা তং মারেন পরিযুট্ঠিতচিত্তো। অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘গচ্ছ ত্ৰং, আনন্দ, যস্সদানি কালং মঞ্ঞসী’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা অৰিদূরে অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে নিসীদি।

167. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ ānandaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘ramaṇīyā, ānanda, vesālī, ramaṇīyaṃ udenaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ gotamakaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ sattambaṃ 117 cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ bahuputtaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ sārandadaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ cāpālaṃ cetiyaṃ. Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā. Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno 118, ānanda, tathāgato kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā’’ti. Evampi kho āyasmā ānando bhagavatā oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṃ; na bhagavantaṃ yāci – ‘‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṃ, tiṭṭhatu sugato kappaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’’nti, yathā taṃ mārena pariyuṭṭhitacitto. Dutiyampi kho bhagavā…pe… tatiyampi kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘ramaṇīyā, ānanda, vesālī, ramaṇīyaṃ udenaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ gotamakaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ sattambaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ bahuputtaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ sārandadaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ cāpālaṃ cetiyaṃ. Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā. Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā’’ti. Evampi kho āyasmā ānando bhagavatā oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṃ ; na bhagavantaṃ yāci – ‘‘tiṭṭhatu , bhante, bhagavā kappaṃ, tiṭṭhatu sugato kappaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’’nti, yathā taṃ mārena pariyuṭṭhitacitto. Atha kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘gaccha tvaṃ, ānanda, yassadāni kālaṃ maññasī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā avidūre aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi.

মারযাচনকথা

Mārayācanakathā

১৬৮. অথ খো মারো পাপিমা অচিরপক্কন্তে আযস্মন্তে আনন্দে যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি। একমন্তং ঠিতো খো মারো পাপিমা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘পরিনিব্বাতুদানি, ভন্তে, ভগৰা, পরিনিব্বাতু সুগতো, পরিনিব্বানকালো দানি, ভন্তে, ভগৰতো। ভাসিতা খো পনেসা, ভন্তে, ভগৰতা ৰাচা – ‘ন তাৰাহং, পাপিম, পরিনিব্বাযিস্সামি, যাৰ মে ভিক্খূ ন সাৰকা ভৰিস্সন্তি ৰিযত্তা ৰিনীতা ৰিসারদা বহুস্সুতা ধম্মধরা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচারিনো, সকং আচরিযকং উগ্গহেত্ৰা আচিক্খিস্সন্তি দেসেস্সন্তি পঞ্ঞপেস্সন্তি পট্ঠপেস্সন্তি ৰিৰরিস্সন্তি ৰিভজিস্সন্তি উত্তানী 119 করিস্সন্তি, উপ্পন্নং পরপ্পৰাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৰা সপ্পাটিহারিযং ধম্মং দেসেস্সন্তী’তি । এতরহি খো পন, ভন্তে, ভিক্খূ ভগৰতো সাৰকা ৰিযত্তা ৰিনীতা ৰিসারদা বহুস্সুতা ধম্মধরা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচারিনো, সকং আচরিযকং উগ্গহেত্ৰা আচিক্খন্তি দেসেন্তি পঞ্ঞপেন্তি পট্ঠপেন্তি ৰিৰরন্তি ৰিভজন্তি উত্তানীকরোন্তি, উপ্পন্নং পরপ্পৰাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৰা সপ্পাটিহারিযং ধম্মং দেসেন্তি। পরিনিব্বাতুদানি, ভন্তে, ভগৰা, পরিনিব্বাতু সুগতো, পরিনিব্বানকালোদানি, ভন্তে, ভগৰতো।

168. Atha kho māro pāpimā acirapakkante āyasmante ānande yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho māro pāpimā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘parinibbātudāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato. Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā – ‘na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me bhikkhū na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānī 120 karissanti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desessantī’ti . Etarahi kho pana, bhante, bhikkhū bhagavato sāvakā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desenti. Parinibbātudāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālodāni, bhante, bhagavato.

‘‘ভাসিতা খো পনেসা, ভন্তে, ভগৰতা ৰাচা – ‘ন তাৰাহং, পাপিম, পরিনিব্বাযিস্সামি, যাৰ মে ভিক্খুনিযো ন সাৰিকা ভৰিস্সন্তি ৰিযত্তা ৰিনীতা ৰিসারদা বহুস্সুতা ধম্মধরা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচারিনিযো, সকং আচরিযকং উগ্গহেত্ৰা আচিক্খিস্সন্তি দেসেস্সন্তি পঞ্ঞপেস্সন্তি পট্ঠপেস্সন্তি ৰিৰরিস্সন্তি ৰিভজিস্সন্তি উত্তানীকরিস্সন্তি, উপ্পন্নং পরপ্পৰাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৰা সপ্পাটিহারিযং ধম্মং দেসেস্সন্তী’তি । এতরহি খো পন, ভন্তে, ভিক্খুনিযো ভগৰতো সাৰিকা ৰিযত্তা ৰিনীতা ৰিসারদা বহুস্সুতা ধম্মধরা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচারিনিযো , সকং আচরিযকং উগ্গহেত্ৰা আচিক্খন্তি দেসেন্তি পঞ্ঞপেন্তি পট্ঠপেন্তি ৰিৰরন্তি ৰিভজন্তি উত্তানীকরোন্তি, উপ্পন্নং পরপ্পৰাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৰা সপ্পাটিহারিযং ধম্মং দেসেন্তি। পরিনিব্বাতুদানি, ভন্তে, ভগৰা, পরিনিব্বাতু সুগতো, পরিনিব্বানকালোদানি, ভন্তে, ভগৰতো।

‘‘Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā – ‘na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me bhikkhuniyo na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desessantī’ti . Etarahi kho pana, bhante, bhikkhuniyo bhagavato sāvikā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo , sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desenti. Parinibbātudāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālodāni, bhante, bhagavato.

‘‘ভাসিতা খো পনেসা, ভন্তে, ভগৰতা ৰাচা – ‘ন তাৰাহং, পাপিম, পরিনিব্বাযিস্সামি, যাৰ মে উপাসকা ন সাৰকা ভৰিস্সন্তি ৰিযত্তা ৰিনীতা ৰিসারদা বহুস্সুতা ধম্মধরা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচারিনো, সকং আচরিযকং উগ্গহেত্ৰা আচিক্খিস্সন্তি দেসেস্সন্তি পঞ্ঞপেস্সন্তি পট্ঠপেস্সন্তি ৰিৰরিস্সন্তি ৰিভজিস্সন্তি উত্তানীকরিস্সন্তি, উপ্পন্নং পরপ্পৰাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৰা সপ্পাটিহারিযং ধম্মং দেসেস্সন্তী’তি। এতরহি খো পন, ভন্তে, উপাসকা ভগৰতো সাৰকা ৰিযত্তা ৰিনীতা ৰিসারদা বহুস্সুতা ধম্মধরা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচারিনো, সকং আচরিযকং উগ্গহেত্ৰা আচিক্খন্তি দেসেন্তি পঞ্ঞপেন্তি পট্ঠপেন্তি ৰিৰরন্তি ৰিভজন্তি উত্তানীকরোন্তি, উপ্পন্নং পরপ্পৰাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৰা সপ্পাটিহারিযং ধম্মং দেসেন্তি। পরিনিব্বাতুদানি , ভন্তে, ভগৰা, পরিনিব্বাতু সুগতো, পরিনিব্বানকালোদানি , ভন্তে, ভগৰতো।

‘‘Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā – ‘na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me upāsakā na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desessantī’ti. Etarahi kho pana, bhante, upāsakā bhagavato sāvakā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desenti. Parinibbātudāni , bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālodāni , bhante, bhagavato.

‘‘ভাসিতা খো পনেসা, ভন্তে, ভগৰতা ৰাচা – ‘ন তাৰাহং, পাপিম পরিনিব্বাযিস্সামি, যাৰ মে উপাসিকা ন সাৰিকা ভৰিস্সন্তি ৰিযত্তা ৰিনীতা ৰিসারদা বহুস্সুতা ধম্মধরা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচারিনিযো, সকং আচরিযকং উগ্গহেত্ৰা আচিক্খিস্সন্তি দেসেস্সন্তি পঞ্ঞপেস্সন্তি পট্ঠপেস্সন্তি ৰিৰরিস্সন্তি ৰিভজিস্সন্তি উত্তানীকরিস্সন্তি, উপ্পন্নং পরপ্পৰাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৰা সপ্পাটিহারিযং ধম্মং দেসেস্সন্তী’তি। এতরহি খো পন, ভন্তে, উপাসিকা ভগৰতো সাৰিকা ৰিযত্তা ৰিনীতা ৰিসারদা বহুস্সুতা ধম্মধরা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচারিনিযো, সকং আচরিযকং উগ্গহেত্ৰা আচিক্খন্তি দেসেন্তি পঞ্ঞপেন্তি পট্ঠপেন্তি ৰিৰরন্তি ৰিভজন্তি উত্তানীকরোন্তি, উপ্পন্নং পরপ্পৰাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৰা সপ্পাটিহারিযং ধম্মং দেসেন্তি। পরিনিব্বাতুদানি, ভন্তে, ভগৰা, পরিনিব্বাতু সুগতো, পরিনিব্বানকালোদানি, ভন্তে, ভগৰতো।

‘‘Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā – ‘na tāvāhaṃ, pāpima parinibbāyissāmi, yāva me upāsikā na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desessantī’ti. Etarahi kho pana, bhante, upāsikā bhagavato sāvikā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desenti. Parinibbātudāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālodāni, bhante, bhagavato.

‘‘ভাসিতা খো পনেসা, ভন্তে, ভগৰতা ৰাচা – ‘ন তাৰাহং, পাপিম, পরিনিব্বাযিস্সামি , যাৰ মে ইদং ব্রহ্মচরিযং ন ইদ্ধং চেৰ ভৰিস্সতি ফীতঞ্চ ৰিত্থারিকং বাহুজঞ্ঞং পুথুভূতং যাৰ দেৰমনুস্সেহি সুপ্পকাসিত’ন্তি। এতরহি খো পন, ভন্তে, ভগৰতো ব্রহ্মচরিযং ইদ্ধং চেৰ ফীতঞ্চ ৰিত্থারিকং বাহুজঞ্ঞং পুথুভূতং, যাৰ দেৰমনুস্সেহি সুপ্পকাসিতং। পরিনিব্বাতুদানি, ভন্তে, ভগৰা, পরিনিব্বাতু সুগতো, পরিনিব্বানকালোদানি, ভন্তে, ভগৰতো’’তি ।

‘‘Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā – ‘na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi , yāva me idaṃ brahmacariyaṃ na iddhaṃ ceva bhavissati phītañca vitthārikaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ yāva devamanussehi suppakāsita’nti. Etarahi kho pana, bhante, bhagavato brahmacariyaṃ iddhaṃ ceva phītañca vitthārikaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ, yāva devamanussehi suppakāsitaṃ. Parinibbātudāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālodāni, bhante, bhagavato’’ti .

এৰং ৰুত্তে ভগৰা মারং পাপিমন্তং এতদৰোচ – ‘‘অপ্পোস্সুক্কো ত্ৰং, পাপিম, হোহি, ন চিরং তথাগতস্স পরিনিব্বানং ভৰিস্সতি। ইতো তিণ্ণং মাসানং অচ্চযেন তথাগতো পরিনিব্বাযিস্সতী’’তি।

Evaṃ vutte bhagavā māraṃ pāpimantaṃ etadavoca – ‘‘appossukko tvaṃ, pāpima, hohi, na ciraṃ tathāgatassa parinibbānaṃ bhavissati. Ito tiṇṇaṃ māsānaṃ accayena tathāgato parinibbāyissatī’’ti.

আযুসঙ্খারওস্সজ্জনং

Āyusaṅkhāraossajjanaṃ

১৬৯. অথ খো ভগৰা চাপালে চেতিযে সতো সম্পজানো আযুসঙ্খারং ওস্সজি। ওস্সট্ঠে চ ভগৰতা আযুসঙ্খারে মহাভূমিচালো অহোসি ভিংসনকো সলোমহংসো 121, দেৰদুন্দুভিযো 122 চ ফলিংসু । অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

169. Atha kho bhagavā cāpāle cetiye sato sampajāno āyusaṅkhāraṃ ossaji. Ossaṭṭhe ca bhagavatā āyusaṅkhāre mahābhūmicālo ahosi bhiṃsanako salomahaṃso 123, devadundubhiyo 124 ca phaliṃsu . Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi –

‘‘তুলমতুলঞ্চ সম্ভৰং, ভৰসঙ্খারমৰস্সজি মুনি।

‘‘Tulamatulañca sambhavaṃ, bhavasaṅkhāramavassaji muni;

অজ্ঝত্তরতো সমাহিতো, অভিন্দি কৰচমিৰত্তসম্ভৰ’’ন্তি॥

Ajjhattarato samāhito, abhindi kavacamivattasambhava’’nti.

মহাভূমিচালহেতু

Mahābhūmicālahetu

১৭০. অথ খো আযস্মতো আনন্দস্স এতদহোসি – ‘‘অচ্ছরিযং ৰত ভো, অব্ভুতং ৰত ভো, মহা ৰতাযং ভূমিচালো; সুমহা ৰতাযং ভূমিচালো ভিংসনকো সলোমহংসো; দেৰদুন্দুভিযো চ ফলিংসু। কো নু খো হেতু কো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৰাযা’’তি?

170. Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi – ‘‘acchariyaṃ vata bho, abbhutaṃ vata bho, mahā vatāyaṃ bhūmicālo; sumahā vatāyaṃ bhūmicālo bhiṃsanako salomahaṃso; devadundubhiyo ca phaliṃsu. Ko nu kho hetu ko paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāyā’’ti?

অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি, একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অচ্ছরিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে, মহা ৰতাযং, ভন্তে, ভূমিচালো; সুমহা ৰতাযং , ভন্তে, ভূমিচালো ভিংসনকো সলোমহংসো; দেৰদুন্দুভিযো চ ফলিংসু। কো নু খো, ভন্তে , হেতু কো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৰাযা’’তি?

Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi, ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante, mahā vatāyaṃ, bhante, bhūmicālo; sumahā vatāyaṃ , bhante, bhūmicālo bhiṃsanako salomahaṃso; devadundubhiyo ca phaliṃsu. Ko nu kho, bhante , hetu ko paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāyā’’ti?

১৭১. ‘‘অট্ঠ খো ইমে, আনন্দ, হেতূ, অট্ঠ পচ্চযা মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৰায। কতমে অট্ঠ? অযং, আনন্দ, মহাপথৰী উদকে পতিট্ঠিতা, উদকং ৰাতে পতিট্ঠিতং, ৰাতো আকাসট্ঠো। হোতি খো সো, আনন্দ, সমযো, যং মহাৰাতা ৰাযন্তি। মহাৰাতা ৰাযন্তা উদকং কম্পেন্তি। উদকং কম্পিতং পথৰিং কম্পেতি। অযং পঠমো হেতু পঠমো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৰায।

171. ‘‘Aṭṭha kho ime, ānanda, hetū, aṭṭha paccayā mahato bhūmicālassa pātubhāvāya. Katame aṭṭha? Ayaṃ, ānanda, mahāpathavī udake patiṭṭhitā, udakaṃ vāte patiṭṭhitaṃ, vāto ākāsaṭṭho. Hoti kho so, ānanda, samayo, yaṃ mahāvātā vāyanti. Mahāvātā vāyantā udakaṃ kampenti. Udakaṃ kampitaṃ pathaviṃ kampeti. Ayaṃ paṭhamo hetu paṭhamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

‘‘পুন চপরং, আনন্দ, সমণো ৰা হোতি ব্রাহ্মণো ৰা ইদ্ধিমা চেতোৰসিপ্পত্তো, দেৰো ৰা মহিদ্ধিকো মহানুভাৰো, তস্স পরিত্তা পথৰীসঞ্ঞা ভাৰিতা হোতি, অপ্পমাণা আপোসঞ্ঞা। সো ইমং পথৰিং কম্পেতি সঙ্কম্পেতি সম্পকম্পেতি সম্পৰেধেতি। অযং দুতিযো হেতু দুতিযো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৰায।

‘‘Puna caparaṃ, ānanda, samaṇo vā hoti brāhmaṇo vā iddhimā cetovasippatto, devo vā mahiddhiko mahānubhāvo, tassa parittā pathavīsaññā bhāvitā hoti, appamāṇā āposaññā. So imaṃ pathaviṃ kampeti saṅkampeti sampakampeti sampavedheti. Ayaṃ dutiyo hetu dutiyo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

‘‘পুন চপরং, আনন্দ, যদা বোধিসত্তো তুসিতকাযা চৰিত্ৰা সতো সম্পজানো মাতুকুচ্ছিং ওক্কমতি, তদাযং পথৰী কম্পতি সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৰেধতি। অযং ততিযো হেতু ততিযো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৰায।

‘‘Puna caparaṃ, ānanda, yadā bodhisatto tusitakāyā cavitvā sato sampajāno mātukucchiṃ okkamati, tadāyaṃ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati. Ayaṃ tatiyo hetu tatiyo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

‘‘পুন চপরং, আনন্দ, যদা বোধিসত্তো সতো সম্পজানো মাতুকুচ্ছিস্মা নিক্খমতি, তদাযং পথৰী কম্পতি সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৰেধতি। অযং চতুত্থো হেতু চতুত্থো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৰায।

‘‘Puna caparaṃ, ānanda, yadā bodhisatto sato sampajāno mātukucchismā nikkhamati, tadāyaṃ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati. Ayaṃ catuttho hetu catuttho paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

‘‘পুন চপরং, আনন্দ, যদা তথাগতো অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝতি, তদাযং পথৰী কম্পতি সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৰেধতি। অযং পঞ্চমো হেতু পঞ্চমো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৰায।

‘‘Puna caparaṃ, ānanda, yadā tathāgato anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhati, tadāyaṃ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati. Ayaṃ pañcamo hetu pañcamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

‘‘পুন চপরং, আনন্দ, যদা তথাগতো অনুত্তরং ধম্মচক্কং পৰত্তেতি, তদাযং পথৰী কম্পতি সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৰেধতি। অযং ছট্ঠো হেতু ছট্ঠো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৰায।

‘‘Puna caparaṃ, ānanda, yadā tathāgato anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavatteti, tadāyaṃ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati. Ayaṃ chaṭṭho hetu chaṭṭho paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

‘‘পুন চপরং, আনন্দ, যদা তথাগতো সতো সম্পজানো আযুসঙ্খারং ওস্সজ্জতি, তদাযং পথৰী কম্পতি সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৰেধতি। অযং সত্তমো হেতু সত্তমো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৰায।

‘‘Puna caparaṃ, ānanda, yadā tathāgato sato sampajāno āyusaṅkhāraṃ ossajjati, tadāyaṃ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati. Ayaṃ sattamo hetu sattamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

‘‘পুন চপরং, আনন্দ, যদা তথাগতো অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বাযতি, তদাযং পথৰী কম্পতি সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৰেধতি। অযং অট্ঠমো হেতু অট্ঠমো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৰায। ইমে খো, আনন্দ, অট্ঠ হেতূ, অট্ঠ পচ্চযা মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৰাযা’’তি।

‘‘Puna caparaṃ, ānanda, yadā tathāgato anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati, tadāyaṃ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati. Ayaṃ aṭṭhamo hetu aṭṭhamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya. Ime kho, ānanda, aṭṭha hetū, aṭṭha paccayā mahato bhūmicālassa pātubhāvāyā’’ti.

অট্ঠ পরিসা

Aṭṭha parisā

১৭২. ‘‘অট্ঠ খো ইমা, আনন্দ, পরিসা। কতমা অট্ঠ? খত্তিযপরিসা, ব্রাহ্মণপরিসা, গহপতিপরিসা, সমণপরিসা, চাতুমহারাজিকপরিসা 125, তাৰতিংসপরিসা, মারপরিসা, ব্রহ্মপরিসা। অভিজানামি খো পনাহং, আনন্দ , অনেকসতং খত্তিযপরিসং উপসঙ্কমিতা। তত্রপি মযা সন্নিসিন্নপুব্বং চেৰ সল্লপিতপুব্বঞ্চ সাকচ্ছা চ সমাপজ্জিতপুব্বা । তত্থ যাদিসকো তেসং ৰণ্ণো হোতি, তাদিসকো ময্হং ৰণ্ণো হোতি। যাদিসকো তেসং সরো হোতি, তাদিসকো ময্হং সরো হোতি। ধম্মিযা কথায সন্দস্সেমি সমাদপেমি সমুত্তেজেমি সম্পহংসেমি। ভাসমানঞ্চ মং ন জানন্তি – ‘কো নু খো অযং ভাসতি দেৰো ৰা মনুস্সো ৰা’তি? ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৰা সমাদপেত্ৰা সমুত্তেজেত্ৰা সম্পহংসেত্ৰা অন্তরধাযামি। অন্তরহিতঞ্চ মং ন জানন্তি – ‘কো নু খো অযং অন্তরহিতো দেৰো ৰা মনুস্সো ৰা’তি? অভিজানামি খো পনাহং, আনন্দ, অনেকসতং ব্রাহ্মণপরিসং…পে॰… গহপতিপরিসং… সমণপরিসং… চাতুমহারাজিকপরিসং… তাৰতিংসপরিসং… মারপরিসং… ব্রহ্মপরিসং উপসঙ্কমিতা। তত্রপি মযা সন্নিসিন্নপুব্বং চেৰ সল্লপিতপুব্বঞ্চ সাকচ্ছা চ সমাপজ্জিতপুব্বা। তত্থ যাদিসকো তেসং ৰণ্ণো হোতি, তাদিসকো ময্হং ৰণ্ণো হোতি। যাদিসকো তেসং সরো হোতি, তাদিসকো ময্হং সরো হোতি। ধম্মিযা কথায সন্দস্সেমি সমাদপেমি সমুত্তেজেমি সম্পহংসেমি। ভাসমানঞ্চ মং ন জানন্তি – ‘কো নু খো অযং ভাসতি দেৰো ৰা মনুস্সো ৰা’তি? ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৰা সমাদপেত্ৰা সমুত্তেজেত্ৰা সম্পহংসেত্ৰা অন্তরধাযামি। অন্তরহিতঞ্চ মং ন জানন্তি – ‘কো নু খো অযং অন্তরহিতো দেৰো ৰা মনুস্সো ৰা’তি? ইমা খো, আনন্দ, অট্ঠ পরিসা।

172. ‘‘Aṭṭha kho imā, ānanda, parisā. Katamā aṭṭha? Khattiyaparisā, brāhmaṇaparisā, gahapatiparisā, samaṇaparisā, cātumahārājikaparisā 126, tāvatiṃsaparisā, māraparisā, brahmaparisā. Abhijānāmi kho panāhaṃ, ānanda , anekasataṃ khattiyaparisaṃ upasaṅkamitā. Tatrapi mayā sannisinnapubbaṃ ceva sallapitapubbañca sākacchā ca samāpajjitapubbā . Tattha yādisako tesaṃ vaṇṇo hoti, tādisako mayhaṃ vaṇṇo hoti. Yādisako tesaṃ saro hoti, tādisako mayhaṃ saro hoti. Dhammiyā kathāya sandassemi samādapemi samuttejemi sampahaṃsemi. Bhāsamānañca maṃ na jānanti – ‘ko nu kho ayaṃ bhāsati devo vā manusso vā’ti? Dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā antaradhāyāmi. Antarahitañca maṃ na jānanti – ‘ko nu kho ayaṃ antarahito devo vā manusso vā’ti? Abhijānāmi kho panāhaṃ, ānanda, anekasataṃ brāhmaṇaparisaṃ…pe… gahapatiparisaṃ… samaṇaparisaṃ… cātumahārājikaparisaṃ… tāvatiṃsaparisaṃ… māraparisaṃ… brahmaparisaṃ upasaṅkamitā. Tatrapi mayā sannisinnapubbaṃ ceva sallapitapubbañca sākacchā ca samāpajjitapubbā. Tattha yādisako tesaṃ vaṇṇo hoti, tādisako mayhaṃ vaṇṇo hoti. Yādisako tesaṃ saro hoti, tādisako mayhaṃ saro hoti. Dhammiyā kathāya sandassemi samādapemi samuttejemi sampahaṃsemi. Bhāsamānañca maṃ na jānanti – ‘ko nu kho ayaṃ bhāsati devo vā manusso vā’ti? Dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā antaradhāyāmi. Antarahitañca maṃ na jānanti – ‘ko nu kho ayaṃ antarahito devo vā manusso vā’ti? Imā kho, ānanda, aṭṭha parisā.

অট্ঠ অভিভাযতনানি

Aṭṭha abhibhāyatanāni

১৭৩. ‘‘অট্ঠ খো ইমানি, আনন্দ, অভিভাযতনানি। কতমানি অট্ঠ ? অজ্ঝত্তং রূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা রূপানি পস্সতি পরিত্তানি সুৰণ্ণদুব্বণ্ণানি। ‘তানি অভিভুয্য জানামি পস্সামী’তি এৰংসঞ্ঞী হোতি। ইদং পঠমং অভিভাযতনং।

173. ‘‘Aṭṭha kho imāni, ānanda, abhibhāyatanāni. Katamāni aṭṭha ? Ajjhattaṃ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ paṭhamaṃ abhibhāyatanaṃ.

‘‘অজ্ঝত্তং রূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা রূপানি পস্সতি অপ্পমাণানি সুৰণ্ণদুব্বণ্ণানি। ‘তানি অভিভুয্য জানামি পস্সামী’তি এৰংসঞ্ঞী হোতি। ইদং দুতিযং অভিভাযতনং।

‘‘Ajjhattaṃ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ dutiyaṃ abhibhāyatanaṃ.

‘‘অজ্ঝত্তং অরূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা রূপানি পস্সতি পরিত্তানি সুৰণ্ণদুব্বণ্ণানি। ‘তানি অভিভুয্য জানামি পস্সামী’তি এৰংসঞ্ঞী হোতি। ইদং ততিযং অভিভাযতনং।

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ tatiyaṃ abhibhāyatanaṃ.

‘‘অজ্ঝত্তং অরূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা রূপানি পস্সতি অপ্পমাণানি সুৰণ্ণদুব্বণ্ণানি। ‘তানি অভিভুয্য জানামি পস্সামী’তি এৰংসঞ্ঞী হোতি। ইদং চতুত্থং অভিভাযতনং।

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ catutthaṃ abhibhāyatanaṃ.

‘‘অজ্ঝত্তং অরূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা রূপানি পস্সতি নীলানি নীলৰণ্ণানি নীলনিদস্সনানি নীলনিভাসানি। সেয্যথাপি নাম উমাপুপ্ফং নীলং নীলৰণ্ণং নীলনিদস্সনং নীলনিভাসং। সেয্যথা ৰা পন তং ৰত্থং বারাণসেয্যকং উভতোভাগৰিমট্ঠং নীলং নীলৰণ্ণং নীলনিদস্সনং নীলনিভাসং। এৰমেৰ অজ্ঝত্তং অরূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা রূপানি পস্সতি নীলানি নীলৰণ্ণানি নীলনিদস্সনানি নীলনিভাসানি। ‘তানি অভিভুয্য জানামি পস্সামী’তি এৰংসঞ্ঞী হোতি। ইদং পঞ্চমং অভিভাযতনং।

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni. Seyyathāpi nāma umāpupphaṃ nīlaṃ nīlavaṇṇaṃ nīlanidassanaṃ nīlanibhāsaṃ. Seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ nīlaṃ nīlavaṇṇaṃ nīlanidassanaṃ nīlanibhāsaṃ. Evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ pañcamaṃ abhibhāyatanaṃ.

‘‘অজ্ঝত্তং অরূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা রূপানি পস্সতি পীতানি পীতৰণ্ণানি পীতনিদস্সনানি পীতনিভাসানি। সেয্যথাপি নাম কণিকারপুপ্ফং পীতং পীতৰণ্ণং পীতনিদস্সনং পীতনিভাসং। সেয্যথা ৰা পন তং ৰত্থং বারাণসেয্যকং উভতোভাগৰিমট্ঠং পীতং পীতৰণ্ণং পীতনিদস্সনং পীতনিভাসং। এৰমেৰ অজ্ঝত্তং অরূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা রূপানি পস্সতি পীতানি পীতৰণ্ণানি পীতনিদস্সনানি পীতনিভাসানি। ‘তানি অভিভুয্য জানামি পস্সামী’তি এৰংসঞ্ঞী হোতি। ইদং ছট্ঠং অভিভাযতনং।

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni. Seyyathāpi nāma kaṇikārapupphaṃ pītaṃ pītavaṇṇaṃ pītanidassanaṃ pītanibhāsaṃ. Seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ pītaṃ pītavaṇṇaṃ pītanidassanaṃ pītanibhāsaṃ. Evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ chaṭṭhaṃ abhibhāyatanaṃ.

‘‘অজ্ঝত্তং অরূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা রূপানি পস্সতি লোহিতকানি লোহিতকৰণ্ণানি লোহিতকনিদস্সনানি লোহিতকনিভাসানি। সেয্যথাপি নাম বন্ধুজীৰকপুপ্ফং লোহিতকং লোহিতকৰণ্ণং লোহিতকনিদস্সনং লোহিতকনিভাসং। সেয্যথা ৰা পন তং ৰত্থং বারাণসেয্যকং উভতোভাগৰিমট্ঠং লোহিতকং লোহিতকৰণ্ণং লোহিতকনিদস্সনং লোহিতকনিভাসং। এৰমেৰ অজ্ঝত্তং অরূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা রূপানি পস্সতি লোহিতকানি লোহিতকৰণ্ণানি লোহিতকনিদস্সনানি লোহিতকনিভাসানি। ‘তানি অভিভুয্য জানামি পস্সামী’তি এৰংসঞ্ঞী হোতি। ইদং সত্তমং অভিভাযতনং।

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni. Seyyathāpi nāma bandhujīvakapupphaṃ lohitakaṃ lohitakavaṇṇaṃ lohitakanidassanaṃ lohitakanibhāsaṃ. Seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ lohitakaṃ lohitakavaṇṇaṃ lohitakanidassanaṃ lohitakanibhāsaṃ. Evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ sattamaṃ abhibhāyatanaṃ.

‘‘অজ্ঝত্তং অরূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা রূপানি পস্সতি ওদাতানি ওদাতৰণ্ণানি ওদাতনিদস্সনানি ওদাতনিভাসানি। সেয্যথাপি নাম ওসধিতারকা ওদাতা ওদাতৰণ্ণা ওদাতনিদস্সনা ওদাতনিভাসা। সেয্যথা ৰা পন তং ৰত্থং বারাণসেয্যকং উভতোভাগৰিমট্ঠং ওদাতং ওদাতৰণ্ণং ওদাতনিদস্সনং ওদাতনিভাসং। এৰমেৰ অজ্ঝত্তং অরূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা রূপানি পস্সতি ওদাতানি ওদাতৰণ্ণানি ওদাতনিদস্সনানি ওদাতনিভাসানি। ‘তানি অভিভুয্য জানামি পস্সামী’তি এৰংসঞ্ঞী হোতি। ইদং অট্ঠমং অভিভাযতনং । ইমানি খো, আনন্দ, অট্ঠ অভিভাযতনানি।

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni. Seyyathāpi nāma osadhitārakā odātā odātavaṇṇā odātanidassanā odātanibhāsā. Seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ odātaṃ odātavaṇṇaṃ odātanidassanaṃ odātanibhāsaṃ. Evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ aṭṭhamaṃ abhibhāyatanaṃ . Imāni kho, ānanda, aṭṭha abhibhāyatanāni.

অট্ঠ ৰিমোক্খা

Aṭṭha vimokkhā

১৭৪. ‘‘অট্ঠ খো ইমে, আনন্দ, ৰিমোক্খা। কতমে অট্ঠ? রূপী রূপানি পস্সতি, অযং পঠমো ৰিমোক্খো। অজ্ঝত্তং অরূপসঞ্ঞী বহিদ্ধা রূপানি পস্সতি, অযং দুতিযো ৰিমোক্খো। সুভন্তেৰ অধিমুত্তো হোতি, অযং ততিযো ৰিমোক্খো। সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, অযং চতুত্থো ৰিমোক্খো। সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, অযং পঞ্চমো ৰিমোক্খো। সব্বসো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, অযং ছট্ঠো ৰিমোক্খো। সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি। অযং সত্তমো ৰিমোক্খো। সব্বসো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, অযং অট্ঠমো ৰিমোক্খো। ইমে খো, আনন্দ, অট্ঠ ৰিমোক্খা।

174. ‘‘Aṭṭha kho ime, ānanda, vimokkhā. Katame aṭṭha? Rūpī rūpāni passati, ayaṃ paṭhamo vimokkho. Ajjhattaṃ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passati, ayaṃ dutiyo vimokkho. Subhanteva adhimutto hoti, ayaṃ tatiyo vimokkho. Sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati, ayaṃ catuttho vimokkho. Sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati, ayaṃ pañcamo vimokkho. Sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati, ayaṃ chaṭṭho vimokkho. Sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ sattamo vimokkho. Sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati, ayaṃ aṭṭhamo vimokkho. Ime kho, ānanda, aṭṭha vimokkhā.

১৭৫. ‘‘একমিদাহং , আনন্দ, সমযং উরুৰেলাযং ৰিহরামি নজ্জা নেরঞ্জরায তীরে অজপালনিগ্রোধে পঠমাভিসম্বুদ্ধো। অথ খো, আনন্দ, মারো পাপিমা যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি। একমন্তং ঠিতো খো, আনন্দ, মারো পাপিমা মং এতদৰোচ – ‘পরিনিব্বাতুদানি, ভন্তে, ভগৰা; পরিনিব্বাতু সুগতো, পরিনিব্বানকালোদানি, ভন্তে, ভগৰতো’তি। এৰং ৰুত্তে অহং, আনন্দ, মারং পাপিমন্তং এতদৰোচং –

175. ‘‘Ekamidāhaṃ , ānanda, samayaṃ uruvelāyaṃ viharāmi najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhe paṭhamābhisambuddho. Atha kho, ānanda, māro pāpimā yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho, ānanda, māro pāpimā maṃ etadavoca – ‘parinibbātudāni, bhante, bhagavā; parinibbātu sugato, parinibbānakālodāni, bhante, bhagavato’ti. Evaṃ vutte ahaṃ, ānanda, māraṃ pāpimantaṃ etadavocaṃ –

‘‘‘ন তাৰাহং, পাপিম, পরিনিব্বাযিস্সামি, যাৰ মে ভিক্খূ ন সাৰকা ভৰিস্সন্তি ৰিযত্তা ৰিনীতা ৰিসারদা বহুস্সুতা ধম্মধরা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচারিনো, সকং আচরিযকং উগ্গহেত্ৰা আচিক্খিস্সন্তি দেসেস্সন্তি পঞ্ঞপেস্সন্তি পট্ঠপেস্সন্তি ৰিৰরিস্সন্তি ৰিভজিস্সন্তি উত্তানীকরিস্সন্তি, উপ্পন্নং পরপ্পৰাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৰা সপ্পাটিহারিযং ধম্মং দেসেস্সন্তি।

‘‘‘Na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me bhikkhū na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desessanti.

‘‘‘ন তাৰাহং, পাপিম, পরিনিব্বাযিস্সামি, যাৰ মে ভিক্খুনিযো ন সাৰিকা ভৰিস্সন্তি ৰিযত্তা ৰিনীতা ৰিসারদা বহুস্সুতা ধম্মধরা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচারিনিযো, সকং আচরিযকং উগ্গহেত্ৰা আচিক্খিস্সন্তি দেসেস্সন্তি পঞ্ঞপেস্সন্তি পট্ঠপেস্সন্তি ৰিৰরিস্সন্তি ৰিভজিস্সন্তি উত্তানীকরিস্সন্তি, উপ্পন্নং পরপ্পৰাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৰা সপ্পাটিহারিযং ধম্মং দেসেস্সন্তি।

‘‘‘Na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me bhikkhuniyo na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desessanti.

‘‘‘ন তাৰাহং, পাপিম, পরিনিব্বাযিস্সামি, যাৰ মে উপাসকা ন সাৰকা ভৰিস্সন্তি ৰিযত্তা ৰিনীতা ৰিসারদা বহুস্সুতা ধম্মধরা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচারিনো, সকং আচরিযকং উগ্গহেত্ৰা আচিক্খিস্সন্তি দেসেস্সন্তি পঞ্ঞপেস্সন্তি পট্ঠপেস্সন্তি ৰিৰরিস্সন্তি ৰিভজিস্সন্তি উত্তানীকরিস্সন্তি, উপ্পন্নং পরপ্পৰাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৰা সপ্পাটিহারিযং ধম্মং দেসেস্সন্তি।

‘‘‘Na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me upāsakā na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desessanti.

‘‘‘ন তাৰাহং, পাপিম, পরিনিব্বাযিস্সামি, যাৰ মে উপাসিকা ন সাৰিকা ভৰিস্সন্তি ৰিযত্তা ৰিনীতা ৰিসারদা বহুস্সুতা ধম্মধরা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচারিনিযো, সকং আচরিযকং উগ্গহেত্ৰা আচিক্খিস্সন্তি দেসেস্সন্তি পঞ্ঞপেস্সন্তি পট্ঠপেস্সন্তি ৰিৰরিস্সন্তি ৰিভজিস্সন্তি উত্তানীকরিস্সন্তি, উপ্পন্নং পরপ্পৰাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৰা সপ্পাটিহারিযং ধম্মং দেসেস্সন্তি।

‘‘‘Na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me upāsikā na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desessanti.

‘‘‘ন তাৰাহং, পাপিম, পরিনিব্বাযিস্সামি, যাৰ মে ইদং ব্রহ্মচরিযং ন ইদ্ধঞ্চেৰ ভৰিস্সতি ফীতঞ্চ ৰিত্থারিকং বাহুজঞ্ঞং পুথুভূতং যাৰ দেৰমনুস্সেহি সুপ্পকাসিত’ন্তি।

‘‘‘Na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me idaṃ brahmacariyaṃ na iddhañceva bhavissati phītañca vitthārikaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ yāva devamanussehi suppakāsita’nti.

১৭৬. ‘‘ইদানেৰ খো, আনন্দ, অজ্জ চাপালে চেতিযে মারো পাপিমা যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি। একমন্তং ঠিতো খো, আনন্দ, মারো পাপিমা মং এতদৰোচ – ‘পরিনিব্বাতুদানি, ভন্তে, ভগৰা, পরিনিব্বাতু সুগতো, পরিনিব্বানকালোদানি, ভন্তে, ভগৰতো। ভাসিতা খো পনেসা, ভন্তে, ভগৰতা ৰাচা – ‘‘ন তাৰাহং, পাপিম , পরিনিব্বাযিস্সামি , যাৰ মে ভিক্খূ ন সাৰকা ভৰিস্সন্তি…পে॰… যাৰ মে ভিক্খুনিযো ন সাৰিকা ভৰিস্সন্তি…পে॰… যাৰ মে উপাসকা ন সাৰকা ভৰিস্সন্তি…পে॰… যাৰ মে উপাসিকা ন সাৰিকা ভৰিস্সন্তি…পে॰… যাৰ মে ইদং ব্রহ্মচরিযং ন ইদ্ধঞ্চেৰ ভৰিস্সতি ফীতঞ্চ ৰিত্থারিকং বাহুজঞ্ঞং পুথুভূতং, যাৰ দেৰমনুস্সেহি সুপ্পকাসিত’’ন্তি। এতরহি খো পন, ভন্তে, ভগৰতো ব্রহ্মচরিযং ইদ্ধঞ্চেৰ ফীতঞ্চ ৰিত্থারিকং বাহুজঞ্ঞং পুথুভূতং, যাৰ দেৰমনুস্সেহি সুপ্পকাসিতং। পরিনিব্বাতুদানি, ভন্তে, ভগৰা, পরিনিব্বাতু সুগতো, পরিনিব্বানকালোদানি, ভন্তে, ভগৰতো’তি।

176. ‘‘Idāneva kho, ānanda, ajja cāpāle cetiye māro pāpimā yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho, ānanda, māro pāpimā maṃ etadavoca – ‘parinibbātudāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālodāni, bhante, bhagavato. Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā – ‘‘na tāvāhaṃ, pāpima , parinibbāyissāmi , yāva me bhikkhū na sāvakā bhavissanti…pe… yāva me bhikkhuniyo na sāvikā bhavissanti…pe… yāva me upāsakā na sāvakā bhavissanti…pe… yāva me upāsikā na sāvikā bhavissanti…pe… yāva me idaṃ brahmacariyaṃ na iddhañceva bhavissati phītañca vitthārikaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ, yāva devamanussehi suppakāsita’’nti. Etarahi kho pana, bhante, bhagavato brahmacariyaṃ iddhañceva phītañca vitthārikaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ, yāva devamanussehi suppakāsitaṃ. Parinibbātudāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālodāni, bhante, bhagavato’ti.

১৭৭. ‘‘এৰং ৰুত্তে, অহং, আনন্দ, মারং পাপিমন্তং এতদৰোচং – ‘অপ্পোস্সুক্কো ত্ৰং, পাপিম, হোহি, নচিরং তথাগতস্স পরিনিব্বানং ভৰিস্সতি। ইতো তিণ্ণং মাসানং অচ্চযেন তথাগতো পরিনিব্বাযিস্সতী’তি। ইদানেৰ খো, আনন্দ, অজ্জ চাপালে চেতিযে তথাগতেন সতেন সম্পজানেন আযুসঙ্খারো ওস্সট্ঠো’’তি।

177. ‘‘Evaṃ vutte, ahaṃ, ānanda, māraṃ pāpimantaṃ etadavocaṃ – ‘appossukko tvaṃ, pāpima, hohi, naciraṃ tathāgatassa parinibbānaṃ bhavissati. Ito tiṇṇaṃ māsānaṃ accayena tathāgato parinibbāyissatī’ti. Idāneva kho, ānanda, ajja cāpāle cetiye tathāgatena satena sampajānena āyusaṅkhāro ossaṭṭho’’ti.

আনন্দযাচনকথা

Ānandayācanakathā

১৭৮. এৰং ৰুত্তে আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘তিট্ঠতু, ভন্তে, ভগৰা কপ্পং, তিট্ঠতু সুগতো কপ্পং বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৰমনুস্সান’’ন্তি।

178. Evaṃ vutte āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṃ, tiṭṭhatu sugato kappaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’’nti.

‘‘অলংদানি, আনন্দ। মা তথাগতং যাচি, অকালোদানি, আনন্দ, তথাগতং যাচনাযা’’তি। দুতিযম্পি খো আযস্মা আনন্দো…পে॰… ততিযম্পি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘তিট্ঠতু, ভন্তে, ভগৰা কপ্পং, তিট্ঠতু সুগতো কপ্পং বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৰমনুস্সান’’ন্তি।

‘‘Alaṃdāni, ānanda. Mā tathāgataṃ yāci, akālodāni, ānanda, tathāgataṃ yācanāyā’’ti. Dutiyampi kho āyasmā ānando…pe… tatiyampi kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṃ, tiṭṭhatu sugato kappaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’’nti.

‘‘সদ্দহসি ত্ৰং, আনন্দ, তথাগতস্স বোধি’’ন্তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’। ‘‘অথ কিঞ্চরহি ত্ৰং, আনন্দ, তথাগতং যাৰততিযকং অভিনিপ্পীল়েসী’’তি? ‘‘সম্মুখা মেতং, ভন্তে, ভগৰতো সুতং সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যস্স কস্সচি, আনন্দ, চত্তারো ইদ্ধিপাদা ভাৰিতা বহুলীকতা যানীকতা ৰত্থুকতা অনুট্ঠিতা পরিচিতা সুসমারদ্ধা, সো আকঙ্খমানো কপ্পং ৰা তিট্ঠেয্য কপ্পাৰসেসং ৰা। তথাগতস্স খো, আনন্দ, চত্তারো ইদ্ধিপাদা ভাৰিতা বহুলীকতা যানীকতা ৰত্থুকতা অনুট্ঠিতা পরিচিতা সুসমারদ্ধা। সো আকঙ্খমানো, আনন্দ, তথাগতো কপ্পং ৰা তিট্ঠেয্য কপ্পাৰসেসং ৰা’’’তি। ‘‘সদ্দহসি ত্ৰং, আনন্দা’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’। ‘‘তস্মাতিহানন্দ, তুয্হেৰেতং দুক্কটং, তুয্হেৰেতং অপরদ্ধং, যং ত্ৰং তথাগতেন এৰং ওল়ারিকে নিমিত্তে কযিরমানে ওল়ারিকে ওভাসে কযিরমানে নাসক্খি পটিৰিজ্ঝিতুং, ন তথাগতং যাচি – ‘তিট্ঠতু, ভন্তে, ভগৰা কপ্পং, তিট্ঠতু সুগতো কপ্পং বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৰমনুস্সান’’ন্তি। সচে ত্ৰং, আনন্দ, তথাগতং যাচেয্যাসি, দ্ৰেৰ তে ৰাচা তথাগতো পটিক্খিপেয্য, অথ ততিযকং অধিৰাসেয্য। তস্মাতিহানন্দ, তুয্হেৰেতং দুক্কটং, তুয্হেৰেতং অপরদ্ধং।

‘‘Saddahasi tvaṃ, ānanda, tathāgatassa bodhi’’nti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Atha kiñcarahi tvaṃ, ānanda, tathāgataṃ yāvatatiyakaṃ abhinippīḷesī’’ti? ‘‘Sammukhā metaṃ, bhante, bhagavato sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ – ‘yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā. Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. So ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā’’’ti. ‘‘Saddahasi tvaṃ, ānandā’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Tasmātihānanda, tuyhevetaṃ dukkaṭaṃ, tuyhevetaṃ aparaddhaṃ, yaṃ tvaṃ tathāgatena evaṃ oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṃ, na tathāgataṃ yāci – ‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṃ, tiṭṭhatu sugato kappaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’’nti. Sace tvaṃ, ānanda, tathāgataṃ yāceyyāsi, dveva te vācā tathāgato paṭikkhipeyya, atha tatiyakaṃ adhivāseyya. Tasmātihānanda, tuyhevetaṃ dukkaṭaṃ, tuyhevetaṃ aparaddhaṃ.

১৭৯. ‘‘একমিদাহং, আনন্দ, সমযং রাজগহে ৰিহরামি গিজ্ঝকূটে পব্বতে। তত্রাপি খো তাহং, আনন্দ, আমন্তেসিং – ‘রমণীযং, আনন্দ, রাজগহং, রমণীযো, আনন্দ, গিজ্ঝকূটো পব্বতো। যস্স কস্সচি, আনন্দ, চত্তারো ইদ্ধিপাদা ভাৰিতা বহুলীকতা যানীকতা ৰত্থুকতা অনুট্ঠিতা পরিচিতা সুসমারদ্ধা, সো আকঙ্খমানো কপ্পং ৰা তিট্ঠেয্য কপ্পাৰসেসং ৰা। তথাগতস্স খো, আনন্দ, চত্তারো ইদ্ধিপাদা ভাৰিতা বহুলীকতা যানীকতা ৰত্থুকতা অনুট্ঠিতা পরিচিতা সুসমারদ্ধা, সো আকঙ্খমানো, আনন্দ, তথাগতো কপ্পং ৰা তিট্ঠেয্য কপ্পাৰসেসং ৰা’তি। এৰম্পি খো ত্ৰং, আনন্দ, তথাগতেন ওল়ারিকে নিমিত্তে কযিরমানে ওল়ারিকে ওভাসে কযিরমানে নাসক্খি পটিৰিজ্ঝিতুং, ন তথাগতং যাচি – ‘তিট্ঠতু, ভন্তে, ভগৰা কপ্পং, তিট্ঠতু সুগতো কপ্পং বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৰমনুস্সান’ন্তি। সচে ত্ৰং, আনন্দ, তথাগতং যাচেয্যাসি, দ্ৰে তে ৰাচা তথাগতো পটিক্খিপেয্য, অথ ততিযকং অধিৰাসেয্য। তস্মাতিহানন্দ, তুয্হেৰেতং দুক্কটং, তুয্হেৰেতং অপরদ্ধং।

179. ‘‘Ekamidāhaṃ, ānanda, samayaṃ rājagahe viharāmi gijjhakūṭe pabbate. Tatrāpi kho tāhaṃ, ānanda, āmantesiṃ – ‘ramaṇīyaṃ, ānanda, rājagahaṃ, ramaṇīyo, ānanda, gijjhakūṭo pabbato. Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā. Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā’ti. Evampi kho tvaṃ, ānanda, tathāgatena oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṃ, na tathāgataṃ yāci – ‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṃ, tiṭṭhatu sugato kappaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’nti. Sace tvaṃ, ānanda, tathāgataṃ yāceyyāsi, dve te vācā tathāgato paṭikkhipeyya, atha tatiyakaṃ adhivāseyya. Tasmātihānanda, tuyhevetaṃ dukkaṭaṃ, tuyhevetaṃ aparaddhaṃ.

১৮০. ‘‘একমিদাহং, আনন্দ, সমযং তত্থেৰ রাজগহে ৰিহরামি গোতমনিগ্রোধে…পে॰… তত্থেৰ রাজগহে ৰিহরামি চোরপপাতে… তত্থেৰ রাজগহে ৰিহরামি ৰেভারপস্সে সত্তপণ্ণিগুহাযং… তত্থেৰ রাজগহে ৰিহরামি ইসিগিলিপস্সে কাল়সিলাযং… তত্থেৰ রাজগহে ৰিহরামি সীতৰনে সপ্পসোণ্ডিকপব্ভারে… তত্থেৰ রাজগহে ৰিহরামি তপোদারামে… তত্থেৰ রাজগহে ৰিহরামি ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপে… তত্থেৰ রাজগহে ৰিহরামি জীৰকম্বৰনে… তত্থেৰ রাজগহে ৰিহরামি মদ্দকুচ্ছিস্মিং মিগদাযে তত্রাপি খো তাহং, আনন্দ, আমন্তেসিং – ‘রমণীযং, আনন্দ, রাজগহং, রমণীযো গিজ্ঝকূটো পব্বতো, রমণীযো গোতমনিগ্রোধো, রমণীযো চোরপপাতো, রমণীযা ৰেভারপস্সে সত্তপণ্ণিগুহা, রমণীযা ইসিগিলিপস্সে কাল়সিলা, রমণীযো সীতৰনে সপ্পসোণ্ডিকপব্ভারো , রমণীযো তপোদারামো, রমণীযো ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপো, রমণীযং জীৰকম্বৰনং, রমণীযো মদ্দকুচ্ছিস্মিং মিগদাযো। যস্স কস্সচি, আনন্দ, চত্তারো ইদ্ধিপাদা ভাৰিতা বহুলীকতা যানীকতা ৰত্থুকতা অনুট্ঠিতা পরিচিতা সুসমারদ্ধা…পে॰… আকঙ্খমানো, আনন্দ, তথাগতো কপ্পং ৰা তিট্ঠেয্য কপ্পাৰসেসং ৰা’তি। এৰম্পি খো ত্ৰং, আনন্দ, তথাগতেন ওল়ারিকে নিমিত্তে কযিরমানে ওল়ারিকে ওভাসে কযিরমানে নাসক্খি পটিৰিজ্ঝিতুং, ন তথাগতং যাচি – ‘তিট্ঠতু, ভন্তে, ভগৰা কপ্পং, তিট্ঠতু সুগতো কপ্পং বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৰমনুস্সান’ন্তি। সচে ত্ৰং, আনন্দ, তথাগতং যাচেয্যাসি, দ্ৰেৰ তে ৰাচা তথাগতো পটিক্খিপেয্য, অথ ততিযকং অধিৰাসেয্য। তস্মাতিহানন্দ, তুয্হেৰেতং দুক্কটং, তুয্হেৰেতং অপরদ্ধং।

180. ‘‘Ekamidāhaṃ, ānanda, samayaṃ tattheva rājagahe viharāmi gotamanigrodhe…pe… tattheva rājagahe viharāmi corapapāte… tattheva rājagahe viharāmi vebhārapasse sattapaṇṇiguhāyaṃ… tattheva rājagahe viharāmi isigilipasse kāḷasilāyaṃ… tattheva rājagahe viharāmi sītavane sappasoṇḍikapabbhāre… tattheva rājagahe viharāmi tapodārāme… tattheva rājagahe viharāmi veḷuvane kalandakanivāpe… tattheva rājagahe viharāmi jīvakambavane… tattheva rājagahe viharāmi maddakucchismiṃ migadāye tatrāpi kho tāhaṃ, ānanda, āmantesiṃ – ‘ramaṇīyaṃ, ānanda, rājagahaṃ, ramaṇīyo gijjhakūṭo pabbato, ramaṇīyo gotamanigrodho, ramaṇīyo corapapāto, ramaṇīyā vebhārapasse sattapaṇṇiguhā, ramaṇīyā isigilipasse kāḷasilā, ramaṇīyo sītavane sappasoṇḍikapabbhāro , ramaṇīyo tapodārāmo, ramaṇīyo veḷuvane kalandakanivāpo, ramaṇīyaṃ jīvakambavanaṃ, ramaṇīyo maddakucchismiṃ migadāyo. Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā…pe… ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā’ti. Evampi kho tvaṃ, ānanda, tathāgatena oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṃ, na tathāgataṃ yāci – ‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṃ, tiṭṭhatu sugato kappaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’nti. Sace tvaṃ, ānanda, tathāgataṃ yāceyyāsi, dveva te vācā tathāgato paṭikkhipeyya, atha tatiyakaṃ adhivāseyya. Tasmātihānanda, tuyhevetaṃ dukkaṭaṃ, tuyhevetaṃ aparaddhaṃ.

১৮১. ‘‘একমিদাহং, আনন্দ, সমযং ইধেৰ ৰেসালিযং ৰিহরামি উদেনে চেতিযে। তত্রাপি খো তাহং, আনন্দ, আমন্তেসিং – ‘রমণীযা, আনন্দ, ৰেসালী, রমণীযং উদেনং চেতিযং। যস্স কস্সচি, আনন্দ, চত্তারো ইদ্ধিপাদা ভাৰিতা বহুলীকতা যানীকতা ৰত্থুকতা অনুট্ঠিতা পরিচিতা সুসমারদ্ধা, সো আকঙ্খমানো কপ্পং ৰা তিট্ঠেয্য কপ্পাৰসেসং ৰা। তথাগতস্স খো, আনন্দ, চত্তারো ইদ্ধিপাদা ভাৰিতা বহুলীকতা যানীকতা ৰত্থুকতা অনুট্ঠিতা পরিচিতা সুসমারদ্ধা, সো আকঙ্খমানো, আনন্দ, তথাগতো কপ্পং ৰা তিট্ঠেয্য কপ্পাৰসেসং ৰা’তি। এৰম্পি খো ত্ৰং, আনন্দ, তথাগতেন ওল়ারিকে নিমিত্তে কযিরমানে ওল়ারিকে ওভাসে কযিরমানে নাসক্খি পটিৰিজ্ঝিতুং, ন তথাগতং যাচি – ‘তিট্ঠতু, ভন্তে, ভগৰা কপ্পং, তিট্ঠতু সুগতো কপ্পং বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৰমনুস্সান’ন্তি। সচে ত্ৰং, আনন্দ, তথাগতং যাচেয্যাসি, দ্ৰেৰ তে ৰাচা তথাগতো পটিক্খিপেয্য, অথ ততিযকং অধিৰাসেয্য, তস্মাতিহানন্দ, তুয্হেৰেতং দুক্কটং, তুয্হেৰেতং অপরদ্ধং।

181. ‘‘Ekamidāhaṃ, ānanda, samayaṃ idheva vesāliyaṃ viharāmi udene cetiye. Tatrāpi kho tāhaṃ, ānanda, āmantesiṃ – ‘ramaṇīyā, ānanda, vesālī, ramaṇīyaṃ udenaṃ cetiyaṃ. Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā. Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā’ti. Evampi kho tvaṃ, ānanda, tathāgatena oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṃ, na tathāgataṃ yāci – ‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṃ, tiṭṭhatu sugato kappaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’nti. Sace tvaṃ, ānanda, tathāgataṃ yāceyyāsi, dveva te vācā tathāgato paṭikkhipeyya, atha tatiyakaṃ adhivāseyya, tasmātihānanda, tuyhevetaṃ dukkaṭaṃ, tuyhevetaṃ aparaddhaṃ.

১৮২. ‘‘একমিদাহং , আনন্দ, সমযং ইধেৰ ৰেসালিযং ৰিহরামি গোতমকে চেতিযে …পে॰… ইধেৰ ৰেসালিযং ৰিহরামি সত্তম্বে চেতিযে… ইধেৰ ৰেসালিযং ৰিহরামি বহুপুত্তে চেতিযে… ইধেৰ ৰেসালিযং ৰিহরামি সারন্দদে চেতিযে… ইদানেৰ খো তাহং, আনন্দ, অজ্জ চাপালে চেতিযে আমন্তেসিং – ‘রমণীযা, আনন্দ, ৰেসালী, রমণীযং উদেনং চেতিযং, রমণীযং গোতমকং চেতিযং, রমণীযং সত্তম্বং চেতিযং, রমণীযং বহুপুত্তং চেতিযং, রমণীযং সারন্দদং চেতিযং, রমণীযং চাপালং চেতিযং। যস্স কস্সচি, আনন্দ, চত্তারো ইদ্ধিপাদা ভাৰিতা বহুলীকতা যানীকতা ৰত্থুকতা অনুট্ঠিতা পরিচিতা সুসমারদ্ধা, সো আকঙ্খমানো কপ্পং ৰা তিট্ঠেয্য কপ্পাৰসেসং ৰা। তথাগতস্স খো, আনন্দ, চত্তারো ইদ্ধিপাদা ভাৰিতা বহুলীকতা যানীকতা ৰত্থুকতা অনুট্ঠিতা পরিচিতা সুসমারদ্ধা, সো আকঙ্খমানো, আনন্দ, তথাগতো কপ্পং ৰা তিট্ঠেয্য কপ্পাৰসেসং ৰা’তি। এৰম্পি খো ত্ৰং, আনন্দ, তথাগতেন ওল়ারিকে নিমিত্তে কযিরমানে ওল়ারিকে ওভাসে কযিরমানে নাসক্খি পটিৰিজ্ঝিতুং, ন তথাগতং যাচি – ‘তিট্ঠতু ভগৰা কপ্পং, তিট্ঠতু সুগতো কপ্পং বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৰমনুস্সান’ন্তি। সচে ত্ৰং, আনন্দ, তথাগতং যাচেয্যাসি, দ্ৰেৰ তে ৰাচা তথাগতো পটিক্খিপেয্য, অথ ততিযকং অধিৰাসেয্য। তস্মাতিহানন্দ, তুয্হেৰেতং দুক্কটং, তুয্হেৰেতং অপরদ্ধং।

182. ‘‘Ekamidāhaṃ , ānanda, samayaṃ idheva vesāliyaṃ viharāmi gotamake cetiye …pe… idheva vesāliyaṃ viharāmi sattambe cetiye… idheva vesāliyaṃ viharāmi bahuputte cetiye… idheva vesāliyaṃ viharāmi sārandade cetiye… idāneva kho tāhaṃ, ānanda, ajja cāpāle cetiye āmantesiṃ – ‘ramaṇīyā, ānanda, vesālī, ramaṇīyaṃ udenaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ gotamakaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ sattambaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ bahuputtaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ sārandadaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ cāpālaṃ cetiyaṃ. Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā. Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā’ti. Evampi kho tvaṃ, ānanda, tathāgatena oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṃ, na tathāgataṃ yāci – ‘tiṭṭhatu bhagavā kappaṃ, tiṭṭhatu sugato kappaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’nti. Sace tvaṃ, ānanda, tathāgataṃ yāceyyāsi, dveva te vācā tathāgato paṭikkhipeyya, atha tatiyakaṃ adhivāseyya. Tasmātihānanda, tuyhevetaṃ dukkaṭaṃ, tuyhevetaṃ aparaddhaṃ.

১৮৩. ‘‘ননু এতং 127, আনন্দ, মযা পটিকচ্চেৰ 128 অক্খাতং – ‘সব্বেহেৰ পিযেহি মনাপেহি নানাভাৰো ৰিনাভাৰো অঞ্ঞথাভাৰো। তং কুতেত্থ, আনন্দ, লব্ভা, যং তং জাতং ভূতং সঙ্খতং পলোকধম্মং, তং ৰত মা পলুজ্জীতি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি’। যং খো পনেতং, আনন্দ, তথাগতেন চত্তং ৰন্তং মুত্তং পহীনং পটিনিস্সট্ঠং ওস্সট্ঠো আযুসঙ্খারো, একংসেন ৰাচা ভাসিতা – ‘ন চিরং তথাগতস্স পরিনিব্বানং ভৰিস্সতি। ইতো তিণ্ণং মাসানং অচ্চযেন তথাগতো পরিনিব্বাযিস্সতী’তি। তঞ্চ 129 তথাগতো জীৰিতহেতু পুন পচ্চাৰমিস্সতীতি 130 নেতং ঠানং ৰিজ্জতি। আযামানন্দ, যেন মহাৰনং কূটাগারসালা তেনুপসঙ্কমিস্সামা’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পচ্চস্সোসি।

183. ‘‘Nanu etaṃ 131, ānanda, mayā paṭikacceva 132 akkhātaṃ – ‘sabbeheva piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo. Taṃ kutettha, ānanda, labbhā, yaṃ taṃ jātaṃ bhūtaṃ saṅkhataṃ palokadhammaṃ, taṃ vata mā palujjīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati’. Yaṃ kho panetaṃ, ānanda, tathāgatena cattaṃ vantaṃ muttaṃ pahīnaṃ paṭinissaṭṭhaṃ ossaṭṭho āyusaṅkhāro, ekaṃsena vācā bhāsitā – ‘na ciraṃ tathāgatassa parinibbānaṃ bhavissati. Ito tiṇṇaṃ māsānaṃ accayena tathāgato parinibbāyissatī’ti. Tañca 133 tathāgato jīvitahetu puna paccāvamissatīti 134 netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Āyāmānanda, yena mahāvanaṃ kūṭāgārasālā tenupasaṅkamissāmā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.

অথ খো ভগৰা আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিং যেন মহাৰনং কূটাগারসালা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘গচ্ছ ত্ৰং, আনন্দ, যাৰতিকা ভিক্খূ ৰেসালিং উপনিস্সায ৰিহরন্তি, তে সব্বে উপট্ঠানসালাযং সন্নিপাতেহী’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা যাৰতিকা ভিক্খূ ৰেসালিং উপনিস্সায ৰিহরন্তি, তে সব্বে উপট্ঠানসালাযং সন্নিপাতেত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি। একমন্তং ঠিতো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সন্নিপতিতো, ভন্তে, ভিক্খুসঙ্ঘো, যস্সদানি, ভন্তে, ভগৰা কালং মঞ্ঞতী’’তি।

Atha kho bhagavā āyasmatā ānandena saddhiṃ yena mahāvanaṃ kūṭāgārasālā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘gaccha tvaṃ, ānanda, yāvatikā bhikkhū vesāliṃ upanissāya viharanti, te sabbe upaṭṭhānasālāyaṃ sannipātehī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā yāvatikā bhikkhū vesāliṃ upanissāya viharanti, te sabbe upaṭṭhānasālāyaṃ sannipātetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sannipatito, bhante, bhikkhusaṅgho, yassadāni, bhante, bhagavā kālaṃ maññatī’’ti.

১৮৪. অথ খো ভগৰা যেনুপট্ঠানসালা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি। নিসজ্জ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, যে তে মযা ধম্মা অভিঞ্ঞা দেসিতা, তে ৰো সাধুকং উগ্গহেত্ৰা আসেৰিতব্বা ভাৰেতব্বা বহুলীকাতব্বা, যথযিদং ব্রহ্মচরিযং অদ্ধনিযং অস্স চিরট্ঠিতিকং, তদস্স বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৰমনুস্সানং। কতমে চ তে, ভিক্খৰে, ধম্মা মযা অভিঞ্ঞা দেসিতা, যে ৰো সাধুকং উগ্গহেত্ৰা আসেৰিতব্বা ভাৰেতব্বা বহুলীকাতব্বা, যথযিদং ব্রহ্মচরিযং অদ্ধনিযং অস্স চিরট্ঠিতিকং, তদস্স বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৰমনুস্সানং। সেয্যথিদং – চত্তারো সতিপট্ঠানা চত্তারো সম্মপ্পধানা চত্তারো ইদ্ধিপাদা পঞ্চিন্দ্রিযানি পঞ্চ বলানি সত্ত বোজ্ঝঙ্গা অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো। ইমে খো তে, ভিক্খৰে, ধম্মা মযা অভিঞ্ঞা দেসিতা, যে ৰো সাধুকং উগ্গহেত্ৰা আসেৰিতব্বা ভাৰেতব্বা বহুলীকাতব্বা, যথযিদং ব্রহ্মচরিযং অদ্ধনিযং অস্স চিরট্ঠিতিকং, তদস্স বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৰমনুস্সান’’ন্তি।

184. Atha kho bhagavā yenupaṭṭhānasālā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘tasmātiha, bhikkhave, ye te mayā dhammā abhiññā desitā, te vo sādhukaṃ uggahetvā āsevitabbā bhāvetabbā bahulīkātabbā, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame ca te, bhikkhave, dhammā mayā abhiññā desitā, ye vo sādhukaṃ uggahetvā āsevitabbā bhāvetabbā bahulīkātabbā, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Seyyathidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Ime kho te, bhikkhave, dhammā mayā abhiññā desitā, ye vo sādhukaṃ uggahetvā āsevitabbā bhāvetabbā bahulīkātabbā, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’’nti.

১৮৫. অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘হন্দদানি, ভিক্খৰে, আমন্তযামি ৰো, ৰযধম্মা সঙ্খারা, অপ্পমাদেন সম্পাদেথ। নচিরং তথাগতস্স পরিনিব্বানং ভৰিস্সতি। ইতো তিণ্ণং মাসানং অচ্চযেন তথাগতো পরিনিব্বাযিস্সতী’’তি। ইদমৰোচ ভগৰা, ইদং ৰত্ৰান সুগতো অথাপরং এতদৰোচ সত্থা 135। –

185. Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘handadāni, bhikkhave, āmantayāmi vo, vayadhammā saṅkhārā, appamādena sampādetha. Naciraṃ tathāgatassa parinibbānaṃ bhavissati. Ito tiṇṇaṃ māsānaṃ accayena tathāgato parinibbāyissatī’’ti. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā 136. –

‘‘পরিপক্কো ৰযো ময্হং, পরিত্তং মম জীৰিতং।

‘‘Paripakko vayo mayhaṃ, parittaṃ mama jīvitaṃ;

পহায ৰো গমিস্সামি, কতং মে সরণমত্তনো॥

Pahāya vo gamissāmi, kataṃ me saraṇamattano.

‘‘অপ্পমত্তা সতীমন্তো, সুসীলা হোথ ভিক্খৰো।

‘‘Appamattā satīmanto, susīlā hotha bhikkhavo;

সুসমাহিতসঙ্কপ্পা, সচিত্তমনুরক্খথ॥

Susamāhitasaṅkappā, sacittamanurakkhatha.

‘‘যো ইমস্মিং ধম্মৰিনযে, অপ্পমত্তো ৰিহস্সতি।

‘‘Yo imasmiṃ dhammavinaye, appamatto vihassati;

পহায জাতিসংসারং, দুক্খস্সন্তং করিস্সতী’’তি 137

Pahāya jātisaṃsāraṃ, dukkhassantaṃ karissatī’’ti 138.

ততিযো ভাণৰারো।

Tatiyo bhāṇavāro.

নাগাপলোকিতং

Nāgāpalokitaṃ

১৮৬. অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায ৰেসালিং পিণ্ডায পাৰিসি। ৰেসালিযং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপ্পটিক্কন্তো নাগাপলোকিতং ৰেসালিং অপলোকেত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘ইদং পচ্ছিমকং, আনন্দ, তথাগতস্স ৰেসালিযা দস্সনং ভৰিস্সতি। আযামানন্দ, যেন ভণ্ডগামো 139 তেনুপসঙ্কমিস্সামা’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পচ্চস্সোসি।

186. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṃ piṇḍāya pāvisi. Vesāliyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātappaṭikkanto nāgāpalokitaṃ vesāliṃ apaloketvā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘idaṃ pacchimakaṃ, ānanda, tathāgatassa vesāliyā dassanaṃ bhavissati. Āyāmānanda, yena bhaṇḍagāmo 140 tenupasaṅkamissāmā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.

অথ খো ভগৰা মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন ভণ্ডগামো তদৰসরি। তত্র সুদং ভগৰা ভণ্ডগামে ৰিহরতি। তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘চতুন্নং, ভিক্খৰে, ধম্মানং অননুবোধা অপ্পটিৰেধা এৰমিদং দীঘমদ্ধানং সন্ধাৰিতং সংসরিতং মমঞ্চেৰ তুম্হাকঞ্চ। কতমেসং চতুন্নং? অরিযস্স, ভিক্খৰে, সীলস্স অননুবোধা অপ্পটিৰেধা এৰমিদং দীঘমদ্ধানং সন্ধাৰিতং সংসরিতং মমং চেৰ তুম্হাকঞ্চ। অরিযস্স, ভিক্খৰে, সমাধিস্স অননুবোধা অপ্পটিৰেধা এৰমিদং দীঘমদ্ধানং সন্ধাৰিতং সংসরিতং মমং চেৰ তুম্হাকঞ্চ। অরিযায, ভিক্খৰে, পঞ্ঞায অননুবোধা অপ্পটিৰেধা এৰমিদং দীঘমদ্ধানং সন্ধাৰিতং সংসরিতং মমং চেৰ তুম্হাকঞ্চ। অরিযায, ভিক্খৰে, ৰিমুত্তিযা অননুবোধা অপ্পটিৰেধা এৰমিদং দীঘমদ্ধানং সন্ধাৰিতং সংসরিতং মমং চেৰ তুম্হাকঞ্চ। তযিদং, ভিক্খৰে, অরিযং সীলং অনুবুদ্ধং পটিৰিদ্ধং, অরিযো সমাধি অনুবুদ্ধো পটিৰিদ্ধো, অরিযা পঞ্ঞা অনুবুদ্ধা পটিৰিদ্ধা, অরিযা ৰিমুত্তি অনুবুদ্ধা পটিৰিদ্ধা, উচ্ছিন্না ভৰতণ্হা, খীণা ভৰনেত্তি, নত্থি দানি পুনব্ভৰো’’তি। ইদমৰোচ ভগৰা, ইদং ৰত্ৰান সুগতো অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –

Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ yena bhaṇḍagāmo tadavasari. Tatra sudaṃ bhagavā bhaṇḍagāme viharati. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘catunnaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ ananubodhā appaṭivedhā evamidaṃ dīghamaddhānaṃ sandhāvitaṃ saṃsaritaṃ mamañceva tumhākañca. Katamesaṃ catunnaṃ? Ariyassa, bhikkhave, sīlassa ananubodhā appaṭivedhā evamidaṃ dīghamaddhānaṃ sandhāvitaṃ saṃsaritaṃ mamaṃ ceva tumhākañca. Ariyassa, bhikkhave, samādhissa ananubodhā appaṭivedhā evamidaṃ dīghamaddhānaṃ sandhāvitaṃ saṃsaritaṃ mamaṃ ceva tumhākañca. Ariyāya, bhikkhave, paññāya ananubodhā appaṭivedhā evamidaṃ dīghamaddhānaṃ sandhāvitaṃ saṃsaritaṃ mamaṃ ceva tumhākañca. Ariyāya, bhikkhave, vimuttiyā ananubodhā appaṭivedhā evamidaṃ dīghamaddhānaṃ sandhāvitaṃ saṃsaritaṃ mamaṃ ceva tumhākañca. Tayidaṃ, bhikkhave, ariyaṃ sīlaṃ anubuddhaṃ paṭividdhaṃ, ariyo samādhi anubuddho paṭividdho, ariyā paññā anubuddhā paṭividdhā, ariyā vimutti anubuddhā paṭividdhā, ucchinnā bhavataṇhā, khīṇā bhavanetti, natthi dāni punabbhavo’’ti. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –

‘‘সীলং সমাধি পঞ্ঞা চ, ৰিমুত্তি চ অনুত্তরা।

‘‘Sīlaṃ samādhi paññā ca, vimutti ca anuttarā;

অনুবুদ্ধা ইমে ধম্মা, গোতমেন যসস্সিনা॥

Anubuddhā ime dhammā, gotamena yasassinā.

‘‘ইতি বুদ্ধো অভিঞ্ঞায, ধম্মমক্খাসি ভিক্খুনং।

‘‘Iti buddho abhiññāya, dhammamakkhāsi bhikkhunaṃ;

দুক্খস্সন্তকরো সত্থা, চক্খুমা পরিনিব্বুতো’’তি॥

Dukkhassantakaro satthā, cakkhumā parinibbuto’’ti.

তত্রাপি সুদং ভগৰা ভণ্ডগামে ৰিহরন্তো এতদেৰ বহুলং ভিক্খূনং ধম্মিং কথং করোতি – ‘‘ইতি সীলং, ইতি সমাধি, ইতি পঞ্ঞা। সীলপরিভাৰিতো সমাধি মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো। সমাধিপরিভাৰিতা পঞ্ঞা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা। পঞ্ঞাপরিভাৰিতং চিত্তং সম্মদেৰ আসৰেহি ৰিমুচ্চতি, সেয্যথিদং – কামাসৰা, ভৰাসৰা, অৰিজ্জাসৰা’’তি।

Tatrāpi sudaṃ bhagavā bhaṇḍagāme viharanto etadeva bahulaṃ bhikkhūnaṃ dhammiṃ kathaṃ karoti – ‘‘iti sīlaṃ, iti samādhi, iti paññā. Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṃso. Samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṃsā. Paññāparibhāvitaṃ cittaṃ sammadeva āsavehi vimuccati, seyyathidaṃ – kāmāsavā, bhavāsavā, avijjāsavā’’ti.

চতুমহাপদেসকথা

Catumahāpadesakathā

১৮৭. অথ খো ভগৰা ভণ্ডগামে যথাভিরন্তং ৰিহরিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘আযামানন্দ, যেন হত্থিগামো, যেন অম্বগামো, যেন জম্বুগামো, যেন ভোগনগরং তেনুপসঙ্কমিস্সামা’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পচ্চস্সোসি। অথ খো ভগৰা মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন ভোগনগরং তদৰসরি। তত্র সুদং ভগৰা ভোগনগরে ৰিহরতি আনন্দে 141 চেতিযে। তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, মহাপদেসে দেসেস্সামি, তং সুণাথ, সাধুকং মনসিকরোথ, ভাসিস্সামী’’তি। ‘‘এৰং , ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং। ভগৰা এতদৰোচ –

187. Atha kho bhagavā bhaṇḍagāme yathābhirantaṃ viharitvā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘āyāmānanda, yena hatthigāmo, yena ambagāmo, yena jambugāmo, yena bhoganagaraṃ tenupasaṅkamissāmā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ yena bhoganagaraṃ tadavasari. Tatra sudaṃ bhagavā bhoganagare viharati ānande 142 cetiye. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘cattārome, bhikkhave, mahāpadese desessāmi, taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasikarotha, bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ , bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –

১৮৮. ‘‘ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰং ৰদেয্য – ‘সম্মুখা মেতং, আৰুসো, ভগৰতো সুতং সম্মুখা পটিগ্গহিতং, অযং ধম্মো অযং ৰিনযো ইদং সত্থুসাসন’ন্তি। তস্স, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো ভাসিতং নেৰ অভিনন্দিতব্বং নপ্পটিক্কোসিতব্বং। অনভিনন্দিত্ৰা অপ্পটিক্কোসিত্ৰা তানি পদব্যঞ্জনানি সাধুকং উগ্গহেত্ৰা সুত্তে ওসারেতব্বানি 143, ৰিনযে সন্দস্সেতব্বানি। তানি চে সুত্তে ওসারিযমানানি 144 ৰিনযে সন্দস্সিযমানানি ন চেৰ সুত্তে ওসরন্তি 145, ন চ ৰিনযে সন্দিস্সন্তি, নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং – ‘অদ্ধা, ইদং ন চেৰ তস্স ভগৰতো ৰচনং; ইমস্স চ ভিক্খুনো দুগ্গহিত’ন্তি। ইতিহেতং, ভিক্খৰে, ছড্ডেয্যাথ। তানি চে সুত্তে ওসারিযমানানি ৰিনযে সন্দস্সিযমানানি সুত্তে চেৰ ওসরন্তি, ৰিনযে চ সন্দিস্সন্তি, নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং – ‘অদ্ধা, ইদং তস্স ভগৰতো ৰচনং; ইমস্স চ ভিক্খুনো সুগ্গহিত’ন্তি। ইদং, ভিক্খৰে, পঠমং মহাপদেসং ধারেয্যাথ।

188. ‘‘Idha, bhikkhave, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘sammukhā metaṃ, āvuso, bhagavato sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ, ayaṃ dhammo ayaṃ vinayo idaṃ satthusāsana’nti. Tassa, bhikkhave, bhikkhuno bhāsitaṃ neva abhinanditabbaṃ nappaṭikkositabbaṃ. Anabhinanditvā appaṭikkositvā tāni padabyañjanāni sādhukaṃ uggahetvā sutte osāretabbāni 146, vinaye sandassetabbāni. Tāni ce sutte osāriyamānāni 147 vinaye sandassiyamānāni na ceva sutte osaranti 148, na ca vinaye sandissanti, niṭṭhamettha gantabbaṃ – ‘addhā, idaṃ na ceva tassa bhagavato vacanaṃ; imassa ca bhikkhuno duggahita’nti. Itihetaṃ, bhikkhave, chaḍḍeyyātha. Tāni ce sutte osāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni sutte ceva osaranti, vinaye ca sandissanti, niṭṭhamettha gantabbaṃ – ‘addhā, idaṃ tassa bhagavato vacanaṃ; imassa ca bhikkhuno suggahita’nti. Idaṃ, bhikkhave, paṭhamaṃ mahāpadesaṃ dhāreyyātha.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰং ৰদেয্য – ‘অমুকস্মিং নাম আৰাসে সঙ্ঘো ৰিহরতি সথেরো সপামোক্খো। তস্স মে সঙ্ঘস্স সম্মুখা সুতং সম্মুখা পটিগ্গহিতং, অযং ধম্মো অযং ৰিনযো ইদং সত্থুসাসন’ন্তি। তস্স, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো ভাসিতং নেৰ অভিনন্দিতব্বং নপ্পটিক্কোসিতব্বং। অনভিনন্দিত্ৰা অপ্পটিক্কোসিত্ৰা তানি পদব্যঞ্জনানি সাধুকং উগ্গহেত্ৰা সুত্তে ওসারেতব্বানি, ৰিনযে সন্দস্সেতব্বানি। তানি চে সুত্তে ওসারিযমানানি ৰিনযে সন্দস্সিযমানানি ন চেৰ সুত্তে ওসরন্তি, ন চ ৰিনযে সন্দিস্সন্তি, নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং – ‘অদ্ধা, ইদং ন চেৰ তস্স ভগৰতো ৰচনং; তস্স চ সঙ্ঘস্স দুগ্গহিত’ন্তি। ইতিহেতং, ভিক্খৰে, ছড্ডেয্যাথ। তানি চে সুত্তে ওসারিযমানানি ৰিনযে সন্দস্সিযমানানি সুত্তে চেৰ ওসরন্তি ৰিনযে চ সন্দিস্সন্তি, নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং – ‘অদ্ধা , ইদং তস্স ভগৰতো ৰচনং; তস্স চ সঙ্ঘস্স সুগ্গহিত’ন্তি। ইদং, ভিক্খৰে, দুতিযং মহাপদেসং ধারেয্যাথ।

‘‘Idha pana, bhikkhave, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘amukasmiṃ nāma āvāse saṅgho viharati sathero sapāmokkho. Tassa me saṅghassa sammukhā sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ, ayaṃ dhammo ayaṃ vinayo idaṃ satthusāsana’nti. Tassa, bhikkhave, bhikkhuno bhāsitaṃ neva abhinanditabbaṃ nappaṭikkositabbaṃ. Anabhinanditvā appaṭikkositvā tāni padabyañjanāni sādhukaṃ uggahetvā sutte osāretabbāni, vinaye sandassetabbāni. Tāni ce sutte osāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni na ceva sutte osaranti, na ca vinaye sandissanti, niṭṭhamettha gantabbaṃ – ‘addhā, idaṃ na ceva tassa bhagavato vacanaṃ; tassa ca saṅghassa duggahita’nti. Itihetaṃ, bhikkhave, chaḍḍeyyātha. Tāni ce sutte osāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni sutte ceva osaranti vinaye ca sandissanti, niṭṭhamettha gantabbaṃ – ‘addhā , idaṃ tassa bhagavato vacanaṃ; tassa ca saṅghassa suggahita’nti. Idaṃ, bhikkhave, dutiyaṃ mahāpadesaṃ dhāreyyātha.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰং ৰদেয্য – ‘অমুকস্মিং নাম আৰাসে সম্বহুলা থেরা ভিক্খূ ৰিহরন্তি বহুস্সুতা আগতাগমা ধম্মধরা ৰিনযধরা মাতিকাধরা। তেসং মে থেরানং সম্মুখা সুতং সম্মুখা পটিগ্গহিতং – অযং ধম্মো অযং ৰিনযো ইদং সত্থুসাসন’ন্তি। তস্স, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো ভাসিতং নেৰ অভিনন্দিতব্বং…পে॰… ন চ ৰিনযে সন্দিস্সন্তি, নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং – ‘অদ্ধা, ইদং ন চেৰ তস্স ভগৰতো ৰচনং; তেসঞ্চ থেরানং দুগ্গহিত’ন্তি। ইতিহেতং, ভিক্খৰে, ছড্ডেয্যাথ। তানি চে সুত্তে ওসারিযমানানি…পে॰… ৰিনযে চ সন্দিস্সন্তি, নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং – ‘অদ্ধা, ইদং তস্স ভগৰতো ৰচনং; তেসঞ্চ থেরানং সুগ্গহিত’ন্তি। ইদং, ভিক্খৰে, ততিযং মহাপদেসং ধারেয্যাথ।

‘‘Idha pana, bhikkhave, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘amukasmiṃ nāma āvāse sambahulā therā bhikkhū viharanti bahussutā āgatāgamā dhammadharā vinayadharā mātikādharā. Tesaṃ me therānaṃ sammukhā sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ – ayaṃ dhammo ayaṃ vinayo idaṃ satthusāsana’nti. Tassa, bhikkhave, bhikkhuno bhāsitaṃ neva abhinanditabbaṃ…pe… na ca vinaye sandissanti, niṭṭhamettha gantabbaṃ – ‘addhā, idaṃ na ceva tassa bhagavato vacanaṃ; tesañca therānaṃ duggahita’nti. Itihetaṃ, bhikkhave, chaḍḍeyyātha. Tāni ce sutte osāriyamānāni…pe… vinaye ca sandissanti, niṭṭhamettha gantabbaṃ – ‘addhā, idaṃ tassa bhagavato vacanaṃ; tesañca therānaṃ suggahita’nti. Idaṃ, bhikkhave, tatiyaṃ mahāpadesaṃ dhāreyyātha.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰং ৰদেয্য – ‘অমুকস্মিং নাম আৰাসে একো থেরো ভিক্খু ৰিহরতি বহুস্সুতো আগতাগমো ধম্মধরো ৰিনযধরো মাতিকাধরো। তস্স মে থেরস্স সম্মুখা সুতং সম্মুখা পটিগ্গহিতং – অযং ধম্মো অযং ৰিনযো ইদং সত্থুসাসন’ন্তি। তস্স, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো ভাসিতং নেৰ অভিনন্দিতব্বং নপ্পটিক্কোসিতব্বং। অনভিনন্দিত্ৰা অপ্পটিক্কোসিত্ৰা তানি পদব্যঞ্জনানি সাধুকং উগ্গহেত্ৰা সুত্তে ওসারিতব্বানি, ৰিনযে সন্দস্সেতব্বানি। তানি চে সুত্তে ওসারিযমানানি ৰিনযে সন্দস্সিযমানানি ন চেৰ সুত্তে ওসরন্তি, ন চ ৰিনযে সন্দিস্সন্তি, নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং – ‘অদ্ধা, ইদং ন চেৰ তস্স ভগৰতো ৰচনং; তস্স চ থেরস্স দুগ্গহিত’ন্তি। ইতিহেতং, ভিক্খৰে, ছড্ডেয্যাথ। তানি চ সুত্তে ওসারিযমানানি ৰিনযে সন্দস্সিযমানানি সুত্তে চেৰ ওসরন্তি, ৰিনযে চ সন্দিস্সন্তি , নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং – ‘অদ্ধা , ইদং তস্স ভগৰতো ৰচনং; তস্স চ থেরস্স সুগ্গহিত’ন্তি। ইদং, ভিক্খৰে, চতুত্থং মহাপদেসং ধারেয্যাথ। ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো মহাপদেসে ধারেয্যাথা’’তি।

‘‘Idha pana, bhikkhave, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘amukasmiṃ nāma āvāse eko thero bhikkhu viharati bahussuto āgatāgamo dhammadharo vinayadharo mātikādharo. Tassa me therassa sammukhā sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ – ayaṃ dhammo ayaṃ vinayo idaṃ satthusāsana’nti. Tassa, bhikkhave, bhikkhuno bhāsitaṃ neva abhinanditabbaṃ nappaṭikkositabbaṃ. Anabhinanditvā appaṭikkositvā tāni padabyañjanāni sādhukaṃ uggahetvā sutte osāritabbāni, vinaye sandassetabbāni. Tāni ce sutte osāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni na ceva sutte osaranti, na ca vinaye sandissanti, niṭṭhamettha gantabbaṃ – ‘addhā, idaṃ na ceva tassa bhagavato vacanaṃ; tassa ca therassa duggahita’nti. Itihetaṃ, bhikkhave, chaḍḍeyyātha. Tāni ca sutte osāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni sutte ceva osaranti, vinaye ca sandissanti , niṭṭhamettha gantabbaṃ – ‘addhā , idaṃ tassa bhagavato vacanaṃ; tassa ca therassa suggahita’nti. Idaṃ, bhikkhave, catutthaṃ mahāpadesaṃ dhāreyyātha. Ime kho, bhikkhave, cattāro mahāpadese dhāreyyāthā’’ti.

তত্রপি সুদং ভগৰা ভোগনগরে ৰিহরন্তো আনন্দে চেতিযে এতদেৰ বহুলং ভিক্খূনং ধম্মিং কথং করোতি – ‘‘ইতি সীলং, ইতি সমাধি, ইতি পঞ্ঞা। সীলপরিভাৰিতো সমাধি মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো । সমাধিপরিভাৰিতা পঞ্ঞা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা। পঞ্ঞাপরিভাৰিতং চিত্তং সম্মদেৰ আসৰেহি ৰিমুচ্চতি, সেয্যথিদং – কামাসৰা, ভৰাসৰা, অৰিজ্জাসৰা’’তি।

Tatrapi sudaṃ bhagavā bhoganagare viharanto ānande cetiye etadeva bahulaṃ bhikkhūnaṃ dhammiṃ kathaṃ karoti – ‘‘iti sīlaṃ, iti samādhi, iti paññā. Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṃso . Samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṃsā. Paññāparibhāvitaṃ cittaṃ sammadeva āsavehi vimuccati, seyyathidaṃ – kāmāsavā, bhavāsavā, avijjāsavā’’ti.

কম্মারপুত্তচুন্দৰত্থু

Kammāraputtacundavatthu

১৮৯. অথ খো ভগৰা ভোগনগরে যথাভিরন্তং ৰিহরিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘আযামানন্দ, যেন পাৰা তেনুপসঙ্কমিস্সামা’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পচ্চস্সোসি। অথ খো ভগৰা মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন পাৰা তদৰসরি। তত্র সুদং ভগৰা পাৰাযং ৰিহরতি চুন্দস্স কম্মারপুত্তস্স অম্বৰনে। অস্সোসি খো চুন্দো কম্মারপুত্তো – ‘‘ভগৰা কির পাৰং অনুপ্পত্তো, পাৰাযং ৰিহরতি ময্হং অম্বৰনে’’তি। অথ খো চুন্দো কম্মারপুত্তো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি। একমন্তং নিসিন্নং খো চুন্দং কম্মারপুত্তং ভগৰা ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি। অথ খো চুন্দো কম্মারপুত্তো ভগৰতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতো সমাদপিতো সমুত্তেজিতো সম্পহংসিতো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অধিৰাসেতু মে, ভন্তে, ভগৰা স্ৰাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি। অধিৰাসেসি ভগৰা তুণ্হীভাৰেন। অথ খো চুন্দো কম্মারপুত্তো ভগৰতো অধিৰাসনং ৰিদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি।

189. Atha kho bhagavā bhoganagare yathābhirantaṃ viharitvā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘āyāmānanda, yena pāvā tenupasaṅkamissāmā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ yena pāvā tadavasari. Tatra sudaṃ bhagavā pāvāyaṃ viharati cundassa kammāraputtassa ambavane. Assosi kho cundo kammāraputto – ‘‘bhagavā kira pāvaṃ anuppatto, pāvāyaṃ viharati mayhaṃ ambavane’’ti. Atha kho cundo kammāraputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho cundaṃ kammāraputtaṃ bhagavā dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṃsesi. Atha kho cundo kammāraputto bhagavatā dhammiyā kathāya sandassito samādapito samuttejito sampahaṃsito bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘adhivāsetu me, bhante, bhagavā svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. Atha kho cundo kammāraputto bhagavato adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi.

অথ খো চুন্দো কম্মারপুত্তো তস্সা রত্তিযা অচ্চযেন সকে নিৰেসনে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৰা পহূতঞ্চ সূকরমদ্দৰং ভগৰতো কালং আরোচাপেসি – ‘‘কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি। অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন চুন্দস্স কম্মারপুত্তস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি। নিসজ্জ খো ভগৰা চুন্দং কম্মারপুত্তং আমন্তেসি – ‘‘যং তে, চুন্দ, সূকরমদ্দৰং পটিযত্তং, তেন মং পরিৰিস। যং পনঞ্ঞং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযত্তং, তেন ভিক্খুসঙ্ঘং পরিৰিসা’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো চুন্দো কম্মারপুত্তো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা যং অহোসি সূকরমদ্দৰং পটিযত্তং, তেন ভগৰন্তং পরিৰিসি। যং পনঞ্ঞং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযত্তং , তেন ভিক্খুসঙ্ঘং পরিৰিসি। অথ খো ভগৰা চুন্দং কম্মারপুত্তং আমন্তেসি – ‘‘যং তে, চুন্দ, সূকরমদ্দৰং অৰসিট্ঠং, তং সোব্ভে নিখণাহি। নাহং তং, চুন্দ, পস্সামি সদেৰকে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায, যস্স তং পরিভুত্তং সম্মা পরিণামং গচ্ছেয্য অঞ্ঞত্র তথাগতস্সা’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো চুন্দো কম্মারপুত্তো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা যং অহোসি সূকরমদ্দৰং অৰসিট্ঠং, তং সোব্ভে নিখণিত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি। একমন্তং নিসিন্নং খো চুন্দং কম্মারপুত্তং ভগৰা ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৰা সমাদপেত্ৰা সমুত্তেজেত্ৰা সম্পহংসেত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামি।

Atha kho cundo kammāraputto tassā rattiyā accayena sake nivesane paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā pahūtañca sūkaramaddavaṃ bhagavato kālaṃ ārocāpesi – ‘‘kālo, bhante, niṭṭhitaṃ bhatta’’nti. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṃ bhikkhusaṅghena yena cundassa kammāraputtassa nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā cundaṃ kammāraputtaṃ āmantesi – ‘‘yaṃ te, cunda, sūkaramaddavaṃ paṭiyattaṃ, tena maṃ parivisa. Yaṃ panaññaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyattaṃ, tena bhikkhusaṅghaṃ parivisā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho cundo kammāraputto bhagavato paṭissutvā yaṃ ahosi sūkaramaddavaṃ paṭiyattaṃ, tena bhagavantaṃ parivisi. Yaṃ panaññaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyattaṃ , tena bhikkhusaṅghaṃ parivisi. Atha kho bhagavā cundaṃ kammāraputtaṃ āmantesi – ‘‘yaṃ te, cunda, sūkaramaddavaṃ avasiṭṭhaṃ, taṃ sobbhe nikhaṇāhi. Nāhaṃ taṃ, cunda, passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya, yassa taṃ paribhuttaṃ sammā pariṇāmaṃ gaccheyya aññatra tathāgatassā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho cundo kammāraputto bhagavato paṭissutvā yaṃ ahosi sūkaramaddavaṃ avasiṭṭhaṃ, taṃ sobbhe nikhaṇitvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho cundaṃ kammāraputtaṃ bhagavā dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.

১৯০. অথ খো ভগৰতো চুন্দস্স কম্মারপুত্তস্স ভত্তং ভুত্তাৰিস্স খরো আবাধো উপ্পজ্জি, লোহিতপক্খন্দিকা পবাল়্হা ৰেদনা ৰত্তন্তি মারণন্তিকা। তা সুদং ভগৰা সতো সম্পজানো অধিৰাসেসি অৰিহঞ্ঞমানো। অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘আযামানন্দ, যেন কুসিনারা তেনুপসঙ্কমিস্সামা’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পচ্চস্সোসি।

190. Atha kho bhagavato cundassa kammāraputtassa bhattaṃ bhuttāvissa kharo ābādho uppajji, lohitapakkhandikā pabāḷhā vedanā vattanti māraṇantikā. Tā sudaṃ bhagavā sato sampajāno adhivāsesi avihaññamāno. Atha kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘āyāmānanda, yena kusinārā tenupasaṅkamissāmā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.

চুন্দস্স ভত্তং ভুঞ্জিত্ৰা, কম্মারস্সাতি মে সুতং।

Cundassa bhattaṃ bhuñjitvā, kammārassāti me sutaṃ;

আবাধং সম্ফুসী ধীরো, পবাল়্হং মারণন্তিকং॥

Ābādhaṃ samphusī dhīro, pabāḷhaṃ māraṇantikaṃ.

ভুত্তস্স চ সূকরমদ্দৰেন,

Bhuttassa ca sūkaramaddavena,

ব্যাধিপ্পবাল়্হো উদপাদি সত্থুনো।

Byādhippabāḷho udapādi satthuno;

ৰিরেচমানো 149 ভগৰা অৰোচ,

Virecamāno 150 bhagavā avoca,

গচ্ছামহং কুসিনারং নগরন্তি॥

Gacchāmahaṃ kusināraṃ nagaranti.

পানীযাহরণং

Pānīyāharaṇaṃ

১৯১. অথ খো ভগৰা মগ্গা ওক্কম্ম যেন অঞ্ঞতরং রুক্খমূলং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘ইঙ্ঘ মে ত্ৰং, আনন্দ, চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞপেহি, কিলন্তোস্মি, আনন্দ, নিসীদিস্সামী’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞপেসি। নিসীদি ভগৰা পঞ্ঞত্তে আসনে। নিসজ্জ খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘ইঙ্ঘ মে ত্ৰং, আনন্দ, পানীযং আহর, পিপাসিতোস্মি, আনন্দ, পিৰিস্সামী’’তি। এৰং ৰুত্তে আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইদানি, ভন্তে, পঞ্চমত্তানি সকটসতানি অতিক্কন্তানি, তং চক্কচ্ছিন্নং উদকং পরিত্তং লুল়িতং আৰিলং সন্দতি। অযং, ভন্তে, ককুধা 151 নদী অৰিদূরে অচ্ছোদকা সাতোদকা সীতোদকা সেতোদকা 152 সুপ্পতিত্থা রমণীযা। এত্থ ভগৰা পানীযঞ্চ পিৰিস্সতি, গত্তানি চ সীতী 153 করিস্সতী’’তি।

191. Atha kho bhagavā maggā okkamma yena aññataraṃ rukkhamūlaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘iṅgha me tvaṃ, ānanda, catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ paññapehi, kilantosmi, ānanda, nisīdissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ paññapesi. Nisīdi bhagavā paññatte āsane. Nisajja kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘iṅgha me tvaṃ, ānanda, pānīyaṃ āhara, pipāsitosmi, ānanda, pivissāmī’’ti. Evaṃ vutte āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idāni, bhante, pañcamattāni sakaṭasatāni atikkantāni, taṃ cakkacchinnaṃ udakaṃ parittaṃ luḷitaṃ āvilaṃ sandati. Ayaṃ, bhante, kakudhā 154 nadī avidūre acchodakā sātodakā sītodakā setodakā 155 suppatitthā ramaṇīyā. Ettha bhagavā pānīyañca pivissati, gattāni ca sītī 156 karissatī’’ti.

দুতিযম্পি খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘ইঙ্ঘ মে ত্ৰং, আনন্দ, পানীযং আহর, পিপাসিতোস্মি, আনন্দ, পিৰিস্সামী’’তি। দুতিযম্পি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইদানি, ভন্তে, পঞ্চমত্তানি সকটসতানি অতিক্কন্তানি, তং চক্কচ্ছিন্নং উদকং পরিত্তং লুল়িতং আৰিলং সন্দতি। অযং, ভন্তে, ককুধা নদী অৰিদূরে অচ্ছোদকা সাতোদকা সীতোদকা সেতোদকা সুপ্পতিত্থা রমণীযা। এত্থ ভগৰা পানীযঞ্চ পিৰিস্সতি, গত্তানি চ সীতীকরিস্সতী’’তি।

Dutiyampi kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘iṅgha me tvaṃ, ānanda, pānīyaṃ āhara, pipāsitosmi, ānanda, pivissāmī’’ti. Dutiyampi kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idāni, bhante, pañcamattāni sakaṭasatāni atikkantāni, taṃ cakkacchinnaṃ udakaṃ parittaṃ luḷitaṃ āvilaṃ sandati. Ayaṃ, bhante, kakudhā nadī avidūre acchodakā sātodakā sītodakā setodakā suppatitthā ramaṇīyā. Ettha bhagavā pānīyañca pivissati, gattāni ca sītīkarissatī’’ti.

ততিযম্পি খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘ইঙ্ঘ মে ত্ৰং, আনন্দ, পানীযং আহর, পিপাসিতোস্মি, আনন্দ, পিৰিস্সামী’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা পত্তং গহেত্ৰা যেন সা নদিকা তেনুপসঙ্কমি। অথ খো সা নদিকা চক্কচ্ছিন্না পরিত্তা লুল়িতা আৰিলা সন্দমানা, আযস্মন্তে আনন্দে উপসঙ্কমন্তে অচ্ছা ৰিপ্পসন্না অনাৰিলা সন্দিত্থ 157। অথ খো আযস্মতো আনন্দস্স এতদহোসি – ‘‘অচ্ছরিযং ৰত, ভো, অব্ভুতং ৰত, ভো, তথাগতস্স মহিদ্ধিকতা মহানুভাৰতা। অযঞ্হি সা নদিকা চক্কচ্ছিন্না পরিত্তা লুল়িতা আৰিলা সন্দমানা মযি উপসঙ্কমন্তে অচ্ছা ৰিপ্পসন্না অনাৰিলা সন্দতী’’তি। পত্তেন পানীযং আদায যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অচ্ছরিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে, তথাগতস্স মহিদ্ধিকতা মহানুভাৰতা। ইদানি সা ভন্তে নদিকা চক্কচ্ছিন্না পরিত্তা লুল়িতা আৰিলা সন্দমানা মযি উপসঙ্কমন্তে অচ্ছা ৰিপ্পসন্না অনাৰিলা সন্দিত্থ। পিৰতু ভগৰা পানীযং পিৰতু সুগতো পানীয’’ন্তি। অথ খো ভগৰা পানীযং অপাযি।

Tatiyampi kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘iṅgha me tvaṃ, ānanda, pānīyaṃ āhara, pipāsitosmi, ānanda, pivissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā pattaṃ gahetvā yena sā nadikā tenupasaṅkami. Atha kho sā nadikā cakkacchinnā parittā luḷitā āvilā sandamānā, āyasmante ānande upasaṅkamante acchā vippasannā anāvilā sandittha 158. Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi – ‘‘acchariyaṃ vata, bho, abbhutaṃ vata, bho, tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā. Ayañhi sā nadikā cakkacchinnā parittā luḷitā āvilā sandamānā mayi upasaṅkamante acchā vippasannā anāvilā sandatī’’ti. Pattena pānīyaṃ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante, tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā. Idāni sā bhante nadikā cakkacchinnā parittā luḷitā āvilā sandamānā mayi upasaṅkamante acchā vippasannā anāvilā sandittha. Pivatu bhagavā pānīyaṃ pivatu sugato pānīya’’nti. Atha kho bhagavā pānīyaṃ apāyi.

পুক্কুসমল্লপুত্তৰত্থু

Pukkusamallaputtavatthu

১৯২. তেন রোখো পন সমযেন পুক্কুসো মল্লপুত্তো আল়ারস্স কালামস্স সাৰকো কুসিনারায পাৰং অদ্ধানমগ্গপ্পটিপ্পন্নো হোতি। অদ্দসা খো পুক্কুসো মল্লপুত্তো ভগৰন্তং অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে নিসিন্নং। দিস্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি। একমন্তং নিসিন্নো খো পুক্কুসো মল্লপুত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অচ্ছরিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে, সন্তেন ৰত, ভন্তে, পব্বজিতা ৰিহারেন ৰিহরন্তি। ভূতপুব্বং, ভন্তে , আল়ারো কালামো অদ্ধানমগ্গপ্পটিপ্পন্নো মগ্গা ওক্কম্ম অৰিদূরে অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে দিৰাৰিহারং নিসীদি। অথ খো, ভন্তে, পঞ্চমত্তানি সকটসতানি আল়ারং কালামং নিস্সায নিস্সায অতিক্কমিংসু। অথ খো, ভন্তে, অঞ্ঞতরো পুরিসো তস্স সকটসত্থস্স 159 পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো আগচ্ছন্তো যেন আল়ারো কালামো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আল়ারং কালামং এতদৰোচ – ‘অপি, ভন্তে, পঞ্চমত্তানি সকটসতানি অতিক্কন্তানি অদ্দসা’তি? ‘ন খো অহং, আৰুসো, অদ্দস’ন্তি। ‘কিং পন, ভন্তে, সদ্দং অস্সোসী’তি? ‘ন খো অহং, আৰুসো, সদ্দং অস্সোসি’ন্তি। ‘কিং পন, ভন্তে, সুত্তো অহোসী’তি? ‘ন খো অহং, আৰুসো, সুত্তো অহোসি’ন্তি। ‘কিং পন, ভন্তে, সঞ্ঞী অহোসী’তি? ‘এৰমাৰুসো’তি। ‘সো ত্ৰং, ভন্তে, সঞ্ঞী সমানো জাগরো পঞ্চমত্তানি সকটসতানি নিস্সায নিস্সায অতিক্কন্তানি নেৰ অদ্দস, ন পন সদ্দং অস্সোসি; অপিসু 160 তে, ভন্তে, সঙ্ঘাটি রজেন ওকিণ্ণা’তি? ‘এৰমাৰুসো’তি। অথ খো, ভন্তে, তস্স পুরিসস্স এতদহোসি – ‘অচ্ছরিযং ৰত ভো, অব্ভুতং ৰত ভো, সন্তেন ৰত ভো পব্বজিতা ৰিহারেন ৰিহরন্তি। যত্র হি নাম সঞ্ঞী সমানো জাগরো পঞ্চমত্তানি সকটসতানি নিস্সায নিস্সায অতিক্কন্তানি নেৰ দক্খতি, ন পন সদ্দং সোস্সতী’তি! আল়ারে কালামে উল়ারং পসাদং পৰেদেত্ৰা পক্কামী’’তি।

192. Tena rokho pana samayena pukkuso mallaputto āḷārassa kālāmassa sāvako kusinārāya pāvaṃ addhānamaggappaṭippanno hoti. Addasā kho pukkuso mallaputto bhagavantaṃ aññatarasmiṃ rukkhamūle nisinnaṃ. Disvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho pukkuso mallaputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante, santena vata, bhante, pabbajitā vihārena viharanti. Bhūtapubbaṃ, bhante , āḷāro kālāmo addhānamaggappaṭippanno maggā okkamma avidūre aññatarasmiṃ rukkhamūle divāvihāraṃ nisīdi. Atha kho, bhante, pañcamattāni sakaṭasatāni āḷāraṃ kālāmaṃ nissāya nissāya atikkamiṃsu. Atha kho, bhante, aññataro puriso tassa sakaṭasatthassa 161 piṭṭhito piṭṭhito āgacchanto yena āḷāro kālāmo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āḷāraṃ kālāmaṃ etadavoca – ‘api, bhante, pañcamattāni sakaṭasatāni atikkantāni addasā’ti? ‘Na kho ahaṃ, āvuso, addasa’nti. ‘Kiṃ pana, bhante, saddaṃ assosī’ti? ‘Na kho ahaṃ, āvuso, saddaṃ assosi’nti. ‘Kiṃ pana, bhante, sutto ahosī’ti? ‘Na kho ahaṃ, āvuso, sutto ahosi’nti. ‘Kiṃ pana, bhante, saññī ahosī’ti? ‘Evamāvuso’ti. ‘So tvaṃ, bhante, saññī samāno jāgaro pañcamattāni sakaṭasatāni nissāya nissāya atikkantāni neva addasa, na pana saddaṃ assosi; apisu 162 te, bhante, saṅghāṭi rajena okiṇṇā’ti? ‘Evamāvuso’ti. Atha kho, bhante, tassa purisassa etadahosi – ‘acchariyaṃ vata bho, abbhutaṃ vata bho, santena vata bho pabbajitā vihārena viharanti. Yatra hi nāma saññī samāno jāgaro pañcamattāni sakaṭasatāni nissāya nissāya atikkantāni neva dakkhati, na pana saddaṃ sossatī’ti! Āḷāre kālāme uḷāraṃ pasādaṃ pavedetvā pakkāmī’’ti.

১৯৩. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, পুক্কুস, কতমং নু খো দুক্করতরং ৰা দুরভিসম্ভৰতরং ৰা – যো ৰা সঞ্ঞী সমানো জাগরো পঞ্চমত্তানি সকটসতানি নিস্সায নিস্সায অতিক্কন্তানি নেৰ পস্সেয্য, ন পন সদ্দং সুণেয্য; যো ৰা সঞ্ঞী সমানো জাগরো দেৰে ৰস্সন্তে দেৰে গল়গল়াযন্তে ৰিজ্জুল্লতাসু 163 নিচ্ছরন্তীসু অসনিযা ফলন্তিযা নেৰ পস্সেয্য, ন পন সদ্দং সুণেয্যা’’তি? ‘‘কিঞ্হি, ভন্তে, করিস্সন্তি পঞ্চ ৰা সকটসতানি ছ ৰা সকটসতানি সত্ত ৰা সকটসতানি অট্ঠ ৰা সকটসতানি নৰ ৰা সকটসতানি 164, সকটসহস্সং ৰা সকটসতসহস্সং ৰা। অথ খো এতদেৰ দুক্করতরং চেৰ দুরভিসম্ভৰতরঞ্চ যো সঞ্ঞী সমানো জাগরো দেৰে ৰস্সন্তে দেৰে গল়গল়াযন্তে ৰিজ্জুল্লতাসু নিচ্ছরন্তীসু অসনিযা ফলন্তিযা নেৰ পস্সেয্য, ন পন সদ্দং সুণেয্যা’’তি।

193. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, pukkusa, katamaṃ nu kho dukkarataraṃ vā durabhisambhavataraṃ vā – yo vā saññī samāno jāgaro pañcamattāni sakaṭasatāni nissāya nissāya atikkantāni neva passeyya, na pana saddaṃ suṇeyya; yo vā saññī samāno jāgaro deve vassante deve gaḷagaḷāyante vijjullatāsu 165 niccharantīsu asaniyā phalantiyā neva passeyya, na pana saddaṃ suṇeyyā’’ti? ‘‘Kiñhi, bhante, karissanti pañca vā sakaṭasatāni cha vā sakaṭasatāni satta vā sakaṭasatāni aṭṭha vā sakaṭasatāni nava vā sakaṭasatāni 166, sakaṭasahassaṃ vā sakaṭasatasahassaṃ vā. Atha kho etadeva dukkarataraṃ ceva durabhisambhavatarañca yo saññī samāno jāgaro deve vassante deve gaḷagaḷāyante vijjullatāsu niccharantīsu asaniyā phalantiyā neva passeyya, na pana saddaṃ suṇeyyā’’ti.

‘‘একমিদাহং, পুক্কুস, সমযং আতুমাযং ৰিহরামি ভুসাগারে। তেন খো পন সমযেন দেৰে ৰস্সন্তে দেৰে গল়গল়াযন্তে ৰিজ্জুল্লতাসু নিচ্ছরন্তীসু অসনিযা ফলন্তিযা অৰিদূরে ভুসাগারস্স দ্ৰে কস্সকা ভাতরো হতা চত্তারো চ বলিবদ্দা 167। অথ খো, পুক্কুস, আতুমায মহাজনকাযো নিক্খমিত্ৰা যেন তে দ্ৰে কস্সকা ভাতরো হতা চত্তারো চ বলিবদ্দা তেনুপসঙ্কমি। তেন খো পনাহং, পুক্কুস, সমযেন ভুসাগারা নিক্খমিত্ৰা ভুসাগারদ্ৰারে অব্ভোকাসে চঙ্কমামি। অথ খো, পুক্কুস, অঞ্ঞতরো পুরিসো তম্হা মহাজনকাযা যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা মং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি। একমন্তং ঠিতং খো অহং, পুক্কুস, তং পুরিসং এতদৰোচং – ‘কিং নু খো এসো, আৰুসো, মহাজনকাযো সন্নিপতিতো’তি? ‘ইদানি , ভন্তে, দেৰে ৰস্সন্তে দেৰে গল়গল়াযন্তে ৰিজ্জুল্লতাসু নিচ্ছরন্তীসু অসনিযা ফলন্তিযা দ্ৰে কস্সকা ভাতরো হতা চত্তারো চ বলিবদ্দা। এত্থেসো মহাজনকাযো সন্নিপতিতো। ত্ৰং পন, ভন্তে, ক্ৰ অহোসী’তি? ‘ইধেৰ খো অহং, আৰুসো, অহোসি’ন্তি। ‘কিং পন, ভন্তে, অদ্দসা’তি? ‘ন খো অহং, আৰুসো, অদ্দস’ন্তি। ‘কিং পন, ভন্তে, সদ্দং অস্সোসী’তি? ‘ন খো অহং, আৰুসো, সদ্দং অস্সোসি’ন্তি। ‘কিং পন, ভন্তে, সুত্তো অহোসী’তি? ‘ন খো অহং, আৰুসো, সুত্তো অহোসি’ন্তি। ‘কিং পন, ভন্তে, সঞ্ঞী অহোসী’তি? ‘এৰমাৰুসো’তি। ‘সো ত্ৰং, ভন্তে, সঞ্ঞী সমানো জাগরো দেৰে ৰস্সন্তে দেৰে গল়গল়াযন্তে ৰিজ্জুল্লতাসু নিচ্ছরন্তীসু অসনিযা ফলন্তিযা নেৰ অদ্দস, ন পন সদ্দং অস্সোসী’তি? ‘‘এৰমাৰুসো’’তি?

‘‘Ekamidāhaṃ, pukkusa, samayaṃ ātumāyaṃ viharāmi bhusāgāre. Tena kho pana samayena deve vassante deve gaḷagaḷāyante vijjullatāsu niccharantīsu asaniyā phalantiyā avidūre bhusāgārassa dve kassakā bhātaro hatā cattāro ca balibaddā 168. Atha kho, pukkusa, ātumāya mahājanakāyo nikkhamitvā yena te dve kassakā bhātaro hatā cattāro ca balibaddā tenupasaṅkami. Tena kho panāhaṃ, pukkusa, samayena bhusāgārā nikkhamitvā bhusāgāradvāre abbhokāse caṅkamāmi. Atha kho, pukkusa, aññataro puriso tamhā mahājanakāyā yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitaṃ kho ahaṃ, pukkusa, taṃ purisaṃ etadavocaṃ – ‘kiṃ nu kho eso, āvuso, mahājanakāyo sannipatito’ti? ‘Idāni , bhante, deve vassante deve gaḷagaḷāyante vijjullatāsu niccharantīsu asaniyā phalantiyā dve kassakā bhātaro hatā cattāro ca balibaddā. Ettheso mahājanakāyo sannipatito. Tvaṃ pana, bhante, kva ahosī’ti? ‘Idheva kho ahaṃ, āvuso, ahosi’nti. ‘Kiṃ pana, bhante, addasā’ti? ‘Na kho ahaṃ, āvuso, addasa’nti. ‘Kiṃ pana, bhante, saddaṃ assosī’ti? ‘Na kho ahaṃ, āvuso, saddaṃ assosi’nti. ‘Kiṃ pana, bhante, sutto ahosī’ti? ‘Na kho ahaṃ, āvuso, sutto ahosi’nti. ‘Kiṃ pana, bhante, saññī ahosī’ti? ‘Evamāvuso’ti. ‘So tvaṃ, bhante, saññī samāno jāgaro deve vassante deve gaḷagaḷāyante vijjullatāsu niccharantīsu asaniyā phalantiyā neva addasa, na pana saddaṃ assosī’ti? ‘‘Evamāvuso’’ti?

‘‘অথ খো, পুক্কুস, পুরিসস্স এতদহোসি – ‘অচ্ছরিযং ৰত ভো, অব্ভুতং ৰত ভো, সন্তেন ৰত ভো পব্বজিতা ৰিহারেন ৰিহরন্তি। যত্র হি নাম সঞ্ঞী সমানো জাগরো দেৰে ৰস্সন্তে দেৰে গল়গল়াযন্তে ৰিজ্জুল্লতাসু নিচ্ছরন্তীসু অসনিযা ফলন্তিযা নেৰ দক্খতি, ন পন সদ্দং সোস্সতী’তি 169। মযি উল়ারং পসাদং পৰেদেত্ৰা মং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামী’’তি।

‘‘Atha kho, pukkusa, purisassa etadahosi – ‘acchariyaṃ vata bho, abbhutaṃ vata bho, santena vata bho pabbajitā vihārena viharanti. Yatra hi nāma saññī samāno jāgaro deve vassante deve gaḷagaḷāyante vijjullatāsu niccharantīsu asaniyā phalantiyā neva dakkhati, na pana saddaṃ sossatī’ti 170. Mayi uḷāraṃ pasādaṃ pavedetvā maṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmī’’ti.

এৰং ৰুত্তে পুক্কুসো মল্লপুত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘এসাহং, ভন্তে, যো মে আল়ারে কালামে পসাদো তং মহাৰাতে ৰা ওফুণামি সীঘসোতায 171 ৰা নদিযা পৰাহেমি। অভিক্কন্তং, ভন্তে, অভিক্কন্তং, ভন্তে! সেয্যথাপি, ভন্তে, নিক্কুজ্জিতং ৰা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৰা ৰিৰরেয্য, মূল়্হস্স ৰা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকারে ৰা তেলপজ্জোতং ধারেয্য ‘চক্খুমন্তো রূপানি দক্খন্তী’তি; এৰমেৰং ভগৰতা অনেকপরিযাযেন ধম্মো পকাসিতো। এসাহং, ভন্তে, ভগৰন্তং সরণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ। উপাসকং মং ভগৰা ধারেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সরণং গত’’ন্তি।

Evaṃ vutte pukkuso mallaputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘esāhaṃ, bhante, yo me āḷāre kālāme pasādo taṃ mahāvāte vā ophuṇāmi sīghasotāya 172 vā nadiyā pavāhemi. Abhikkantaṃ, bhante, abhikkantaṃ, bhante! Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṃ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.

১৯৪. অথ খো পুক্কুসো মল্লপুত্তো অঞ্ঞতরং পুরিসং আমন্তেসি – ‘‘ইঙ্ঘ মে ত্ৰং, ভণে, সিঙ্গীৰণ্ণং যুগমট্ঠং ধারণীযং আহরা’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো সো পুরিসো পুক্কুসস্স মল্লপুত্তস্স পটিস্সুত্ৰা তং সিঙ্গীৰণ্ণং যুগমট্ঠং ধারণীযং আহরি 173। অথ খো পুক্কুসো মল্লপুত্তো তং সিঙ্গীৰণ্ণং যুগমট্ঠং ধারণীযং ভগৰতো উপনামেসি – ‘‘ইদং, ভন্তে, সিঙ্গীৰণ্ণং যুগমট্ঠং ধারণীযং, তং মে ভগৰা পটিগ্গণ্হাতু অনুকম্পং উপাদাযা’’তি। ‘‘তেন হি, পুক্কুস, একেন মং অচ্ছাদেহি, একেন আনন্দ’’ন্তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো পুক্কুসো মল্লপুত্তো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা একেন ভগৰন্তং অচ্ছাদেতি, একেন আযস্মন্তং আনন্দং। অথ খো ভগৰা পুক্কুসং মল্লপুত্তং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি। অথ খো পুক্কুসো মল্লপুত্তো ভগৰতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতো সমাদপিতো সমুত্তেজিতো সম্পহংসিতো উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি।

194. Atha kho pukkuso mallaputto aññataraṃ purisaṃ āmantesi – ‘‘iṅgha me tvaṃ, bhaṇe, siṅgīvaṇṇaṃ yugamaṭṭhaṃ dhāraṇīyaṃ āharā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho so puriso pukkusassa mallaputtassa paṭissutvā taṃ siṅgīvaṇṇaṃ yugamaṭṭhaṃ dhāraṇīyaṃ āhari 174. Atha kho pukkuso mallaputto taṃ siṅgīvaṇṇaṃ yugamaṭṭhaṃ dhāraṇīyaṃ bhagavato upanāmesi – ‘‘idaṃ, bhante, siṅgīvaṇṇaṃ yugamaṭṭhaṃ dhāraṇīyaṃ, taṃ me bhagavā paṭiggaṇhātu anukampaṃ upādāyā’’ti. ‘‘Tena hi, pukkusa, ekena maṃ acchādehi, ekena ānanda’’nti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho pukkuso mallaputto bhagavato paṭissutvā ekena bhagavantaṃ acchādeti, ekena āyasmantaṃ ānandaṃ. Atha kho bhagavā pukkusaṃ mallaputtaṃ dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṃsesi. Atha kho pukkuso mallaputto bhagavatā dhammiyā kathāya sandassito samādapito samuttejito sampahaṃsito uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi.

১৯৫. অথ খো আযস্মা আনন্দো অচিরপক্কন্তে পুক্কুসে মল্লপুত্তে তং সিঙ্গীৰণ্ণং যুগমট্ঠং ধারণীযং ভগৰতো কাযং উপনামেসি। তং ভগৰতো কাযং উপনামিতং হতচ্চিকং ৰিয 175 খাযতি। অথ খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অচ্ছরিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে, যাৰ পরিসুদ্ধো, ভন্তে, তথাগতস্স ছৰিৰণ্ণো পরিযোদাতো। ইদং, ভন্তে, সিঙ্গীৰণ্ণং যুগমট্ঠং ধারণীযং ভগৰতো কাযং উপনামিতং হতচ্চিকং ৰিয খাযতী’’তি। ‘‘এৰমেতং, আনন্দ, এৰমেতং, আনন্দ দ্ৰীসু কালেসু অতিৰিয তথাগতস্স কাযো পরিসুদ্ধো হোতি ছৰিৰণ্ণো পরিযোদাতো। কতমেসু দ্ৰীসু? যঞ্চ, আনন্দ, রত্তিং তথাগতো অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝতি, যঞ্চ রত্তিং অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বাযতি। ইমেসু খো, আনন্দ, দ্ৰীসু কালেসু অতিৰিয তথাগতস্স কাযো পরিসুদ্ধো হোতি ছৰিৰণ্ণো পরিযোদাতো। ‘‘অজ্জ খো, পনানন্দ, রত্তিযা পচ্ছিমে যামে কুসিনারাযং উপৰত্তনে মল্লানং সালৰনে অন্তরেন 176 যমকসালানং তথাগতস্স পরিনিব্বানং ভৰিস্সতি 177। আযামানন্দ, যেন ককুধা নদী তেনুপসঙ্কমিস্সামা’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পচ্চস্সোসি।

195. Atha kho āyasmā ānando acirapakkante pukkuse mallaputte taṃ siṅgīvaṇṇaṃ yugamaṭṭhaṃ dhāraṇīyaṃ bhagavato kāyaṃ upanāmesi. Taṃ bhagavato kāyaṃ upanāmitaṃ hataccikaṃ viya 178 khāyati. Atha kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante, yāva parisuddho, bhante, tathāgatassa chavivaṇṇo pariyodāto. Idaṃ, bhante, siṅgīvaṇṇaṃ yugamaṭṭhaṃ dhāraṇīyaṃ bhagavato kāyaṃ upanāmitaṃ hataccikaṃ viya khāyatī’’ti. ‘‘Evametaṃ, ānanda, evametaṃ, ānanda dvīsu kālesu ativiya tathāgatassa kāyo parisuddho hoti chavivaṇṇo pariyodāto. Katamesu dvīsu? Yañca, ānanda, rattiṃ tathāgato anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhati, yañca rattiṃ anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati. Imesu kho, ānanda, dvīsu kālesu ativiya tathāgatassa kāyo parisuddho hoti chavivaṇṇo pariyodāto. ‘‘Ajja kho, panānanda, rattiyā pacchime yāme kusinārāyaṃ upavattane mallānaṃ sālavane antarena 179 yamakasālānaṃ tathāgatassa parinibbānaṃ bhavissati 180. Āyāmānanda, yena kakudhā nadī tenupasaṅkamissāmā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.

সিঙ্গীৰণ্ণং যুগমট্ঠং, পুক্কুসো অভিহারযি।

Siṅgīvaṇṇaṃ yugamaṭṭhaṃ, pukkuso abhihārayi;

তেন অচ্ছাদিতো সত্থা, হেমৰণ্ণো অসোভথাতি॥

Tena acchādito satthā, hemavaṇṇo asobhathāti.

১৯৬. অথ খো ভগৰা মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন ককুধা নদী তেনুপসঙ্কমি ; উপসঙ্কমিত্ৰা ককুধং নদিং অজ্ঝোগাহেত্ৰা ন্হত্ৰা চ পিৰিত্ৰা চ পচ্চুত্তরিত্ৰা যেন অম্বৰনং তেনুপসঙ্কমি। উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং চুন্দকং আমন্তেসি – ‘‘ইঙ্ঘ মে ত্ৰং, চুন্দক, চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞপেহি, কিলন্তোস্মি, চুন্দক, নিপজ্জিস্সামী’’তি।

196. Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ yena kakudhā nadī tenupasaṅkami ; upasaṅkamitvā kakudhaṃ nadiṃ ajjhogāhetvā nhatvā ca pivitvā ca paccuttaritvā yena ambavanaṃ tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā āyasmantaṃ cundakaṃ āmantesi – ‘‘iṅgha me tvaṃ, cundaka, catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ paññapehi, kilantosmi, cundaka, nipajjissāmī’’ti.

‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা চুন্দকো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞপেসি। অথ খো ভগৰা দক্খিণেন পস্সেন সীহসেয্যং কপ্পেসি পাদে পাদং অচ্চাধায সতো সম্পজানো উট্ঠানসঞ্ঞং মনসিকরিত্ৰা। আযস্মা পন চুন্দকো তত্থেৰ ভগৰতো পুরতো নিসীদি।

‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā cundako bhagavato paṭissutvā catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ paññapesi. Atha kho bhagavā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappesi pāde pādaṃ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṃ manasikaritvā. Āyasmā pana cundako tattheva bhagavato purato nisīdi.

গন্ত্ৰান বুদ্ধো নদিকং ককুধং,

Gantvāna buddho nadikaṃ kakudhaṃ,

অচ্ছোদকং সাতুদকং ৰিপ্পসন্নং।

Acchodakaṃ sātudakaṃ vippasannaṃ;

ওগাহি সত্থা অকিলন্তরূপো 181,

Ogāhi satthā akilantarūpo 182,

তথাগতো অপ্পটিমো চ 183 লোকে॥

Tathāgato appaṭimo ca 184 loke.

ন্হত্ৰা চ পিৰিত্ৰা চুদতারি সত্থা 185,

Nhatvā ca pivitvā cudatāri satthā 186,

পুরক্খতো ভিক্খুগণস্স মজ্ঝে।

Purakkhato bhikkhugaṇassa majjhe;

ৰত্তা 187 পৰত্তা ভগৰা ইধ ধম্মে,

Vattā 188 pavattā bhagavā idha dhamme,

উপাগমি অম্বৰনং মহেসি॥

Upāgami ambavanaṃ mahesi.

আমন্তযি চুন্দকং নাম ভিক্খুং,

Āmantayi cundakaṃ nāma bhikkhuṃ,

চতুগ্গুণং সন্থর মে নিপজ্জং।

Catugguṇaṃ santhara me nipajjaṃ;

সো চোদিতো ভাৰিতত্তেন চুন্দো,

So codito bhāvitattena cundo,

চতুগ্গুণং সন্থরি খিপ্পমেৰ॥

Catugguṇaṃ santhari khippameva.

নিপজ্জি সত্থা অকিলন্তরূপো,

Nipajji satthā akilantarūpo,

চুন্দোপি তত্থ পমুখে 189 নিসীদীতি॥

Cundopi tattha pamukhe 190 nisīdīti.

১৯৭. অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘সিযা খো 191, পনানন্দ, চুন্দস্স কম্মারপুত্তস্স কোচি ৰিপ্পটিসারং উপ্পাদেয্য – ‘তস্স তে, আৰুসো চুন্দ, অলাভা তস্স তে দুল্লদ্ধং, যস্স তে তথাগতো পচ্ছিমং পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জিত্ৰা পরিনিব্বুতো’তি। চুন্দস্স, আনন্দ, কম্মারপুত্তস্স এৰং ৰিপ্পটিসারো পটিৰিনেতব্বো – ‘তস্স তে, আৰুসো চুন্দ, লাভা তস্স তে সুলদ্ধং, যস্স তে তথাগতো পচ্ছিমং পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জিত্ৰা পরিনিব্বুতো। সম্মুখা মেতং, আৰুসো চুন্দ, ভগৰতো সুতং সম্মুখা পটিগ্গহিতং – দ্ৰে মে পিণ্ডপাতা সমসমফলা 192 সমৰিপাকা 193, অতিৰিয অঞ্ঞেহি পিণ্ডপাতেহি মহপ্ফলতরা চ মহানিসংসতরা চ। কতমে দ্ৰে? যঞ্চ পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জিত্ৰা তথাগতো অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝতি, যঞ্চ পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জিত্ৰা তথাগতো অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বাযতি। ইমে দ্ৰে পিণ্ডপাতা সমসমফলা সমৰিপাকা , অতিৰিয অঞ্ঞেহি পিণ্ডপাতেহি মহপ্ফলতরা চ মহানিসংসতরা চ। আযুসংৰত্তনিকং আযস্মতা চুন্দেন কম্মারপুত্তেন কম্মং উপচিতং, ৰণ্ণসংৰত্তনিকং আযস্মতা চুন্দেন কম্মারপুত্তেন কম্মং উপচিতং, সুখসংৰত্তনিকং আযস্মতা চুন্দেন কম্মারপুত্তেন কম্মং উপচিতং, যসসংৰত্তনিকং আযস্মতা চুন্দেন কম্মারপুত্তেন কম্মং উপচিতং, সগ্গসংৰত্তনিকং আযস্মতা চুন্দেন কম্মারপুত্তেন কম্মং উপচিতং, আধিপতেয্যসংৰত্তনিকং আযস্মতা চুন্দেন কম্মারপুত্তেন কম্মং উপচিত’ন্তি। চুন্দস্স, আনন্দ, কম্মারপুত্তস্স এৰং ৰিপ্পটিসারো পটিৰিনেতব্বো’’তি। অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰা তাযং ৰেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

197. Atha kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘siyā kho 194, panānanda, cundassa kammāraputtassa koci vippaṭisāraṃ uppādeyya – ‘tassa te, āvuso cunda, alābhā tassa te dulladdhaṃ, yassa te tathāgato pacchimaṃ piṇḍapātaṃ paribhuñjitvā parinibbuto’ti. Cundassa, ānanda, kammāraputtassa evaṃ vippaṭisāro paṭivinetabbo – ‘tassa te, āvuso cunda, lābhā tassa te suladdhaṃ, yassa te tathāgato pacchimaṃ piṇḍapātaṃ paribhuñjitvā parinibbuto. Sammukhā metaṃ, āvuso cunda, bhagavato sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ – dve me piṇḍapātā samasamaphalā 195 samavipākā 196, ativiya aññehi piṇḍapātehi mahapphalatarā ca mahānisaṃsatarā ca. Katame dve? Yañca piṇḍapātaṃ paribhuñjitvā tathāgato anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhati, yañca piṇḍapātaṃ paribhuñjitvā tathāgato anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati. Ime dve piṇḍapātā samasamaphalā samavipākā , ativiya aññehi piṇḍapātehi mahapphalatarā ca mahānisaṃsatarā ca. Āyusaṃvattanikaṃ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṃ upacitaṃ, vaṇṇasaṃvattanikaṃ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṃ upacitaṃ, sukhasaṃvattanikaṃ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṃ upacitaṃ, yasasaṃvattanikaṃ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṃ upacitaṃ, saggasaṃvattanikaṃ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṃ upacitaṃ, ādhipateyyasaṃvattanikaṃ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṃ upacita’nti. Cundassa, ānanda, kammāraputtassa evaṃ vippaṭisāro paṭivinetabbo’’ti. Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi –

‘‘দদতো পুঞ্ঞং পৰড্ঢতি,

‘‘Dadato puññaṃ pavaḍḍhati,

সংযমতো ৰেরং ন চীযতি।

Saṃyamato veraṃ na cīyati;

কুসলো চ জহাতি পাপকং,

Kusalo ca jahāti pāpakaṃ,

রাগদোসমোহক্খযা সনিব্বুতো’’তি॥

Rāgadosamohakkhayā sanibbuto’’ti.

চতুত্থো ভাণৰারো।

Catuttho bhāṇavāro.

যমকসালা

Yamakasālā

১৯৮. অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘আযামানন্দ, যেন হিরঞ্ঞৰতিযা নদিযা পারিমং তীরং, যেন কুসিনারা উপৰত্তনং মল্লানং সালৰনং তেনুপসঙ্কমিস্সামা’’তি । ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পচ্চস্সোসি। অথ খো ভগৰা মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন হিরঞ্ঞৰতিযা নদিযা পারিমং তীরং, যেন কুসিনারা উপৰত্তনং মল্লানং সালৰনং তেনুপসঙ্কমি। উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘ইঙ্ঘ মে ত্ৰং, আনন্দ, অন্তরেন যমকসালানং উত্তরসীসকং মঞ্চকং পঞ্ঞপেহি, কিলন্তোস্মি, আনন্দ, নিপজ্জিস্সামী’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা অন্তরেন যমকসালানং উত্তরসীসকং মঞ্চকং পঞ্ঞপেসি। অথ খো ভগৰা দক্খিণেন পস্সেন সীহসেয্যং কপ্পেসি পাদে পাদং অচ্চাধায সতো সম্পজানো।

198. Atha kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘āyāmānanda, yena hiraññavatiyā nadiyā pārimaṃ tīraṃ, yena kusinārā upavattanaṃ mallānaṃ sālavanaṃ tenupasaṅkamissāmā’’ti . ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ yena hiraññavatiyā nadiyā pārimaṃ tīraṃ, yena kusinārā upavattanaṃ mallānaṃ sālavanaṃ tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘iṅgha me tvaṃ, ānanda, antarena yamakasālānaṃ uttarasīsakaṃ mañcakaṃ paññapehi, kilantosmi, ānanda, nipajjissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā antarena yamakasālānaṃ uttarasīsakaṃ mañcakaṃ paññapesi. Atha kho bhagavā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappesi pāde pādaṃ accādhāya sato sampajāno.

তেন খো পন সমযেন যমকসালা সব্বফালিফুল্লা হোন্তি অকালপুপ্ফেহি। তে তথাগতস্স সরীরং ওকিরন্তি অজ্ঝোকিরন্তি অভিপ্পকিরন্তি তথাগতস্স পূজায। দিব্বানিপি মন্দারৰপুপ্ফানি অন্তলিক্খা পপতন্তি, তানি তথাগতস্স সরীরং ওকিরন্তি অজ্ঝোকিরন্তি অভিপ্পকিরন্তি তথাগতস্স পূজায। দিব্বানিপি চন্দনচুণ্ণানি অন্তলিক্খা পপতন্তি, তানি তথাগতস্স সরীরং ওকিরন্তি অজ্ঝোকিরন্তি অভিপ্পকিরন্তি তথাগতস্স পূজায। দিব্বানিপি তূরিযানি অন্তলিক্খে ৰজ্জন্তি তথাগতস্স পূজায। দিব্বানিপি সঙ্গীতানি অন্তলিক্খে ৰত্তন্তি তথাগতস্স পূজায।

Tena kho pana samayena yamakasālā sabbaphāliphullā honti akālapupphehi. Te tathāgatassa sarīraṃ okiranti ajjhokiranti abhippakiranti tathāgatassa pūjāya. Dibbānipi mandāravapupphāni antalikkhā papatanti, tāni tathāgatassa sarīraṃ okiranti ajjhokiranti abhippakiranti tathāgatassa pūjāya. Dibbānipi candanacuṇṇāni antalikkhā papatanti, tāni tathāgatassa sarīraṃ okiranti ajjhokiranti abhippakiranti tathāgatassa pūjāya. Dibbānipi tūriyāni antalikkhe vajjanti tathāgatassa pūjāya. Dibbānipi saṅgītāni antalikkhe vattanti tathāgatassa pūjāya.

১৯৯. অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘সব্বফালিফুল্লা খো, আনন্দ, যমকসালা অকালপুপ্ফেহি। তে তথাগতস্স সরীরং ওকিরন্তি অজ্ঝোকিরন্তি অভিপ্পকিরন্তি তথাগতস্স পূজায। দিব্বানিপি মন্দারৰপুপ্ফানি অন্তলিক্খা পপতন্তি, তানি তথাগতস্স সরীরং ওকিরন্তি অজ্ঝোকিরন্তি অভিপ্পকিরন্তি তথাগতস্স পূজায। দিব্বানিপি চন্দনচুণ্ণানি অন্তলিক্খা পপতন্তি, তানি তথাগতস্স সরীরং ওকিরন্তি অজ্ঝোকিরন্তি অভিপ্পকিরন্তি তথাগতস্স পূজায। দিব্বানিপি তূরিযানি অন্তলিক্খে ৰজ্জন্তি তথাগতস্স পূজায। দিব্বানিপি সঙ্গীতানি অন্তলিক্খে ৰত্তন্তি তথাগতস্স পূজায। ন খো, আনন্দ, এত্তাৰতা তথাগতো সক্কতো ৰা হোতি গরুকতো ৰা মানিতো ৰা পূজিতো ৰা অপচিতো ৰা। যো খো, আনন্দ, ভিক্খু ৰা ভিক্খুনী ৰা উপাসকো ৰা উপাসিকা ৰা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো ৰিহরতি সামীচিপ্পটিপন্নো অনুধম্মচারী, সো তথাগতং সক্করোতি গরুং করোতি মানেতি পূজেতি অপচিযতি 197, পরমায পূজায। তস্মাতিহানন্দ, ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না ৰিহরিস্সাম সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচারিনোতি। এৰঞ্হি ৰো, আনন্দ, সিক্খিতব্ব’’ন্তি।

199. Atha kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘sabbaphāliphullā kho, ānanda, yamakasālā akālapupphehi. Te tathāgatassa sarīraṃ okiranti ajjhokiranti abhippakiranti tathāgatassa pūjāya. Dibbānipi mandāravapupphāni antalikkhā papatanti, tāni tathāgatassa sarīraṃ okiranti ajjhokiranti abhippakiranti tathāgatassa pūjāya. Dibbānipi candanacuṇṇāni antalikkhā papatanti, tāni tathāgatassa sarīraṃ okiranti ajjhokiranti abhippakiranti tathāgatassa pūjāya. Dibbānipi tūriyāni antalikkhe vajjanti tathāgatassa pūjāya. Dibbānipi saṅgītāni antalikkhe vattanti tathāgatassa pūjāya. Na kho, ānanda, ettāvatā tathāgato sakkato vā hoti garukato vā mānito vā pūjito vā apacito vā. Yo kho, ānanda, bhikkhu vā bhikkhunī vā upāsako vā upāsikā vā dhammānudhammappaṭipanno viharati sāmīcippaṭipanno anudhammacārī, so tathāgataṃ sakkaroti garuṃ karoti māneti pūjeti apaciyati 198, paramāya pūjāya. Tasmātihānanda, dhammānudhammappaṭipannā viharissāma sāmīcippaṭipannā anudhammacārinoti. Evañhi vo, ānanda, sikkhitabba’’nti.

উপৰাণত্থেরো

Upavāṇatthero

২০০. তেন খো পন সমযেন আযস্মা উপৰাণো ভগৰতো পুরতো ঠিতো হোতি ভগৰন্তং বীজযমানো। অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং উপৰাণং অপসারেসি – ‘‘অপেহি, ভিক্খু, মা মে পুরতো অট্ঠাসী’’তি। অথ খো আযস্মতো আনন্দস্স এতদহোসি – ‘‘অযং খো আযস্মা উপৰাণো দীঘরত্তং ভগৰতো উপট্ঠাকো সন্তিকাৰচরো সমীপচারী। অথ চ পন ভগৰা পচ্ছিমে কালে আযস্মন্তং উপৰাণং অপসারেতি – ‘অপেহি ভিক্খু, মা মে পুরতো অট্ঠাসী’তি। কো নু খো হেতু, কো পচ্চযো, যং ভগৰা আযস্মন্তং উপৰাণং অপসারেতি – ‘অপেহি, ভিক্খু, মা মে পুরতো অট্ঠাসী’তি? অথ খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘অযং, ভন্তে, আযস্মা উপৰাণো দীঘরত্তং ভগৰতো উপট্ঠাকো সন্তিকাৰচরো সমীপচারী। অথ চ পন ভগৰা পচ্ছিমে কালে আযস্মন্তং উপৰাণং অপসারেতি – ‘‘অপেহি, ভিক্খু, মা মে পুরতো অট্ঠাসী’’তি। কো নু খো, ভন্তে, হেতু, কো পচ্চযো, যং ভগৰা আযস্মন্তং উপৰাণং অপসারেতি – ‘‘অপেহি, ভিক্খু, মা মে পুরতো অট্ঠাসী’’তি? ‘‘যেভুয্যেন, আনন্দ, দসসু লোকধাতূসু দেৰতা সন্নিপতিতা তথাগতং দস্সনায। যাৰতা, আনন্দ, কুসিনারা উপৰত্তনং মল্লানং সালৰনং সমন্ততো দ্ৰাদস যোজনানি, নত্থি সো পদেসো ৰালগ্গকোটিনিতুদনমত্তোপি মহেসক্খাহি দেৰতাহি অপ্ফুটো। দেৰতা, আনন্দ, উজ্ঝাযন্তি – ‘দূরা চ ৰতম্হ আগতা তথাগতং দস্সনায। কদাচি করহচি তথাগতা লোকে উপ্পজ্জন্তি অরহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা। অজ্জেৰ রত্তিযা পচ্ছিমে যামে তথাগতস্স পরিনিব্বানং ভৰিস্সতি। অযঞ্চ মহেসক্খো ভিক্খু ভগৰতো পুরতো ঠিতো ওৰারেন্তো, ন মযং লভাম পচ্ছিমে কালে তথাগতং দস্সনাযা’’’তি।

200. Tena kho pana samayena āyasmā upavāṇo bhagavato purato ṭhito hoti bhagavantaṃ bījayamāno. Atha kho bhagavā āyasmantaṃ upavāṇaṃ apasāresi – ‘‘apehi, bhikkhu, mā me purato aṭṭhāsī’’ti. Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi – ‘‘ayaṃ kho āyasmā upavāṇo dīgharattaṃ bhagavato upaṭṭhāko santikāvacaro samīpacārī. Atha ca pana bhagavā pacchime kāle āyasmantaṃ upavāṇaṃ apasāreti – ‘apehi bhikkhu, mā me purato aṭṭhāsī’ti. Ko nu kho hetu, ko paccayo, yaṃ bhagavā āyasmantaṃ upavāṇaṃ apasāreti – ‘apehi, bhikkhu, mā me purato aṭṭhāsī’ti? Atha kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘ayaṃ, bhante, āyasmā upavāṇo dīgharattaṃ bhagavato upaṭṭhāko santikāvacaro samīpacārī. Atha ca pana bhagavā pacchime kāle āyasmantaṃ upavāṇaṃ apasāreti – ‘‘apehi, bhikkhu, mā me purato aṭṭhāsī’’ti. Ko nu kho, bhante, hetu, ko paccayo, yaṃ bhagavā āyasmantaṃ upavāṇaṃ apasāreti – ‘‘apehi, bhikkhu, mā me purato aṭṭhāsī’’ti? ‘‘Yebhuyyena, ānanda, dasasu lokadhātūsu devatā sannipatitā tathāgataṃ dassanāya. Yāvatā, ānanda, kusinārā upavattanaṃ mallānaṃ sālavanaṃ samantato dvādasa yojanāni, natthi so padeso vālaggakoṭinitudanamattopi mahesakkhāhi devatāhi apphuṭo. Devatā, ānanda, ujjhāyanti – ‘dūrā ca vatamha āgatā tathāgataṃ dassanāya. Kadāci karahaci tathāgatā loke uppajjanti arahanto sammāsambuddhā. Ajjeva rattiyā pacchime yāme tathāgatassa parinibbānaṃ bhavissati. Ayañca mahesakkho bhikkhu bhagavato purato ṭhito ovārento, na mayaṃ labhāma pacchime kāle tathāgataṃ dassanāyā’’’ti.

২০১. ‘‘কথংভূতা পন, ভন্তে, ভগৰা দেৰতা মনসিকরোতী’’তি 199? ‘‘সন্তানন্দ, দেৰতা আকাসে পথৰীসঞ্ঞিনিযো কেসে পকিরিয কন্দন্তি, বাহা পগ্গয্হ কন্দন্তি, ছিন্নপাতং পপতন্তি 200, আৰট্টন্তি, ৰিৰট্টন্তি – ‘অতিখিপ্পং ভগৰা পরিনিব্বাযিস্সতি, অতিখিপ্পং সুগতো পরিনিব্বাযিস্সতি, অতিখিপ্পং চক্খুং 201 লোকে অন্তরধংআযিস্সতী’তি।

201. ‘‘Kathaṃbhūtā pana, bhante, bhagavā devatā manasikarotī’’ti 202? ‘‘Santānanda, devatā ākāse pathavīsaññiniyo kese pakiriya kandanti, bāhā paggayha kandanti, chinnapātaṃ papatanti 203, āvaṭṭanti, vivaṭṭanti – ‘atikhippaṃ bhagavā parinibbāyissati, atikhippaṃ sugato parinibbāyissati, atikhippaṃ cakkhuṃ 204 loke antaradhaṃāyissatī’ti.

‘‘সন্তানন্দ, দেৰতা পথৰিযং পথৰীসঞ্ঞিনিযো কেসে পকিরিয কন্দন্তি, বাহা পগ্গয্হ কন্দন্তি, ছিন্নপাতং পপতন্তি, আৰট্টন্তি, ৰিৰট্টন্তি – ‘অতিখিপ্পং ভগৰা পরিনিব্বাযিস্সতি, অতিখিপ্পং সুগতো পরিনিব্বাযিস্সতি, অতিখিপ্পং চক্খুং লোকে অন্তরধাযিস্সতী’’’তি।

‘‘Santānanda, devatā pathaviyaṃ pathavīsaññiniyo kese pakiriya kandanti, bāhā paggayha kandanti, chinnapātaṃ papatanti, āvaṭṭanti, vivaṭṭanti – ‘atikhippaṃ bhagavā parinibbāyissati, atikhippaṃ sugato parinibbāyissati, atikhippaṃ cakkhuṃ loke antaradhāyissatī’’’ti.

‘‘যা পন তা দেৰতা ৰীতরাগা, তা সতা সম্পজানা অধিৰাসেন্তি – ‘অনিচ্চা সঙ্খারা, তং কুতেত্থ লব্ভা’তি।

‘‘Yā pana tā devatā vītarāgā, tā satā sampajānā adhivāsenti – ‘aniccā saṅkhārā, taṃ kutettha labbhā’ti.

চতুসংৰেজনীযট্ঠানানি

Catusaṃvejanīyaṭṭhānāni

২০২. ‘‘পুব্বে , ভন্তে, দিসাসু ৰস্সং ৰুট্ঠা 205 ভিক্খূ আগচ্ছন্তি তথাগতং দস্সনায। তে মযং লভাম মনোভাৰনীযে ভিক্খূ দস্সনায, লভাম পযিরুপাসনায। ভগৰতো পন মযং, ভন্তে, অচ্চযেন ন লভিস্সাম মনোভাৰনীযে ভিক্খূ দস্সনায, ন লভিস্সাম পযিরুপাসনাযা’’তি।

202. ‘‘Pubbe , bhante, disāsu vassaṃ vuṭṭhā 206 bhikkhū āgacchanti tathāgataṃ dassanāya. Te mayaṃ labhāma manobhāvanīye bhikkhū dassanāya, labhāma payirupāsanāya. Bhagavato pana mayaṃ, bhante, accayena na labhissāma manobhāvanīye bhikkhū dassanāya, na labhissāma payirupāsanāyā’’ti.

‘‘চত্তারিমানি, আনন্দ, সদ্ধস্স কুলপুত্তস্স দস্সনীযানি সংৰেজনীযানি ঠানানি। কতমানি চত্তারি? ‘ইধ তথাগতো জাতো’তি, আনন্দ, সদ্ধস্স কুলপুত্তস্স দস্সনীযং সংৰেজনীযং ঠানং। ‘ইধ তথাগতো অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি, আনন্দ, সদ্ধস্স কুলপুত্তস্স দস্সনীযং সংৰেজনীযং ঠানং। ‘ইধ তথাগতেন অনুত্তরং ধম্মচক্কং পৰত্তিত’ন্তি, আনন্দ, সদ্ধস্স কুলপুত্তস্স দস্সনীযং সংৰেজনীযং ঠানং। ‘ইধ তথাগতো অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বুতো’তি, আনন্দ, সদ্ধস্স কুলপুত্তস্স দস্সনীযং সংৰেজনীযং ঠানং। ইমানি খো , আনন্দ, চত্তারি সদ্ধস্স কুলপুত্তস্স দস্সনীযানি সংৰেজনীযানি ঠানানি।

‘‘Cattārimāni, ānanda, saddhassa kulaputtassa dassanīyāni saṃvejanīyāni ṭhānāni. Katamāni cattāri? ‘Idha tathāgato jāto’ti, ānanda, saddhassa kulaputtassa dassanīyaṃ saṃvejanīyaṃ ṭhānaṃ. ‘Idha tathāgato anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’ti, ānanda, saddhassa kulaputtassa dassanīyaṃ saṃvejanīyaṃ ṭhānaṃ. ‘Idha tathāgatena anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavattita’nti, ānanda, saddhassa kulaputtassa dassanīyaṃ saṃvejanīyaṃ ṭhānaṃ. ‘Idha tathāgato anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbuto’ti, ānanda, saddhassa kulaputtassa dassanīyaṃ saṃvejanīyaṃ ṭhānaṃ. Imāni kho , ānanda, cattāri saddhassa kulaputtassa dassanīyāni saṃvejanīyāni ṭhānāni.

‘‘আগমিস্সন্তি খো, আনন্দ, সদ্ধা ভিক্খূ ভিক্খুনিযো উপাসকা উপাসিকাযো – ‘ইধ তথাগতো জাতো’তিপি, ‘ইধ তথাগতো অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তিপি, ‘ইধ তথাগতেন অনুত্তরং ধম্মচক্কং পৰত্তিত’ন্তিপি, ‘ইধ তথাগতো অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বুতো’তিপি। যে হি কেচি, আনন্দ, চেতিযচারিকং আহিণ্ডন্তা পসন্নচিত্তা কালঙ্করিস্সন্তি, সব্বে তে কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিস্সন্তী’’তি।

‘‘Āgamissanti kho, ānanda, saddhā bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo – ‘idha tathāgato jāto’tipi, ‘idha tathāgato anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’tipi, ‘idha tathāgatena anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavattita’ntipi, ‘idha tathāgato anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbuto’tipi. Ye hi keci, ānanda, cetiyacārikaṃ āhiṇḍantā pasannacittā kālaṅkarissanti, sabbe te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjissantī’’ti.

আনন্দপুচ্ছাকথা

Ānandapucchākathā

২০৩. ‘‘কথং মযং, ভন্তে, মাতুগামে পটিপজ্জামা’’তি? ‘‘অদস্সনং, আনন্দা’’তি। ‘‘দস্সনে, ভগৰা, সতি কথং পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি? ‘‘অনালাপো, আনন্দা’’তি । ‘‘আলপন্তেন পন, ভন্তে, কথং পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি? ‘‘সতি, আনন্দ, উপট্ঠাপেতব্বা’’তি।

203. ‘‘Kathaṃ mayaṃ, bhante, mātugāme paṭipajjāmā’’ti? ‘‘Adassanaṃ, ānandā’’ti. ‘‘Dassane, bhagavā, sati kathaṃ paṭipajjitabba’’nti? ‘‘Anālāpo, ānandā’’ti . ‘‘Ālapantena pana, bhante, kathaṃ paṭipajjitabba’’nti? ‘‘Sati, ānanda, upaṭṭhāpetabbā’’ti.

২০৪. ‘‘কথং মযং, ভন্তে, তথাগতস্স সরীরে পটিপজ্জামা’’তি? ‘‘অব্যাৰটা তুম্হে, আনন্দ, হোথ তথাগতস্স সরীরপূজায। ইঙ্ঘ তুম্হে, আনন্দ, সারত্থে ঘটথ অনুযুঞ্জথ 207, সারত্থে অপ্পমত্তা আতাপিনো পহিতত্তা ৰিহরথ। সন্তানন্দ, খত্তিযপণ্ডিতাপি ব্রাহ্মণপণ্ডিতাপি গহপতিপণ্ডিতাপি তথাগতে অভিপ্পসন্না, তে তথাগতস্স সরীরপূজং করিস্সন্তী’’তি।

204. ‘‘Kathaṃ mayaṃ, bhante, tathāgatassa sarīre paṭipajjāmā’’ti? ‘‘Abyāvaṭā tumhe, ānanda, hotha tathāgatassa sarīrapūjāya. Iṅgha tumhe, ānanda, sāratthe ghaṭatha anuyuñjatha 208, sāratthe appamattā ātāpino pahitattā viharatha. Santānanda, khattiyapaṇḍitāpi brāhmaṇapaṇḍitāpi gahapatipaṇḍitāpi tathāgate abhippasannā, te tathāgatassa sarīrapūjaṃ karissantī’’ti.

২০৫. ‘‘কথং পন, ভন্তে, তথাগতস্স সরীরে পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি? ‘‘যথা খো, আনন্দ, রঞ্ঞো চক্কৰত্তিস্স সরীরে পটিপজ্জন্তি, এৰং তথাগতস্স সরীরে পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি। ‘‘কথং পন, ভন্তে, রঞ্ঞো চক্কৰত্তিস্স সরীরে পটিপজ্জন্তী’’তি? ‘‘রঞ্ঞো, আনন্দ, চক্কৰত্তিস্স সরীরং অহতেন ৰত্থেন ৰেঠেন্তি, অহতেন ৰত্থেন ৰেঠেত্ৰা ৰিহতেন কপ্পাসেন ৰেঠেন্তি, ৰিহতেন কপ্পাসেন ৰেঠেত্ৰা অহতেন ৰত্থেন ৰেঠেন্তি। এতেনুপাযেন পঞ্চহি যুগসতেহি রঞ্ঞো চক্কৰত্তিস্স সরীরং 209 ৰেঠেত্ৰা আযসায তেলদোণিযা পক্খিপিত্ৰা অঞ্ঞিস্সা আযসায দোণিযা পটিকুজ্জিত্ৰা সব্বগন্ধানং চিতকং করিত্ৰা রঞ্ঞো চক্কৰত্তিস্স সরীরং ঝাপেন্তি। চাতুমহাপথে 210 রঞ্ঞো চক্কৰত্তিস্স থূপং করোন্তি । এৰং খো, আনন্দ, রঞ্ঞো চক্কৰত্তিস্স সরীরে পটিপজ্জন্তি। যথা খো, আনন্দ, রঞ্ঞো চক্কৰত্তিস্স সরীরে পটিপজ্জন্তি, এৰং তথাগতস্স সরীরে পটিপজ্জিতব্বং। চাতুমহাপথে তথাগতস্স থূপো কাতব্বো। তত্থ যে মালং ৰা গন্ধং ৰা চুণ্ণকং 211 ৰা আরোপেস্সন্তি ৰা অভিৰাদেস্সন্তি ৰা চিত্তং ৰা পসাদেস্সন্তি তেসং তং ভৰিস্সতি দীঘরত্তং হিতায সুখায।

205. ‘‘Kathaṃ pana, bhante, tathāgatassa sarīre paṭipajjitabba’’nti? ‘‘Yathā kho, ānanda, rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjanti, evaṃ tathāgatassa sarīre paṭipajjitabba’’nti. ‘‘Kathaṃ pana, bhante, rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjantī’’ti? ‘‘Rañño, ānanda, cakkavattissa sarīraṃ ahatena vatthena veṭhenti, ahatena vatthena veṭhetvā vihatena kappāsena veṭhenti, vihatena kappāsena veṭhetvā ahatena vatthena veṭhenti. Etenupāyena pañcahi yugasatehi rañño cakkavattissa sarīraṃ 212 veṭhetvā āyasāya teladoṇiyā pakkhipitvā aññissā āyasāya doṇiyā paṭikujjitvā sabbagandhānaṃ citakaṃ karitvā rañño cakkavattissa sarīraṃ jhāpenti. Cātumahāpathe 213 rañño cakkavattissa thūpaṃ karonti . Evaṃ kho, ānanda, rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjanti. Yathā kho, ānanda, rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjanti, evaṃ tathāgatassa sarīre paṭipajjitabbaṃ. Cātumahāpathe tathāgatassa thūpo kātabbo. Tattha ye mālaṃ vā gandhaṃ vā cuṇṇakaṃ 214 vā āropessanti vā abhivādessanti vā cittaṃ vā pasādessanti tesaṃ taṃ bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāya.

থূপারহপুগ্গলো

Thūpārahapuggalo

২০৬. ‘‘চত্তারোমে, আনন্দ, থূপারহা। কতমে চত্তারো? তথাগতো অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো থূপারহো, পচ্চেকসম্বুদ্ধো থূপারহো, তথাগতস্স সাৰকো থূপারহো, রাজা চক্কৰত্তী 215 থূপারহোতি।

206. ‘‘Cattārome, ānanda, thūpārahā. Katame cattāro? Tathāgato arahaṃ sammāsambuddho thūpāraho, paccekasambuddho thūpāraho, tathāgatassa sāvako thūpāraho, rājā cakkavattī 216 thūpārahoti.

‘‘কিঞ্চানন্দ , অত্থৰসং পটিচ্চ তথাগতো অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো থূপারহো? ‘অযং তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স থূপো’তি, আনন্দ, বহুজনা চিত্তং পসাদেন্তি। তে তত্থ চিত্তং পসাদেত্ৰা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি। ইদং খো, আনন্দ, অত্থৰসং পটিচ্চ তথাগতো অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো থূপারহো।

‘‘Kiñcānanda , atthavasaṃ paṭicca tathāgato arahaṃ sammāsambuddho thūpāraho? ‘Ayaṃ tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa thūpo’ti, ānanda, bahujanā cittaṃ pasādenti. Te tattha cittaṃ pasādetvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Idaṃ kho, ānanda, atthavasaṃ paṭicca tathāgato arahaṃ sammāsambuddho thūpāraho.

‘‘কিঞ্চানন্দ, অত্থৰসং পটিচ্চ পচ্চেকসম্বুদ্ধো থূপারহো? ‘অযং তস্স ভগৰতো পচ্চেকসম্বুদ্ধস্স থূপো’তি, আনন্দ, বহুজনা চিত্তং পসাদেন্তি। তে তত্থ চিত্তং পসাদেত্ৰা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি। ইদং খো, আনন্দ, অত্থৰসং পটিচ্চ পচ্চেকসম্বুদ্ধো থূপারহো।

‘‘Kiñcānanda, atthavasaṃ paṭicca paccekasambuddho thūpāraho? ‘Ayaṃ tassa bhagavato paccekasambuddhassa thūpo’ti, ānanda, bahujanā cittaṃ pasādenti. Te tattha cittaṃ pasādetvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Idaṃ kho, ānanda, atthavasaṃ paṭicca paccekasambuddho thūpāraho.

‘‘কিঞ্চানন্দ, অত্থৰসং পটিচ্চ তথাগতস্স সাৰকো থূপারহো? ‘অযং তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স সাৰকস্স থূপো’তি আনন্দ, বহুজনা চিত্তং পসাদেন্তি। তে তত্থ চিত্তং পসাদেত্ৰা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি। ইদং খো, আনন্দ, অত্থৰসং পটিচ্চ তথাগতস্স সাৰকো থূপারহো।

‘‘Kiñcānanda, atthavasaṃ paṭicca tathāgatassa sāvako thūpāraho? ‘Ayaṃ tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa sāvakassa thūpo’ti ānanda, bahujanā cittaṃ pasādenti. Te tattha cittaṃ pasādetvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Idaṃ kho, ānanda, atthavasaṃ paṭicca tathāgatassa sāvako thūpāraho.

‘‘কিঞ্চানন্দ, অত্থৰসং পটিচ্চ রাজা চক্কৰত্তী থূপারহো? ‘অযং তস্স ধম্মিকস্স ধম্মরঞ্ঞো থূপো’তি, আনন্দ, বহুজনা চিত্তং পসাদেন্তি। তে তত্থ চিত্তং পসাদেত্ৰা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি। ইদং খো, আনন্দ, অত্থৰসং পটিচ্চ রাজা চক্কৰত্তী থূপারহো। ইমে খো, আনন্দ চত্তারো থূপারহা’’তি।

‘‘Kiñcānanda, atthavasaṃ paṭicca rājā cakkavattī thūpāraho? ‘Ayaṃ tassa dhammikassa dhammarañño thūpo’ti, ānanda, bahujanā cittaṃ pasādenti. Te tattha cittaṃ pasādetvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Idaṃ kho, ānanda, atthavasaṃ paṭicca rājā cakkavattī thūpāraho. Ime kho, ānanda cattāro thūpārahā’’ti.

আনন্দঅচ্ছরিযধম্মো

Ānandaacchariyadhammo

২০৭. অথ খো আযস্মা আনন্দো ৰিহারং পৰিসিত্ৰা কপিসীসং আলম্বিত্ৰা রোদমানো অট্ঠাসি – ‘‘অহঞ্চ ৰতম্হি সেখো সকরণীযো, সত্থু চ মে পরিনিব্বানং ভৰিস্সতি, যো মম অনুকম্পকো’’তি। অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কহং নু খো, ভিক্খৰে, আনন্দো’’তি? ‘‘এসো, ভন্তে, আযস্মা আনন্দো ৰিহারং পৰিসিত্ৰা কপিসীসং আলম্বিত্ৰা রোদমানো ঠিতো – ‘অহঞ্চ ৰতম্হি সেখো সকরণীযো, সত্থু চ মে পরিনিব্বানং ভৰিস্সতি, যো মম অনুকম্পকো’’’তি। অথ খো ভগৰা অঞ্ঞতরং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৰং, ভিক্খু, মম ৰচনেন আনন্দং আমন্তেহি – ‘সত্থা তং, আৰুসো আনন্দ, আমন্তেতী’’’তি। ‘‘এৰং , ভন্তে’’তি খো সো ভিক্খু ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচ – ‘‘সত্থা তং, আৰুসো আনন্দ, আমন্তেতী’’তি। ‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো আযস্মা আনন্দো তস্স ভিক্খুনো পটিস্সুত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি। একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং আনন্দং ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘অলং, আনন্দ, মা সোচি মা পরিদেৰি, ননু এতং, আনন্দ, মযা পটিকচ্চেৰ অক্খাতং – ‘সব্বেহেৰ পিযেহি মনাপেহি নানাভাৰো ৰিনাভাৰো অঞ্ঞথাভাৰো’; তং কুতেত্থ, আনন্দ, লব্ভা। যং তং জাতং ভূতং সঙ্খতং পলোকধম্মং, তং ৰত তথাগতস্সাপি সরীরং মা পলুজ্জী’তি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি। দীঘরত্তং খো তে, আনন্দ, তথাগতো পচ্চুপট্ঠিতো মেত্তেন কাযকম্মেন হিতেন সুখেন অদ্ৰযেন অপ্পমাণেন, মেত্তেন ৰচীকম্মেন হিতেন সুখেন অদ্ৰযেন অপ্পমাণেন, মেত্তেন মনোকম্মেন হিতেন সুখেন অদ্ৰযেন অপ্পমাণেন। কতপুঞ্ঞোসি ত্ৰং, আনন্দ, পধানমনুযুঞ্জ, খিপ্পং হোহিসি অনাসৰো’’তি।

207. Atha kho āyasmā ānando vihāraṃ pavisitvā kapisīsaṃ ālambitvā rodamāno aṭṭhāsi – ‘‘ahañca vatamhi sekho sakaraṇīyo, satthu ca me parinibbānaṃ bhavissati, yo mama anukampako’’ti. Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘kahaṃ nu kho, bhikkhave, ānando’’ti? ‘‘Eso, bhante, āyasmā ānando vihāraṃ pavisitvā kapisīsaṃ ālambitvā rodamāno ṭhito – ‘ahañca vatamhi sekho sakaraṇīyo, satthu ca me parinibbānaṃ bhavissati, yo mama anukampako’’’ti. Atha kho bhagavā aññataraṃ bhikkhuṃ āmantesi – ‘‘ehi tvaṃ, bhikkhu, mama vacanena ānandaṃ āmantehi – ‘satthā taṃ, āvuso ānanda, āmantetī’’’ti. ‘‘Evaṃ , bhante’’ti kho so bhikkhu bhagavato paṭissutvā yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘satthā taṃ, āvuso ānanda, āmantetī’’ti. ‘‘Evamāvuso’’ti kho āyasmā ānando tassa bhikkhuno paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ ānandaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘alaṃ, ānanda, mā soci mā paridevi, nanu etaṃ, ānanda, mayā paṭikacceva akkhātaṃ – ‘sabbeheva piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo’; taṃ kutettha, ānanda, labbhā. Yaṃ taṃ jātaṃ bhūtaṃ saṅkhataṃ palokadhammaṃ, taṃ vata tathāgatassāpi sarīraṃ mā palujjī’ti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Dīgharattaṃ kho te, ānanda, tathāgato paccupaṭṭhito mettena kāyakammena hitena sukhena advayena appamāṇena, mettena vacīkammena hitena sukhena advayena appamāṇena, mettena manokammena hitena sukhena advayena appamāṇena. Katapuññosi tvaṃ, ānanda, padhānamanuyuñja, khippaṃ hohisi anāsavo’’ti.

২০৮. অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘যেপি তে, ভিক্খৰে, অহেসুং অতীতমদ্ধানং অরহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা, তেসম্পি ভগৰন্তানং এতপ্পরমাযেৰ উপট্ঠাকা অহেসুং, সেয্যথাপি ময্হং আনন্দো। যেপি তে, ভিক্খৰে, ভৰিস্সন্তি অনাগতমদ্ধানং অরহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা, তেসম্পি ভগৰন্তানং এতপ্পরমাযেৰ উপট্ঠাকা ভৰিস্সন্তি, সেয্যথাপি ময্হং আনন্দো। পণ্ডিতো, ভিক্খৰে, আনন্দো; মেধাৰী, ভিক্খৰে, আনন্দো। জানাতি ‘অযং কালো তথাগতং দস্সনায উপসঙ্কমিতুং ভিক্খূনং, অযং কালো ভিক্খুনীনং, অযং কালো উপাসকানং , অযং কালো উপাসিকানং, অযং কালো রঞ্ঞো রাজমহামত্তানং তিত্থিযানং তিত্থিযসাৰকান’ন্তি।

208. Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘yepi te, bhikkhave, ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, tesampi bhagavantānaṃ etapparamāyeva upaṭṭhākā ahesuṃ, seyyathāpi mayhaṃ ānando. Yepi te, bhikkhave, bhavissanti anāgatamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, tesampi bhagavantānaṃ etapparamāyeva upaṭṭhākā bhavissanti, seyyathāpi mayhaṃ ānando. Paṇḍito, bhikkhave, ānando; medhāvī, bhikkhave, ānando. Jānāti ‘ayaṃ kālo tathāgataṃ dassanāya upasaṅkamituṃ bhikkhūnaṃ, ayaṃ kālo bhikkhunīnaṃ, ayaṃ kālo upāsakānaṃ , ayaṃ kālo upāsikānaṃ, ayaṃ kālo rañño rājamahāmattānaṃ titthiyānaṃ titthiyasāvakāna’nti.

২০৯. ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা 217 আনন্দে। কতমে চত্তারো? সচে, ভিক্খৰে, ভিক্খুপরিসা আনন্দং দস্সনায উপসঙ্কমতি, দস্সনেন সা অত্তমনা হোতি। তত্র চে আনন্দো ধম্মং ভাসতি, ভাসিতেনপি সা অত্তমনা হোতি। অতিত্তাৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খুপরিসা হোতি, অথ খো আনন্দো তুণ্হী হোতি। সচে, ভিক্খৰে, ভিক্খুনীপরিসা আনন্দং দস্সনায উপসঙ্কমতি, দস্সনেন সা অত্তমনা হোতি। তত্র চে আনন্দো ধম্মং ভাসতি, ভাসিতেনপি সা অত্তমনা হোতি। অতিত্তাৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনীপরিসা হোতি, অথ খো আনন্দো তুণ্হী হোতি। সচে, ভিক্খৰে, উপাসকপরিসা আনন্দং দস্সনায উপসঙ্কমতি, দস্সনেন সা অত্তমনা হোতি। তত্র চে আনন্দো ধম্মং ভাসতি, ভাসিতেনপি সা অত্তমনা হোতি। অতিত্তাৰ, ভিক্খৰে, উপাসকপরিসা হোতি, অথ খো আনন্দো তুণ্হী হোতি। সচে, ভিক্খৰে, উপাসিকাপরিসা আনন্দং দস্সনায উপসঙ্কমতি, দস্সনেন সা অত্তমনা হোতি। তত্র চে, আনন্দো, ধম্মং ভাসতি, ভাসিতেনপি সা অত্তমনা হোতি। অতিত্তাৰ, ভিক্খৰে, উপাসিকাপরিসা হোতি, অথ খো আনন্দো তুণ্হী হোতি। ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা আনন্দে।

209. ‘‘Cattārome, bhikkhave, acchariyā abbhutā dhammā 218 ānande. Katame cattāro? Sace, bhikkhave, bhikkhuparisā ānandaṃ dassanāya upasaṅkamati, dassanena sā attamanā hoti. Tatra ce ānando dhammaṃ bhāsati, bhāsitenapi sā attamanā hoti. Atittāva, bhikkhave, bhikkhuparisā hoti, atha kho ānando tuṇhī hoti. Sace, bhikkhave, bhikkhunīparisā ānandaṃ dassanāya upasaṅkamati, dassanena sā attamanā hoti. Tatra ce ānando dhammaṃ bhāsati, bhāsitenapi sā attamanā hoti. Atittāva, bhikkhave, bhikkhunīparisā hoti, atha kho ānando tuṇhī hoti. Sace, bhikkhave, upāsakaparisā ānandaṃ dassanāya upasaṅkamati, dassanena sā attamanā hoti. Tatra ce ānando dhammaṃ bhāsati, bhāsitenapi sā attamanā hoti. Atittāva, bhikkhave, upāsakaparisā hoti, atha kho ānando tuṇhī hoti. Sace, bhikkhave, upāsikāparisā ānandaṃ dassanāya upasaṅkamati, dassanena sā attamanā hoti. Tatra ce, ānando, dhammaṃ bhāsati, bhāsitenapi sā attamanā hoti. Atittāva, bhikkhave, upāsikāparisā hoti, atha kho ānando tuṇhī hoti. Ime kho, bhikkhave, cattāro acchariyā abbhutā dhammā ānande.

‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা রঞ্ঞে চক্কৰত্তিম্হি। কতমে চত্তারো ? সচে, ভিক্খৰে, খত্তিযপরিসা রাজানং চক্কৰত্তিং দস্সনায উপসঙ্কমতি, দস্সনেন সা অত্তমনা হোতি। তত্র চে রাজা চক্কৰত্তী ভাসতি, ভাসিতেনপি সা অত্তমনা হোতি। অতিত্তাৰ, ভিক্খৰে, খত্তিযপরিসা হোতি। অথ খো রাজা চক্কৰত্তী তুণ্হী হোতি। সচে ভিক্খৰে, ব্রাহ্মণপরিসা…পে॰… গহপতিপরিসা…পে॰… সমণপরিসা রাজানং চক্কৰত্তিং দস্সনায উপসঙ্কমতি, দস্সনেন সা অত্তমনা হোতি। তত্র চে রাজা চক্কৰত্তী ভাসতি, ভাসিতেনপি সা অত্তমনা হোতি। অতিত্তাৰ, ভিক্খৰে, সমণপরিসা হোতি, অথ খো রাজা চক্কৰত্তী তুণ্হী হোতি। এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, চত্তারোমে অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা আনন্দে। সচে, ভিক্খৰে, ভিক্খুপরিসা আনন্দং দস্সনায উপসঙ্কমতি, দস্সনেন সা অত্তমনা হোতি। তত্র চে আনন্দো ধম্মং ভাসতি, ভাসিতেনপি সা অত্তমনা হোতি। অতিত্তাৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খুপরিসা হোতি। অথ খো আনন্দো তুণ্হী হোতি। সচে, ভিক্খৰে ভিক্খুনীপরিসা…পে॰… উপাসকপরিসা…পে॰… উপাসিকাপরিসা আনন্দং দস্সনায উপসঙ্কমতি, দস্সনেন সা অত্তমনা হোতি। তত্র চে আনন্দো ধম্মং ভাসতি, ভাসিতেনপি সা অত্তমনা হোতি। অতিত্তাৰ, ভিক্খৰে, উপাসিকাপরিসা হোতি। অথ খো আনন্দো তুণ্হী হোতি। ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা আনন্দে’’তি।

‘‘Cattārome, bhikkhave, acchariyā abbhutā dhammā raññe cakkavattimhi. Katame cattāro ? Sace, bhikkhave, khattiyaparisā rājānaṃ cakkavattiṃ dassanāya upasaṅkamati, dassanena sā attamanā hoti. Tatra ce rājā cakkavattī bhāsati, bhāsitenapi sā attamanā hoti. Atittāva, bhikkhave, khattiyaparisā hoti. Atha kho rājā cakkavattī tuṇhī hoti. Sace bhikkhave, brāhmaṇaparisā…pe… gahapatiparisā…pe… samaṇaparisā rājānaṃ cakkavattiṃ dassanāya upasaṅkamati, dassanena sā attamanā hoti. Tatra ce rājā cakkavattī bhāsati, bhāsitenapi sā attamanā hoti. Atittāva, bhikkhave, samaṇaparisā hoti, atha kho rājā cakkavattī tuṇhī hoti. Evameva kho, bhikkhave, cattārome acchariyā abbhutā dhammā ānande. Sace, bhikkhave, bhikkhuparisā ānandaṃ dassanāya upasaṅkamati, dassanena sā attamanā hoti. Tatra ce ānando dhammaṃ bhāsati, bhāsitenapi sā attamanā hoti. Atittāva, bhikkhave, bhikkhuparisā hoti. Atha kho ānando tuṇhī hoti. Sace, bhikkhave bhikkhunīparisā…pe… upāsakaparisā…pe… upāsikāparisā ānandaṃ dassanāya upasaṅkamati, dassanena sā attamanā hoti. Tatra ce ānando dhammaṃ bhāsati, bhāsitenapi sā attamanā hoti. Atittāva, bhikkhave, upāsikāparisā hoti. Atha kho ānando tuṇhī hoti. Ime kho, bhikkhave, cattāro acchariyā abbhutā dhammā ānande’’ti.

মহাসুদস্সনসুত্তদেসনা

Mahāsudassanasuttadesanā

২১০. এৰং ৰুত্তে আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘মা, ভন্তে, ভগৰা ইমস্মিং খুদ্দকনগরকে উজ্জঙ্গলনগরকে সাখানগরকে পরিনিব্বাযি। সন্তি, ভন্তে, অঞ্ঞানি মহানগরানি, সেয্যথিদং – চম্পা রাজগহং সাৰত্থী সাকেতং কোসম্বী বারাণসী; এত্থ ভগৰা পরিনিব্বাযতু। এত্থ বহূ খত্তিযমহাসালা, ব্রাহ্মণমহাসালা গহপতিমহাসালা তথাগতে অভিপ্পসন্না। তে তথাগতস্স সরীরপূজং করিস্সন্তী’’তি ‘‘মাহেৰং, আনন্দ, অৰচ; মাহেৰং, আনন্দ, অৰচ – ‘খুদ্দকনগরকং উজ্জঙ্গলনগরকং সাখানগরক’ন্তি।

210. Evaṃ vutte āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘mā, bhante, bhagavā imasmiṃ khuddakanagarake ujjaṅgalanagarake sākhānagarake parinibbāyi. Santi, bhante, aññāni mahānagarāni, seyyathidaṃ – campā rājagahaṃ sāvatthī sāketaṃ kosambī bārāṇasī; ettha bhagavā parinibbāyatu. Ettha bahū khattiyamahāsālā, brāhmaṇamahāsālā gahapatimahāsālā tathāgate abhippasannā. Te tathāgatassa sarīrapūjaṃ karissantī’’ti ‘‘māhevaṃ, ānanda, avaca; māhevaṃ, ānanda, avaca – ‘khuddakanagarakaṃ ujjaṅgalanagarakaṃ sākhānagaraka’nti.

‘‘ভূতপুব্বং, আনন্দ, রাজা মহাসুদস্সনো নাম অহোসি চক্কৰত্তী ধম্মিকো ধম্মরাজা চাতুরন্তো ৰিজিতাৰী জনপ্পদত্থাৰরিযপ্পত্তো সত্তরতনসমন্নাগতো। রঞ্ঞো, আনন্দ, মহাসুদস্সনস্স অযং কুসিনারা কুসাৰতী নাম রাজধানী অহোসি, পুরত্থিমেন চ পচ্ছিমেন চ দ্ৰাদসযোজনানি আযামেন; উত্তরেন চ দক্খিণেন চ সত্তযোজনানি ৰিত্থারেন। কুসাৰতী, আনন্দ, রাজধানী ইদ্ধা চেৰ অহোসি ফীতা চ বহুজনা চ আকিণ্ণমনুস্সা চ সুভিক্খা চ। সেয্যথাপি, আনন্দ, দেৰানং আল়কমন্দা নাম রাজধানী ইদ্ধা চেৰ হোতি ফীতা চ বহুজনা চ আকিণ্ণযক্খা চ সুভিক্খা চ; এৰমেৰ খো, আনন্দ, কুসাৰতী রাজধানী ইদ্ধা চেৰ অহোসি ফীতা চ বহুজনা চ আকিণ্ণমনুস্সা চ সুভিক্খা চ। কুসাৰতী, আনন্দ, রাজধানী দসহি সদ্দেহি অৰিৰিত্তা অহোসি দিৰা চেৰ রত্তিঞ্চ, সেয্যথিদং – হত্থিসদ্দেন অস্সসদ্দেন রথসদ্দেন ভেরিসদ্দেন মুদিঙ্গসদ্দেন ৰীণাসদ্দেন গীতসদ্দেন সঙ্খসদ্দেন সম্মসদ্দেন পাণিতাল়সদ্দেন ‘অস্নাথ পিৰথ খাদথা’তি দসমেন সদ্দেন।

‘‘Bhūtapubbaṃ, ānanda, rājā mahāsudassano nāma ahosi cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janappadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Rañño, ānanda, mahāsudassanassa ayaṃ kusinārā kusāvatī nāma rājadhānī ahosi, puratthimena ca pacchimena ca dvādasayojanāni āyāmena; uttarena ca dakkhiṇena ca sattayojanāni vitthārena. Kusāvatī, ānanda, rājadhānī iddhā ceva ahosi phītā ca bahujanā ca ākiṇṇamanussā ca subhikkhā ca. Seyyathāpi, ānanda, devānaṃ āḷakamandā nāma rājadhānī iddhā ceva hoti phītā ca bahujanā ca ākiṇṇayakkhā ca subhikkhā ca; evameva kho, ānanda, kusāvatī rājadhānī iddhā ceva ahosi phītā ca bahujanā ca ākiṇṇamanussā ca subhikkhā ca. Kusāvatī, ānanda, rājadhānī dasahi saddehi avivittā ahosi divā ceva rattiñca, seyyathidaṃ – hatthisaddena assasaddena rathasaddena bherisaddena mudiṅgasaddena vīṇāsaddena gītasaddena saṅkhasaddena sammasaddena pāṇitāḷasaddena ‘asnātha pivatha khādathā’ti dasamena saddena.

‘‘গচ্ছ ত্ৰং, আনন্দ, কুসিনারং পৰিসিত্ৰা কোসিনারকানং মল্লানং আরোচেহি – ‘অজ্জ খো, ৰাসেট্ঠা, রত্তিযা পচ্ছিমে যামে তথাগতস্স পরিনিব্বানং ভৰিস্সতি। অভিক্কমথ ৰাসেট্ঠা, অভিক্কমথ ৰাসেট্ঠা। মা পচ্ছা ৰিপ্পটিসারিনো অহুৰত্থ – অম্হাকঞ্চ নো গামক্খেত্তে তথাগতস্স পরিনিব্বানং অহোসি, ন মযং লভিম্হা পচ্ছিমে কালে তথাগতং দস্সনাযা’’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায অত্তদুতিযো কুসিনারং পাৰিসি।

‘‘Gaccha tvaṃ, ānanda, kusināraṃ pavisitvā kosinārakānaṃ mallānaṃ ārocehi – ‘ajja kho, vāseṭṭhā, rattiyā pacchime yāme tathāgatassa parinibbānaṃ bhavissati. Abhikkamatha vāseṭṭhā, abhikkamatha vāseṭṭhā. Mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha – amhākañca no gāmakkhette tathāgatassa parinibbānaṃ ahosi, na mayaṃ labhimhā pacchime kāle tathāgataṃ dassanāyā’’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā nivāsetvā pattacīvaramādāya attadutiyo kusināraṃ pāvisi.

মল্লানং ৰন্দনা

Mallānaṃ vandanā

২১১. তেন খো পন সমযেন কোসিনারকা মল্লা সন্ধাগারে 219 সন্নিপতিতা হোন্তি কেনচিদেৰ করণীযেন। অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন কোসিনারকানং মল্লানং সন্ধাগারং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা কোসিনারকানং মল্লানং আরোচেসি – ‘‘অজ্জ খো, ৰাসেট্ঠা, রত্তিযা পচ্ছিমে যামে তথাগতস্স পরিনিব্বানং ভৰিস্সতি। অভিক্কমথ ৰাসেট্ঠা অভিক্কমথ ৰাসেট্ঠা। মা পচ্ছা ৰিপ্পটিসারিনো অহুৰত্থ – ‘অম্হাকঞ্চ নো গামক্খেত্তে তথাগতস্স পরিনিব্বানং অহোসি, ন মযং লভিম্হা পচ্ছিমে কালে তথাগতং দস্সনাযা’’’তি। ইদমাযস্মতো আনন্দস্স ৰচনং সুত্ৰা মল্লা চ মল্লপুত্তা চ মল্লসুণিসা চ মল্লপজাপতিযো চ অঘাৰিনো দুম্মনা চেতোদুক্খসমপ্পিতা অপ্পেকচ্চে কেসে পকিরিয কন্দন্তি, বাহা পগ্গয্হ কন্দন্তি, ছিন্নপাতং পপতন্তি, আৰট্টন্তি ৰিৰট্টন্তি – ‘অতিখিপ্পং ভগৰা পরিনিব্বাযিস্সতি, অতিখিপ্পং সুগতো পরিনিব্বাযিস্সতি, অতিখিপ্পং চক্খুং লোকে অন্তরধাযিস্সতী’তি। অথ খো মল্লা চ মল্লপুত্তা চ মল্লসুণিসা চ মল্লপজাপতিযো চ অঘাৰিনো দুম্মনা চেতোদুক্খসমপ্পিতা যেন উপৰত্তনং মল্লানং সালৰনং যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমিংসু। অথ খো আযস্মতো আনন্দস্স এতদহোসি – ‘‘সচে খো অহং কোসিনারকে মল্লে একমেকং ভগৰন্তং ৰন্দাপেস্সামি, অৰন্দিতো ভগৰা কোসিনারকেহি মল্লেহি ভৰিস্সতি, অথাযং রত্তি ৰিভাযিস্সতি। যংনূনাহং কোসিনারকে মল্লে কুলপরিৰত্তসো কুলপরিৰত্তসো ঠপেত্ৰা ভগৰন্তং ৰন্দাপেয্যং – ‘ইত্থন্নামো, ভন্তে, মল্লো সপুত্তো সভরিযো সপরিসো সামচ্চো ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দতী’তি। অথ খো আযস্মা আনন্দো কোসিনারকে মল্লে কুলপরিৰত্তসো কুলপরিৰত্তসো ঠপেত্ৰা ভগৰন্তং ৰন্দাপেসি – ‘ইত্থন্নামো, ভন্তে, মল্লো সপুত্তো সভরিযো সপরিসো সামচ্চো ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দতী’’’তি। অথ খো আযস্মা আনন্দো এতেন উপাযেন পঠমেনেৰ যামেন কোসিনারকে মল্লে ভগৰন্তং ৰন্দাপেসি।

211. Tena kho pana samayena kosinārakā mallā sandhāgāre 220 sannipatitā honti kenacideva karaṇīyena. Atha kho āyasmā ānando yena kosinārakānaṃ mallānaṃ sandhāgāraṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā kosinārakānaṃ mallānaṃ ārocesi – ‘‘ajja kho, vāseṭṭhā, rattiyā pacchime yāme tathāgatassa parinibbānaṃ bhavissati. Abhikkamatha vāseṭṭhā abhikkamatha vāseṭṭhā. Mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha – ‘amhākañca no gāmakkhette tathāgatassa parinibbānaṃ ahosi, na mayaṃ labhimhā pacchime kāle tathāgataṃ dassanāyā’’’ti. Idamāyasmato ānandassa vacanaṃ sutvā mallā ca mallaputtā ca mallasuṇisā ca mallapajāpatiyo ca aghāvino dummanā cetodukkhasamappitā appekacce kese pakiriya kandanti, bāhā paggayha kandanti, chinnapātaṃ papatanti, āvaṭṭanti vivaṭṭanti – ‘atikhippaṃ bhagavā parinibbāyissati, atikhippaṃ sugato parinibbāyissati, atikhippaṃ cakkhuṃ loke antaradhāyissatī’ti. Atha kho mallā ca mallaputtā ca mallasuṇisā ca mallapajāpatiyo ca aghāvino dummanā cetodukkhasamappitā yena upavattanaṃ mallānaṃ sālavanaṃ yenāyasmā ānando tenupasaṅkamiṃsu. Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi – ‘‘sace kho ahaṃ kosinārake malle ekamekaṃ bhagavantaṃ vandāpessāmi, avandito bhagavā kosinārakehi mallehi bhavissati, athāyaṃ ratti vibhāyissati. Yaṃnūnāhaṃ kosinārake malle kulaparivattaso kulaparivattaso ṭhapetvā bhagavantaṃ vandāpeyyaṃ – ‘itthannāmo, bhante, mallo saputto sabhariyo sapariso sāmacco bhagavato pāde sirasā vandatī’ti. Atha kho āyasmā ānando kosinārake malle kulaparivattaso kulaparivattaso ṭhapetvā bhagavantaṃ vandāpesi – ‘itthannāmo, bhante, mallo saputto sabhariyo sapariso sāmacco bhagavato pāde sirasā vandatī’’’ti. Atha kho āyasmā ānando etena upāyena paṭhameneva yāmena kosinārake malle bhagavantaṃ vandāpesi.

সুভদ্দপরিব্বাজকৰত্থু

Subhaddaparibbājakavatthu

২১২. তেন খো পন সমযেন সুভদ্দো নাম পরিব্বাজকো কুসিনারাযং পটিৰসতি। অস্সোসি খো সুভদ্দো পরিব্বাজকো – ‘‘অজ্জ কির রত্তিযা পচ্ছিমে যামে সমণস্স গোতমস্স পরিনিব্বানং ভৰিস্সতী’’তি। অথ খো সুভদ্দস্স পরিব্বাজকস্স এতদহোসি – ‘‘সুতং খো পন মেতং পরিব্বাজকানং ৰুড্ঢানং মহল্লকানং আচরিযপাচরিযানং ভাসমানানং – ‘কদাচি করহচি তথাগতা লোকে উপ্পজ্জন্তি অরহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা’তি। অজ্জেৰ রত্তিযা পচ্ছিমে যামে সমণস্স গোতমস্স পরিনিব্বানং ভৰিস্সতি। অত্থি চ মে অযং কঙ্খাধম্মো উপ্পন্নো, এৰং পসন্নো অহং সমণে গোতমে, ‘পহোতি মে সমণো গোতমো তথা ধম্মং দেসেতুং, যথাহং ইমং কঙ্খাধম্মং পজহেয্য’’’ন্তি। অথ খো সুভদ্দো পরিব্বাজকো যেন উপৰত্তনং মল্লানং সালৰনং, যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচ – ‘‘সুতং মেতং, ভো আনন্দ, পরিব্বাজকানং ৰুড্ঢানং মহল্লকানং আচরিযপাচরিযানং ভাসমানানং – ‘কদাচি করহচি তথাগতা লোকে উপ্পজ্জন্তি অরহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা’তি। অজ্জেৰ রত্তিযা পচ্ছিমে যামে সমণস্স গোতমস্স পরিনিব্বানং ভৰিস্সতি। অত্থি চ মে অযং কঙ্খাধম্মো উপ্পন্নো – এৰং পসন্নো অহং সমণে গোতমে ‘পহোতি মে সমণো গোতমো তথা ধম্মং দেসেতুং, যথাহং ইমং কঙ্খাধম্মং পজহেয্য’ন্তি। সাধাহং, ভো আনন্দ, লভেয্যং সমণং গোতমং দস্সনাযা’’তি। এৰং ৰুত্তে আযস্মা আনন্দো সুভদ্দং পরিব্বাজকং এতদৰোচ – ‘‘অলং, আৰুসো সুভদ্দ, মা তথাগতং ৰিহেঠেসি, কিলন্তো ভগৰা’’তি। দুতিযম্পি খো সুভদ্দো পরিব্বাজকো…পে॰… ততিযম্পি খো সুভদ্দো পরিব্বাজকো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচ – ‘‘সুতং মেতং, ভো আনন্দ, পরিব্বাজকানং ৰুড্ঢানং মহল্লকানং আচরিযপাচরিযানং ভাসমানানং – ‘কদাচি করহচি তথাগতা লোকে উপ্পজ্জন্তি অরহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা’তি। অজ্জেৰ রত্তিযা পচ্ছিমে যামে সমণস্স গোতমস্স পরিনিব্বানং ভৰিস্সতি। অত্থি চ মে অযং কঙ্খাধম্মো উপ্পন্নো – এৰং পসন্নো অহং সমণে গোতমে, ‘পহোতি মে সমণো গোতমো তথা ধম্মং দেসেতুং, যথাহং ইমং কঙ্খাধম্মং পজহেয্য’ন্তি। সাধাহং, ভো আনন্দ, লভেয্যং সমণং গোতমং দস্সনাযা’’তি। ততিযম্পি খো আযস্মা আনন্দো সুভদ্দং পরিব্বাজকং এতদৰোচ – ‘‘অলং, আৰুসো সুভদ্দ, মা তথাগতং ৰিহেঠেসি, কিলন্তো ভগৰা’’তি।

212. Tena kho pana samayena subhaddo nāma paribbājako kusinārāyaṃ paṭivasati. Assosi kho subhaddo paribbājako – ‘‘ajja kira rattiyā pacchime yāme samaṇassa gotamassa parinibbānaṃ bhavissatī’’ti. Atha kho subhaddassa paribbājakassa etadahosi – ‘‘sutaṃ kho pana metaṃ paribbājakānaṃ vuḍḍhānaṃ mahallakānaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ – ‘kadāci karahaci tathāgatā loke uppajjanti arahanto sammāsambuddhā’ti. Ajjeva rattiyā pacchime yāme samaṇassa gotamassa parinibbānaṃ bhavissati. Atthi ca me ayaṃ kaṅkhādhammo uppanno, evaṃ pasanno ahaṃ samaṇe gotame, ‘pahoti me samaṇo gotamo tathā dhammaṃ desetuṃ, yathāhaṃ imaṃ kaṅkhādhammaṃ pajaheyya’’’nti. Atha kho subhaddo paribbājako yena upavattanaṃ mallānaṃ sālavanaṃ, yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘sutaṃ metaṃ, bho ānanda, paribbājakānaṃ vuḍḍhānaṃ mahallakānaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ – ‘kadāci karahaci tathāgatā loke uppajjanti arahanto sammāsambuddhā’ti. Ajjeva rattiyā pacchime yāme samaṇassa gotamassa parinibbānaṃ bhavissati. Atthi ca me ayaṃ kaṅkhādhammo uppanno – evaṃ pasanno ahaṃ samaṇe gotame ‘pahoti me samaṇo gotamo tathā dhammaṃ desetuṃ, yathāhaṃ imaṃ kaṅkhādhammaṃ pajaheyya’nti. Sādhāhaṃ, bho ānanda, labheyyaṃ samaṇaṃ gotamaṃ dassanāyā’’ti. Evaṃ vutte āyasmā ānando subhaddaṃ paribbājakaṃ etadavoca – ‘‘alaṃ, āvuso subhadda, mā tathāgataṃ viheṭhesi, kilanto bhagavā’’ti. Dutiyampi kho subhaddo paribbājako…pe… tatiyampi kho subhaddo paribbājako āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘sutaṃ metaṃ, bho ānanda, paribbājakānaṃ vuḍḍhānaṃ mahallakānaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ – ‘kadāci karahaci tathāgatā loke uppajjanti arahanto sammāsambuddhā’ti. Ajjeva rattiyā pacchime yāme samaṇassa gotamassa parinibbānaṃ bhavissati. Atthi ca me ayaṃ kaṅkhādhammo uppanno – evaṃ pasanno ahaṃ samaṇe gotame, ‘pahoti me samaṇo gotamo tathā dhammaṃ desetuṃ, yathāhaṃ imaṃ kaṅkhādhammaṃ pajaheyya’nti. Sādhāhaṃ, bho ānanda, labheyyaṃ samaṇaṃ gotamaṃ dassanāyā’’ti. Tatiyampi kho āyasmā ānando subhaddaṃ paribbājakaṃ etadavoca – ‘‘alaṃ, āvuso subhadda, mā tathāgataṃ viheṭhesi, kilanto bhagavā’’ti.

২১৩. অস্সোসি খো ভগৰা আযস্মতো আনন্দস্স সুভদ্দেন পরিব্বাজকেন সদ্ধিং ইমং কথাসল্লাপং। অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘অলং, আনন্দ, মা সুভদ্দং ৰারেসি, লভতং, আনন্দ, সুভদ্দো তথাগতং দস্সনায। যং কিঞ্চি মং সুভদ্দো পুচ্ছিস্সতি, সব্বং তং অঞ্ঞাপেক্খোৰ পুচ্ছিস্সতি, নো ৰিহেসাপেক্খো। যং চস্সাহং পুট্ঠো ব্যাকরিস্সামি, তং খিপ্পমেৰ আজানিস্সতী’’তি। অথ খো আযস্মা আনন্দো সুভদ্দং পরিব্বাজকং এতদৰোচ – ‘‘গচ্ছাৰুসো সুভদ্দ, করোতি তে ভগৰা ওকাস’’ন্তি। অথ খো সুভদ্দো পরিব্বাজকো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদি, সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি। একমন্তং নিসিন্নো খো সুভদ্দো পরিব্বাজকো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘যেমে, ভো গোতম, সমণব্রাহ্মণা সঙ্ঘিনো গণিনো গণাচরিযা ঞাতা যসস্সিনো তিত্থকরা সাধুসম্মতা বহুজনস্স, সেয্যথিদং – পূরণো কস্সপো, মক্খলি গোসালো, অজিতো কেসকম্বলো, পকুধো কচ্চাযনো, সঞ্চযো বেলট্ঠপুত্তো, নিগণ্ঠো নাটপুত্তো, সব্বেতে সকায পটিঞ্ঞায অব্ভঞ্ঞিংসু, সব্বেৰ ন অব্ভঞ্ঞিংসু , উদাহু একচ্চে অব্ভঞ্ঞিংসু, একচ্চে ন অব্ভঞ্ঞিংসূ’’তি? ‘‘অলং, সুভদ্দ, তিট্ঠতেতং – ‘সব্বেতে সকায পটিঞ্ঞায অব্ভঞ্ঞিংসু, সব্বেৰ ন অব্ভঞ্ঞিংসু, উদাহু একচ্চে অব্ভঞ্ঞিংসু, একচ্চে ন অব্ভঞ্ঞিংসূ’তি। ধম্মং তে, সুভদ্দ, দেসেস্সামি; তং সুণাহি সাধুকং মনসিকরোহি, ভাসিস্সামী’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো সুভদ্দো পরিব্বাজকো ভগৰতো পচ্চস্সোসি। ভগৰা এতদৰোচ –

213. Assosi kho bhagavā āyasmato ānandassa subhaddena paribbājakena saddhiṃ imaṃ kathāsallāpaṃ. Atha kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘alaṃ, ānanda, mā subhaddaṃ vāresi, labhataṃ, ānanda, subhaddo tathāgataṃ dassanāya. Yaṃ kiñci maṃ subhaddo pucchissati, sabbaṃ taṃ aññāpekkhova pucchissati, no vihesāpekkho. Yaṃ cassāhaṃ puṭṭho byākarissāmi, taṃ khippameva ājānissatī’’ti. Atha kho āyasmā ānando subhaddaṃ paribbājakaṃ etadavoca – ‘‘gacchāvuso subhadda, karoti te bhagavā okāsa’’nti. Atha kho subhaddo paribbājako yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi, sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho subhaddo paribbājako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘yeme, bho gotama, samaṇabrāhmaṇā saṅghino gaṇino gaṇācariyā ñātā yasassino titthakarā sādhusammatā bahujanassa, seyyathidaṃ – pūraṇo kassapo, makkhali gosālo, ajito kesakambalo, pakudho kaccāyano, sañcayo belaṭṭhaputto, nigaṇṭho nāṭaputto, sabbete sakāya paṭiññāya abbhaññiṃsu, sabbeva na abbhaññiṃsu , udāhu ekacce abbhaññiṃsu, ekacce na abbhaññiṃsū’’ti? ‘‘Alaṃ, subhadda, tiṭṭhatetaṃ – ‘sabbete sakāya paṭiññāya abbhaññiṃsu, sabbeva na abbhaññiṃsu, udāhu ekacce abbhaññiṃsu, ekacce na abbhaññiṃsū’ti. Dhammaṃ te, subhadda, desessāmi; taṃ suṇāhi sādhukaṃ manasikarohi, bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho subhaddo paribbājako bhagavato paccassosi. Bhagavā etadavoca –

২১৪. ‘‘যস্মিং খো, সুভদ্দ, ধম্মৰিনযে অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ন উপলব্ভতি, সমণোপি তত্থ ন উপলব্ভতি। দুতিযোপি তত্থ সমণো ন উপলব্ভতি। ততিযোপি তত্থ সমণো ন উপলব্ভতি। চতুত্থোপি তত্থ সমণো ন উপলব্ভতি। যস্মিঞ্চ খো, সুভদ্দ, ধম্মৰিনযে অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো উপলব্ভতি, সমণোপি তত্থ উপলব্ভতি, দুতিযোপি তত্থ সমণো উপলব্ভতি, ততিযোপি তত্থ সমণো উপলব্ভতি, চতুত্থোপি তত্থ সমণো উপলব্ভতি। ইমস্মিং খো, সুভদ্দ, ধম্মৰিনযে অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো উপলব্ভতি, ইধেৰ, সুভদ্দ, সমণো, ইধ দুতিযো সমণো, ইধ ততিযো সমণো, ইধ চতুত্থো সমণো, সুঞ্ঞা পরপ্পৰাদা সমণেভি অঞ্ঞেহি 221। ইমে চ 222, সুভদ্দ, ভিক্খূ সম্মা ৰিহরেয্যুং, অসুঞ্ঞো লোকো অরহন্তেহি অস্সাতি।

214. ‘‘Yasmiṃ kho, subhadda, dhammavinaye ariyo aṭṭhaṅgiko maggo na upalabbhati, samaṇopi tattha na upalabbhati. Dutiyopi tattha samaṇo na upalabbhati. Tatiyopi tattha samaṇo na upalabbhati. Catutthopi tattha samaṇo na upalabbhati. Yasmiñca kho, subhadda, dhammavinaye ariyo aṭṭhaṅgiko maggo upalabbhati, samaṇopi tattha upalabbhati, dutiyopi tattha samaṇo upalabbhati, tatiyopi tattha samaṇo upalabbhati, catutthopi tattha samaṇo upalabbhati. Imasmiṃ kho, subhadda, dhammavinaye ariyo aṭṭhaṅgiko maggo upalabbhati, idheva, subhadda, samaṇo, idha dutiyo samaṇo, idha tatiyo samaṇo, idha catuttho samaṇo, suññā parappavādā samaṇebhi aññehi 223. Ime ca 224, subhadda, bhikkhū sammā vihareyyuṃ, asuñño loko arahantehi assāti.

‘‘একূনতিংসো ৰযসা সুভদ্দ,

‘‘Ekūnatiṃso vayasā subhadda,

যং পব্বজিং কিংকুসলানুএসী।

Yaṃ pabbajiṃ kiṃkusalānuesī;

ৰস্সানি পঞ্ঞাস সমাধিকানি,

Vassāni paññāsa samādhikāni,

যতো অহং পব্বজিতো সুভদ্দ॥

Yato ahaṃ pabbajito subhadda.

ঞাযস্স ধম্মস্স পদেসৰত্তী,

Ñāyassa dhammassa padesavattī,

ইতো বহিদ্ধা সমণোপি নত্থি॥

Ito bahiddhā samaṇopi natthi.

‘‘দুতিযোপি সমণো নত্থি। ততিযোপি সমণো নত্থি। চতুত্থোপি সমণো নত্থি। সুঞ্ঞা পরপ্পৰাদা সমণেভি অঞ্ঞেহি। ইমে চ, সুভদ্দ, ভিক্খূ সম্মা ৰিহরেয্যুং, অসুঞ্ঞো লোকো অরহন্তেহি অস্সা’’তি।

‘‘Dutiyopi samaṇo natthi. Tatiyopi samaṇo natthi. Catutthopi samaṇo natthi. Suññā parappavādā samaṇebhi aññehi. Ime ca, subhadda, bhikkhū sammā vihareyyuṃ, asuñño loko arahantehi assā’’ti.

২১৫. এৰং ৰুত্তে সুভদ্দো পরিব্বাজকো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে, অভিক্কন্তং, ভন্তে। সেয্যথাপি, ভন্তে, নিক্কুজ্জিতং ৰা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৰা ৰিৰরেয্য, মূল়্হস্স ৰা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকারে ৰা তেলপজ্জোতং ধারেয্য, ‘চক্খুমন্তো রূপানি দক্খন্তী’তি, এৰমেৰং ভগৰতা অনেকপরিযাযেন ধম্মো পকাসিতো। এসাহং, ভন্তে, ভগৰন্তং সরণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ। লভেয্যাহং, ভন্তে, ভগৰতো সন্তিকে পব্বজ্জং, লভেয্যং উপসম্পদ’’ন্তি। ‘‘যো খো, সুভদ্দ, অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো ইমস্মিং ধম্মৰিনযে আকঙ্খতি পব্বজ্জং, আকঙ্খতি উপসম্পদং, সো চত্তারো মাসে পরিৰসতি। চতুন্নং মাসানং অচ্চযেন আরদ্ধচিত্তা ভিক্খূ পব্বাজেন্তি উপসম্পাদেন্তি ভিক্খুভাৰায। অপি চ মেত্থ পুগ্গলৰেমত্ততা ৰিদিতা’’তি। ‘‘সচে, ভন্তে, অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বা ইমস্মিং ধম্মৰিনযে আকঙ্খন্তা পব্বজ্জং আকঙ্খন্তা উপসম্পদং চত্তারো মাসে পরিৰসন্তি, চতুন্নং মাসানং অচ্চযেন আরদ্ধচিত্তা ভিক্খূ পব্বাজেন্তি উপসম্পাদেন্তি ভিক্খুভাৰায। অহং চত্তারি ৰস্সানি পরিৰসিস্সামি, চতুন্নং ৰস্সানং অচ্চযেন আরদ্ধচিত্তা ভিক্খূ পব্বাজেন্তু উপসম্পাদেন্তু ভিক্খুভাৰাযা’’তি।

215. Evaṃ vutte subhaddo paribbājako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bhante, abhikkantaṃ, bhante. Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya, ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti, evamevaṃ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Labheyyāhaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampada’’nti. ‘‘Yo kho, subhadda, aññatitthiyapubbo imasmiṃ dhammavinaye ākaṅkhati pabbajjaṃ, ākaṅkhati upasampadaṃ, so cattāro māse parivasati. Catunnaṃ māsānaṃ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājenti upasampādenti bhikkhubhāvāya. Api ca mettha puggalavemattatā viditā’’ti. ‘‘Sace, bhante, aññatitthiyapubbā imasmiṃ dhammavinaye ākaṅkhantā pabbajjaṃ ākaṅkhantā upasampadaṃ cattāro māse parivasanti, catunnaṃ māsānaṃ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājenti upasampādenti bhikkhubhāvāya. Ahaṃ cattāri vassāni parivasissāmi, catunnaṃ vassānaṃ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājentu upasampādentu bhikkhubhāvāyā’’ti.

অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘তেনহানন্দ, সুভদ্দং পব্বাজেহী’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পচ্চস্সোসি। অথ খো সুভদ্দো পরিব্বাজকো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচ – ‘‘লাভা ৰো, আৰুসো আনন্দ; সুলদ্ধং ৰো, আৰুসো আনন্দ, যে এত্থ সত্থু 225 সম্মুখা অন্তেৰাসিকাভিসেকেন অভিসিত্তা’’তি। অলত্থ খো সুভদ্দো পরিব্বাজকো ভগৰতো সন্তিকে পব্বজ্জং, অলত্থ উপসম্পদং। অচিরূপসম্পন্নো খো পনাযস্মা সুভদ্দো একো ৰূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো নচিরস্সেৰ – ‘যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৰ অগারস্মা অনগারিযং পব্বজন্তি’ তদনুত্তরং ব্রহ্মচরিযপরিযোসানং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহাসি। ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি অব্ভঞ্ঞাসি। অঞ্ঞতরো খো পনাযস্মা সুভদ্দো অরহতং অহোসি। সো ভগৰতো পচ্ছিমো সক্খিসাৰকো অহোসীতি।

Atha kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘tenahānanda, subhaddaṃ pabbājehī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. Atha kho subhaddo paribbājako āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘lābhā vo, āvuso ānanda; suladdhaṃ vo, āvuso ānanda, ye ettha satthu 226 sammukhā antevāsikābhisekena abhisittā’’ti. Alattha kho subhaddo paribbājako bhagavato santike pabbajjaṃ, alattha upasampadaṃ. Acirūpasampanno kho panāyasmā subhaddo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – ‘yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti’ tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti abbhaññāsi. Aññataro kho panāyasmā subhaddo arahataṃ ahosi. So bhagavato pacchimo sakkhisāvako ahosīti.

পঞ্চমো ভাণৰারো।

Pañcamo bhāṇavāro.

তথাগতপচ্ছিমৰাচা

Tathāgatapacchimavācā

২১৬. অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘সিযা খো পনানন্দ, তুম্হাকং এৰমস্স – ‘অতীতসত্থুকং পাৰচনং, নত্থি নো সত্থা’তি। ন খো পনেতং, আনন্দ, এৰং দট্ঠব্বং। যো ৰো, আনন্দ, মযা ধম্মো চ ৰিনযো চ দেসিতো পঞ্ঞত্তো, সো ৰো মমচ্চযেন সত্থা। যথা খো পনানন্দ, এতরহি ভিক্খূ অঞ্ঞমঞ্ঞং আৰুসোৰাদেন সমুদাচরন্তি, ন খো মমচ্চযেন এৰং সমুদাচরিতব্বং। থেরতরেন, আনন্দ, ভিক্খুনা নৰকতরো ভিক্খু নামেন ৰা গোত্তেন ৰা আৰুসোৰাদেন ৰা সমুদাচরিতব্বো। নৰকতরেন ভিক্খুনা থেরতরো ভিক্খু ‘ভন্তে’তি ৰা ‘আযস্মা’তি ৰা সমুদাচরিতব্বো। আকঙ্খমানো, আনন্দ, সঙ্ঘো মমচ্চযেন খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানি সমূহনতু। ছন্নস্স, আনন্দ, ভিক্খুনো মমচ্চযেন ব্রহ্মদণ্ডো দাতব্বো’’তি। ‘‘কতমো পন, ভন্তে, ব্রহ্মদণ্ডো’’তি? ‘‘ছন্নো, আনন্দ, ভিক্খু যং ইচ্ছেয্য, তং ৰদেয্য। সো ভিক্খূহি নেৰ ৰত্তব্বো, ন ওৰদিতব্বো, ন অনুসাসিতব্বো’’তি।

216. Atha kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘siyā kho panānanda, tumhākaṃ evamassa – ‘atītasatthukaṃ pāvacanaṃ, natthi no satthā’ti. Na kho panetaṃ, ānanda, evaṃ daṭṭhabbaṃ. Yo vo, ānanda, mayā dhammo ca vinayo ca desito paññatto, so vo mamaccayena satthā. Yathā kho panānanda, etarahi bhikkhū aññamaññaṃ āvusovādena samudācaranti, na kho mamaccayena evaṃ samudācaritabbaṃ. Theratarena, ānanda, bhikkhunā navakataro bhikkhu nāmena vā gottena vā āvusovādena vā samudācaritabbo. Navakatarena bhikkhunā therataro bhikkhu ‘bhante’ti vā ‘āyasmā’ti vā samudācaritabbo. Ākaṅkhamāno, ānanda, saṅgho mamaccayena khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni samūhanatu. Channassa, ānanda, bhikkhuno mamaccayena brahmadaṇḍo dātabbo’’ti. ‘‘Katamo pana, bhante, brahmadaṇḍo’’ti? ‘‘Channo, ānanda, bhikkhu yaṃ iccheyya, taṃ vadeyya. So bhikkhūhi neva vattabbo, na ovaditabbo, na anusāsitabbo’’ti.

২১৭. অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘সিযা খো পন, ভিক্খৰে, একভিক্খুস্সাপি কঙ্খা ৰা ৰিমতি ৰা বুদ্ধে ৰা ধম্মে ৰা সঙ্ঘে ৰা মগ্গে ৰা পটিপদায ৰা, পুচ্ছথ, ভিক্খৰে, মা পচ্ছা ৰিপ্পটিসারিনো অহুৰত্থ – ‘সম্মুখীভূতো নো সত্থা অহোসি , ন মযং সক্খিম্হা ভগৰন্তং সম্মুখা পটিপুচ্ছিতু’’’ ন্তি। এৰং ৰুত্তে তে ভিক্খূ তুণ্হী অহেসুং। দুতিযম্পি খো ভগৰা…পে॰… ততিযম্পি খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘সিযা খো পন, ভিক্খৰে, একভিক্খুস্সাপি কঙ্খা ৰা ৰিমতি ৰা বুদ্ধে ৰা ধম্মে ৰা সঙ্ঘে ৰা মগ্গে ৰা পটিপদায ৰা, পুচ্ছথ, ভিক্খৰে, মা পচ্ছা ৰিপ্পটিসারিনো অহুৰত্থ – ‘সম্মুখীভূতো নো সত্থা অহোসি , ন মযং সক্খিম্হা ভগৰন্তং সম্মুখা পটিপুচ্ছিতু’’’ ন্তি। ততিযম্পি খো তে ভিক্খূ তুণ্হী অহেসুং। অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘সিযা খো পন, ভিক্খৰে, সত্থুগারৰেনপি ন পুচ্ছেয্যাথ। সহাযকোপি, ভিক্খৰে, সহাযকস্স আরোচেতূ’’তি। এৰং ৰুত্তে তে ভিক্খূ তুণ্হী অহেসুং। অথ খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অচ্ছরিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে, এৰং পসন্নো অহং, ভন্তে, ইমস্মিং ভিক্খুসঙ্ঘে, ‘নত্থি একভিক্খুস্সাপি কঙ্খা ৰা ৰিমতি ৰা বুদ্ধে ৰা ধম্মে ৰা সঙ্ঘে ৰা মগ্গে ৰা পটিপদায ৰা’’’তি। ‘‘পসাদা খো ত্ৰং, আনন্দ, ৰদেসি, ঞাণমেৰ হেত্থ, আনন্দ, তথাগতস্স। নত্থি ইমস্মিং ভিক্খুসঙ্ঘে একভিক্খুস্সাপি কঙ্খা ৰা ৰিমতি ৰা বুদ্ধে ৰা ধম্মে ৰা সঙ্ঘে ৰা মগ্গে ৰা পটিপদায ৰা। ইমেসঞ্হি, আনন্দ, পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং যো পচ্ছিমকো ভিক্খু, সো সোতাপন্নো অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো’’তি।

217. Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘siyā kho pana, bhikkhave, ekabhikkhussāpi kaṅkhā vā vimati vā buddhe vā dhamme vā saṅghe vā magge vā paṭipadāya vā, pucchatha, bhikkhave, mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha – ‘sammukhībhūto no satthā ahosi , na mayaṃ sakkhimhā bhagavantaṃ sammukhā paṭipucchitu’’’ nti. Evaṃ vutte te bhikkhū tuṇhī ahesuṃ. Dutiyampi kho bhagavā…pe… tatiyampi kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘siyā kho pana, bhikkhave, ekabhikkhussāpi kaṅkhā vā vimati vā buddhe vā dhamme vā saṅghe vā magge vā paṭipadāya vā, pucchatha, bhikkhave, mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha – ‘sammukhībhūto no satthā ahosi , na mayaṃ sakkhimhā bhagavantaṃ sammukhā paṭipucchitu’’’ nti. Tatiyampi kho te bhikkhū tuṇhī ahesuṃ. Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘siyā kho pana, bhikkhave, satthugāravenapi na puccheyyātha. Sahāyakopi, bhikkhave, sahāyakassa ārocetū’’ti. Evaṃ vutte te bhikkhū tuṇhī ahesuṃ. Atha kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante, evaṃ pasanno ahaṃ, bhante, imasmiṃ bhikkhusaṅghe, ‘natthi ekabhikkhussāpi kaṅkhā vā vimati vā buddhe vā dhamme vā saṅghe vā magge vā paṭipadāya vā’’’ti. ‘‘Pasādā kho tvaṃ, ānanda, vadesi, ñāṇameva hettha, ānanda, tathāgatassa. Natthi imasmiṃ bhikkhusaṅghe ekabhikkhussāpi kaṅkhā vā vimati vā buddhe vā dhamme vā saṅghe vā magge vā paṭipadāya vā. Imesañhi, ānanda, pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ yo pacchimako bhikkhu, so sotāpanno avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’’ti.

২১৮. অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘হন্দ দানি, ভিক্খৰে, আমন্তযামি ৰো, ৰযধম্মা সঙ্খারা অপ্পমাদেন সম্পাদেথা’’তি। অযং তথাগতস্স পচ্ছিমা ৰাচা।

218. Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘handa dāni, bhikkhave, āmantayāmi vo, vayadhammā saṅkhārā appamādena sampādethā’’ti. Ayaṃ tathāgatassa pacchimā vācā.

পরিনিব্বুতকথা

Parinibbutakathā

২১৯. অথ খো ভগৰা পঠমং ঝানং সমাপজ্জি, পঠমজ্ঝানা ৰুট্ঠহিত্ৰা দুতিযং ঝানং সমাপজ্জি, দুতিযজ্ঝানা ৰুট্ঠহিত্ৰা ততিযং ঝানং সমাপজ্জি, ততিযজ্ঝানা ৰুট্ঠহিত্ৰা চতুত্থং ঝানং সমাপজ্জি। চতুত্থজ্ঝানা ৰুট্ঠহিত্ৰা আকাসানঞ্চাযতনং সমাপজ্জি, আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযা ৰুট্ঠহিত্ৰা ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমাপজ্জি, ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিযা ৰুট্ঠহিত্ৰা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমাপজ্জি, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা ৰুট্ঠহিত্ৰা নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমাপজ্জি, নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা ৰুট্ঠহিত্ৰা সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং সমাপজ্জি।

219. Atha kho bhagavā paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajji, paṭhamajjhānā vuṭṭhahitvā dutiyaṃ jhānaṃ samāpajji, dutiyajjhānā vuṭṭhahitvā tatiyaṃ jhānaṃ samāpajji, tatiyajjhānā vuṭṭhahitvā catutthaṃ jhānaṃ samāpajji. Catutthajjhānā vuṭṭhahitvā ākāsānañcāyatanaṃ samāpajji, ākāsānañcāyatanasamāpattiyā vuṭṭhahitvā viññāṇañcāyatanaṃ samāpajji, viññāṇañcāyatanasamāpattiyā vuṭṭhahitvā ākiñcaññāyatanaṃ samāpajji, ākiñcaññāyatanasamāpattiyā vuṭṭhahitvā nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpajji, nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā vuṭṭhahitvā saññāvedayitanirodhaṃ samāpajji.

অথ খো আযস্মা আনন্দো আযস্মন্তং অনুরুদ্ধং এতদৰোচ – ‘‘পরিনিব্বুতো, ভন্তে অনুরুদ্ধ , ভগৰা’’তি। ‘‘নাৰুসো আনন্দ, ভগৰা পরিনিব্বুতো, সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং সমাপন্নো’’তি।

Atha kho āyasmā ānando āyasmantaṃ anuruddhaṃ etadavoca – ‘‘parinibbuto, bhante anuruddha , bhagavā’’ti. ‘‘Nāvuso ānanda, bhagavā parinibbuto, saññāvedayitanirodhaṃ samāpanno’’ti.

অথ খো ভগৰা সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধসমাপত্তিযা ৰুট্ঠহিত্ৰা নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমাপজ্জি, নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা ৰুট্ঠহিত্ৰা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমাপজ্জি, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা ৰুট্ঠহিত্ৰা ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমাপজ্জি, ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিযা ৰুট্ঠহিত্ৰা আকাসানঞ্চাযতনং সমাপজ্জি, আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযা ৰুট্ঠহিত্ৰা চতুত্থং ঝানং সমাপজ্জি, চতুত্থজ্ঝানা ৰুট্ঠহিত্ৰা ততিযং ঝানং সমাপজ্জি, ততিযজ্ঝানা ৰুট্ঠহিত্ৰা দুতিযং ঝানং সমাপজ্জি, দুতিযজ্ঝানা ৰুট্ঠহিত্ৰা পঠমং ঝানং সমাপজ্জি, পঠমজ্ঝানা ৰুট্ঠহিত্ৰা দুতিযং ঝানং সমাপজ্জি, দুতিযজ্ঝানা ৰুট্ঠহিত্ৰা ততিযং ঝানং সমাপজ্জি, ততিযজ্ঝানা ৰুট্ঠহিত্ৰা চতুত্থং ঝানং সমাপজ্জি, চতুত্থজ্ঝানা ৰুট্ঠহিত্ৰা সমনন্তরা ভগৰা পরিনিব্বাযি।

Atha kho bhagavā saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhahitvā nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpajji, nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā vuṭṭhahitvā ākiñcaññāyatanaṃ samāpajji, ākiñcaññāyatanasamāpattiyā vuṭṭhahitvā viññāṇañcāyatanaṃ samāpajji, viññāṇañcāyatanasamāpattiyā vuṭṭhahitvā ākāsānañcāyatanaṃ samāpajji, ākāsānañcāyatanasamāpattiyā vuṭṭhahitvā catutthaṃ jhānaṃ samāpajji, catutthajjhānā vuṭṭhahitvā tatiyaṃ jhānaṃ samāpajji, tatiyajjhānā vuṭṭhahitvā dutiyaṃ jhānaṃ samāpajji, dutiyajjhānā vuṭṭhahitvā paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajji, paṭhamajjhānā vuṭṭhahitvā dutiyaṃ jhānaṃ samāpajji, dutiyajjhānā vuṭṭhahitvā tatiyaṃ jhānaṃ samāpajji, tatiyajjhānā vuṭṭhahitvā catutthaṃ jhānaṃ samāpajji, catutthajjhānā vuṭṭhahitvā samanantarā bhagavā parinibbāyi.

২২০. পরিনিব্বুতে ভগৰতি সহ পরিনিব্বানা মহাভূমিচালো অহোসি ভিংসনকো সলোমহংসো। দেৰদুন্দুভিযো চ ফলিংসু। পরিনিব্বুতে ভগৰতি সহ পরিনিব্বানা ব্রহ্মাসহম্পতি ইমং গাথং অভাসি –

220. Parinibbute bhagavati saha parinibbānā mahābhūmicālo ahosi bhiṃsanako salomahaṃso. Devadundubhiyo ca phaliṃsu. Parinibbute bhagavati saha parinibbānā brahmāsahampati imaṃ gāthaṃ abhāsi –

‘‘সব্বেৰ নিক্খিপিস্সন্তি, ভূতা লোকে সমুস্সযং।

‘‘Sabbeva nikkhipissanti, bhūtā loke samussayaṃ;

যত্থ এতাদিসো সত্থা, লোকে অপ্পটিপুগ্গলো।

Yattha etādiso satthā, loke appaṭipuggalo;

তথাগতো বলপ্পত্তো, সম্বুদ্ধো পরিনিব্বুতো’’তি॥

Tathāgato balappatto, sambuddho parinibbuto’’ti.

২২১. পরিনিব্বুতে ভগৰতি সহ পরিনিব্বানা সক্কো দেৰানমিন্দো ইমং গাথং অভাসি –

221. Parinibbute bhagavati saha parinibbānā sakko devānamindo imaṃ gāthaṃ abhāsi –

‘‘অনিচ্চা ৰত সঙ্খারা, উপ্পাদৰযধম্মিনো।

‘‘Aniccā vata saṅkhārā, uppādavayadhammino;

উপ্পজ্জিত্ৰা নিরুজ্ঝন্তি, তেসং ৰূপসমো সুখো’’তি॥

Uppajjitvā nirujjhanti, tesaṃ vūpasamo sukho’’ti.

২২২. পরিনিব্বুতে ভগৰতি সহ পরিনিব্বানা আযস্মা অনুরুদ্ধো ইমা গাথাযো অভাসি –

222. Parinibbute bhagavati saha parinibbānā āyasmā anuruddho imā gāthāyo abhāsi –

‘‘নাহু অস্সাসপস্সাসো, ঠিতচিত্তস্স তাদিনো।

‘‘Nāhu assāsapassāso, ṭhitacittassa tādino;

অনেজো সন্তিমারব্ভ, যং কালমকরী মুনি॥

Anejo santimārabbha, yaṃ kālamakarī muni.

‘‘অসল্লীনেন চিত্তেন, ৰেদনং অজ্ঝৰাসযি।

‘‘Asallīnena cittena, vedanaṃ ajjhavāsayi;

পজ্জোতস্সেৰ নিব্বানং, ৰিমোক্খো চেতসো অহূ’’তি॥

Pajjotasseva nibbānaṃ, vimokkho cetaso ahū’’ti.

২২৩. পরিনিব্বুতে ভগৰতি সহ পরিনিব্বানা আযস্মা আনন্দো ইমং গাথং অভাসি –

223. Parinibbute bhagavati saha parinibbānā āyasmā ānando imaṃ gāthaṃ abhāsi –

‘‘তদাসি যং ভিংসনকং, তদাসি লোমহংসনং।

‘‘Tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ, tadāsi lomahaṃsanaṃ;

সব্বাকারৰরূপেতে, সম্বুদ্ধে পরিনিব্বুতে’’তি॥

Sabbākāravarūpete, sambuddhe parinibbute’’ti.

২২৪. পরিনিব্বুতে ভগৰতি যে তে তত্থ ভিক্খূ অৰীতরাগা অপ্পেকচ্চে বাহা পগ্গয্হ কন্দন্তি, ছিন্নপাতং পপতন্তি, আৰট্টন্তি ৰিৰট্টন্তি, ‘‘অতিখিপ্পং ভগৰা পরিনিব্বুতো , অতিখিপ্পং সুগতো পরিনিব্বুতো, অতিখিপ্পং চক্খুং লোকে অন্তরহিতো’’তি। যে পন তে ভিক্খূ ৰীতরাগা, তে সতা সম্পজানা অধিৰাসেন্তি – ‘‘অনিচ্চা সঙ্খারা, তং কুতেত্থ লব্ভা’’তি।

224. Parinibbute bhagavati ye te tattha bhikkhū avītarāgā appekacce bāhā paggayha kandanti, chinnapātaṃ papatanti, āvaṭṭanti vivaṭṭanti, ‘‘atikhippaṃ bhagavā parinibbuto , atikhippaṃ sugato parinibbuto, atikhippaṃ cakkhuṃ loke antarahito’’ti. Ye pana te bhikkhū vītarāgā, te satā sampajānā adhivāsenti – ‘‘aniccā saṅkhārā, taṃ kutettha labbhā’’ti.

২২৫. অথ খো আযস্মা অনুরুদ্ধো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অলং, আৰুসো, মা সোচিত্থ মা পরিদেৰিত্থ। ননু এতং, আৰুসো, ভগৰতা পটিকচ্চেৰ অক্খাতং – ‘সব্বেহেৰ পিযেহি মনাপেহি নানাভাৰো ৰিনাভাৰো অঞ্ঞথাভাৰো’। তং কুতেত্থ, আৰুসো, লব্ভা। ‘যং তং জাতং ভূতং সঙ্খতং পলোকধম্মং, তং ৰত মা পলুজ্জী’তি, নেতং ঠানং ৰিজ্জতি । দেৰতা, আৰুসো, উজ্ঝাযন্তী’’তি। ‘‘কথংভূতা পন, ভন্তে, আযস্মা অনুরুদ্ধো দেৰতা মনসি করোতী’’তি 227?

225. Atha kho āyasmā anuruddho bhikkhū āmantesi – ‘‘alaṃ, āvuso, mā socittha mā paridevittha. Nanu etaṃ, āvuso, bhagavatā paṭikacceva akkhātaṃ – ‘sabbeheva piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo’. Taṃ kutettha, āvuso, labbhā. ‘Yaṃ taṃ jātaṃ bhūtaṃ saṅkhataṃ palokadhammaṃ, taṃ vata mā palujjī’ti, netaṃ ṭhānaṃ vijjati . Devatā, āvuso, ujjhāyantī’’ti. ‘‘Kathaṃbhūtā pana, bhante, āyasmā anuruddho devatā manasi karotī’’ti 228?

‘‘সন্তাৰুসো আনন্দ, দেৰতা আকাসে পথৰীসঞ্ঞিনিযো কেসে পকিরিয কন্দন্তি, বাহা পগ্গয্হ কন্দন্তি, ছিন্নপাতং পপতন্তি, আৰট্টন্তি, ৰিৰট্টন্তি – ‘অতিখিপ্পং ভগৰা পরিনিব্বুতো, অতিখিপ্পং সুগতো পরিনিব্বুতো, অতিখিপ্পং চক্খুং লোকে অন্তরহিতো’তি। সন্তাৰুসো আনন্দ, দেৰতা পথৰিযা পথৰীসঞ্ঞিনিযো কেসে পকিরিয কন্দন্তি, বাহা পগ্গয্হ কন্দন্তি, ছিন্নপাতং পপতন্তি, আৰট্টন্তি, ৰিৰট্টন্তি – ‘অতিখিপ্পং ভগৰা পরিনিব্বুতো , অতিখিপ্পং সুগতো পরিনিব্বুতো, অতিখিপ্পং চক্খুং লোকে অন্তরহিতো’তি। যা পন তা দেৰতা ৰীতরাগা, তা সতা সম্পজানা অধিৰাসেন্তি – ‘অনিচ্চা সঙ্খারা, তং কুতেত্থ লব্ভা’তি। অথ খো আযস্মা চ অনুরুদ্ধো আযস্মা চ আনন্দো তং রত্তাৰসেসং ধম্মিযা কথায ৰীতিনামেসুং।

‘‘Santāvuso ānanda, devatā ākāse pathavīsaññiniyo kese pakiriya kandanti, bāhā paggayha kandanti, chinnapātaṃ papatanti, āvaṭṭanti, vivaṭṭanti – ‘atikhippaṃ bhagavā parinibbuto, atikhippaṃ sugato parinibbuto, atikhippaṃ cakkhuṃ loke antarahito’ti. Santāvuso ānanda, devatā pathaviyā pathavīsaññiniyo kese pakiriya kandanti, bāhā paggayha kandanti, chinnapātaṃ papatanti, āvaṭṭanti, vivaṭṭanti – ‘atikhippaṃ bhagavā parinibbuto , atikhippaṃ sugato parinibbuto, atikhippaṃ cakkhuṃ loke antarahito’ti. Yā pana tā devatā vītarāgā, tā satā sampajānā adhivāsenti – ‘aniccā saṅkhārā, taṃ kutettha labbhā’ti. Atha kho āyasmā ca anuruddho āyasmā ca ānando taṃ rattāvasesaṃ dhammiyā kathāya vītināmesuṃ.

২২৬. অথ খো আযস্মা অনুরুদ্ধো আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘গচ্ছাৰুসো আনন্দ, কুসিনারং পৰিসিত্ৰা কোসিনারকানং মল্লানং আরোচেহি – ‘পরিনিব্বুতো, ৰাসেট্ঠা, ভগৰা, যস্সদানি কালং মঞ্ঞথা’’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো আযস্মতো অনুরুদ্ধস্স পটিস্সুত্ৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায অত্তদুতিযো কুসিনারং পাৰিসি। তেন খো পন সমযেন কোসিনারকা মল্লা সন্ধাগারে সন্নিপতিতা হোন্তি তেনেৰ করণীযেন। অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন কোসিনারকানং মল্লানং সন্ধাগারং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা কোসিনারকানং মল্লানং আরোচেসি – ‘পরিনিব্বুতো, ৰাসেট্ঠা, ভগৰা, যস্সদানি কালং মঞ্ঞথা’তি। ইদমাযস্মতো আনন্দস্স ৰচনং সুত্ৰা মল্লা চ মল্লপুত্তা চ মল্লসুণিসা চ মল্লপজাপতিযো চ অঘাৰিনো দুম্মনা চেতোদুক্খসমপ্পিতা অপ্পেকচ্চে কেসে পকিরিয কন্দন্তি, বাহা পগ্গয্হ কন্দন্তি, ছিন্নপাতং পপতন্তি, আৰট্টন্তি, ৰিৰট্টন্তি – ‘‘অতিখিপ্পং ভগৰা পরিনিব্বুতো, অতিখিপ্পং সুগতো পরিনিব্বুতো, অতিখিপ্পং চক্খুং লোকে অন্তরহিতো’’তি।

226. Atha kho āyasmā anuruddho āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘gacchāvuso ānanda, kusināraṃ pavisitvā kosinārakānaṃ mallānaṃ ārocehi – ‘parinibbuto, vāseṭṭhā, bhagavā, yassadāni kālaṃ maññathā’’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando āyasmato anuruddhassa paṭissutvā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya attadutiyo kusināraṃ pāvisi. Tena kho pana samayena kosinārakā mallā sandhāgāre sannipatitā honti teneva karaṇīyena. Atha kho āyasmā ānando yena kosinārakānaṃ mallānaṃ sandhāgāraṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā kosinārakānaṃ mallānaṃ ārocesi – ‘parinibbuto, vāseṭṭhā, bhagavā, yassadāni kālaṃ maññathā’ti. Idamāyasmato ānandassa vacanaṃ sutvā mallā ca mallaputtā ca mallasuṇisā ca mallapajāpatiyo ca aghāvino dummanā cetodukkhasamappitā appekacce kese pakiriya kandanti, bāhā paggayha kandanti, chinnapātaṃ papatanti, āvaṭṭanti, vivaṭṭanti – ‘‘atikhippaṃ bhagavā parinibbuto, atikhippaṃ sugato parinibbuto, atikhippaṃ cakkhuṃ loke antarahito’’ti.

বুদ্ধসরীরপূজা

Buddhasarīrapūjā

২২৭. অথ খো কোসিনারকা মল্লা পুরিসে আণাপেসুং – ‘‘তেন হি, ভণে, কুসিনারাযং গন্ধমালঞ্চ সব্বঞ্চ তাল়াৰচরং সন্নিপাতেথা’’তি। অথ খো কোসিনারকা মল্লা গন্ধমালঞ্চ সব্বঞ্চ তাল়াৰচরং পঞ্চ চ দুস্সযুগসতানি আদায যেন উপৰত্তনং মল্লানং সালৰনং, যেন ভগৰতো সরীরং তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতো সরীরং নচ্চেহি গীতেহি ৰাদিতেহি মালেহি গন্ধেহি সক্করোন্তা গরুং করোন্তা মানেন্তা পূজেন্তা চেলৰিতানানি করোন্তা মণ্ডলমাল়ে পটিযাদেন্তা একদিৰসং ৰীতিনামেসুং।

227. Atha kho kosinārakā mallā purise āṇāpesuṃ – ‘‘tena hi, bhaṇe, kusinārāyaṃ gandhamālañca sabbañca tāḷāvacaraṃ sannipātethā’’ti. Atha kho kosinārakā mallā gandhamālañca sabbañca tāḷāvacaraṃ pañca ca dussayugasatāni ādāya yena upavattanaṃ mallānaṃ sālavanaṃ, yena bhagavato sarīraṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavato sarīraṃ naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā garuṃ karontā mānentā pūjentā celavitānāni karontā maṇḍalamāḷe paṭiyādentā ekadivasaṃ vītināmesuṃ.

অথ খো কোসিনারকানং মল্লানং এতদহোসি – ‘‘অতিৰিকালো খো অজ্জ ভগৰতো সরীরং ঝাপেতুং, স্ৰে দানি মযং ভগৰতো সরীরং ঝাপেস্সামা’’তি। অথ খো কোসিনারকা মল্লা ভগৰতো সরীরং নচ্চেহি গীতেহি ৰাদিতেহি মালেহি গন্ধেহি সক্করোন্তা গরুং করোন্তা মানেন্তা পূজেন্তা চেলৰিতানানি করোন্তা মণ্ডলমাল়ে পটিযাদেন্তা দুতিযম্পি দিৰসং ৰীতিনামেসুং, ততিযম্পি দিৰসং ৰীতিনামেসুং, চতুত্থম্পি দিৰসং ৰীতিনামেসুং, পঞ্চমম্পি দিৰসং ৰীতিনামেসুং, ছট্ঠম্পি দিৰসং ৰীতিনামেসুং।

Atha kho kosinārakānaṃ mallānaṃ etadahosi – ‘‘ativikālo kho ajja bhagavato sarīraṃ jhāpetuṃ, sve dāni mayaṃ bhagavato sarīraṃ jhāpessāmā’’ti. Atha kho kosinārakā mallā bhagavato sarīraṃ naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā garuṃ karontā mānentā pūjentā celavitānāni karontā maṇḍalamāḷe paṭiyādentā dutiyampi divasaṃ vītināmesuṃ, tatiyampi divasaṃ vītināmesuṃ, catutthampi divasaṃ vītināmesuṃ, pañcamampi divasaṃ vītināmesuṃ, chaṭṭhampi divasaṃ vītināmesuṃ.

অথ খো সত্তমং দিৰসং কোসিনারকানং মল্লানং এতদহোসি – ‘‘মযং ভগৰতো সরীরং নচ্চেহি গীতেহি ৰাদিতেহি মালেহি গন্ধেহি সক্করোন্তা গরুং করোন্তা মানেন্তা পূজেন্তা দক্খিণেন দক্খিণং নগরস্স হরিত্ৰা বাহিরেন বাহিরং দক্খিণতো নগরস্স ভগৰতো সরীরং ঝাপেস্সামা’’তি।

Atha kho sattamaṃ divasaṃ kosinārakānaṃ mallānaṃ etadahosi – ‘‘mayaṃ bhagavato sarīraṃ naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā garuṃ karontā mānentā pūjentā dakkhiṇena dakkhiṇaṃ nagarassa haritvā bāhirena bāhiraṃ dakkhiṇato nagarassa bhagavato sarīraṃ jhāpessāmā’’ti.

২২৮. তেন খো পন সমযেন অট্ঠ মল্লপামোক্খা সীসংন্হাতা অহতানি ৰত্থানি নিৰত্থা ‘‘মযং ভগৰতো সরীরং উচ্চারেস্সামা’’তি ন সক্কোন্তি উচ্চারেতুং। অথ খো কোসিনারকা মল্লা আযস্মন্তং অনুরুদ্ধং এতদৰোচুং – ‘‘কো নু খো, ভন্তে অনুরুদ্ধ, হেতু কো পচ্চযো, যেনিমে অট্ঠ মল্লপামোক্খা সীসংন্হাতা অহতানি ৰত্থানি নিৰত্থা ‘মযং ভগৰতো সরীরং উচ্চারেস্সামা’তি ন সক্কোন্তি উচ্চারেতু’’ন্তি? ‘‘অঞ্ঞথা খো, ৰাসেট্ঠা, তুম্হাকং অধিপ্পাযো, অঞ্ঞথা দেৰতানং অধিপ্পাযো’’তি। ‘‘কথং পন, ভন্তে, দেৰতানং অধিপ্পাযো’’তি? ‘‘তুম্হাকং খো, ৰাসেট্ঠা, অধিপ্পাযো – ‘মযং ভগৰতো সরীরং নচ্চেহি গীতেহি ৰাদিতেহি মালেহি গন্ধেহি সক্করোন্তা গরুং করোন্তা মানেন্তা পূজেন্তা দক্খিণেন দক্খিণং নগরস্স হরিত্ৰা বাহিরেন বাহিরং দক্খিণতো নগরস্স ভগৰতো সরীরং ঝাপেস্সামা’তি; দেৰতানং খো, ৰাসেট্ঠা, অধিপ্পাযো – ‘মযং ভগৰতো সরীরং দিব্বেহি নচ্চেহি গীতেহি ৰাদিতেহি গন্ধেহি সক্করোন্তা গরুং করোন্তা মানেন্তা পূজেন্তা উত্তরেন উত্তরং নগরস্স হরিত্ৰা উত্তরেন দ্ৰারেন নগরং পৰেসেত্ৰা মজ্ঝেন মজ্ঝং নগরস্স হরিত্ৰা পুরত্থিমেন দ্ৰারেন নিক্খমিত্ৰা পুরত্থিমতো নগরস্স মকুটবন্ধনং নাম মল্লানং চেতিযং এত্থ ভগৰতো সরীরং ঝাপেস্সামা’তি। ‘‘যথা, ভন্তে, দেৰতানং অধিপ্পাযো, তথা হোতূ’’তি।

228. Tena kho pana samayena aṭṭha mallapāmokkhā sīsaṃnhātā ahatāni vatthāni nivatthā ‘‘mayaṃ bhagavato sarīraṃ uccāressāmā’’ti na sakkonti uccāretuṃ. Atha kho kosinārakā mallā āyasmantaṃ anuruddhaṃ etadavocuṃ – ‘‘ko nu kho, bhante anuruddha, hetu ko paccayo, yenime aṭṭha mallapāmokkhā sīsaṃnhātā ahatāni vatthāni nivatthā ‘mayaṃ bhagavato sarīraṃ uccāressāmā’ti na sakkonti uccāretu’’nti? ‘‘Aññathā kho, vāseṭṭhā, tumhākaṃ adhippāyo, aññathā devatānaṃ adhippāyo’’ti. ‘‘Kathaṃ pana, bhante, devatānaṃ adhippāyo’’ti? ‘‘Tumhākaṃ kho, vāseṭṭhā, adhippāyo – ‘mayaṃ bhagavato sarīraṃ naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā garuṃ karontā mānentā pūjentā dakkhiṇena dakkhiṇaṃ nagarassa haritvā bāhirena bāhiraṃ dakkhiṇato nagarassa bhagavato sarīraṃ jhāpessāmā’ti; devatānaṃ kho, vāseṭṭhā, adhippāyo – ‘mayaṃ bhagavato sarīraṃ dibbehi naccehi gītehi vāditehi gandhehi sakkarontā garuṃ karontā mānentā pūjentā uttarena uttaraṃ nagarassa haritvā uttarena dvārena nagaraṃ pavesetvā majjhena majjhaṃ nagarassa haritvā puratthimena dvārena nikkhamitvā puratthimato nagarassa makuṭabandhanaṃ nāma mallānaṃ cetiyaṃ ettha bhagavato sarīraṃ jhāpessāmā’ti. ‘‘Yathā, bhante, devatānaṃ adhippāyo, tathā hotū’’ti.

২২৯. তেন খো পন সমযেন কুসিনারা যাৰ সন্ধিসমলসংকটীরা জণ্ণুমত্তেন ওধিনা মন্দারৰপুপ্ফেহি সন্থতা 229 হোতি। অথ খো দেৰতা চ কোসিনারকা চ মল্লা ভগৰতো সরীরং দিব্বেহি চ মানুসকেহি চ নচ্চেহি গীতেহি ৰাদিতেহি মালেহি গন্ধেহি সক্করোন্তা গরুং করোন্তা মানেন্তা পূজেন্তা উত্তরেন উত্তরং নগরস্স হরিত্ৰা উত্তরেন দ্ৰারেন নগরং পৰেসেত্ৰা মজ্ঝেন মজ্ঝং নগরস্স হরিত্ৰা পুরত্থিমেন দ্ৰারেন নিক্খমিত্ৰা পুরত্থিমতো নগরস্স মকুটবন্ধনং নাম মল্লানং চেতিযং এত্থ চ ভগৰতো সরীরং নিক্খিপিংসু।

229. Tena kho pana samayena kusinārā yāva sandhisamalasaṃkaṭīrā jaṇṇumattena odhinā mandāravapupphehi santhatā 230 hoti. Atha kho devatā ca kosinārakā ca mallā bhagavato sarīraṃ dibbehi ca mānusakehi ca naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā garuṃ karontā mānentā pūjentā uttarena uttaraṃ nagarassa haritvā uttarena dvārena nagaraṃ pavesetvā majjhena majjhaṃ nagarassa haritvā puratthimena dvārena nikkhamitvā puratthimato nagarassa makuṭabandhanaṃ nāma mallānaṃ cetiyaṃ ettha ca bhagavato sarīraṃ nikkhipiṃsu.

২৩০. অথ খো কোসিনারকা মল্লা আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচুং – ‘‘কথং মযং, ভন্তে আনন্দ, তথাগতস্স সরীরে পটিপজ্জামা’’তি? ‘‘যথা খো, ৰাসেট্ঠা, রঞ্ঞো চক্কৰত্তিস্স সরীরে পটিপজ্জন্তি, এৰং তথাগতস্স সরীরে পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি। ‘‘কথং পন, ভন্তে আনন্দ, রঞ্ঞো চক্কৰত্তিস্স সরীরে পটিপজ্জন্তী’’তি? ‘‘রঞ্ঞো, ৰাসেট্ঠা, চক্কৰত্তিস্স সরীরং অহতেন ৰত্থেন ৰেঠেন্তি, অহতেন ৰত্থেন ৰেঠেত্ৰা ৰিহতেন কপ্পাসেন ৰেঠেন্তি, ৰিহতেন কপ্পাসেন ৰেঠেত্ৰা অহতেন ৰত্থেন ৰেঠেন্তি। এতেন উপাযেন পঞ্চহি যুগসতেহি রঞ্ঞো চক্কৰত্তিস্স সরীরং ৰেঠেত্ৰা আযসায তেলদোণিযা পক্খিপিত্ৰা অঞ্ঞিস্সা আযসায দোণিযা পটিকুজ্জিত্ৰা সব্বগন্ধানং চিতকং করিত্ৰা রঞ্ঞো চক্কৰত্তিস্স সরীরং ঝাপেন্তি। চাতুমহাপথে রঞ্ঞো চক্কৰত্তিস্স থূপং করোন্তি । এৰং খো, ৰাসেট্ঠা, রঞ্ঞো চক্কৰত্তিস্স সরীরে পটিপজ্জন্তি। যথা খো, ৰাসেট্ঠা, রঞ্ঞো চক্কৰত্তিস্স সরীরে পটিপজ্জন্তি, এৰং তথাগতস্স সরীরে পটিপজ্জিতব্বং। চাতুমহাপথে তথাগতস্স থূপো কাতব্বো। তত্থ যে মালং ৰা গন্ধং ৰা চুণ্ণকং ৰা আরোপেস্সন্তি ৰা অভিৰাদেস্সন্তি ৰা চিত্তং ৰা পসাদেস্সন্তি, তেসং তং ভৰিস্সতি দীঘরত্তং হিতায সুখাযা’’তি। অথ খো কোসিনারকা মল্লা পুরিসে আণাপেসুং – ‘‘তেন হি, ভণে, মল্লানং ৰিহতং কপ্পাসং সন্নিপাতেথা’’তি।

230. Atha kho kosinārakā mallā āyasmantaṃ ānandaṃ etadavocuṃ – ‘‘kathaṃ mayaṃ, bhante ānanda, tathāgatassa sarīre paṭipajjāmā’’ti? ‘‘Yathā kho, vāseṭṭhā, rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjanti, evaṃ tathāgatassa sarīre paṭipajjitabba’’nti. ‘‘Kathaṃ pana, bhante ānanda, rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjantī’’ti? ‘‘Rañño, vāseṭṭhā, cakkavattissa sarīraṃ ahatena vatthena veṭhenti, ahatena vatthena veṭhetvā vihatena kappāsena veṭhenti, vihatena kappāsena veṭhetvā ahatena vatthena veṭhenti. Etena upāyena pañcahi yugasatehi rañño cakkavattissa sarīraṃ veṭhetvā āyasāya teladoṇiyā pakkhipitvā aññissā āyasāya doṇiyā paṭikujjitvā sabbagandhānaṃ citakaṃ karitvā rañño cakkavattissa sarīraṃ jhāpenti. Cātumahāpathe rañño cakkavattissa thūpaṃ karonti . Evaṃ kho, vāseṭṭhā, rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjanti. Yathā kho, vāseṭṭhā, rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjanti, evaṃ tathāgatassa sarīre paṭipajjitabbaṃ. Cātumahāpathe tathāgatassa thūpo kātabbo. Tattha ye mālaṃ vā gandhaṃ vā cuṇṇakaṃ vā āropessanti vā abhivādessanti vā cittaṃ vā pasādessanti, tesaṃ taṃ bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti. Atha kho kosinārakā mallā purise āṇāpesuṃ – ‘‘tena hi, bhaṇe, mallānaṃ vihataṃ kappāsaṃ sannipātethā’’ti.

অথ খো কোসিনারকা মল্লা ভগৰতো সরীরং অহতেন ৰত্থেন ৰেঠেত্ৰা ৰিহতেন কপ্পাসেন ৰেঠেসুং, ৰিহতেন কপ্পাসেন ৰেঠেত্ৰা অহতেন ৰত্থেন ৰেঠেসুং। এতেন উপাযেন পঞ্চহি যুগসতেহি ভগৰতো সরীরং ৰেঠেত্ৰা আযসায তেলদোণিযা পক্খিপিত্ৰা অঞ্ঞিস্সা আযসায দোণিযা পটিকুজ্জিত্ৰা সব্বগন্ধানং চিতকং করিত্ৰা ভগৰতো সরীরং চিতকং আরোপেসুং।

Atha kho kosinārakā mallā bhagavato sarīraṃ ahatena vatthena veṭhetvā vihatena kappāsena veṭhesuṃ, vihatena kappāsena veṭhetvā ahatena vatthena veṭhesuṃ. Etena upāyena pañcahi yugasatehi bhagavato sarīraṃ veṭhetvā āyasāya teladoṇiyā pakkhipitvā aññissā āyasāya doṇiyā paṭikujjitvā sabbagandhānaṃ citakaṃ karitvā bhagavato sarīraṃ citakaṃ āropesuṃ.

মহাকস্সপত্থেরৰত্থু

Mahākassapattheravatthu

২৩১. তেন খো পন সমযেন আযস্মা মহাকস্সপো পাৰায কুসিনারং অদ্ধানমগ্গপ্পটিপ্পন্নো হোতি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি। অথ খো আযস্মা মহাকস্সপো মগ্গা ওক্কম্ম অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে নিসীদি। তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতরো আজীৰকো কুসিনারায মন্দারৰপুপ্ফং গহেত্ৰা পাৰং অদ্ধানমগ্গপ্পটিপ্পন্নো হোতি। অদ্দসা খো আযস্মা মহাকস্সপো তং আজীৰকং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং, দিস্ৰা তং আজীৰকং এতদৰোচ – ‘‘অপাৰুসো, অম্হাকং সত্থারং জানাসী’’তি? ‘‘আমাৰুসো, জানামি, অজ্জ সত্তাহপরিনিব্বুতো সমণো গোতমো। ততো মে ইদং মন্দারৰপুপ্ফং গহিত’’ন্তি। তত্থ যে তে ভিক্খূ অৰীতরাগা অপ্পেকচ্চে বাহা পগ্গয্হ কন্দন্তি, ছিন্নপাতং পপতন্তি, আৰট্টন্তি, ৰিৰট্টন্তি – ‘‘অতিখিপ্পং ভগৰা পরিনিব্বুতো, অতিখিপ্পং সুগতো পরিনিব্বুতো, অতিখিপ্পং চক্খুং লোকে অন্তরহিতো’’তি। যে পন তে ভিক্খূ ৰীতরাগা, তে সতা সম্পজানা অধিৰাসেন্তি – ‘‘অনিচ্চা সঙ্খারা, তং কুতেত্থ লব্ভা’’তি।

231. Tena kho pana samayena āyasmā mahākassapo pāvāya kusināraṃ addhānamaggappaṭippanno hoti mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi. Atha kho āyasmā mahākassapo maggā okkamma aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi. Tena kho pana samayena aññataro ājīvako kusinārāya mandāravapupphaṃ gahetvā pāvaṃ addhānamaggappaṭippanno hoti. Addasā kho āyasmā mahākassapo taṃ ājīvakaṃ dūratova āgacchantaṃ, disvā taṃ ājīvakaṃ etadavoca – ‘‘apāvuso, amhākaṃ satthāraṃ jānāsī’’ti? ‘‘Āmāvuso, jānāmi, ajja sattāhaparinibbuto samaṇo gotamo. Tato me idaṃ mandāravapupphaṃ gahita’’nti. Tattha ye te bhikkhū avītarāgā appekacce bāhā paggayha kandanti, chinnapātaṃ papatanti, āvaṭṭanti, vivaṭṭanti – ‘‘atikhippaṃ bhagavā parinibbuto, atikhippaṃ sugato parinibbuto, atikhippaṃ cakkhuṃ loke antarahito’’ti. Ye pana te bhikkhū vītarāgā, te satā sampajānā adhivāsenti – ‘‘aniccā saṅkhārā, taṃ kutettha labbhā’’ti.

২৩২. তেন খো পন সমযেন সুভদ্দো নাম ৰুদ্ধপব্বজিতো তস্সং পরিসাযং নিসিন্নো হোতি। অথ খো সুভদ্দো ৰুদ্ধপব্বজিতো তে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘অলং, আৰুসো, মা সোচিত্থ, মা পরিদেৰিত্থ, সুমুত্তা মযং তেন মহাসমণেন। উপদ্দুতা চ হোম – ‘ইদং ৰো কপ্পতি, ইদং ৰো ন কপ্পতী’তি। ইদানি পন মযং যং ইচ্ছিস্সাম, তং করিস্সাম, যং ন ইচ্ছিস্সাম, ন তং করিস্সামা’’তি। অথ খো আযস্মা মহাকস্সপো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অলং, আৰুসো, মা সোচিত্থ, মা পরিদেৰিত্থ। ননু এতং , আৰুসো, ভগৰতা পটিকচ্চেৰ অক্খাতং – ‘সব্বেহেৰ পিযেহি মনাপেহি নানাভাৰো ৰিনাভাৰো অঞ্ঞথাভাৰো’। তং কুতেত্থ, আৰুসো, লব্ভা। ‘যং তং জাতং ভূতং সঙ্খতং পলোকধম্মং, তং তথাগতস্সাপি সরীরং মা পলুজ্জী’তি, নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’’তি।

232. Tena kho pana samayena subhaddo nāma vuddhapabbajito tassaṃ parisāyaṃ nisinno hoti. Atha kho subhaddo vuddhapabbajito te bhikkhū etadavoca – ‘‘alaṃ, āvuso, mā socittha, mā paridevittha, sumuttā mayaṃ tena mahāsamaṇena. Upaddutā ca homa – ‘idaṃ vo kappati, idaṃ vo na kappatī’ti. Idāni pana mayaṃ yaṃ icchissāma, taṃ karissāma, yaṃ na icchissāma, na taṃ karissāmā’’ti. Atha kho āyasmā mahākassapo bhikkhū āmantesi – ‘‘alaṃ, āvuso, mā socittha, mā paridevittha. Nanu etaṃ , āvuso, bhagavatā paṭikacceva akkhātaṃ – ‘sabbeheva piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo’. Taṃ kutettha, āvuso, labbhā. ‘Yaṃ taṃ jātaṃ bhūtaṃ saṅkhataṃ palokadhammaṃ, taṃ tathāgatassāpi sarīraṃ mā palujjī’ti, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti.

২৩৩. তেন খো পন সমযেন চত্তারো মল্লপামোক্খা সীসংন্হাতা অহতানি ৰত্থানি নিৰত্থা – ‘‘মযং ভগৰতো চিতকং আল়িম্পেস্সামা’’তি ন সক্কোন্তি আল়িম্পেতুং। অথ খো কোসিনারকা মল্লা আযস্মন্তং অনুরুদ্ধং এতদৰোচুং – ‘‘কো নু খো, ভন্তে অনুরুদ্ধ, হেতু কো পচ্চযো, যেনিমে চত্তারো মল্লপামোক্খা সীসংন্হাতা অহতানি ৰত্থানি নিৰত্থা – ‘মযং ভগৰতো চিতকং আল়িম্পেস্সামা’তি ন সক্কোন্তি আল়িম্পেতু’’ন্তি? ‘‘অঞ্ঞথা খো, ৰাসেট্ঠা, দেৰতানং অধিপ্পাযো’’তি। ‘‘কথং পন, ভন্তে, দেৰতানং অধিপ্পাযো’’তি? ‘‘দেৰতানং খো, ৰাসেট্ঠা, অধিপ্পাযো – ‘অযং আযস্মা মহাকস্সপো পাৰায কুসিনারং অদ্ধানমগ্গপ্পটিপ্পন্নো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি। ন তাৰ ভগৰতো চিতকো পজ্জলিস্সতি, যাৰাযস্মা মহাকস্সপো ভগৰতো পাদে সিরসা ন ৰন্দিস্সতী’’’তি। ‘‘যথা, ভন্তে, দেৰতানং অধিপ্পাযো, তথা হোতূ’’তি।

233. Tena kho pana samayena cattāro mallapāmokkhā sīsaṃnhātā ahatāni vatthāni nivatthā – ‘‘mayaṃ bhagavato citakaṃ āḷimpessāmā’’ti na sakkonti āḷimpetuṃ. Atha kho kosinārakā mallā āyasmantaṃ anuruddhaṃ etadavocuṃ – ‘‘ko nu kho, bhante anuruddha, hetu ko paccayo, yenime cattāro mallapāmokkhā sīsaṃnhātā ahatāni vatthāni nivatthā – ‘mayaṃ bhagavato citakaṃ āḷimpessāmā’ti na sakkonti āḷimpetu’’nti? ‘‘Aññathā kho, vāseṭṭhā, devatānaṃ adhippāyo’’ti. ‘‘Kathaṃ pana, bhante, devatānaṃ adhippāyo’’ti? ‘‘Devatānaṃ kho, vāseṭṭhā, adhippāyo – ‘ayaṃ āyasmā mahākassapo pāvāya kusināraṃ addhānamaggappaṭippanno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi. Na tāva bhagavato citako pajjalissati, yāvāyasmā mahākassapo bhagavato pāde sirasā na vandissatī’’’ti. ‘‘Yathā, bhante, devatānaṃ adhippāyo, tathā hotū’’ti.

২৩৪. অথ খো আযস্মা মহাকস্সপো যেন কুসিনারা মকুটবন্ধনং নাম মল্লানং চেতিযং, যেন ভগৰতো চিতকো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা একংসং চীৰরং কত্ৰা অঞ্জলিং পণামেত্ৰা তিক্খত্তুং চিতকং পদক্খিণং কত্ৰা ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দি। তানিপি খো পঞ্চভিক্খুসতানি একংসং চীৰরং কত্ৰা অঞ্জলিং পণামেত্ৰা তিক্খত্তুং চিতকং পদক্খিণং কত্ৰা ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দিংসু। ৰন্দিতে চ পনাযস্মতা মহাকস্সপেন তেহি চ পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সযমেৰ ভগৰতো চিতকো পজ্জলি।

234. Atha kho āyasmā mahākassapo yena kusinārā makuṭabandhanaṃ nāma mallānaṃ cetiyaṃ, yena bhagavato citako tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā añjaliṃ paṇāmetvā tikkhattuṃ citakaṃ padakkhiṇaṃ katvā bhagavato pāde sirasā vandi. Tānipi kho pañcabhikkhusatāni ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā añjaliṃ paṇāmetvā tikkhattuṃ citakaṃ padakkhiṇaṃ katvā bhagavato pāde sirasā vandiṃsu. Vandite ca panāyasmatā mahākassapena tehi ca pañcahi bhikkhusatehi sayameva bhagavato citako pajjali.

২৩৫. ঝাযমানস্স খো পন ভগৰতো সরীরস্স যং অহোসি ছৰীতি ৰা চম্মন্তি ৰা মংসন্তি ৰা ন্হারূতি ৰা লসিকাতি ৰা, তস্স নেৰ ছারিকা পঞ্ঞাযিত্থ, ন মসি; সরীরানেৰ অৰসিস্সিংসু। সেয্যথাপি নাম সপ্পিস্স ৰা তেলস্স ৰা ঝাযমানস্স নেৰ ছারিকা পঞ্ঞাযতি, ন মসি; এৰমেৰ ভগৰতো সরীরস্স ঝাযমানস্স যং অহোসি ছৰীতি ৰা চম্মন্তি ৰা মংসন্তি ৰা ন্হারূতি ৰা লসিকাতি ৰা, তস্স নেৰ ছারিকা পঞ্ঞাযিত্থ, ন মসি; সরীরানেৰ অৰসিস্সিংসু। তেসঞ্চ পঞ্চন্নং দুস্সযুগসতানং দ্ৰেৰ দুস্সানি ন ডয্হিংসু যঞ্চ সব্বঅব্ভন্তরিমং যঞ্চ বাহিরং। দড্ঢে চ খো পন ভগৰতো সরীরে অন্তলিক্খা উদকধারা পাতুভৰিত্ৰা ভগৰতো চিতকং নিব্বাপেসি। উদকসালতোপি 231 অব্ভুন্নমিত্ৰা ভগৰতো চিতকং নিব্বাপেসি। কোসিনারকাপি মল্লা সব্বগন্ধোদকেন ভগৰতো চিতকং নিব্বাপেসুং। অথ খো কোসিনারকা মল্লা ভগৰতো সরীরানি সত্তাহং সন্ধাগারে সত্তিপঞ্জরং করিত্ৰা ধনুপাকারং পরিক্খিপাপেত্ৰা 232 নচ্চেহি গীতেহি ৰাদিতেহি মালেহি গন্ধেহি সক্করিংসু গরুং করিংসু মানেসুং পূজেসুং।

235. Jhāyamānassa kho pana bhagavato sarīrassa yaṃ ahosi chavīti vā cammanti vā maṃsanti vā nhārūti vā lasikāti vā, tassa neva chārikā paññāyittha, na masi; sarīrāneva avasissiṃsu. Seyyathāpi nāma sappissa vā telassa vā jhāyamānassa neva chārikā paññāyati, na masi; evameva bhagavato sarīrassa jhāyamānassa yaṃ ahosi chavīti vā cammanti vā maṃsanti vā nhārūti vā lasikāti vā, tassa neva chārikā paññāyittha, na masi; sarīrāneva avasissiṃsu. Tesañca pañcannaṃ dussayugasatānaṃ dveva dussāni na ḍayhiṃsu yañca sabbaabbhantarimaṃ yañca bāhiraṃ. Daḍḍhe ca kho pana bhagavato sarīre antalikkhā udakadhārā pātubhavitvā bhagavato citakaṃ nibbāpesi. Udakasālatopi 233 abbhunnamitvā bhagavato citakaṃ nibbāpesi. Kosinārakāpi mallā sabbagandhodakena bhagavato citakaṃ nibbāpesuṃ. Atha kho kosinārakā mallā bhagavato sarīrāni sattāhaṃ sandhāgāre sattipañjaraṃ karitvā dhanupākāraṃ parikkhipāpetvā 234 naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkariṃsu garuṃ kariṃsu mānesuṃ pūjesuṃ.

সরীরধাতুৰিভাজনং

Sarīradhātuvibhājanaṃ

২৩৬. অস্সোসি খো রাজা মাগধো অজাতসত্তু ৰেদেহিপুত্তো – ‘‘ভগৰা কির কুসিনারাযং পরিনিব্বুতো’’তি। অথ খো রাজা মাগধো অজাতসত্তু ৰেদেহিপুত্তো কোসিনারকানং মল্লানং দূতং পাহেসি – ‘‘ভগৰাপি খত্তিযো অহম্পি খত্তিযো, অহম্পি অরহামি ভগৰতো সরীরানং ভাগং, অহম্পি ভগৰতো সরীরানং থূপঞ্চ মহঞ্চ করিস্সামী’’তি।

236. Assosi kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto – ‘‘bhagavā kira kusinārāyaṃ parinibbuto’’ti. Atha kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto kosinārakānaṃ mallānaṃ dūtaṃ pāhesi – ‘‘bhagavāpi khattiyo ahampi khattiyo, ahampi arahāmi bhagavato sarīrānaṃ bhāgaṃ, ahampi bhagavato sarīrānaṃ thūpañca mahañca karissāmī’’ti.

অস্সোসুং খো ৰেসালিকা লিচ্ছৰী – ‘‘ভগৰা কির কুসিনারাযং পরিনিব্বুতো’’তি। অথ খো ৰেসালিকা লিচ্ছৰী কোসিনারকানং মল্লানং দূতং পাহেসুং – ‘‘ভগৰাপি খত্তিযো মযম্পি খত্তিযা, মযম্পি অরহাম ভগৰতো সরীরানং ভাগং, মযম্পি ভগৰতো সরীরানং থূপঞ্চ মহঞ্চ করিস্সামা’’তি।

Assosuṃ kho vesālikā licchavī – ‘‘bhagavā kira kusinārāyaṃ parinibbuto’’ti. Atha kho vesālikā licchavī kosinārakānaṃ mallānaṃ dūtaṃ pāhesuṃ – ‘‘bhagavāpi khattiyo mayampi khattiyā, mayampi arahāma bhagavato sarīrānaṃ bhāgaṃ, mayampi bhagavato sarīrānaṃ thūpañca mahañca karissāmā’’ti.

অস্সোসুং খো কপিলৰত্থুৰাসী সক্যা – ‘‘ভগৰা কির কুসিনারাযং পরিনিব্বুতো’’তি। অথ খো কপিলৰত্থুৰাসী সক্যা কোসিনারকানং মল্লানং দূতং পাহেসুং – ‘‘ভগৰা অম্হাকং ঞাতিসেট্ঠো , মযম্পি অরহাম ভগৰতো সরীরানং ভাগং, মযম্পি ভগৰতো সরীরানং থূপঞ্চ মহঞ্চ করিস্সামা’’তি।

Assosuṃ kho kapilavatthuvāsī sakyā – ‘‘bhagavā kira kusinārāyaṃ parinibbuto’’ti. Atha kho kapilavatthuvāsī sakyā kosinārakānaṃ mallānaṃ dūtaṃ pāhesuṃ – ‘‘bhagavā amhākaṃ ñātiseṭṭho , mayampi arahāma bhagavato sarīrānaṃ bhāgaṃ, mayampi bhagavato sarīrānaṃ thūpañca mahañca karissāmā’’ti.

অস্সোসুং খো অল্লকপ্পকা বুলযো 235 – ‘‘ভগৰা কির কুসিনারাযং পরিনিব্বুতো’’তি। অথ খো অল্লকপ্পকা বুলযো কোসিনারকানং মল্লানং দূতং পাহেসুং – ‘‘ভগৰাপি খত্তিযো মযম্পি খত্তিযা, মযম্পি অরহাম ভগৰতো সরীরানং ভাগং, মযম্পি ভগৰতো সরীরানং থূপঞ্চ মহঞ্চ করিস্সামা’’তি ।

Assosuṃ kho allakappakā bulayo 236 – ‘‘bhagavā kira kusinārāyaṃ parinibbuto’’ti. Atha kho allakappakā bulayo kosinārakānaṃ mallānaṃ dūtaṃ pāhesuṃ – ‘‘bhagavāpi khattiyo mayampi khattiyā, mayampi arahāma bhagavato sarīrānaṃ bhāgaṃ, mayampi bhagavato sarīrānaṃ thūpañca mahañca karissāmā’’ti .

অস্সোসুং খো রামগামকা কোল়িযা – ‘‘ভগৰা কির কুসিনারাযং পরিনিব্বুতো’’তি। অথ খো রামগামকা কোল়িযা কোসিনারকানং মল্লানং দূতং পাহেসুং – ‘‘ভগৰাপি খত্তিযো মযম্পি খত্তিযা, মযম্পি অরহাম ভগৰতো সরীরানং ভাগং, মযম্পি ভগৰতো সরীরানং থূপঞ্চ মহঞ্চ করিস্সামা’’তি।

Assosuṃ kho rāmagāmakā koḷiyā – ‘‘bhagavā kira kusinārāyaṃ parinibbuto’’ti. Atha kho rāmagāmakā koḷiyā kosinārakānaṃ mallānaṃ dūtaṃ pāhesuṃ – ‘‘bhagavāpi khattiyo mayampi khattiyā, mayampi arahāma bhagavato sarīrānaṃ bhāgaṃ, mayampi bhagavato sarīrānaṃ thūpañca mahañca karissāmā’’ti.

অস্সোসি খো ৰেট্ঠদীপকো ব্রাহ্মণো – ‘‘ভগৰা কির কুসিনারাযং পরিনিব্বুতো’’তি। অথ খো ৰেট্ঠদীপকো ব্রাহ্মণো কোসিনারকানং মল্লানং দূতং পাহেসি – ‘‘ভগৰাপি খত্তিযো অহং পিস্মি ব্রাহ্মণো, অহম্পি অরহামি ভগৰতো সরীরানং ভাগং, অহম্পি ভগৰতো সরীরানং থূপঞ্চ মহঞ্চ করিস্সামী’’তি।

Assosi kho veṭṭhadīpako brāhmaṇo – ‘‘bhagavā kira kusinārāyaṃ parinibbuto’’ti. Atha kho veṭṭhadīpako brāhmaṇo kosinārakānaṃ mallānaṃ dūtaṃ pāhesi – ‘‘bhagavāpi khattiyo ahaṃ pismi brāhmaṇo, ahampi arahāmi bhagavato sarīrānaṃ bhāgaṃ, ahampi bhagavato sarīrānaṃ thūpañca mahañca karissāmī’’ti.

অস্সোসুং খো পাৰেয্যকা মল্লা – ‘‘ভগৰা কির কুসিনারাযং পরিনিব্বুতো’’তি। অথ খো পাৰেয্যকা মল্লা কোসিনারকানং মল্লানং দূতং পাহেসুং – ‘‘ভগৰাপি খত্তিযো মযম্পি খত্তিযা, মযম্পি অরহাম ভগৰতো সরীরানং ভাগং, মযম্পি ভগৰতো সরীরানং থূপঞ্চ মহঞ্চ করিস্সামা’’তি।

Assosuṃ kho pāveyyakā mallā – ‘‘bhagavā kira kusinārāyaṃ parinibbuto’’ti. Atha kho pāveyyakā mallā kosinārakānaṃ mallānaṃ dūtaṃ pāhesuṃ – ‘‘bhagavāpi khattiyo mayampi khattiyā, mayampi arahāma bhagavato sarīrānaṃ bhāgaṃ, mayampi bhagavato sarīrānaṃ thūpañca mahañca karissāmā’’ti.

এৰং ৰুত্তে কোসিনারকা মল্লা তে সঙ্ঘে গণে এতদৰোচুং – ‘‘ভগৰা অম্হাকং গামক্খেত্তে পরিনিব্বুতো, ন মযং দস্সাম ভগৰতো সরীরানং ভাগ’’ন্তি।

Evaṃ vutte kosinārakā mallā te saṅghe gaṇe etadavocuṃ – ‘‘bhagavā amhākaṃ gāmakkhette parinibbuto, na mayaṃ dassāma bhagavato sarīrānaṃ bhāga’’nti.

২৩৭. এৰং ৰুত্তে দোণো ব্রাহ্মণো তে সঙ্ঘে গণে এতদৰোচ –

237. Evaṃ vutte doṇo brāhmaṇo te saṅghe gaṇe etadavoca –

‘‘সুণন্তু ভোন্তো মম একৰাচং,

‘‘Suṇantu bhonto mama ekavācaṃ,

অম্হাক 237। বুদ্ধো অহু খন্তিৰাদো।

Amhāka 238; Buddho ahu khantivādo;

ন হি সাধু যং উত্তমপুগ্গলস্স,

Na hi sādhu yaṃ uttamapuggalassa,

সরীরভাগে সিযা সম্পহারো॥

Sarīrabhāge siyā sampahāro.

সব্বেৰ ভোন্তো সহিতা সমগ্গা,

Sabbeva bhonto sahitā samaggā,

সম্মোদমানা করোমট্ঠভাগে।

Sammodamānā karomaṭṭhabhāge;

ৰিত্থারিকা হোন্তু দিসাসু থূপা,

Vitthārikā hontu disāsu thūpā,

বহূ জনা চক্খুমতো পসন্না’’তি॥

Bahū janā cakkhumato pasannā’’ti.

২৩৮. ‘‘তেন হি, ব্রাহ্মণ, ত্ৰঞ্ঞেৰ ভগৰতো সরীরানি অট্ঠধা সমং সৰিভত্তং ৰিভজাহী’’তি। ‘‘এৰং, ভো’’তি খো দোণো ব্রাহ্মণো তেসং সঙ্ঘানং গণানং পটিস্সুত্ৰা ভগৰতো সরীরানি অট্ঠধা সমং সুৰিভত্তং ৰিভজিত্ৰা তে সঙ্ঘে গণে এতদৰোচ – ‘‘ইমং মে ভোন্তো তুম্বং দদন্তু অহম্পি তুম্বস্স থূপঞ্চ মহঞ্চ করিস্সামী’’তি। অদংসু খো তে দোণস্স ব্রাহ্মণস্স তুম্বং।

238. ‘‘Tena hi, brāhmaṇa, tvaññeva bhagavato sarīrāni aṭṭhadhā samaṃ savibhattaṃ vibhajāhī’’ti. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho doṇo brāhmaṇo tesaṃ saṅghānaṃ gaṇānaṃ paṭissutvā bhagavato sarīrāni aṭṭhadhā samaṃ suvibhattaṃ vibhajitvā te saṅghe gaṇe etadavoca – ‘‘imaṃ me bhonto tumbaṃ dadantu ahampi tumbassa thūpañca mahañca karissāmī’’ti. Adaṃsu kho te doṇassa brāhmaṇassa tumbaṃ.

অস্সোসুং খো পিপ্পলিৰনিযা 239 মোরিযা – ‘‘ভগৰা কির কুসিনারাযং পরিনিব্বুতো’’তি। অথ খো পিপ্পলিৰনিযা মোরিযা কোসিনারকানং মল্লানং দূতং পাহেসুং – ‘‘ভগৰাপি খত্তিযো মযম্পি খত্তিযা, মযম্পি অরহাম ভগৰতো সরীরানং ভাগং, মযম্পি ভগৰতো সরীরানং থূপঞ্চ মহঞ্চ করিস্সামা’’তি। ‘‘নত্থি ভগৰতো সরীরানং ভাগো, ৰিভত্তানি ভগৰতো সরীরানি। ইতো অঙ্গারং হরথা’’তি। তে ততো অঙ্গারং হরিংসু 240

Assosuṃ kho pippalivaniyā 241 moriyā – ‘‘bhagavā kira kusinārāyaṃ parinibbuto’’ti. Atha kho pippalivaniyā moriyā kosinārakānaṃ mallānaṃ dūtaṃ pāhesuṃ – ‘‘bhagavāpi khattiyo mayampi khattiyā, mayampi arahāma bhagavato sarīrānaṃ bhāgaṃ, mayampi bhagavato sarīrānaṃ thūpañca mahañca karissāmā’’ti. ‘‘Natthi bhagavato sarīrānaṃ bhāgo, vibhattāni bhagavato sarīrāni. Ito aṅgāraṃ harathā’’ti. Te tato aṅgāraṃ hariṃsu 242.

ধাতুথূপপূজা

Dhātuthūpapūjā

২৩৯. অথ খো রাজা মাগধো অজাতসত্তু ৰেদেহিপুত্তো রাজগহে ভগৰতো সরীরানং থূপঞ্চ মহঞ্চ অকাসি। ৰেসালিকাপি লিচ্ছৰী ৰেসালিযং ভগৰতো সরীরানং থূপঞ্চ মহঞ্চ অকংসু। কপিলৰত্থুৰাসীপি সক্যা কপিলৰত্থুস্মিং ভগৰতো সরীরানং থূপঞ্চ মহঞ্চ অকংসু। অল্লকপ্পকাপি বুলযো অল্লকপ্পে ভগৰতো সরীরানং থূপঞ্চ মহঞ্চ অকংসু। রামগামকাপি কোল়িযা রামগামে ভগৰতো সরীরানং থূপঞ্চ মহঞ্চ অকংসু। ৰেট্ঠদীপকোপি ব্রাহ্মণো ৰেট্ঠদীপে ভগৰতো সরীরানং থূপঞ্চ মহঞ্চ অকাসি। পাৰেয্যকাপি মল্লা পাৰাযং ভগৰতো সরীরানং থূপঞ্চ মহঞ্চ অকংসু। কোসিনারকাপি মল্লা কুসিনারাযং ভগৰতো সরীরানং থূপঞ্চ মহঞ্চ অকংসু। দোণোপি ব্রাহ্মণো তুম্বস্স থূপঞ্চ মহঞ্চ অকাসি। পিপ্পলিৰনিযাপি মোরিযা পিপ্পলিৰনে অঙ্গারানং থূপঞ্চ মহঞ্চ অকংসু। ইতি অট্ঠ সরীরথূপা নৰমো তুম্বথূপো দসমো অঙ্গারথূপো। এৰমেতং ভূতপুব্বন্তি।

239. Atha kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto rājagahe bhagavato sarīrānaṃ thūpañca mahañca akāsi. Vesālikāpi licchavī vesāliyaṃ bhagavato sarīrānaṃ thūpañca mahañca akaṃsu. Kapilavatthuvāsīpi sakyā kapilavatthusmiṃ bhagavato sarīrānaṃ thūpañca mahañca akaṃsu. Allakappakāpi bulayo allakappe bhagavato sarīrānaṃ thūpañca mahañca akaṃsu. Rāmagāmakāpi koḷiyā rāmagāme bhagavato sarīrānaṃ thūpañca mahañca akaṃsu. Veṭṭhadīpakopi brāhmaṇo veṭṭhadīpe bhagavato sarīrānaṃ thūpañca mahañca akāsi. Pāveyyakāpi mallā pāvāyaṃ bhagavato sarīrānaṃ thūpañca mahañca akaṃsu. Kosinārakāpi mallā kusinārāyaṃ bhagavato sarīrānaṃ thūpañca mahañca akaṃsu. Doṇopi brāhmaṇo tumbassa thūpañca mahañca akāsi. Pippalivaniyāpi moriyā pippalivane aṅgārānaṃ thūpañca mahañca akaṃsu. Iti aṭṭha sarīrathūpā navamo tumbathūpo dasamo aṅgārathūpo. Evametaṃ bhūtapubbanti.

২৪০. অট্ঠদোণং চক্খুমতো সরীরং, সত্তদোণং জম্বুদীপে মহেন্তি।

240. Aṭṭhadoṇaṃ cakkhumato sarīraṃ, sattadoṇaṃ jambudīpe mahenti.

একঞ্চ দোণং পুরিসৰরুত্তমস্স, রামগামে নাগরাজা মহেতি॥

Ekañca doṇaṃ purisavaruttamassa, rāmagāme nāgarājā maheti.

একাহি দাঠা তিদিৰেহি পূজিতা, একা পন গন্ধারপুরে মহীযতি।

Ekāhi dāṭhā tidivehi pūjitā, ekā pana gandhārapure mahīyati;

কালিঙ্গরঞ্ঞো ৰিজিতে পুনেকং, একং পন নাগরাজা মহেতি॥

Kāliṅgarañño vijite punekaṃ, ekaṃ pana nāgarājā maheti.

তস্সেৰ তেজেন অযং ৰসুন্ধরা,

Tasseva tejena ayaṃ vasundharā,

আযাগসেট্ঠেহি মহী অলঙ্কতা।

Āyāgaseṭṭhehi mahī alaṅkatā;

এৰং ইমং চক্খুমতো সরীরং,

Evaṃ imaṃ cakkhumato sarīraṃ,

সুসক্কতং সক্কতসক্কতেহি॥

Susakkataṃ sakkatasakkatehi.

দেৰিন্দনাগিন্দনরিন্দপূজিতো ,

Devindanāgindanarindapūjito ,

মনুস্সিন্দসেট্ঠেহি তথেৰ পূজিতো।

Manussindaseṭṭhehi tatheva pūjito;

তং ৰন্দথ 243 পঞ্জলিকা লভিত্ৰা,

Taṃ vandatha 244 pañjalikā labhitvā,

বুদ্ধো হৰে কপ্পসতেহি দুল্লভোতি॥

Buddho have kappasatehi dullabhoti.

চত্তালীস সমা দন্তা, কেসা লোমা চ সব্বসো।

Cattālīsa samā dantā, kesā lomā ca sabbaso;

দেৰা হরিংসু একেকং, চক্কৰাল়পরম্পরাতি॥

Devā hariṃsu ekekaṃ, cakkavāḷaparamparāti.

মহাপরিনিব্বানসুত্তং নিট্ঠিতং ততিযং।

Mahāparinibbānasuttaṃ niṭṭhitaṃ tatiyaṃ.







Footnotes:
1. উচ্ছেজ্জামি (স্যা॰ পী॰), উচ্ছিজ্জামি (ক॰)
2. আপাদেস্সামি ৰজ্জীতি (সব্বত্থ) অ॰ নি॰ ৭.২২ পস্সিতব্বং
3. ucchejjāmi (syā. pī.), ucchijjāmi (ka.)
4. āpādessāmi vajjīti (sabbattha) a. ni. 7.22 passitabbaṃ
5. এৰঞ্চ ৰদেতি রাজা (ক॰)
6. evañca vadeti rājā (ka.)
7. ৰীজযমানো (সী॰), ৰীজিযমানো (স্যা॰)
8. vījayamāno (sī.), vījiyamāno (syā.)
9. গরুকরোন্তি (সী॰ স্যা॰ পী॰)
10. garukaronti (sī. syā. pī.)
11. সানন্দরে (ক॰)
12. sānandare (ka.)
13. অকরণীযা চ (স্যা॰ ক॰)
14. ৰজ্জীনং (ক॰)
15. akaraṇīyā ca (syā. ka.)
16. vajjīnaṃ (ka.)
17. ফাসুং (সী॰ স্যা॰ পী॰)
18. phāsuṃ (sī. syā. pī.)
19. ৰিঞ্ঞুপ্পসত্থানি (সী॰)
20. viññuppasatthāni (sī.)
21. আসভিৰাচা (স্যা॰)
22. āsabhivācā (syā.)
23. কিং নু (স্যা॰ পী॰ ক॰)
24. kiṃ nu (syā. pī. ka.)
25. কিং পন (স্যা॰ পী॰ ক॰)
26. kiṃ pana (syā. pī. ka.)
27. চেতোপরিঞ্ঞাযঞাণং (স্যা॰), চেতসা চেতোপরিযাযঞাণং (ক॰)
28. cetopariññāyañāṇaṃ (syā.), cetasā cetopariyāyañāṇaṃ (ka.)
29. অনুচরিযাযপথং (স্যা॰)
30. ন পস্সেয্য তস্স এৰমস্স (স্যা॰)
31. anucariyāyapathaṃ (syā.)
32. na passeyya tassa evamassa (syā.)
33. সব্বসন্থরিতং সত্থতং (স্যা॰), সব্বসন্থরিং সন্থতং (ক॰)
34. সব্বসন্থরিং সন্থতং (সী॰ স্যা॰ পী॰ ক॰)
35. ইদং পদং ৰিনযমহাৰগ্গ ন দিস্সতি
36. পুরত্থিমাভিমুখো (ক॰)
37. sabbasantharitaṃ satthataṃ (syā.), sabbasanthariṃ santhataṃ (ka.)
38. sabbasanthariṃ santhataṃ (sī. syā. pī. ka.)
39. idaṃ padaṃ vinayamahāvagga na dissati
40. puratthimābhimukho (ka.)
41. সুনীধৰস্সকারা (স্যা॰ ক॰)
42. সহস্সস্সেৰ (সী॰ পী॰ ক॰), সহস্সসেৰ (টীকাযং পাঠন্তরং), সহস্সসহস্সেৰ (উদানট্ঠকথা)
43. কো নু খো (সী॰ স্যা॰ পী॰ ক॰)
44. মাপেতীতি (সী॰ স্যা॰ পী॰ ক॰)
45. sunīdhavassakārā (syā. ka.)
46. sahassasseva (sī. pī. ka.), sahassaseva (ṭīkāyaṃ pāṭhantaraṃ), sahassasahasseva (udānaṭṭhakathā)
47. ko nu kho (sī. syā. pī. ka.)
48. māpetīti (sī. syā. pī. ka.)
49. ব্রহ্মচারিনো (স্যা॰)
50. brahmacārino (syā.)
51. পূজিতা পূজযন্তি নং (ক॰)
52. pūjitā pūjayanti naṃ (ka.)
53. পারা (সী॰ স্যা॰ ক॰), ওরা (ৰি॰ মহাৰগ্গ)
54. pārā (sī. syā. ka.), orā (vi. mahāvagga)
55. কুল্লং জনো চ বন্ধতি (স্যা॰), কুল্লং হি জনো পবন্ধতি (সী॰ পী॰ ক॰)
56. নিতিণ্ণা, ন তিণ্ণা (ক॰)
57. kullaṃ jano ca bandhati (syā.), kullaṃ hi jano pabandhati (sī. pī. ka.)
58. nitiṇṇā, na tiṇṇā (ka.)
59. দুক্খসমুদযো (স্যা॰)
60. দুক্খনিরোধো (স্যা॰)
61. dukkhasamudayo (syā.)
62. dukkhanirodho (syā.)
63. নাদিকা (স্যা॰ পী॰)
64. ককুধো (স্যা॰)
65. কালিঙ্গো (পী॰), কারল়িম্বো (স্যা॰)
66. কটিস্সভো (সী॰ পী॰)
67. ভটো (স্যা॰)
68. সুভটো (স্যা॰)
69. nādikā (syā. pī.)
70. kakudho (syā.)
71. kāliṅgo (pī.), kāraḷimbo (syā.)
72. kaṭissabho (sī. pī.)
73. bhaṭo (syā.)
74. subhaṭo (syā.)
75. পরাযনা (সী॰ স্যা॰ পী॰ ক॰)
76. ছাধিকা নৰুতি (স্যা॰)
77. দসাতিরেকানি (স্যা॰)
78. parāyanā (sī. syā. pī. ka.)
79. chādhikā navuti (syā.)
80. dasātirekāni (syā.)
81. তস্মিং তস্মিং চে (সী॰ পী॰), তস্মিং তস্মিং খো (স্যা॰)
82. tasmiṃ tasmiṃ ce (sī. pī.), tasmiṃ tasmiṃ kho (syā.)
83. পরিৰত্তেসি (ৰি॰ মহাৰগ্গ)
84. একং (ক॰)
85. দজ্জেয্যাথ (ৰি॰ মহাৰগ্গ)
86. এৰম্পি মহন্তং (স্যা॰), এৰং মহন্তং (সী॰ পী॰)
87. নেৰ দজ্জাহং তং ভত্তন্তি (ৰি॰ মহাৰগ্গ)
88. জিতম্হা (বহূসু)
89. ‘‘জিতম্হা ৰত ভো অম্বপালিকায ৰঞ্চিতম্হা ৰত ভো অম্বপালিকাযা’’তি (স্যা॰)
90. parivattesi (vi. mahāvagga)
91. ekaṃ (ka.)
92. dajjeyyātha (vi. mahāvagga)
93. evampi mahantaṃ (syā.), evaṃ mahantaṃ (sī. pī.)
94. neva dajjāhaṃ taṃ bhattanti (vi. mahāvagga)
95. jitamhā (bahūsu)
96. ‘‘jitamhā vata bho ambapālikāya vañcitamhā vata bho ambapālikāyā’’ti (syā.)
97. যেহি (ৰি॰ মহাৰগ্গ)
98. অধিৰাসিতং (স্যা॰)
99. yehi (vi. mahāvagga)
100. adhivāsitaṃ (syā.)
101. বেল়ুৰগামকো (সী॰ পী॰)
102. উপগচ্ছথ (স্যা॰)
103. beḷuvagāmako (sī. pī.)
104. upagacchatha (syā.)
105. গিলানৰুট্ঠিতো (সদ্দনীতি)
106. gilānavuṭṭhito (saddanīti)
107. পচ্চাসিংসতি (সী॰ স্যা॰)
108. কিং (সী॰ পী॰)
109. ৰেল়ুমিস্সকেন (স্যা॰), ৰেঘমিস্সকেন (পী॰), ৰেধমিস্সকেন, ৰেখমিস্সকেন (ক॰)
110. paccāsiṃsati (sī. syā.)
111. kiṃ (sī. pī.)
112. veḷumissakena (syā.), veghamissakena (pī.), vedhamissakena, vekhamissakena (ka.)
113. পাৰালং (চেতিযং (স্যা॰)
114. pāvālaṃ (cetiyaṃ (syā.)
115. সত্তম্বকং (পী॰)
116. আকঙ্খমানো (?)
117. sattambakaṃ (pī.)
118. ākaṅkhamāno (?)
119. উত্তানিং (ক॰), উত্তানি (সী॰ পী॰)
120. uttāniṃ (ka.), uttāni (sī. pī.)
121. লোমহংসো (স্যা॰)
122. দেৰদুদ্রভিযো (ক॰)
123. lomahaṃso (syā.)
124. devadudrabhiyo (ka.)
125. চাতুম্মহারাজিকপরিসা (সী॰ স্যা॰ কং॰ পী॰)
126. cātummahārājikaparisā (sī. syā. kaṃ. pī.)
127. এৰং (স্যা॰ পী॰)
128. পটিগচ্চেৰ (সী॰ পী॰)
129. তং ৰচনং (সী॰)
130. পচ্চাগমিস্সতীতি (স্যা॰ ক॰)
131. evaṃ (syā. pī.)
132. paṭigacceva (sī. pī.)
133. taṃ vacanaṃ (sī.)
134. paccāgamissatīti (syā. ka.)
135. ইতো পরং স্যামপোত্থকে এৰংপি পাঠো দিস্সতি –§দহরাপি চ যে ৰুদ্ধা, যে বালা যে চ পণ্ডিতা॥§অড্ঢাচেৰ দলিদ্দা চ, সব্বে মচ্চুপরাযনা।§যথাপি কুম্ভকারস্স, কতং মত্তিকভাজনং॥§খুদ্দকঞ্চ মহন্তঞ্চ, যঞ্চ পক্কং যঞ্চ আমকং।§সব্বং ভেদপরিযন্তং, এৰং মচ্চান জীৰিতং॥§অথাপরং এতদৰোচ সত্থা
136. ito paraṃ syāmapotthake evaṃpi pāṭho dissati –§daharāpi ca ye vuddhā, ye bālā ye ca paṇḍitā.§aḍḍhāceva daliddā ca, sabbe maccuparāyanā.§yathāpi kumbhakārassa, kataṃ mattikabhājanaṃ.§khuddakañca mahantañca, yañca pakkaṃ yañca āmakaṃ.§sabbaṃ bhedapariyantaṃ, evaṃ maccāna jīvitaṃ.§athāparaṃ etadavoca satthā
137. ৰিহরিস্সতি (স্যা॰), ৰিহেস্সতি (সী॰)
138. viharissati (syā.), vihessati (sī.)
139. ভণ্ডুগামো (ক॰)
140. bhaṇḍugāmo (ka.)
141. সানন্দরে (ক॰)
142. sānandare (ka.)
143. ওতারেতব্বানি
144. ওতারিযমানানি
145. ওতরন্তি (সী॰ পী॰ অ॰ নি॰ ৪.১৮০
146. otāretabbāni
147. otāriyamānāni
148. otaranti (sī. pī. a. ni. 4.180
149. ৰিরিচ্চমানো (সী॰ স্যা॰ ক॰), ৰিরিঞ্চমানো (?)
150. viriccamāno (sī. syā. ka.), viriñcamāno (?)
151. ককুথা (সী॰ পী॰)
152. সেতকা (সী॰)
153. সীতং (সী॰ পী॰ ক॰)
154. kakuthā (sī. pī.)
155. setakā (sī.)
156. sītaṃ (sī. pī. ka.)
157. সন্দতি (স্যা॰)
158. sandati (syā.)
159. সকটসতস্স (ক॰)
160. অপি হি (সী॰ স্যা॰ পী॰)
161. sakaṭasatassa (ka.)
162. api hi (sī. syā. pī.)
163. ৰিজ্জুতাসু (সী॰ স্যা॰ পী॰)
164. নৰ ৰা সকটসতানি দস ৰা সকটসতানি (সী॰)
165. vijjutāsu (sī. syā. pī.)
166. nava vā sakaṭasatāni dasa vā sakaṭasatāni (sī.)
167. বলিবদ্দা (সী॰ পী॰)
168. balibaddā (sī. pī.)
169. সুণিস্সতি (স্যা॰)
170. suṇissati (syā.)
171. সিঙ্ঘসোতায (ক॰)
172. siṅghasotāya (ka.)
173. আহরসি (ক॰)
174. āharasi (ka.)
175. ৰীতচ্চিকংৰিয (সী॰ পী॰)
176. অন্তরে (স্যা॰)
177. ভৰিস্সতীতি (ক॰)
178. vītaccikaṃviya (sī. pī.)
179. antare (syā.)
180. bhavissatīti (ka.)
181. সুকিলন্তরূপো (সী॰ পী॰)
182. sukilantarūpo (sī. pī.)
183. অপ্পটিমোধ (পী॰)
184. appaṭimodha (pī.)
185. পিৰিত্ৰা চুন্দকেন, পিৰিত্ৰা চ উত্তরি (ক॰)
186. pivitvā cundakena, pivitvā ca uttari (ka.)
187. সত্থা (সী॰ স্যা॰ পী॰)
188. satthā (sī. syā. pī.)
189. সমুখে (ক॰)
190. samukhe (ka.)
191. যো খো (ক॰)
192. সমা সমফলা (ক॰)
193. সমসমৰিপাকা (সী॰ স্যা॰ পী॰)
194. yo kho (ka.)
195. samā samaphalā (ka.)
196. samasamavipākā (sī. syā. pī.)
197. ইদং পদং সীস্যাইপোত্থকেসু ন দিস্সতি
198. idaṃ padaṃ sīsyāipotthakesu na dissati
199. মনসি করোন্তীতি (স্যা॰ ক॰)
200. ছিন্নংপাদংৰিয পপতন্তি (স্যা॰)
201. চক্খুমা (স্যা॰ ক॰)
202. manasi karontīti (syā. ka.)
203. chinnaṃpādaṃviya papatanti (syā.)
204. cakkhumā (syā. ka.)
205. ৰস্সংৰুত্থা (সী॰ স্যা॰ কং॰ পী॰)
206. vassaṃvutthā (sī. syā. kaṃ. pī.)
207. সদত্থে অনুযুঞ্জথ (সী॰ স্যা॰), সদত্থং অনুযুঞ্জথ (পী॰), সারত্থে অনুযুঞ্জথ (ক॰)
208. sadatthe anuyuñjatha (sī. syā.), sadatthaṃ anuyuñjatha (pī.), sāratthe anuyuñjatha (ka.)
209. সরীরে (স্যা॰ ক॰)
210. চাতুম্মহাপথে (সী॰ স্যা॰ কং॰ পী॰)
211. ৰণ্ণকং (সী॰ পী॰)
212. sarīre (syā. ka.)
213. cātummahāpathe (sī. syā. kaṃ. pī.)
214. vaṇṇakaṃ (sī. pī.)
215. চক্কৰত্তি (স্যা॰ ক॰)
216. cakkavatti (syā. ka.)
217. অব্ভুতধম্মা (স্যা॰ ক॰)
218. abbhutadhammā (syā. ka.)
219. সন্থাগারে (সী॰ স্যা॰ পী॰)
220. santhāgāre (sī. syā. pī.)
221. অঞ্ঞে (পী॰)
222. ইধেৰ (ক॰)
223. aññe (pī.)
224. idheva (ka.)
225. সত্থারা (স্যা॰)
226. satthārā (syā.)
227. ভন্তে অনুরুদ্ধ দেৰতা মনসি করোন্তীতি (স্যা॰ ক॰)
228. bhante anuruddha devatā manasi karontīti (syā. ka.)
229. সণ্ঠিতা (স্যা॰)
230. saṇṭhitā (syā.)
231. উদকং সালতোপি (সী॰ স্যা॰ কং॰)
232. পরিক্খিপিত্ৰা (স্যা॰)
233. udakaṃ sālatopi (sī. syā. kaṃ.)
234. parikkhipitvā (syā.)
235. থূলযো (স্যা॰)
236. thūlayo (syā.)
237. ছন্দানুরক্খণত্থং নিগ্গহীতলোপো
238. chandānurakkhaṇatthaṃ niggahītalopo
239. পিপ্ফলিৰনিযা (স্যা॰)
240. আহরিংসু (স্যা॰ ক॰)
241. pipphalivaniyā (syā.)
242. āhariṃsu (syā. ka.)
243. তং তং ৰন্দথ (স্যা॰)
244. taṃ taṃ vandatha (syā.)



Related texts:



অট্ঠকথা • Aṭṭhakathā / সুত্তপিটক (অট্ঠকথা) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / দীঘ নিকায (অট্ঠকথা) • Dīgha nikāya (aṭṭhakathā) / ৩. মহাপরিনিব্বানসুত্তৰণ্ণনা • 3. Mahāparinibbānasuttavaṇṇanā

টীকা • Tīkā / সুত্তপিটক (টীকা) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / দীঘনিকায (টীকা) • Dīghanikāya (ṭīkā) / ৩. মহাপরিনিব্বানসুত্তৰণ্ণনা • 3. Mahāparinibbānasuttavaṇṇanā


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact