| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
៣. មហានាគត្ថេរគាថាវណ្ណនា
3. Mahānāgattheragāthāvaṇṇanā
យស្ស សព្រហ្មចារីសូតិអាទិកា អាយស្មតោ មហានាគត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលំ ឧបចិនន្តោ កកុសន្ធស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ឯកទិវសំ កកុសន្ធំ ភគវន្តំ អរញ្ញំ អជ្ឈោគាហេត្វា អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ ឈានសុខេន និសិន្នំ ទិស្វា បសន្នមានសោ តស្ស ទាឡិមផលំ អទាសិ។ សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាកេតេ មធុវាសេដ្ឋស្ស នាម ព្រាហ្មណស្ស បុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តិ, មហានាគោតិស្ស នាមំ អហោសិ។ សោ វិញ្ញុតំ បត្តោ ភគវតិ សាកេតេ អញ្ជនវនេ វិហរន្តេ អាយស្មតោ គវម្បតិត្ថេរស្ស បាដិហារិយំ ទិស្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ ថេរស្សេវ សន្តិកេ បព្ពជិត្វា តស្សោវាទេ ឋត្វា អរហត្តំ បាបុណិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៤៥.១-៧) –
Yassa sabrahmacārīsūtiādikā āyasmato mahānāgattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinanto kakusandhassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ kakusandhaṃ bhagavantaṃ araññaṃ ajjhogāhetvā aññatarasmiṃ rukkhamūle jhānasukhena nisinnaṃ disvā pasannamānaso tassa dāḷimaphalaṃ adāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sākete madhuvāseṭṭhassa nāma brāhmaṇassa putto hutvā nibbatti, mahānāgotissa nāmaṃ ahosi. So viññutaṃ patto bhagavati sākete añjanavane viharante āyasmato gavampatittherassa pāṭihāriyaṃ disvā paṭiladdhasaddho therasseva santike pabbajitvā tassovāde ṭhatvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.45.1-7) –
‘‘កកុសន្ធោ មហាវីរោ, សព្ពធម្មាន បារគូ;
‘‘Kakusandho mahāvīro, sabbadhammāna pāragū;
គណម្ហា វូបកដ្ឋោ សោ, អគមាសិ វនន្តរំ។
Gaṇamhā vūpakaṭṭho so, agamāsi vanantaraṃ.
‘‘ពីជមិញ្ជំ គហេត្វាន, លតាយ អាវុណិំ អហំ;
‘‘Bījamiñjaṃ gahetvāna, latāya āvuṇiṃ ahaṃ;
ភគវា តម្ហិ សមយេ, ឈាយតេ បព្ពតន្តរេ។
Bhagavā tamhi samaye, jhāyate pabbatantare.
‘‘ទិស្វានហំ ទេវទេវំ, វិប្បសន្នេន ចេតសា;
‘‘Disvānahaṃ devadevaṃ, vippasannena cetasā;
ទក្ខិណេយ្យស្ស វីរស្ស, ពីជមិញ្ជមទាសហំ។
Dakkhiṇeyyassa vīrassa, bījamiñjamadāsahaṃ.
‘‘ឥមស្មិំយេវ កប្បម្ហិ, យំ មិញ្ជមទទិំ តទា;
‘‘Imasmiṃyeva kappamhi, yaṃ miñjamadadiṃ tadā;
ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពីជមិញ្ជស្សិទំ ផលំ។
Duggatiṃ nābhijānāmi, bījamiñjassidaṃ phalaṃ.
‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
អរហត្តំ បន បត្វា វិមុត្តិសុខេន វិហរន្តោ ថេរោ ឆព្ពគ្គិយេ ភិក្ខូ សព្រហ្មចារីសុ គារវំ អកត្វា វិហរន្តេ ទិស្វា តេសំ ឱវាទទានវសេន –
Arahattaṃ pana patvā vimuttisukhena viharanto thero chabbaggiye bhikkhū sabrahmacārīsu gāravaṃ akatvā viharante disvā tesaṃ ovādadānavasena –
៣៨៧.
387.
‘‘យស្ស សព្រហ្មចារីសុ, គារវោ នូបលព្ភតិ;
‘‘Yassa sabrahmacārīsu, gāravo nūpalabbhati;
បរិហាយតិ សទ្ធម្មា, មច្ឆោ អប្បោទកេ យថា។
Parihāyati saddhammā, maccho appodake yathā.
៣៨៨.
388.
‘‘យស្ស សព្រហ្មចារីសុ, គារវោ នូបលព្ភតិ;
‘‘Yassa sabrahmacārīsu, gāravo nūpalabbhati;
ន វិរូហតិ សទ្ធម្មេ, ខេត្តេ ពីជំវ បូតិកំ។
Na virūhati saddhamme, khette bījaṃva pūtikaṃ.
៣៨៩.
389.
‘‘យស្ស សព្រហ្មចារីសុ, គារវោ នូបលព្ភតិ;
‘‘Yassa sabrahmacārīsu, gāravo nūpalabbhati;
អារកា ហោតិ និព្ពានា, ធម្មរាជស្ស សាសនេ។
Ārakā hoti nibbānā, dhammarājassa sāsane.
៣៩០.
390.
‘‘យស្ស សព្រហ្មចារីសុ, គារវោ ឧបលព្ភតិ;
‘‘Yassa sabrahmacārīsu, gāravo upalabbhati;
ន វិហាយតិ សទ្ធម្មា, មច្ឆោ ពវ្ហោទកេ យថា។
Na vihāyati saddhammā, maccho bavhodake yathā.
៣៩១.
391.
‘‘យស្ស សព្រហ្មចារីសុ, គារវោ ឧបលព្ភតិ;
‘‘Yassa sabrahmacārīsu, gāravo upalabbhati;
សោ វិរូហតិ សទ្ធម្មេ, ខេត្តេ ពីជំវ ភទ្ទកំ។
So virūhati saddhamme, khette bījaṃva bhaddakaṃ.
៣៩២.
392.
‘‘យស្ស សព្រហ្មចារីសុ, គារវោ ឧបលព្ភតិ;
‘‘Yassa sabrahmacārīsu, gāravo upalabbhati;
សន្តិកេ ហោតិ និព្ពានំ, ធម្មរាជស្ស សាសនេ’’តិ។ –
Santike hoti nibbānaṃ, dhammarājassa sāsane’’ti. –
ឥមា ឆ គាថា អភាសិ។
Imā cha gāthā abhāsi.
តត្ថ សព្រហ្មចារីសូតិ សមានំ ព្រហ្មំ សីលាទិធម្មំ ចរន្តីតិ សព្រហ្មចារិនោ, សីលទិដ្ឋិសាមញ្ញគតា សហធម្មិកា, តេសុ។ គារវោតិ គរុភាវោ សីលាទិគុណនិមិត្តំ គរុករណំ។ នូបលព្ភតីតិ ន វិជ្ជតិ ន បវត្តតិ, ន ឧបតិដ្ឋតីតិ អត្ថោ។ និព្ពានាតិ កិលេសានំ និព្ពាបនតោ កិលេសក្ខយាតិ អត្ថោ។ ធម្មរាជស្សាតិ សត្ថុនោ។ សត្ថា ហិ សទេវកំ លោកំ យថារហំ លោកិយលោកុត្តរេន ធម្មេន រញ្ជេតិ តោសេតីតិ ធម្មរាជា។ ឯត្ថ ច ‘‘ធម្មរាជស្ស សាសនេ’’តិ ឥមិនា និព្ពានំ នាម ធម្មរាជស្សេវ សាសនេ , ន អញ្ញត្ថ។ តត្ថ យោ សព្រហ្មចារីសុ គារវរហិតោ, សោ យថា និព្ពានា អារកា ហោតិ, តថា ធម្មរាជស្ស សាសនតោបិ អារកា ហោតីតិ ទស្សេតិ។ ពវ្ហោទកេតិ ពហុឧទកេ។ សន្តិកេ ហោតិ និព្ពានន្តិ និព្ពានំ តស្ស សន្តិកេ សមីបេ ឯវ ហោតិ។ សេសំ វុត្តនយមេវ។ ឥមា ឯវ ច ថេរស្ស អញ្ញាព្យាករណគាថា អហេសុំ។
Tattha sabrahmacārīsūti samānaṃ brahmaṃ sīlādidhammaṃ carantīti sabrahmacārino, sīladiṭṭhisāmaññagatā sahadhammikā, tesu. Gāravoti garubhāvo sīlādiguṇanimittaṃ garukaraṇaṃ. Nūpalabbhatīti na vijjati na pavattati, na upatiṭṭhatīti attho. Nibbānāti kilesānaṃ nibbāpanato kilesakkhayāti attho. Dhammarājassāti satthuno. Satthā hi sadevakaṃ lokaṃ yathārahaṃ lokiyalokuttarena dhammena rañjeti tosetīti dhammarājā. Ettha ca ‘‘dhammarājassa sāsane’’ti iminā nibbānaṃ nāma dhammarājasseva sāsane , na aññattha. Tattha yo sabrahmacārīsu gāravarahito, so yathā nibbānā ārakā hoti, tathā dhammarājassa sāsanatopi ārakā hotīti dasseti. Bavhodaketi bahuudake. Santike hoti nibbānanti nibbānaṃ tassa santike samīpe eva hoti. Sesaṃ vuttanayameva. Imā eva ca therassa aññābyākaraṇagāthā ahesuṃ.
មហានាគត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Mahānāgattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ៣. មហានាគត្ថេរគាថា • 3. Mahānāgattheragāthā
