Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā

២. មហាកោដ្ឋិកត្ថេរគាថាវណ្ណនា

2. Mahākoṭṭhikattheragāthāvaṇṇanā

ឧបសន្តោតិ អាយស្មតោ មហាកោដ្ឋិកត្ថេរស្ស គាថា។ តស្ស កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ ថេរោ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ ហំសវតីនគរេ មហាភោគកុលេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ មាតាបិតូនំ អច្ចយេន កុដុម្ពំ សណ្ឋបេត្វា ឃរាវាសំ វសន្តោ ឯកទិវសំ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ ធម្មទេសនាកាលេ ហំសវតីនគរវាសិកេ គន្ធមាលាទិហត្ថេ យេន ពុទ្ធោ យេន ធម្មោ យេន សង្ឃោ, តន្និន្នេ តប្បោណេ តប្បព្ភារេ គច្ឆន្តេ ទិស្វា មហាជនេន សទ្ធិំ ឧបគតោ សត្ថារំ ឯកំ ភិក្ខុំ បដិសម្ភិទាបត្តានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា ‘‘អយំ កិរ ឥមស្មិំ សាសនេ បដិសម្ភិទាបត្តានំ អគ្គោ, អហោ វតាហម្បិ ឯកស្ស ពុទ្ធស្ស សាសនេ អយំ វិយ បដិសម្ភិទាបត្តានំ អគ្គោ ភវេយ្យ’’ន្តិ ចិន្តេត្វា សត្ថុ ទេសនាបរិយោសានេ វុដ្ឋិតាយ បរិសាយ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា, ‘‘ភន្តេ, ស្វេ មយ្ហំ ភិក្ខំ គណ្ហថា’’តិ និមន្តេសិ។ សត្ថា អធិវាសេសិ។ សោ ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា សកនិវេសនំ គន្ត្វា សព្ពរត្តិំ ពុទ្ធស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច និសជ្ជដ្ឋានំ គន្ធទាមមាលាទាមាទីហិ អលង្ករិត្វា បណីតំ ខាទនីយំ ភោជនីយំ បដិយាទាបេត្វា តស្សា រត្តិយា អច្ចយេន សកេ និវេសនេ ភិក្ខុសតសហស្សបរិវារំ ភគវន្តំ វិវិធយាគុខជ្ជកបរិវារំ នានារសសូបព្យញ្ជនំ គន្ធសាលិភោជនំ ភោជេត្វា ភត្តកិច្ចបរិយោសានេ ចិន្តេសិ – ‘‘មហន្តំ, ខោ, អហំ ឋានន្តរំ បត្ថេមិ ន ខោ បន មយ្ហំ យុត្តំ ឯកទិវសមេវ ទានំ ទត្វា តំ ឋានន្តរំ បត្ថេតុំ, អនុបដិបាដិយា សត្ត ទិវសេ ទានំ ទត្វា បត្ថេស្សាមី’’តិ ។ សោ តេនេវ និយាមេន សត្ត ទិវសេ មហាទានានិ ទត្វា ភត្តកិច្ចបរិយោសានេ ទុស្សកោដ្ឋាគារំ វិវរាបេត្វា ឧត្តមំ តិចីវរប្បហោនកំ សុខុមវត្ថំ ពុទ្ធស្ស បាទមូលេ ឋបេត្វា ភិក្ខុសតសហស្សស្ស ច តិចីវរំ ទត្វា តថាគតំ ឧបសង្កមិត្វា, ‘‘ភន្តេ, យោ សោ ភិក្ខុ តុម្ហេហិ ឥតោ សត្តមទិវសមត្ថកេ ឯតទគ្គេ ឋបិតោ, អហម្បិ សោ ភិក្ខុ វិយ អនាគតេ ឧប្បជ្ជនកពុទ្ធស្ស សាសនេ បព្ពជិត្វា បដិសម្ភិទាបត្តានំ អគ្គោ ភវេយ្យ’’ន្តិ វត្វា សត្ថុ បាទមូលេ និបជ្ជិត្វា បត្ថនំ អកាសិ។ សត្ថា តស្ស បត្ថនាយ សមិជ្ឈនភាវំ ទិស្វា ‘‘អនាគតេ ឥតោ កប្បសតសហស្សមត្ថកេ គោតមោ នាម ពុទ្ធោ លោកេ ឧប្បជ្ជិស្សតិ, តស្ស សាសនេ តវ បត្ថនា សមិជ្ឈិស្សតី’’តិ ព្យាកាសិ។ វុត្តម្បិ ចេតំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥៤.២២១-២៥០) –

Upasantoti āyasmato mahākoṭṭhikattherassa gāthā. Tassa kā uppatti? Ayampi thero padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare mahābhogakule nibbattitvā viññutaṃ patto mātāpitūnaṃ accayena kuṭumbaṃ saṇṭhapetvā gharāvāsaṃ vasanto ekadivasaṃ padumuttarassa bhagavato dhammadesanākāle haṃsavatīnagaravāsike gandhamālādihatthe yena buddho yena dhammo yena saṅgho, tanninne tappoṇe tappabbhāre gacchante disvā mahājanena saddhiṃ upagato satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ paṭisambhidāpattānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā ‘‘ayaṃ kira imasmiṃ sāsane paṭisambhidāpattānaṃ aggo, aho vatāhampi ekassa buddhassa sāsane ayaṃ viya paṭisambhidāpattānaṃ aggo bhaveyya’’nti cintetvā satthu desanāpariyosāne vuṭṭhitāya parisāya bhagavantaṃ upasaṅkamitvā, ‘‘bhante, sve mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti nimantesi. Satthā adhivāsesi. So bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā sakanivesanaṃ gantvā sabbarattiṃ buddhassa bhikkhusaṅghassa ca nisajjaṭṭhānaṃ gandhadāmamālādāmādīhi alaṅkaritvā paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā tassā rattiyā accayena sake nivesane bhikkhusatasahassaparivāraṃ bhagavantaṃ vividhayāgukhajjakaparivāraṃ nānārasasūpabyañjanaṃ gandhasālibhojanaṃ bhojetvā bhattakiccapariyosāne cintesi – ‘‘mahantaṃ, kho, ahaṃ ṭhānantaraṃ patthemi na kho pana mayhaṃ yuttaṃ ekadivasameva dānaṃ datvā taṃ ṭhānantaraṃ patthetuṃ, anupaṭipāṭiyā satta divase dānaṃ datvā patthessāmī’’ti . So teneva niyāmena satta divase mahādānāni datvā bhattakiccapariyosāne dussakoṭṭhāgāraṃ vivarāpetvā uttamaṃ ticīvarappahonakaṃ sukhumavatthaṃ buddhassa pādamūle ṭhapetvā bhikkhusatasahassassa ca ticīvaraṃ datvā tathāgataṃ upasaṅkamitvā, ‘‘bhante, yo so bhikkhu tumhehi ito sattamadivasamatthake etadagge ṭhapito, ahampi so bhikkhu viya anāgate uppajjanakabuddhassa sāsane pabbajitvā paṭisambhidāpattānaṃ aggo bhaveyya’’nti vatvā satthu pādamūle nipajjitvā patthanaṃ akāsi. Satthā tassa patthanāya samijjhanabhāvaṃ disvā ‘‘anāgate ito kappasatasahassamatthake gotamo nāma buddho loke uppajjissati, tassa sāsane tava patthanā samijjhissatī’’ti byākāsi. Vuttampi cetaṃ apadāne (apa. thera 2.54.221-250) –

‘‘បទុមុត្តរោ នាម ជិនោ, សព្ពលោកវិទូ មុនិ;

‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbalokavidū muni;

ឥតោ សតសហស្សម្ហិ, កប្បេ ឧប្បជ្ជិ ចក្ខុមា។

Ito satasahassamhi, kappe uppajji cakkhumā.

‘‘ឱវាទកោ វិញ្ញាបកោ, តារកោ សព្ពបាណិនំ;

‘‘Ovādako viññāpako, tārako sabbapāṇinaṃ;

ទេសនាកុសលោ ពុទ្ធោ, តារេសិ ជនតំ ពហុំ។

Desanākusalo buddho, tāresi janataṃ bahuṃ.

‘‘អនុកម្បកោ ការុណិកោ, ហិតេសី សព្ពបាណិនំ;

‘‘Anukampako kāruṇiko, hitesī sabbapāṇinaṃ;

សម្បត្តេ តិត្ថិយេ សព្ពេ, បញ្ចសីលេ បតិដ្ឋបិ។

Sampatte titthiye sabbe, pañcasīle patiṭṭhapi.

‘‘ឯវំ និរាកុលំ អាសិ, សុញ្ញតំ តិត្ថិយេហិ ច;

‘‘Evaṃ nirākulaṃ āsi, suññataṃ titthiyehi ca;

វិចិត្តំ អរហន្តេហិ, វសីភូតេហិ តាទិភិ។

Vicittaṃ arahantehi, vasībhūtehi tādibhi.

‘‘រតនានដ្ឋបញ្ញាសំ, ឧគ្គតោ សោ មហាមុនិ;

‘‘Ratanānaṭṭhapaññāsaṃ, uggato so mahāmuni;

កញ្ចនគ្ឃិយសង្កាសោ, ពាត្តិំសវរលក្ខណោ។

Kañcanagghiyasaṅkāso, bāttiṃsavaralakkhaṇo.

‘‘វស្សសតសហស្សានិ, អាយុ វិជ្ជតិ តាវទេ;

‘‘Vassasatasahassāni, āyu vijjati tāvade;

តាវតា តិដ្ឋមានោ សោ, តារេសិ ជនតំ ពហុំ។

Tāvatā tiṭṭhamāno so, tāresi janataṃ bahuṃ.

‘‘តទាហំ ហំសវតិយំ, ព្រាហ្មណោ វេទបារគូ;

‘‘Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ, brāhmaṇo vedapāragū;

ឧបេច្ច សព្ពលោកគ្គំ, អស្សោសិំ ធម្មទេសនំ។

Upecca sabbalokaggaṃ, assosiṃ dhammadesanaṃ.

‘‘តទា សោ សាវកំ វីរោ, បភិន្នមតិគោចរំ;

‘‘Tadā so sāvakaṃ vīro, pabhinnamatigocaraṃ;

អត្ថេ ធម្មេ និរុត្តេ ច, បដិភានេ ច កោវិទំ។

Atthe dhamme nirutte ca, paṭibhāne ca kovidaṃ.

‘‘ឋបេសិ ឯតទគ្គម្ហិ, តំ សុត្វា មុទិតោ អហំ;

‘‘Ṭhapesi etadaggamhi, taṃ sutvā mudito ahaṃ;

សសាវកំ ជិនវរំ, សត្តាហំ ភោជយិំ តទា។

Sasāvakaṃ jinavaraṃ, sattāhaṃ bhojayiṃ tadā.

‘‘ទុស្សេហច្ឆាទយិត្វាន, សសិស្សំ ពុទ្ធិសាគរំ;

‘‘Dussehacchādayitvāna, sasissaṃ buddhisāgaraṃ;

និបច្ច បាទមូលម្ហិ, តំ ឋានំ បត្ថយិំ អហំ។

Nipacca pādamūlamhi, taṃ ṭhānaṃ patthayiṃ ahaṃ.

‘‘តតោ អវោច លោកគ្គោ, បស្សថេតំ ទិជុត្តមំ;

‘‘Tato avoca lokaggo, passathetaṃ dijuttamaṃ;

វិនតំ បាទមូលេ មេ, កមលោទរសប្បភំ។

Vinataṃ pādamūle me, kamalodarasappabhaṃ.

‘‘ពុទ្ធសេដ្ឋស្ស ភិក្ខុស្ស, ឋានំ បត្ថយតេ អយំ;

‘‘Buddhaseṭṭhassa bhikkhussa, ṭhānaṃ patthayate ayaṃ;

តាយ សទ្ធាយ ចាគេន, សទ្ធម្មស្សវនេន ច។

Tāya saddhāya cāgena, saddhammassavanena ca.

‘‘សព្ពត្ថ សុខិតោ ហុត្វា, សំសរិត្វា ភវាភវេ;

‘‘Sabbattha sukhito hutvā, saṃsaritvā bhavābhave;

អនាគតម្ហិ អទ្ធានេ, លច្ឆសេតំ មនោរថំ។

Anāgatamhi addhāne, lacchasetaṃ manorathaṃ.

‘‘សតសហស្សិតោ កប្បេ, ឱក្កាកកុលសម្ភវោ;

‘‘Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo;

គោតមោ នាម គោត្តេន, សត្ថា លោកេ ភវិស្សតិ។

Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati.

‘‘តស្ស ធម្មេសុ ទាយាទោ, ឱរសោ ធម្មនិម្មិតោ;

‘‘Tassa dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito;

កោដ្ឋិកោ នាម នាមេន, ហេស្សតិ សត្ថុ សាវកោ។

Koṭṭhiko nāma nāmena, hessati satthu sāvako.

‘‘តំ សុត្វា មុទិតោ ហុត្វា, យាវជីវំ តទា ជិនំ;

‘‘Taṃ sutvā mudito hutvā, yāvajīvaṃ tadā jinaṃ;

មេត្តចិត្តោ បរិចរិំ, សតោ បញ្ញា សមាហិតោ។

Mettacitto paricariṃ, sato paññā samāhito.

‘‘តេន កម្មវិបាកេន, ចេតនាបណិធីហិ ច;

‘‘Tena kammavipākena, cetanāpaṇidhīhi ca;

ជហិត្វា មានុសំ ទេហំ, តាវតិំសមគច្ឆហំ។

Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ.

‘‘សតានំ តីណិក្ខត្តុញ្ច, ទេវរជ្ជមការយិំ;

‘‘Satānaṃ tīṇikkhattuñca, devarajjamakārayiṃ;

សតានំ បញ្ចក្ខត្តុញ្ច, ចក្កវត្តី អហោសហំ។

Satānaṃ pañcakkhattuñca, cakkavattī ahosahaṃ.

‘‘បទេសរជ្ជំ វិបុលំ, គណនាតោ អសង្ខិយំ;

‘‘Padesarajjaṃ vipulaṃ, gaṇanāto asaṅkhiyaṃ;

សព្ពត្ថ សុខិតោ អាសិំ, តស្ស កម្មស្ស វាហសា។

Sabbattha sukhito āsiṃ, tassa kammassa vāhasā.

‘‘ទុវេ ភវេ សំសរាមិ, ទេវត្តេ អថ មានុសេ;

‘‘Duve bhave saṃsarāmi, devatte atha mānuse;

អញ្ញំ គតិំ ន គច្ឆាមិ, សុចិណ្ណស្ស ឥទំ ផលំ។

Aññaṃ gatiṃ na gacchāmi, suciṇṇassa idaṃ phalaṃ.

‘‘ទុវេ កុលេ បជាយាមិ, ខត្តិយេ អថ ព្រាហ្មណេ;

‘‘Duve kule pajāyāmi, khattiye atha brāhmaṇe;

នីចេ កុលេ ន ជាយាមិ, សុចិណ្ណស្ស ឥទំ ផលំ។

Nīce kule na jāyāmi, suciṇṇassa idaṃ phalaṃ.

‘‘បច្ឆិមេ ភវេ សម្បត្តេ, ព្រហ្មពន្ធុ អហោសហំ;

‘‘Pacchime bhave sampatte, brahmabandhu ahosahaṃ;

សាវត្ថិយំ វិប្បកុលេ, បច្ចាជាតោ មហទ្ធនេ។

Sāvatthiyaṃ vippakule, paccājāto mahaddhane.

‘‘មាតា ចន្ទវតី នាម, បិតា មេ អស្សលាយនោ;

‘‘Mātā candavatī nāma, pitā me assalāyano;

យទា មេ បិតរំ ពុទ្ធោ, វិនយី សព្ពសុទ្ធិយា។

Yadā me pitaraṃ buddho, vinayī sabbasuddhiyā.

‘‘តទា បសន្នោ សុគតេ, បព្ពជិំ អនគារិយំ;

‘‘Tadā pasanno sugate, pabbajiṃ anagāriyaṃ;

មោគ្គល្លានោ អាចរិយោ, ឧបជ្ឈា សារិសម្ភវោ។

Moggallāno ācariyo, upajjhā sārisambhavo.

‘‘កេសេសុ ឆិជ្ជមានេសុ, ទិដ្ឋិ ឆិន្នា សមូលិកា;

‘‘Kesesu chijjamānesu, diṭṭhi chinnā samūlikā;

និវាសេន្តោ ច កាសាវំ, អរហត្តមបាបុណិំ។

Nivāsento ca kāsāvaṃ, arahattamapāpuṇiṃ.

‘‘អត្ថធម្មនិរុត្តីសុ, បដិភានេ ច មេ មតិ;

‘‘Atthadhammaniruttīsu, paṭibhāne ca me mati;

បភិន្នា តេន លោកគ្គោ, ឯតទគ្គេ ឋបេសិ មំ។

Pabhinnā tena lokaggo, etadagge ṭhapesi maṃ.

‘‘អសន្ទិដ្ឋំ វិយាកាសិំ, ឧបតិស្សេន បុច្ឆិតោ;

‘‘Asandiṭṭhaṃ viyākāsiṃ, upatissena pucchito;

បដិសម្ភិទាសុ តេនាហំ, អគ្គោ សម្ពុទ្ធសាសនេ។

Paṭisambhidāsu tenāhaṃ, aggo sambuddhasāsane.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ, ភវា សព្ពេ សមូហតា;

‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā;

នាគោវ ពន្ធនំ ឆេត្វា, វិហរាមិ អនាសវោ។

Nāgova bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavo.

‘‘ស្វាគតំ វត មេ អាសិ, មម ពុទ្ធស្ស សន្តិកេ;

‘‘Svāgataṃ vata me āsi, mama buddhassa santike;

តិស្សោ វិជ្ជា អនុប្បត្តា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ។

Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ.

‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ, វិមោក្ខាបិ ច អដ្ឋិមេ;

‘‘Paṭisambhidā catasso, vimokkhāpi ca aṭṭhime;

ឆឡភិញ្ញា សច្ឆិកតា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។

Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsana’’nti.

ឯវំ សោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញញាណសម្ភារំ សម្ភរន្តោ អបរាបរំ ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ ព្រាហ្មណមហាសាលកុលេ និព្ពត្តិ។ កោដ្ឋិកោតិស្ស នាមំ អកំសុ។ សោ វយប្បត្តោ តយោ វេទេ ឧគ្គហេត្វា ព្រាហ្មណសិប្បេ និប្ផត្តិំ គតោ ឯកទិវសំ សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា ឧបសម្បន្នកាលតោ បដ្ឋាយ វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តំ បត្វា បដិសម្ភិទាសុ ចិណ្ណវសី ហុត្វា អភិញ្ញាតេ អភិញ្ញាតេ មហាថេរេ ឧបសង្កមិត្វា បញ្ហំ បុច្ឆន្តោបិ ទសពលំ ឧបសង្កមិត្វា បញ្ហំ បុច្ឆន្តោបិ បដិសម្ភិទាសុយេវ បញ្ហំ បុច្ឆិ។ ឯវមយំ ថេរោ តត្ថ កតាធិការតាយ ចិណ្ណវសីភាវេន ច បដិសម្ភិទាបត្តានំ អគ្គោ ជាតោ។ អថ នំ សត្ថា មហាវេទល្លសុត្តំ (ម. និ. ១.៤៤៩ អាទយោ) អដ្ឋុប្បត្តិំ កត្វា បដិសម្ភិទាបត្តានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេសិ – ‘‘ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, មម សាវកានំ ភិក្ខូនំ បដិសម្ភិទាបត្តានំ យទិទំ មហាកោដ្ឋិកោ’’តិ (អ. និ. ១.២០៩, ២១៨)។ សោ អបរេន សមយេន វិមុត្តិសុខំ បដិសំវេទេន្តោ ឧទានវសេន –

Evaṃ so tattha tattha bhave puññañāṇasambhāraṃ sambharanto aparāparaṃ devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇamahāsālakule nibbatti. Koṭṭhikotissa nāmaṃ akaṃsu. So vayappatto tayo vede uggahetvā brāhmaṇasippe nipphattiṃ gato ekadivasaṃ satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā upasampannakālato paṭṭhāya vipassanāya kammaṃ karonto saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā paṭisambhidāsu ciṇṇavasī hutvā abhiññāte abhiññāte mahāthere upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchantopi dasabalaṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchantopi paṭisambhidāsuyeva pañhaṃ pucchi. Evamayaṃ thero tattha katādhikāratāya ciṇṇavasībhāvena ca paṭisambhidāpattānaṃ aggo jāto. Atha naṃ satthā mahāvedallasuttaṃ (ma. ni. 1.449 ādayo) aṭṭhuppattiṃ katvā paṭisambhidāpattānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi – ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ paṭisambhidāpattānaṃ yadidaṃ mahākoṭṭhiko’’ti (a. ni. 1.209, 218). So aparena samayena vimuttisukhaṃ paṭisaṃvedento udānavasena –

.

2.

‘‘ឧបសន្តោ ឧបរតោ, មន្តភាណី អនុទ្ធតោ;

‘‘Upasanto uparato, mantabhāṇī anuddhato;

ធុនាតិ បាបកេ ធម្មេ, ទុមបត្តំវ មាលុតោ’’តិ។ –

Dhunāti pāpake dhamme, dumapattaṃva māluto’’ti. –

ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា មហាកោដ្ឋិកត្ថេរោ គាថំ អភាសិ។

Itthaṃ sudaṃ āyasmā mahākoṭṭhikatthero gāthaṃ abhāsi.

តត្ថ ឧបសន្តោតិ មនច្ឆដ្ឋានំ ឥន្ទ្រិយានំ ឧបសមនេន និព្ពិសេវនភាវករណេន ឧបសន្តោ។ ឧបរតោតិ សព្ពស្មា បាបករណតោ ឱរតោ វិរតោ។ មន្តភាណីតិ មន្តា វុច្ចតិ បញ្ញា, តាយ បន ឧបបរិក្ខិត្វា ភណតីតិ មន្តភាណី, កាលវាទីអាទិភាវំ អវិស្សជ្ជេន្តោយេវ ភណតីតិ អត្ថោ។ មន្តភណនវសេន វា ភណតីតិ មន្តភាណី, ទុព្ភាសិតតោ វិនា អត្តនោ ភាសនវសេន ចតុរង្គសមន្នាគតំ សុភាសិតំយេវ ភណតីតិ អត្ថោ។ ជាតិអាទិវសេន អត្តនោ អនុក្កំសនតោ ន ឧទ្ធតោតិ អនុទ្ធតោ អថ វា តិណ្ណំ កាយទុច្ចរិតានំ វូបសមនេន តតោ បដិវិរតិយា ឧបសន្តោ, តិណ្ណំ មនោទុច្ចរិតានំ ឧបរមណេន បជហនេន ឧបរតោ, ចតុន្នំ វចីទុច្ចរិតានំ អប្បវត្តិយា បរិមិតភាណិតាយ មន្តភាណី, តិវិធទុច្ចរិតនិមិត្តឧប្បជ្ជនកស្ស ឧទ្ធច្ចស្ស អភាវតោ អនុទ្ធតោ។ ឯវំ បន តិវិធទុច្ចរិតប្បហានេន សុទ្ធេ សីលេ បតិដ្ឋិតោ, ឧទ្ធច្ចប្បហានេន សមាហិតោ, តមេវ សមាធិំ បទដ្ឋានំ កត្វា វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា មគ្គបដិបាដិយា ធុនាតិ បាបកេ ធម្មេ លាមកដ្ឋេន បាបកេ សព្ពេបិ សំកិលេសធម្មេ និទ្ធុនាតិ, សមុច្ឆេទវសេន បជហតិ ។ យថា កិំ? ទុមបត្តំវ មាលុតោ, យថា នាម ទុមស្ស រុក្ខស្ស បត្តំ បណ្ឌុបលាសំ មាលុតោ វាតោ ធុនាតិ, ពន្ធនតោ វិយោជេន្តោ នីហរតិ, ឯវំ យថាវុត្តបដិបត្តិយំ ឋិតោ បាបធម្មេ អត្តនោ សន្តានតោ នីហរតិ, ឯវមយំ ថេរស្ស អញ្ញាបទេសេន អញ្ញាព្យាករណគាថាបិ ហោតីតិ វេទិតព្ពា។

Tattha upasantoti manacchaṭṭhānaṃ indriyānaṃ upasamanena nibbisevanabhāvakaraṇena upasanto. Uparatoti sabbasmā pāpakaraṇato orato virato. Mantabhāṇīti mantā vuccati paññā, tāya pana upaparikkhitvā bhaṇatīti mantabhāṇī, kālavādīādibhāvaṃ avissajjentoyeva bhaṇatīti attho. Mantabhaṇanavasena vā bhaṇatīti mantabhāṇī, dubbhāsitato vinā attano bhāsanavasena caturaṅgasamannāgataṃ subhāsitaṃyeva bhaṇatīti attho. Jātiādivasena attano anukkaṃsanato na uddhatoti anuddhato atha vā tiṇṇaṃ kāyaduccaritānaṃ vūpasamanena tato paṭiviratiyā upasanto, tiṇṇaṃ manoduccaritānaṃ uparamaṇena pajahanena uparato, catunnaṃ vacīduccaritānaṃ appavattiyā parimitabhāṇitāya mantabhāṇī, tividhaduccaritanimittauppajjanakassa uddhaccassa abhāvato anuddhato. Evaṃ pana tividhaduccaritappahānena suddhe sīle patiṭṭhito, uddhaccappahānena samāhito, tameva samādhiṃ padaṭṭhānaṃ katvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā maggapaṭipāṭiyā dhunāti pāpake dhamme lāmakaṭṭhena pāpake sabbepi saṃkilesadhamme niddhunāti, samucchedavasena pajahati . Yathā kiṃ? Dumapattaṃva māluto, yathā nāma dumassa rukkhassa pattaṃ paṇḍupalāsaṃ māluto vāto dhunāti, bandhanato viyojento nīharati, evaṃ yathāvuttapaṭipattiyaṃ ṭhito pāpadhamme attano santānato nīharati, evamayaṃ therassa aññāpadesena aññābyākaraṇagāthāpi hotīti veditabbā.

ឯត្ថ ច កាយវចីទុច្ចរិតប្បហានវចនេន បយោគសុទ្ធិំ ទស្សេតិ, មនោទុច្ចរិតប្បហានវចនេន អាសយសុទ្ធិំ។ ឯវំ បយោគាសយសុទ្ធស្ស ‘‘អនុទ្ធតោ’’តិ ឥមិនា ឧទ្ធច្ចាភាវវចនេន តទេកដ្ឋតាយ នីវរណប្បហានំ ទស្សេតិ។ តេសុ បយោគសុទ្ធិយា សីលសម្បត្តិ វិភាវិតា, អាសយសុទ្ធិយា សមថភាវនាយ ឧបការកធម្មបរិគ្គហោ, នីវរណប្បហានេន សមាធិភាវនា, ‘‘ធុនាតិ បាបកេ ធម្មេ’’តិ ឥមិនា បញ្ញាភាវនា វិភាវិតា ហោតិ។ ឯវំ អធិសីលសិក្ខាទយោ តិស្សោ សិក្ខា, តិវិធកល្យាណំ សាសនំ, តទង្គប្បហានាទីនិ តីណិ បហានានិ, អន្តទ្វយបរិវជ្ជនេន សទ្ធិំ មជ្ឈិមាយ បដិបត្តិយា បដិបជ្ជនំ, អបាយភវាទីនំ សមតិក្កមនូបាយោ ច យថារហំ និទ្ធារេត្វា យោជេតព្ពា។ ឥមិនា នយេន សេសគាថាសុបិ យថារហំ អត្ថយោជនា វេទិតព្ពា។ អត្ថមត្តមេវ បន តត្ថ តត្ថ អបុព្ពំ វណ្ណយិស្សាម។ ‘‘ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា មហាកោដ្ឋិកោ’’តិ ឥទំ បូជាវចនំ, យថា តំ មហាមោគ្គល្លានោតិ។

Ettha ca kāyavacīduccaritappahānavacanena payogasuddhiṃ dasseti, manoduccaritappahānavacanena āsayasuddhiṃ. Evaṃ payogāsayasuddhassa ‘‘anuddhato’’ti iminā uddhaccābhāvavacanena tadekaṭṭhatāya nīvaraṇappahānaṃ dasseti. Tesu payogasuddhiyā sīlasampatti vibhāvitā, āsayasuddhiyā samathabhāvanāya upakārakadhammapariggaho, nīvaraṇappahānena samādhibhāvanā, ‘‘dhunāti pāpake dhamme’’ti iminā paññābhāvanā vibhāvitā hoti. Evaṃ adhisīlasikkhādayo tisso sikkhā, tividhakalyāṇaṃ sāsanaṃ, tadaṅgappahānādīni tīṇi pahānāni, antadvayaparivajjanena saddhiṃ majjhimāya paṭipattiyā paṭipajjanaṃ, apāyabhavādīnaṃ samatikkamanūpāyo ca yathārahaṃ niddhāretvā yojetabbā. Iminā nayena sesagāthāsupi yathārahaṃ atthayojanā veditabbā. Atthamattameva pana tattha tattha apubbaṃ vaṇṇayissāma. ‘‘Itthaṃ sudaṃ āyasmā mahākoṭṭhiko’’ti idaṃ pūjāvacanaṃ, yathā taṃ mahāmoggallānoti.

មហាកោដ្ឋិកត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។

Mahākoṭṭhikattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.







Related texts:



តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ២. មហាកោដ្ឋិកត្ថេរគាថា • 2. Mahākoṭṭhikattheragāthā


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact