| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
៣. កង្ខារេវតត្ថេរគាថាវណ្ណនា
3. Kaṅkhārevatattheragāthāvaṇṇanā
បញ្ញំ ឥមំ បស្សាតិ អាយស្មតោ កង្ខារេវតស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ ថេរោ បទុមុត្តរភគវតោ កាលេ ហំសវតីនគរេ ព្រាហ្មណមហាសាលកុលេ និព្ពត្តោ។ ឯកទិវសំ ពុទ្ធានំ ធម្មទេសនាកាលេ ហេដ្ឋា វុត្តនយេន មហាជនេន សទ្ធិំ វិហារំ គន្ត្វា បរិសបរិយន្តេ ឋិតោ ធម្មំ សុណន្តោ សត្ថារំ ឯកំ ភិក្ខុំ ឈានាភិរតានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា ‘‘មយាបិ អនាគតេ ឯវរូបេន ភវិតុំ វដ្ដតី’’តិ ចិន្តេត្វា ទេសនាវសានេ សត្ថារំ និមន្តេត្វា ហេដ្ឋា វុត្តនយេន មហាសក្ការំ កត្វា ភគវន្តំ អាហ – ‘‘ភន្តេ, អហំ ឥមិនា អធិការកម្មេន អញ្ញំ សម្បត្តិំ ន បត្ថេមិ, យថា បន សោ ភិក្ខុ តុម្ហេហិ ឥតោ សត្តមទិវសមត្ថកេ ឈាយីនំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបិតោ, ឯវំ អហម្បិ អនាគតេ ឯកស្ស ពុទ្ធស្ស សាសនេ ឈាយីនំ អគ្គោ ភវេយ្យ’’ន្តិ បត្ថនមកាសិ។ សត្ថា អនាគតំ ឱលោកេត្វា និប្ផជ្ជនភាវំ ទិស្វា ‘‘អនាគតេ កប្បសតសហស្សាវសានេ គោតមោ នាម ពុទ្ធោ ឧប្បជ្ជិស្សតិ, តស្ស សាសនេ ត្វំ ឈាយីនំ អគ្គោ ភវិស្សសី’’តិ ព្យាករិត្វា បក្កាមិ។
Paññaṃ imaṃ passāti āyasmato kaṅkhārevatassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi thero padumuttarabhagavato kāle haṃsavatīnagare brāhmaṇamahāsālakule nibbatto. Ekadivasaṃ buddhānaṃ dhammadesanākāle heṭṭhā vuttanayena mahājanena saddhiṃ vihāraṃ gantvā parisapariyante ṭhito dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ jhānābhiratānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā ‘‘mayāpi anāgate evarūpena bhavituṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā desanāvasāne satthāraṃ nimantetvā heṭṭhā vuttanayena mahāsakkāraṃ katvā bhagavantaṃ āha – ‘‘bhante, ahaṃ iminā adhikārakammena aññaṃ sampattiṃ na patthemi, yathā pana so bhikkhu tumhehi ito sattamadivasamatthake jhāyīnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapito, evaṃ ahampi anāgate ekassa buddhassa sāsane jhāyīnaṃ aggo bhaveyya’’nti patthanamakāsi. Satthā anāgataṃ oloketvā nipphajjanabhāvaṃ disvā ‘‘anāgate kappasatasahassāvasāne gotamo nāma buddho uppajjissati, tassa sāsane tvaṃ jhāyīnaṃ aggo bhavissasī’’ti byākaritvā pakkāmi.
សោ យាវជីវំ កល្យាណកម្មំ កត្វា កប្បសតសហស្សំ ទេវមនុស្សេសុ សំសរិត្វា អម្ហាកំ ភគវតោ កាលេ សាវត្ថិនគរេ មហាភោគកុលេ និព្ពត្តោ បច្ឆាភត្តំ ធម្មស្សវនត្ថំ គច្ឆន្តេន មហាជនេន សទ្ធិំ វិហារំ គន្ត្វា បរិសបរិយន្តេ ឋិតោ ទសពលស្ស ធម្មកថំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា ឧបសម្បទំ លភិត្វា កម្មដ្ឋានំ កថាបេត្វា ឈានបរិកម្មំ ករោន្តោ ឈានលាភី ហុត្វា ឈានំ បាទកំ កត្វា អរហត្តំ បាបុណិ។ សោ យេភុយ្យេន ទសពលេន សមាបជ្ជិតព្ពសមាបត្តិំ សមាបជ្ជន្តោ អហោរត្តំ ឈានេសុ ចិណ្ណវសី អហោសិ។ អថ នំ សត្ថា ‘‘ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, មម សាវកានំ ភិក្ខូនំ ឈាយីនំ យទិទំ កង្ខារេវតោ’’តិ (អ. និ. ១.១៩៨, ២០៤) ឈាយីនំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេសិ។ វុត្តម្បិ ចេតំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥៥.៣៤-៥៣) –
So yāvajīvaṃ kalyāṇakammaṃ katvā kappasatasahassaṃ devamanussesu saṃsaritvā amhākaṃ bhagavato kāle sāvatthinagare mahābhogakule nibbatto pacchābhattaṃ dhammassavanatthaṃ gacchantena mahājanena saddhiṃ vihāraṃ gantvā parisapariyante ṭhito dasabalassa dhammakathaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā upasampadaṃ labhitvā kammaṭṭhānaṃ kathāpetvā jhānaparikammaṃ karonto jhānalābhī hutvā jhānaṃ pādakaṃ katvā arahattaṃ pāpuṇi. So yebhuyyena dasabalena samāpajjitabbasamāpattiṃ samāpajjanto ahorattaṃ jhānesu ciṇṇavasī ahosi. Atha naṃ satthā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ jhāyīnaṃ yadidaṃ kaṅkhārevato’’ti (a. ni. 1.198, 204) jhāyīnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi. Vuttampi cetaṃ apadāne (apa. thera 2.55.34-53) –
‘‘បទុមុត្តរោ នាម ជិនោ, សព្ពធម្មេសុ ចក្ខុមា;
‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbadhammesu cakkhumā;
ឥតោ សតសហស្សម្ហិ, កប្បេ ឧប្បជ្ជិ នាយកោ។
Ito satasahassamhi, kappe uppajji nāyako.
‘‘សីហហនុ ព្រហ្មគិរោ, ហំសទុន្ទុភិនិស្សនោ;
‘‘Sīhahanu brahmagiro, haṃsadundubhinissano;
នាគវិក្កន្តគមនោ, ចន្ទសូរាធិកប្បភោ។
Nāgavikkantagamano, candasūrādhikappabho.
‘‘មហាមតិ មហាវីរោ, មហាឈាយី មហាពលោ;
‘‘Mahāmati mahāvīro, mahājhāyī mahābalo;
មហាការុណិកោ នាថោ, មហាតមបនូទនោ។
Mahākāruṇiko nātho, mahātamapanūdano.
‘‘ស កទាចិ តិលោកគ្គោ, វេនេយ្យំ វិនយំ ពហុំ;
‘‘Sa kadāci tilokaggo, veneyyaṃ vinayaṃ bahuṃ;
ធម្មំ ទេសេសិ សម្ពុទ្ធោ, សត្តាសយវិទូ មុនិ។
Dhammaṃ desesi sambuddho, sattāsayavidū muni.
‘‘ឈាយិំ ឈានរតំ វីរំ, ឧបសន្តំ អនាវិលំ;
‘‘Jhāyiṃ jhānarataṃ vīraṃ, upasantaṃ anāvilaṃ;
វណ្ណយន្តោ បរិសតិំ, តោសេសិ ជនតំ ជិនោ។
Vaṇṇayanto parisatiṃ, tosesi janataṃ jino.
‘‘តទាហំ ហំសវតិយំ, ព្រាហ្មណោ វេទបារគូ;
‘‘Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ, brāhmaṇo vedapāragū;
ធម្មំ សុត្វាន មុទិតោ, តំ ឋានមភិបត្ថយិំ។
Dhammaṃ sutvāna mudito, taṃ ṭhānamabhipatthayiṃ.
‘‘តទា ជិនោ វិយាកាសិ, សង្ឃមជ្ឈេ វិនាយកោ;
‘‘Tadā jino viyākāsi, saṅghamajjhe vināyako;
មុទិតោ ហោហិ ត្វំ ព្រហ្មេ, លច្ឆសេ តំ មនោរថំ។
Mudito hohi tvaṃ brahme, lacchase taṃ manorathaṃ.
‘‘សតសហស្សិតោ កប្បេ, ឱក្កាកកុលសម្ភវោ;
‘‘Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo;
គោតមោ នាម គោត្តេន, សត្ថា លោកេ ភវិស្សតិ។
Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati.
‘‘តស្ស ធម្មេសុ ទាយាទោ, ឱរសោ ធម្មនិម្មិតោ;
‘‘Tassa dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito;
រេវតោ នាម នាមេន, ហេស្សតិ សត្ថុ សាវកោ។
Revato nāma nāmena, hessati satthu sāvako.
‘‘តេន កម្មេន សុកតេន, ចេតនាបណិធីហិ ច;
‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca;
ជហិត្វា មានុសំ ទេហំ, តាវតិំសមគច្ឆហំ។
Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ.
‘‘បច្ឆិមេ ច ភវេ ទានិ, ជាតោហំ កោលិយេ បុរេ;
‘‘Pacchime ca bhave dāni, jātohaṃ koliye pure;
ខត្តិយេ កុលសម្បន្នេ, ឥទ្ធេ ផីតេ មហទ្ធនេ។
Khattiye kulasampanne, iddhe phīte mahaddhane.
‘‘យទា កបិលវត្ថុស្មិំ, ពុទ្ធោ ធម្មមទេសយិ;
‘‘Yadā kapilavatthusmiṃ, buddho dhammamadesayi;
តទា បសន្នោ សុគតេ, បព្ពជិំ អនគារិយំ។
Tadā pasanno sugate, pabbajiṃ anagāriyaṃ.
‘‘កង្ខា មេ ពហុលា អាសិ, កប្បាកប្បេ តហិំ តហិំ;
‘‘Kaṅkhā me bahulā āsi, kappākappe tahiṃ tahiṃ;
សព្ពំ តំ វិនយី ពុទ្ធោ, ទេសេត្វា ធម្មមុត្តមំ។
Sabbaṃ taṃ vinayī buddho, desetvā dhammamuttamaṃ.
‘‘តតោហំ តិណ្ណសំសារោ, តទា ឈានសុខេ រតោ;
‘‘Tatohaṃ tiṇṇasaṃsāro, tadā jhānasukhe rato;
វិហរាមិ តទា ពុទ្ធោ, មំ ទិស្វា ឯតទព្រវិ។
Viharāmi tadā buddho, maṃ disvā etadabravi.
‘‘យា កាចិ កង្ខា ឥធ វា ហុរំ វា, សវេទិយា វា បរវេទិយា វា;
‘‘Yā kāci kaṅkhā idha vā huraṃ vā, savediyā vā paravediyā vā;
យេ ឈាយិនោ តា បជហន្តិ សព្ពា, អាតាបិនោ ព្រហ្មចរិយំ ចរន្តា។
Ye jhāyino tā pajahanti sabbā, ātāpino brahmacariyaṃ carantā.
‘‘សតសហស្សេ កតំ កម្មំ, ផលំ ទស្សេសិ មេ ឥធ;
‘‘Satasahasse kataṃ kammaṃ, phalaṃ dassesi me idha;
សុមុត្តោ សរវេគោវ, កិលេសេ ឈាបយិំ មម។
Sumutto saravegova, kilese jhāpayiṃ mama.
‘‘តតោ ឈានរត្តំ ទិស្វា, ពុទ្ធោ លោកន្តគូ មុនិ;
‘‘Tato jhānarattaṃ disvā, buddho lokantagū muni;
ឈាយីនំ ភិក្ខូនំ អគ្គោ, បញ្ញាបេសិ មហាមតិ។
Jhāyīnaṃ bhikkhūnaṃ aggo, paññāpesi mahāmati.
‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ, ភវា សព្ពេ សមូហតា;
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā;
នាគោវ ពន្ធនំ ឆេត្វា, វិហរាមិ អនាសវោ។
Nāgova bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavo.
‘‘ស្វាគតំ វត មេ អាសិ, មម ពុទ្ធស្ស សន្តិកេ;
‘‘Svāgataṃ vata me āsi, mama buddhassa santike;
តិស្សោ វិជ្ជា អនុប្បត្តា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ។
Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ.
‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ, វិមោក្ខាបិ ច អដ្ឋិមេ;
‘‘Paṭisambhidā catasso, vimokkhāpi ca aṭṭhime;
ឆឡភិញ្ញា សច្ឆិកតា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។
Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
តថា កតកិច្ចោ បនាយំ មហាថេរោ បុព្ពេ ទីឃរត្តំ អត្តនោ កង្ខាបកតចិត្តតំ ឥទានិ សព្ពសោ វិគតកង្ខតញ្ច បច្ចវេក្ខិត្វា ‘‘អហោ នូន មយ្ហំ សត្ថុនោ ទេសនានុភាវោ, តេនេតរហិ ឯវំ វិគតកង្ខោ អជ្ឈត្តំ វូបសន្តចិត្តោ ជាតោ’’តិ សញ្ជាតពហុមានោ ភគវតោ បញ្ញំ បសំសន្តោ ‘‘បញ្ញំ ឥមំ បស្សា’’តិ ឥមំ គាថមាហ។
Tathā katakicco panāyaṃ mahāthero pubbe dīgharattaṃ attano kaṅkhāpakatacittataṃ idāni sabbaso vigatakaṅkhatañca paccavekkhitvā ‘‘aho nūna mayhaṃ satthuno desanānubhāvo, tenetarahi evaṃ vigatakaṅkho ajjhattaṃ vūpasantacitto jāto’’ti sañjātabahumāno bhagavato paññaṃ pasaṃsanto ‘‘paññaṃ imaṃ passā’’ti imaṃ gāthamāha.
៣. តត្ថ បញ្ញន្តិ បការេ ជានាតិ, បការេហិ ញាបេតីតិ ច បញ្ញា។ វេនេយ្យានំ អាសយានុសយចរិយាធិមុត្តិអាទិប្បការេ ធម្មានំ កុសលាទិកេ ខន្ធាទិកេ ច ទេសេតព្ពប្បការេ ជានាតិ, យថាសភាវតោ បដិវិជ្ឈតិ, តេហិ ច បការេហិ ញាបេតីតិ អត្ថោ។ សត្ថុ ទេសនាញាណញ្ហិ ឥធាធិប្បេតំ, តេនាហ ‘‘ឥម’’ន្តិ។ តញ្ហិ អត្តនិ សិទ្ធេន ទេសនាពលេន នយគ្គាហតោ បច្ចក្ខំ វិយ ឧបដ្ឋិតំ គហេត្វា ‘‘ឥម’’ន្តិ វុត្តំ។ យទគ្គេន វា សត្ថុ ទេសនាញាណំ សាវកេហិ នយតោ គយ្ហតិ, តទគ្គេន អត្តនោ វិសយេ បដិវេធញាណម្បិ នយតោ គយ្ហតេវ។ តេនាហ អាយស្មា ធម្មសេនាបតិ – ‘‘អបិច មេ, ភន្តេ, ធម្មន្វយោ វិទិតោ’’តិ (ទី. និ. ២.១៤៦; ៣.១៤៣)។ បស្សាតិ វិម្ហយប្បត្តោ អនិយមតោ អាលបតិ អត្តនោយេវ វា ចិត្តំ, យថាហ ភគវា ឧទានេន្តោ – ‘‘លោកមិមំ បស្ស; បុថូ អវិជ្ជាយ បរេតំ ភូតំ ភូតរតំ ភវា អបរិមុត្ត’’ន្តិ (ឧទា. ៣០)។ តថាគតានន្តិ តថា អាគមនាទិអត្ថេន តថាគតានំ។ តថា អាគតោតិ ហិ តថាគតោ, តថា គតោតិ តថាគតោ, តថលក្ខណំ អាគតោតិ តថាគតោ, តថធម្មេ យាថាវតោ អភិសម្ពុទ្ធោតិ តថាគតោ, តថទស្សិតាយ តថាគតោ, តថវាទិតាយ តថាគតោ, តថាការិតាយ តថាគតោ, អភិភវនដ្ឋេន តថាគតោតិ ឯវំ អដ្ឋហិ ការណេហិ ភគវា តថាគតោ។ តថាយ អាគតោតិ តថាគតោ, តថាយ គតោតិ តថាគតោ, តថលក្ខណំ គតោតិ តថាគតោ, តថានិ អាគតោតិ តថាគតោ, តថាវិធោតិ តថាគតោ, តថា បវត្តិតោតិ តថាគតោ, តថេហិ អាគតោតិ តថាគតោ , តថា គតភាវេន តថាគតោតិ ឯវម្បិ អដ្ឋហិ ការណេហិ ភគវា តថាគតោតិ អយមេត្ថ សង្ខេបោ។ វិត្ថារោ បន បរមត្ថទីបនិយា ឧទានដ្ឋកថាយ (ឧទា. អដ្ឋ. ១៨) ឥតិវុត្តកដ្ឋកថាយ (ឥតិវុ. អដ្ឋ. ៣៨) ច វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ។
3. Tattha paññanti pakāre jānāti, pakārehi ñāpetīti ca paññā. Veneyyānaṃ āsayānusayacariyādhimuttiādippakāre dhammānaṃ kusalādike khandhādike ca desetabbappakāre jānāti, yathāsabhāvato paṭivijjhati, tehi ca pakārehi ñāpetīti attho. Satthu desanāñāṇañhi idhādhippetaṃ, tenāha ‘‘ima’’nti. Tañhi attani siddhena desanābalena nayaggāhato paccakkhaṃ viya upaṭṭhitaṃ gahetvā ‘‘ima’’nti vuttaṃ. Yadaggena vā satthu desanāñāṇaṃ sāvakehi nayato gayhati, tadaggena attano visaye paṭivedhañāṇampi nayato gayhateva. Tenāha āyasmā dhammasenāpati – ‘‘apica me, bhante, dhammanvayo vidito’’ti (dī. ni. 2.146; 3.143). Passāti vimhayappatto aniyamato ālapati attanoyeva vā cittaṃ, yathāha bhagavā udānento – ‘‘lokamimaṃ passa; puthū avijjāya paretaṃ bhūtaṃ bhūtarataṃ bhavā aparimutta’’nti (udā. 30). Tathāgatānanti tathā āgamanādiatthena tathāgatānaṃ. Tathā āgatoti hi tathāgato, tathā gatoti tathāgato, tathalakkhaṇaṃ āgatoti tathāgato, tathadhamme yāthāvato abhisambuddhoti tathāgato, tathadassitāya tathāgato, tathavāditāya tathāgato, tathākāritāya tathāgato, abhibhavanaṭṭhena tathāgatoti evaṃ aṭṭhahi kāraṇehi bhagavā tathāgato. Tathāya āgatoti tathāgato, tathāya gatoti tathāgato, tathalakkhaṇaṃ gatoti tathāgato, tathāni āgatoti tathāgato, tathāvidhoti tathāgato, tathā pavattitoti tathāgato, tathehi āgatoti tathāgato , tathā gatabhāvena tathāgatoti evampi aṭṭhahi kāraṇehi bhagavā tathāgatoti ayamettha saṅkhepo. Vitthāro pana paramatthadīpaniyā udānaṭṭhakathāya (udā. aṭṭha. 18) itivuttakaṭṭhakathāya (itivu. aṭṭha. 38) ca vuttanayeneva veditabbo.
ឥទានិ តស្សា បញ្ញាយ អសាធារណវិសេសំ ទស្សេតុំ ‘‘អគ្គិ យថា’’តិអាទិ វុត្តំ។ យថា អគ្គីតិ ឧបមាវចនំ។ យថាតិ តស្ស ឧបមាភាវទស្សនំ។ បជ្ជលិតោតិ ឧបមេយ្យេន សម្ពន្ធទស្សនំ។ និសីថេតិ កិច្ចករណកាលទស្សនំ។ អយញ្ហេត្ថ អត្ថោ – យថា នាម និសីថេ រត្តិយំ ចតុរង្គសមន្នាគតេ អន្ធការេ វត្តមានេ ឧន្នតេ ឋានេ បជ្ជលិតោ អគ្គិ តស្មិំ បទេសេ តយគតំ វិធមន្តំ តិដ្ឋតិ, ឯវមេវ តថាគតានំ ឥមំ ទេសនាញាណសង្ខាតំ សព្ពសោ វេនេយ្យានំ សំសយតមំ វិធមន្តំ បញ្ញំ បស្សាតិ។ យតោ ទេសនាវិលាសេន សត្តានំ ញាណមយំ អាលោកំ ទេន្តីតិ អាលោកទា។ បញ្ញាមយមេវ ចក្ខុំ ទទន្តីតិ ចក្ខុទទា។ តទុភយម្បិ កង្ខាវិនយបទដ្ឋានមេវ កត្វា ទស្សេន្តោ ‘‘យេ អាគតានំ វិនយន្តិ កង្ខ’’ន្តិ អាហ, យេ តថាគតា អត្តនោ សន្តិកំ អាគតានំ ឧបគតានំ វេនេយ្យានំ ‘‘អហោសិំ នុ ខោ អហមតីតមទ្ធាន’’ន្តិអាទិនយប្បវត្តំ (ម. និ. ១.១៨; សំ. និ. ២.២០) សោឡសវត្ថុកំ, ‘‘ពុទ្ធេ កង្ខតិ ធម្មេ កង្ខតី’’តិអាទិនយប្បវត្តំ (ធ. ស. ១០០៨) អដ្ឋវត្ថុកញ្ច កង្ខំ វិចិកិច្ឆំ វិនយន្តិ ទេសនានុភាវេន អនវសេសតោ វិធមន្តិ វិទ្ធំសេន្តិ។ វិនយកុក្កុច្ចសង្ខាតា បន កង្ខា តព្ពិនយេនេវ វិនីតា ហោន្តីតិ។
Idāni tassā paññāya asādhāraṇavisesaṃ dassetuṃ ‘‘aggi yathā’’tiādi vuttaṃ. Yathā aggīti upamāvacanaṃ. Yathāti tassa upamābhāvadassanaṃ. Pajjalitoti upameyyena sambandhadassanaṃ. Nisītheti kiccakaraṇakāladassanaṃ. Ayañhettha attho – yathā nāma nisīthe rattiyaṃ caturaṅgasamannāgate andhakāre vattamāne unnate ṭhāne pajjalito aggi tasmiṃ padese tayagataṃ vidhamantaṃ tiṭṭhati, evameva tathāgatānaṃ imaṃ desanāñāṇasaṅkhātaṃ sabbaso veneyyānaṃ saṃsayatamaṃ vidhamantaṃ paññaṃ passāti. Yato desanāvilāsena sattānaṃ ñāṇamayaṃ ālokaṃ dentīti ālokadā. Paññāmayameva cakkhuṃ dadantīti cakkhudadā. Tadubhayampi kaṅkhāvinayapadaṭṭhānameva katvā dassento ‘‘ye āgatānaṃ vinayanti kaṅkha’’nti āha, ye tathāgatā attano santikaṃ āgatānaṃ upagatānaṃ veneyyānaṃ ‘‘ahosiṃ nu kho ahamatītamaddhāna’’ntiādinayappavattaṃ (ma. ni. 1.18; saṃ. ni. 2.20) soḷasavatthukaṃ, ‘‘buddhe kaṅkhati dhamme kaṅkhatī’’tiādinayappavattaṃ (dha. sa. 1008) aṭṭhavatthukañca kaṅkhaṃ vicikicchaṃ vinayanti desanānubhāvena anavasesato vidhamanti viddhaṃsenti. Vinayakukkuccasaṅkhātā pana kaṅkhā tabbinayeneva vinītā hontīti.
អបរោ នយោ – យថា អគ្គិ និសីថេ រត្តិភាគេ បជ្ជលិតោ បដុតរជាលោ សមុជ្ជលំ ឧច្ចាសនេ ឋិតានំ ឱភាសទានមត្តេន អន្ធការំ វិធមិត្វា សមវិសមំ វិភាវេន្តោ អាលោកទទោ ហោតិ។ អច្ចាសន្នេ បន ឋិតានំ តំ សុបាកដំ ករោន្តោ ចក្ខុកិច្ចករណតោ ចក្ខុទទោ នាម ហោតិ, ឯវមេវ តថាគតោ អត្តនោ ធម្មកាយស្ស ទូរេ ឋិតានំ អកតាធិការានំ បញ្ញាបជ្ជោតេន មោហន្ធការំ វិធមិត្វា កាយវិសមាទិសមវិសមំ វិភាវេន្តោ អាលោកទា ភវន្តិ, អាសន្នេ ឋិតានំ បន កតាធិការានំ ធម្មចក្ខុំ ឧប្បាទេន្តោ ចក្ខុទទា ភវន្តិ។ យេ ឯវំភូតា អត្តនោ វចីគោចរំ អាគតានំ មាទិសានម្បិ កង្ខាពហុលានំ កង្ខំ វិនយន្តិ អរិយមគ្គសមុប្បាទនេន វិធមន្តិ, តេសំ តថាគតានំ បញ្ញំ ញាណាតិសយំ បស្សាតិ យោជនា។ ឯវមយំ ថេរស្ស អត្តនោ កង្ខាវិតរណប្បកាសនេន អញ្ញាព្យាករណគាថាបិ ហោតិ។ អយញ្ហិ ថេរោ បុថុជ្ជនកាលេ កប្បិយេបិ កុក្កុច្ចកោ ហុត្វា កង្ខាពហុលតាយ ‘‘កង្ខារេវតោ’’តិ បញ្ញាតោ, បច្ឆា ខីណាសវកាលេបិ តថេវ វោហរយិត្ថ។ តេនាហ – ‘‘ឥត្ថំ សុទំ អាយស្មា កង្ខារេវតោ គាថំ អភាសិត្ថា’’តិ។ តំ វុត្តត្ថមេវ។
Aparo nayo – yathā aggi nisīthe rattibhāge pajjalito paṭutarajālo samujjalaṃ uccāsane ṭhitānaṃ obhāsadānamattena andhakāraṃ vidhamitvā samavisamaṃ vibhāvento ālokadado hoti. Accāsanne pana ṭhitānaṃ taṃ supākaṭaṃ karonto cakkhukiccakaraṇato cakkhudado nāma hoti, evameva tathāgato attano dhammakāyassa dūre ṭhitānaṃ akatādhikārānaṃ paññāpajjotena mohandhakāraṃ vidhamitvā kāyavisamādisamavisamaṃ vibhāvento ālokadā bhavanti, āsanne ṭhitānaṃ pana katādhikārānaṃ dhammacakkhuṃ uppādento cakkhudadā bhavanti. Ye evaṃbhūtā attano vacīgocaraṃ āgatānaṃ mādisānampi kaṅkhābahulānaṃ kaṅkhaṃ vinayanti ariyamaggasamuppādanena vidhamanti, tesaṃ tathāgatānaṃ paññaṃ ñāṇātisayaṃ passāti yojanā. Evamayaṃ therassa attano kaṅkhāvitaraṇappakāsanena aññābyākaraṇagāthāpi hoti. Ayañhi thero puthujjanakāle kappiyepi kukkuccako hutvā kaṅkhābahulatāya ‘‘kaṅkhārevato’’ti paññāto, pacchā khīṇāsavakālepi tatheva voharayittha. Tenāha – ‘‘itthaṃ sudaṃ āyasmā kaṅkhārevato gāthaṃ abhāsitthā’’ti. Taṃ vuttatthameva.
កង្ខារេវតត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Kaṅkhārevatattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ៣. កង្ខារេវតត្ថេរគាថា • 3. Kaṅkhārevatattheragāthā
