| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
៦. មហាកាឡត្ថេរគាថាវណ្ណនា
6. Mahākāḷattheragāthāvaṇṇanā
កាឡី ឥត្ថីតិ អាយស្មតោ មហាកាឡត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ ឥតោ ឯកនវុតេ កប្បេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ កេនចិទេវ ករណីយេន អរញ្ញំ គតោ តត្ថ អញ្ញតរស្ស រុក្ខស្ស សាខាយ ឱលម្ពមានំ បំសុកូលចីវរំ ទិស្វា ‘‘អរិយទ្ធជោ ឱលម្ពតី’’តិ បសន្នចិត្តោ កិង្កណិបុប្ផានិ គហេត្វា បំសុកូលំ បូជេសិ។ សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សេតព្យនគរេ សត្ថវាហកុលេ និព្ពត្តិត្វា មហាកាឡោតិ លទ្ធនាមោ វិញ្ញុតំ បត្វា ឃរាវាសំ វសន្តោ បញ្ចហិ សកដសតេហិ ភណ្ឌំ គហេត្វា វាណិជ្ជវសេន សាវត្ថិំ គតោ ឯកមន្តំ សកដសត្ថំ និវេសេត្វា អទ្ធានបរិស្សមំ វិនោទេត្វា អត្តនោ បរិសាយ សទ្ធិំ និសិន្នោ សាយន្ហសមយំ គន្ធមាលាទិហត្ថេ ឧបាសកេ ជេតវនំ គច្ឆន្តេ ទិស្វា សយម្បិ តេហិ សទ្ធិំ វិហារំ គន្ត្វា សត្ថុ សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា សោសានិកង្គំ អធិដ្ឋាយ សុសានេ វសតិ។ អថេកទិវសំ កាឡី នាម ឯកា ឥត្ថី ឆវឌាហិកា ថេរស្ស កម្មដ្ឋានត្ថាយ អចិរមតសរីរំ ឧភោ សត្ថី ភិន្ទិត្វា ឧភោ ច ពាហូ ភិន្ទិត្វា សីសញ្ច ទធិថាលកំ វិយ ភិន្ទិត្វា សព្ពំ អង្គបច្ចង្គំ សម្ពន្ធមេវ កត្វា ថេរស្ស ឱលោកេតុំ យោគ្យដ្ឋានេ ឋបេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។ ថេរោ តំ ទិស្វា អត្តានំ ឱវទន្តោ –
Kāḷīitthīti āyasmato mahākāḷattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto ito ekanavute kappe kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto kenacideva karaṇīyena araññaṃ gato tattha aññatarassa rukkhassa sākhāya olambamānaṃ paṃsukūlacīvaraṃ disvā ‘‘ariyaddhajo olambatī’’ti pasannacitto kiṅkaṇipupphāni gahetvā paṃsukūlaṃ pūjesi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde setabyanagare satthavāhakule nibbattitvā mahākāḷoti laddhanāmo viññutaṃ patvā gharāvāsaṃ vasanto pañcahi sakaṭasatehi bhaṇḍaṃ gahetvā vāṇijjavasena sāvatthiṃ gato ekamantaṃ sakaṭasatthaṃ nivesetvā addhānaparissamaṃ vinodetvā attano parisāya saddhiṃ nisinno sāyanhasamayaṃ gandhamālādihatthe upāsake jetavanaṃ gacchante disvā sayampi tehi saddhiṃ vihāraṃ gantvā satthu santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā sosānikaṅgaṃ adhiṭṭhāya susāne vasati. Athekadivasaṃ kāḷī nāma ekā itthī chavaḍāhikā therassa kammaṭṭhānatthāya aciramatasarīraṃ ubho satthī bhinditvā ubho ca bāhū bhinditvā sīsañca dadhithālakaṃ viya bhinditvā sabbaṃ aṅgapaccaṅgaṃ sambandhameva katvā therassa oloketuṃ yogyaṭṭhāne ṭhapetvā ekamantaṃ nisīdi. Thero taṃ disvā attānaṃ ovadanto –
១៥១.
151.
‘‘កាឡី ឥត្ថី ព្រហតី ធង្ករូបា, សត្ថិញ្ច ភេត្វា អបរញ្ច សត្ថិំ;
‘‘Kāḷī itthī brahatī dhaṅkarūpā, satthiñca bhetvā aparañca satthiṃ;
ពាហញ្ច ភេត្វា អបរញ្ច ពាហំ, សីសញ្ច ភេត្វា ទធិថាលកំវ;
Bāhañca bhetvā aparañca bāhaṃ, sīsañca bhetvā dadhithālakaṃva;
ឯសា និសិន្នា អភិសន្ទហិត្វា។
Esā nisinnā abhisandahitvā.
១៥២.
152.
‘‘យោ វេ អវិទ្វា ឧបធិំ ករោតិ, បុនប្បុនំ ទុក្ខមុបេតិ មន្ទោ;
‘‘Yo ve avidvā upadhiṃ karoti, punappunaṃ dukkhamupeti mando;
តស្មា បជានំ ឧបធិំ ន កយិរា, មាហំ បុន ភិន្នសិរោ សយិស្ស’’ន្តិ។ –
Tasmā pajānaṃ upadhiṃ na kayirā, māhaṃ puna bhinnasiro sayissa’’nti. –
គាថាទ្វយំ អភាសិ។
Gāthādvayaṃ abhāsi.
តត្ថ កាឡីតិ តស្សា នាមំ, កាឡវណ្ណត្តា វា ឯវំ វុត្តំ។ ព្រហតីតិ មហាសរីរា អារោហបរិណាហវតី។ ធង្ករូបាតិ កាឡវណ្ណត្តា ឯវ កាកសទិសរូបា។ សត្ថិញ្ច ភេត្វាតិ មតសរីរស្ស សត្ថិំ ជណ្ណុភេទនេន ភញ្ជិត្វា។ អបរញ្ច សត្ថិន្តិ ឥតរញ្ច សត្ថិំ ភញ្ជិត្វា។ ពាហញ្ច ភេត្វាតិ ពាហដ្ឋិញ្ច អគ្គពាហដ្ឋានេយេវ ភញ្ជិត្វា។ សីសញ្ច ភេត្វា ទធិថាលកំវាតិ មតសរីរស្ស សីសំ ភិន្ទិត្វា ភិន្នត្តា ឯវ លេឌ្ឌុទណ្ឌាទីហិ បគ្ឃរន្តំ ទធិថាលកំ វិយ, បគ្ឃរន្តំ មត្ថលុង្គំ កត្វាតិ អត្ថោ។ ឯសា និសិន្នា អភិសន្ទហិត្វាតិ ឆិន្នភិន្នាវយវំ មតសរីរំ តេ អវយវេ យថាឋានេយេវ ឋបនេន សន្ទហិត្វា សហិតំ កត្វា មំសាបណំ បសារេន្តី វិយ ឯសា និសិន្នា។
Tattha kāḷīti tassā nāmaṃ, kāḷavaṇṇattā vā evaṃ vuttaṃ. Brahatīti mahāsarīrā ārohapariṇāhavatī. Dhaṅkarūpāti kāḷavaṇṇattā eva kākasadisarūpā. Satthiñca bhetvāti matasarīrassa satthiṃ jaṇṇubhedanena bhañjitvā. Aparañca satthinti itarañca satthiṃ bhañjitvā. Bāhañca bhetvāti bāhaṭṭhiñca aggabāhaṭṭhāneyeva bhañjitvā. Sīsañca bhetvā dadhithālakaṃvāti matasarīrassa sīsaṃ bhinditvā bhinnattā eva leḍḍudaṇḍādīhi paggharantaṃ dadhithālakaṃ viya, paggharantaṃ matthaluṅgaṃ katvāti attho. Esā nisinnā abhisandahitvāti chinnabhinnāvayavaṃ matasarīraṃ te avayave yathāṭhāneyeva ṭhapanena sandahitvā sahitaṃ katvā maṃsāpaṇaṃ pasārentī viya esā nisinnā.
យោ វេ អវិទ្វា ឧបធិំ ករោតីតិ យោ ឥមាយ ឧបដ្ឋាបិតំ កម្មដ្ឋានំ ទិស្វាបិ អវិទ្វា អកុសលោ កម្មដ្ឋានំ ឆឌ្ឌេត្វា អយោនិសោមនសិការេន កិលេសូបធិំ ឧប្បាទេតិ, សោ មន្ទោ មន្ទបញ្ញោ សំសារស្ស អនតិវត្តនតោ បុនប្បុនំ អបរាបរំ និរយាទីសុ ទុក្ខំ ឧបេតិ។ តស្មា បជានំ ឧបធិំ ន កយិរាតិ តស្មាតិ យស្មា ចេតទេវំ, តស្មា។ បជានំ ឧបធិន្តិ ‘‘ឥធ យំ ទុក្ខំ សម្ភោតី’’តិ បជានន្តោ យោនិសោ មនសិករោន្តោ កិលេសូបធិំ ន កយិរា ន ឧប្បាទេយ្យ។ កស្មា? មាហំ បុន ភិន្នសិរោ សយិស្សន្តិ យថយិទំ មតសរីរំ ភិន្នសរីរំ សយតិ, ឯវំ កិលេសូបធីហិ សំសារេ បុនប្បុនំ ឧប្បត្តិយា កដសិវឌ្ឍកោ ហុត្វា ភិន្នសិរោ អហំ មា សយិស្សន្តិ។ ឯវំ វទន្តោ ឯវ ថេរោ វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥០.៨-១៤) –
Yo ve avidvā upadhiṃ karotīti yo imāya upaṭṭhāpitaṃ kammaṭṭhānaṃ disvāpi avidvā akusalo kammaṭṭhānaṃ chaḍḍetvā ayonisomanasikārena kilesūpadhiṃ uppādeti, so mando mandapañño saṃsārassa anativattanato punappunaṃ aparāparaṃ nirayādīsu dukkhaṃ upeti. Tasmā pajānaṃ upadhiṃ na kayirāti tasmāti yasmā cetadevaṃ, tasmā. Pajānaṃ upadhinti ‘‘idha yaṃ dukkhaṃ sambhotī’’ti pajānanto yoniso manasikaronto kilesūpadhiṃ na kayirā na uppādeyya. Kasmā? Māhaṃ puna bhinnasiro sayissanti yathayidaṃ matasarīraṃ bhinnasarīraṃ sayati, evaṃ kilesūpadhīhi saṃsāre punappunaṃ uppattiyā kaṭasivaḍḍhako hutvā bhinnasiro ahaṃ mā sayissanti. Evaṃ vadanto eva thero vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.50.8-14) –
‘‘ហិមវន្តស្សាវិទូរេ , ឧទង្គណោ នាម បព្ពតោ;
‘‘Himavantassāvidūre , udaṅgaṇo nāma pabbato;
តត្ថទ្ទសំ បំសុកូលំ, ទុមគ្គម្ហិ វិលម្ពិតំ។
Tatthaddasaṃ paṃsukūlaṃ, dumaggamhi vilambitaṃ.
‘‘តីណិ កិង្កណិបុប្ផានិ, ឱចិនិត្វានហំ តទា;
‘‘Tīṇi kiṅkaṇipupphāni, ocinitvānahaṃ tadā;
ហដ្ឋោ ហដ្ឋេន ចិត្តេន, បំសុកូលមបូជយិំ។
Haṭṭho haṭṭhena cittena, paṃsukūlamapūjayiṃ.
‘‘តេន កម្មេន សុកតេន, ចេតនាបណិធីហិ ច;
‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca;
ជហិត្វា មានុសំ ទេហំ, តាវតិំសមគច្ឆហំ។
Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ.
‘‘ឯកនវុតិតោ កប្បេ, យំ កម្មមករិំ តទា;
‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ kammamakariṃ tadā;
ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, បូជិត្វា អរហទ្ធជំ។
Duggatiṃ nābhijānāmi, pūjitvā arahaddhajaṃ.
‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
មហាកាឡត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Mahākāḷattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ៦. មហាកាឡត្ថេរគាថា • 6. Mahākāḷattheragāthā
