Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā

៧. តិស្សត្ថេរគាថាវណ្ណនា

7. Tissattheragāthāvaṇṇanā

ពហូ សបត្តេ លភតីតិ អាយស្មតោ តិស្សត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ បុញ្ញំ ឧបចិនន្តោ បិយទស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ សិប្បេសុ និប្ផត្តិំ គន្ត្វា កាមេសុ អាទីនវំ ទិស្វា ឃរាវាសំ បហាយ តាបសបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា អរញ្ញាយតនេ សាលវនេ អស្សមំ ការេត្វា វសតិ។ ភគវា តស្ស អនុគ្គណ្ហនត្ថំ អស្សមស្ស អវិទូរេ សាលវនេ និរោធំ សមាបជ្ជិត្វា និសីទិ។ សោ អស្សមតោ និក្ខមិត្វា ផលាផលត្ថាយ គច្ឆន្តោ ភគវន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ ចត្តារោ ទណ្ឌេ ឋបេត្វា ភគវតោ ឧបរិ បុប្ផិតាហិ សាលសាខាហិ សាខាមណ្ឌបំ កត្វា សត្តាហំ នវនវេហិ សាលបុប្ផេហិ ភគវន្តំ បូជេន្តោ អដ្ឋាសិ ពុទ្ធារម្មណំ បីតិំ អវិជហន្តោ។ សត្ថា សត្តាហស្ស អច្ចយេន និរោធតោ វុដ្ឋហិត្វា ភិក្ខុសង្ឃំ ចិន្តេសិ។ តាវទេវ សតសហស្សមត្តា ខីណាសវា សត្ថារំ បរិវារេសុំ។ ភគវា តស្ស ភាវិនិំ សម្បត្តិំ វិភាវេន្តោ អនុមោទនំ វត្វា បក្កាមិ។ សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា អបរាបរំ សុគតីសុយេវ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ រាជគហេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា តិស្សោតិ លទ្ធនាមោ វយប្បត្តោ តិណ្ណំ វេទានំ បារគូ ហុត្វា បញ្ចមត្តានិ មាណវកសតានិ មន្តេ វាចេន្តោ លាភគ្គយសគ្គប្បត្តោ ហុត្វា សត្ថុ រាជគហគមនេ ពុទ្ធានុភាវំ ទិស្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា នចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៤៩.១៩០-២២០) –

Bahūsapatte labhatīti āyasmato tissattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto piyadassissa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbattitvā viññutaṃ patto sippesu nipphattiṃ gantvā kāmesu ādīnavaṃ disvā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā araññāyatane sālavane assamaṃ kāretvā vasati. Bhagavā tassa anuggaṇhanatthaṃ assamassa avidūre sālavane nirodhaṃ samāpajjitvā nisīdi. So assamato nikkhamitvā phalāphalatthāya gacchanto bhagavantaṃ disvā pasannamānaso cattāro daṇḍe ṭhapetvā bhagavato upari pupphitāhi sālasākhāhi sākhāmaṇḍapaṃ katvā sattāhaṃ navanavehi sālapupphehi bhagavantaṃ pūjento aṭṭhāsi buddhārammaṇaṃ pītiṃ avijahanto. Satthā sattāhassa accayena nirodhato vuṭṭhahitvā bhikkhusaṅghaṃ cintesi. Tāvadeva satasahassamattā khīṇāsavā satthāraṃ parivāresuṃ. Bhagavā tassa bhāviniṃ sampattiṃ vibhāvento anumodanaṃ vatvā pakkāmi. So tena puññakammena devaloke nibbattitvā aparāparaṃ sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahe brāhmaṇakule nibbattitvā tissoti laddhanāmo vayappatto tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū hutvā pañcamattāni māṇavakasatāni mante vācento lābhaggayasaggappatto hutvā satthu rājagahagamane buddhānubhāvaṃ disvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.49.190-220) –

‘‘អជ្ឈោគាហេត្វា សាលវនំ, សុកតោ អស្សមោ មម;

‘‘Ajjhogāhetvā sālavanaṃ, sukato assamo mama;

សាលបុប្ផេហិ សញ្ឆន្នោ, វសាមិ វិបិនេ តទា។

Sālapupphehi sañchanno, vasāmi vipine tadā.

‘‘បិយទស្សី ច ភគវា, សយម្ភូ អគ្គបុគ្គលោ;

‘‘Piyadassī ca bhagavā, sayambhū aggapuggalo;

វិវេកកាមោ សម្ពុទ្ធោ, សាលវនមុបាគមិ។

Vivekakāmo sambuddho, sālavanamupāgami.

‘‘អស្សមា អភិនិក្ខម្ម, បវនំ អគមាសហំ;

‘‘Assamā abhinikkhamma, pavanaṃ agamāsahaṃ;

មូលផលំ គវេសន្តោ, អាហិណ្ឌាមិ វនេ តទា។

Mūlaphalaṃ gavesanto, āhiṇḍāmi vane tadā.

‘‘តត្ថទ្ទសាសិំ សម្ពុទ្ធំ, បិយទស្សិំ មហាយសំ;

‘‘Tatthaddasāsiṃ sambuddhaṃ, piyadassiṃ mahāyasaṃ;

សុនិសិន្នំ សមាបន្នំ, វិរោចន្តំ មហាវនេ។

Sunisinnaṃ samāpannaṃ, virocantaṃ mahāvane.

‘‘ចតុទណ្ឌេ ឋបេត្វាន, ពុទ្ធស្ស ឧបរី អហំ;

‘‘Catudaṇḍe ṭhapetvāna, buddhassa uparī ahaṃ;

មណ្ឌបំ សុកតំ កត្វា, សាលបុប្ផេហិ ឆាទយិំ។

Maṇḍapaṃ sukataṃ katvā, sālapupphehi chādayiṃ.

‘‘សត្តាហំ ធារយិត្វាន, មណ្ឌបំ សាលឆាទិតំ;

‘‘Sattāhaṃ dhārayitvāna, maṇḍapaṃ sālachāditaṃ;

តត្ថ ចិត្តំ បសាទេត្វា, ពុទ្ធសេដ្ឋមវន្ទហំ។

Tattha cittaṃ pasādetvā, buddhaseṭṭhamavandahaṃ.

‘‘ភគវា តម្ហិ សមយេ, វុដ្ឋហិត្វា សមាធិតោ;

‘‘Bhagavā tamhi samaye, vuṭṭhahitvā samādhito;

យុគមត្តំ បេក្ខមានោ, និសីទិ បុរិសុត្តមោ។

Yugamattaṃ pekkhamāno, nisīdi purisuttamo.

‘‘សាវកោ វរុណោ នាម, បិយទស្សិស្ស សត្ថុនោ;

‘‘Sāvako varuṇo nāma, piyadassissa satthuno;

វសីសតសហស្សេហិ, ឧបគច្ឆិ វិនាយកំ។

Vasīsatasahassehi, upagacchi vināyakaṃ.

‘‘បិយទស្សី ច ភគវា, លោកជេដ្ឋោ នរាសភោ;

‘‘Piyadassī ca bhagavā, lokajeṭṭho narāsabho;

ភិក្ខុសង្ឃេ និសីទិត្វាន, សិតំ បាតុករី ជិនោ។

Bhikkhusaṅghe nisīditvāna, sitaṃ pātukarī jino.

‘‘អនុរុទ្ធោ ឧបដ្ឋាកោ, បិយទស្សិស្ស សត្ថុនោ;

‘‘Anuruddho upaṭṭhāko, piyadassissa satthuno;

ឯកំសំ ចីវរំ កត្វា, អបុច្ឆិត្ថ មហាមុនិំ។

Ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā, apucchittha mahāmuniṃ.

‘‘កោ នុ ខោ ភគវា ហេតុ, សិតកម្មស្ស សត្ថុនោ;

‘‘Ko nu kho bhagavā hetu, sitakammassa satthuno;

ការណេ វិជ្ជមានម្ហិ, សត្ថា បាតុករេ សិតំ។

Kāraṇe vijjamānamhi, satthā pātukare sitaṃ.

‘‘សត្តាហំ សាលច្ឆទនំ, យោ មេ ធារេសិ មាណវោ;

‘‘Sattāhaṃ sālacchadanaṃ, yo me dhāresi māṇavo;

តស្ស កម្មំ សរិត្វាន, សិតំ បាតុករិំ អហំ។

Tassa kammaṃ saritvāna, sitaṃ pātukariṃ ahaṃ.

‘‘អនោកាសំ ន បស្សាមិ, យត្ថ បុញ្ញំ វិបច្ចតិ;

‘‘Anokāsaṃ na passāmi, yattha puññaṃ vipaccati;

ទេវលោកេ មនុស្សេ វា, ឱកាសោវ ន សម្មតិ។

Devaloke manusse vā, okāsova na sammati.

‘‘ទេវលោកេ វសន្តស្ស, បុញ្ញកម្មសមង្គិនោ;

‘‘Devaloke vasantassa, puññakammasamaṅgino;

យាវតា បរិសា តស្ស, សាលច្ឆន្នា ភវិស្សតិ។

Yāvatā parisā tassa, sālacchannā bhavissati.

‘‘តត្ថ ទិព្ពេហិ នច្ចេហិ, គីតេហិ វាទិតេហិ ច;

‘‘Tattha dibbehi naccehi, gītehi vāditehi ca;

រមិស្សតិ សទា សន្តោ, បុញ្ញកម្មសមាហិតោ។

Ramissati sadā santo, puññakammasamāhito.

‘‘យាវតា បរិសា តស្ស, គន្ធគន្ធី ភវិស្សតិ;

‘‘Yāvatā parisā tassa, gandhagandhī bhavissati;

សាលស្ស បុប្ផវស្សោ ច, បវស្សិស្សតិ តាវទេ។

Sālassa pupphavasso ca, pavassissati tāvade.

‘‘តតោ ចុតោយំ មនុជោ, មានុសំ អាគមិស្សតិ;

‘‘Tato cutoyaṃ manujo, mānusaṃ āgamissati;

ឥធាបិ សាលច្ឆទនំ, សព្ពកាលំ ធរិស្សតិ។

Idhāpi sālacchadanaṃ, sabbakālaṃ dharissati.

‘‘ឥធ នច្ចញ្ច គីតញ្ច, សម្មតាឡសមាហិតំ;

‘‘Idha naccañca gītañca, sammatāḷasamāhitaṃ;

បរិវារេស្សន្តិ មំ និច្ចំ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ។

Parivāressanti maṃ niccaṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

‘‘ឧគ្គច្ឆន្តេ ច សូរិយេ, សាលវស្សំ បវស្សតិ;

‘‘Uggacchante ca sūriye, sālavassaṃ pavassati;

បុញ្ញកម្មេន សំយុត្តំ, វស្សតេ សព្ពកាលិកំ។

Puññakammena saṃyuttaṃ, vassate sabbakālikaṃ.

‘‘អដ្ឋារសេ កប្បសតេ, ឱក្កាកកុលសម្ភវោ;

‘‘Aṭṭhārase kappasate, okkākakulasambhavo;

គោតមោ នាម គោត្តេន, សត្ថា លោកេ ភវិស្សតិ។

Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati.

‘‘តស្ស ធម្មេសុ ទាយាទោ, ឱរសោ ធម្មនិម្មិតោ;

‘‘Tassa dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito;

សព្ពាសវេ បរិញ្ញាយ, និព្ពាយិស្សតិនាសវោ។

Sabbāsave pariññāya, nibbāyissatināsavo.

‘‘ធម្មំ អភិសមេន្តស្ស, សាលច្ឆន្នំ ភវិស្សតិ;

‘‘Dhammaṃ abhisamentassa, sālacchannaṃ bhavissati;

ចិតកេ ឈាយមានស្ស, ឆទនំ តត្ថ ហេស្សតិ។

Citake jhāyamānassa, chadanaṃ tattha hessati.

‘‘វិបាកំ កិត្តយិត្វាន, បិយទស្សី មហាមុនិ;

‘‘Vipākaṃ kittayitvāna, piyadassī mahāmuni;

បរិសាយ ធម្មំ ទេសេសិ, តប្បេន្តោ ធម្មវុដ្ឋិយា។

Parisāya dhammaṃ desesi, tappento dhammavuṭṭhiyā.

‘‘តិំសកប្បានិ ទេវេសុ, ទេវរជ្ជមការយិំ;

‘‘Tiṃsakappāni devesu, devarajjamakārayiṃ;

សដ្ឋិ ច សត្តក្ខត្តុញ្ច, ចក្កវត្តី អហោសហំ។

Saṭṭhi ca sattakkhattuñca, cakkavattī ahosahaṃ.

‘‘ទេវលោកា ឥធាគន្ត្វា, លភាមិ វិបុលំ សុខំ;

‘‘Devalokā idhāgantvā, labhāmi vipulaṃ sukhaṃ;

ឥធាបិ សាលច្ឆទនំ, មណ្ឌបស្ស ឥទំ ផលំ។

Idhāpi sālacchadanaṃ, maṇḍapassa idaṃ phalaṃ.

‘‘អយំ បច្ឆិមកោ មយ្ហំ, ចរិមោ វត្តតេ ភវោ;

‘‘Ayaṃ pacchimako mayhaṃ, carimo vattate bhavo;

ឥធាបិ សាលច្ឆទនំ, ហេស្សតិ សព្ពកាលិកំ។

Idhāpi sālacchadanaṃ, hessati sabbakālikaṃ.

‘‘មហាមុនិំ តោសយិត្វា, គោតមំ សក្យបុង្គវំ;

‘‘Mahāmuniṃ tosayitvā, gotamaṃ sakyapuṅgavaṃ;

បត្តោម្ហិ អចលំ ឋានំ, ហិត្វា ជយបរាជយំ។

Pattomhi acalaṃ ṭhānaṃ, hitvā jayaparājayaṃ.

‘‘អដ្ឋារសេ កប្បសតេ, យំ ពុទ្ធមភិបូជយិំ;

‘‘Aṭṭhārase kappasate, yaṃ buddhamabhipūjayiṃ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ។

Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។

‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.

សោ អរហត្តំ បន បត្វា វិសេសតោ លាភគ្គយសគ្គប្បត្តោ អហោសិ។ តត្ថ កេចិ បុថុជ្ជនភិក្ខូ ថេរស្ស លាភសក្ការំ ទិស្វា ពាលភាវេន អសហនាការំ បវេទេសុំ។ ថេរោ តំ ញត្វា លាភសក្ការេ អាទីនវំ តត្ថ អត្តនោ អលគ្គភាវញ្ច បកាសេន្តោ –

So arahattaṃ pana patvā visesato lābhaggayasaggappatto ahosi. Tattha keci puthujjanabhikkhū therassa lābhasakkāraṃ disvā bālabhāvena asahanākāraṃ pavedesuṃ. Thero taṃ ñatvā lābhasakkāre ādīnavaṃ tattha attano alaggabhāvañca pakāsento –

១៥៣.

153.

‘‘ពហូ សបត្តេ លភតិ, មុណ្ឌោ សង្ឃាដិបារុតោ;

‘‘Bahū sapatte labhati, muṇḍo saṅghāṭipāruto;

លាភី អន្នស្ស បានស្ស, វត្ថស្ស សយនស្ស ច។

Lābhī annassa pānassa, vatthassa sayanassa ca.

១៥៤.

154.

‘‘ឯតមាទីនវំ ញត្វា, សក្ការេសុ មហព្ភយំ;

‘‘Etamādīnavaṃ ñatvā, sakkāresu mahabbhayaṃ;

អប្បលាភោ អនវស្សុតោ, សតោ ភិក្ខុ បរិព្ពជេ’’តិ។ –

Appalābho anavassuto, sato bhikkhu paribbaje’’ti. –

គាថាទ្វយំ អភាសិ។

Gāthādvayaṃ abhāsi.

តស្សត្ថោ – សិខម្បិ អសេសេត្វា មុណ្ឌិតកេសតាយ មុណ្ឌោ, ឆិន្ទិត្វា សង្ឃាដិតកាសាវធារិតាយ សង្ឃាដិបារុតោ, ឯវំ វេវណ្ណិយំ អជ្ឈុបគតោ បរាយត្តវុត្តិកោ បព្ពជិតោ សចេ អន្នបានាទីនំ លាភី ហោតិ, សោបិ ពហូ សបត្តេ លភតិ, តស្ស ឧសូយន្តា ពហូ សម្ភវន្តិ។ តស្មា ឯតំ ឯវរូបំ លាភសក្ការេសុ មហព្ភយំ វិបុលភយំ អាទីនវំ ទោសំ វិទិត្វា អប្បិច្ឆតំ សន្តោសញ្ច ហទយេ ឋបេត្វា អនវជ្ជុប្បាទស្សាបិ ឧប្បន្នស្ស លាភស្ស បរិវជ្ជនេន អប្បលាភោ, តតោ ឯវ តត្ថ តណ្ហាវស្សុតាភាវេន អនវស្សុតោ, សំសារេ ភយស្ស ឥក្ខនតោ ភិន្នកិលេសតាយ វា ភិក្ខុ សន្តុដ្ឋិដ្ឋានីយស្ស សតិសម្បជញ្ញស្ស វសេន សតោ ហុត្វា បរិព្ពជេ ចរេយ្យ វិហរេយ្យាតិ។ តំ សុត្វា តេ ភិក្ខូ តាវទេវ ថេរំ ខមាបេសុំ។

Tassattho – sikhampi asesetvā muṇḍitakesatāya muṇḍo, chinditvā saṅghāṭitakāsāvadhāritāya saṅghāṭipāruto, evaṃ vevaṇṇiyaṃ ajjhupagato parāyattavuttiko pabbajito sace annapānādīnaṃ lābhī hoti, sopi bahū sapatte labhati, tassa usūyantā bahū sambhavanti. Tasmā etaṃ evarūpaṃ lābhasakkāresumahabbhayaṃ vipulabhayaṃ ādīnavaṃ dosaṃ viditvā appicchataṃ santosañca hadaye ṭhapetvā anavajjuppādassāpi uppannassa lābhassa parivajjanena appalābho, tato eva tattha taṇhāvassutābhāvena anavassuto, saṃsāre bhayassa ikkhanato bhinnakilesatāya vā bhikkhu santuṭṭhiṭṭhānīyassa satisampajaññassa vasena sato hutvā paribbaje careyya vihareyyāti. Taṃ sutvā te bhikkhū tāvadeva theraṃ khamāpesuṃ.

តិស្សត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។

Tissattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.







Related texts:



តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ៧. តិស្សត្ថេរគាថា • 7. Tissattheragāthā


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact