| Library / Tipiṭaka / ติปิฎก • Tipiṭaka / วินยาลงฺการ-ฎีกา • Vinayālaṅkāra-ṭīkā |
๖. มจฺฉมํสวินิจฺฉยกถา
6. Macchamaṃsavinicchayakathā
๓๘. เอวํ กุลสงฺคหวินิจฺฉยํ กเถตฺวา อิทานิ มจฺฉมํสวินิจฺฉยํ กเถตุํ ‘‘มจฺฉมํเสสุ ปนา’’ติอาทิ วุตฺตํฯ ตตฺถ ถเล ฐปิตมเตฺต มรติ, เกวฎฺฎาทีหิ วา มาริยตีติ มโจฺฉฯ มจฺฉสฺส อิทนฺติ มจฺฉํ, มสิยเต อามสิยเตติ มํสํ, มจฺฉญฺจ มํสญฺจ มจฺฉมํสานิ, เตสุฯ มจฺฉมํเสสุ ปน วินิจฺฉโย เอวํ เวทิตโพฺพติ โยชนาฯ มจฺฉคฺคหเณนาติ เอตฺถ นิทฺธารณํ น กาตพฺพํฯ ปน-สโทฺท ปกฺขนฺตรโตฺถ, ทิวาเสยฺยาทีสุ วินิจฺฉยโต อปโร มจฺฉมํเสสุ วินิจฺฉโย เวทิตโพฺพติ อโตฺถฯ คยฺหเต อเนนาติ คหณํฯ กิํ ตํ? สโทฺท, มจฺฉอิติ คหณํ มจฺฉคฺคหณํ, เตน มจฺฉคฺคหเณน, มจฺฉสเทฺทนาติ อโตฺถฯ มํเสสุ ปน…เป.… อกปฺปิยานีติ เอตฺถ มนุสฺสมํสํ สมานชาติมํสโต ปฎิกฺขิตฺตํฯ หตฺถิอสฺสานํ มํสานิ ราชงฺคโต, สุนขอหีนํ เชคุจฺฉภาวโต, เสสานํ วาฬมิคตฺตา ภิกฺขูนํ ปริพนฺธวิโมจนตฺถํ ปฎิกฺขิตฺตนฺติ ทฎฺฐพฺพํฯ
38. Evaṃ kulasaṅgahavinicchayaṃ kathetvā idāni macchamaṃsavinicchayaṃ kathetuṃ ‘‘macchamaṃsesu panā’’tiādi vuttaṃ. Tattha thale ṭhapitamatte marati, kevaṭṭādīhi vā māriyatīti maccho. Macchassa idanti macchaṃ, masiyate āmasiyateti maṃsaṃ, macchañca maṃsañca macchamaṃsāni, tesu. Macchamaṃsesu pana vinicchayo evaṃ veditabboti yojanā. Macchaggahaṇenāti ettha niddhāraṇaṃ na kātabbaṃ. Pana-saddo pakkhantarattho, divāseyyādīsu vinicchayato aparo macchamaṃsesu vinicchayo veditabboti attho. Gayhate anenāti gahaṇaṃ. Kiṃ taṃ? Saddo, macchaiti gahaṇaṃ macchaggahaṇaṃ, tena macchaggahaṇena, macchasaddenāti attho. Maṃsesu pana…pe… akappiyānīti ettha manussamaṃsaṃ samānajātimaṃsato paṭikkhittaṃ. Hatthiassānaṃ maṃsāni rājaṅgato, sunakhaahīnaṃ jegucchabhāvato, sesānaṃ vāḷamigattā bhikkhūnaṃ paribandhavimocanatthaṃ paṭikkhittanti daṭṭhabbaṃ.
ติโกฎิปริสุทฺธนฺติ ทิฎฺฐสุตปริสงฺกิตสงฺขาตาหิ ตีหิ โกฎีหิ ตีหิ อากาเรหิ ตีหิ การเณหิ ปริสุทฺธํ, วิมุตฺตนฺติ อโตฺถฯ ตตฺถ อทิฎฺฐอสุตานิ จกฺขุวิญฺญาณโสตวิญฺญาณานํ อนารมฺมณภาวโต ชานิตพฺพานิฯ อปริสงฺกิตํ ปน กถํ ชานิตพฺพนฺติ อาห ‘‘อปริสงฺกิตํ ปนา’’ติอาทิ, ตีณิ ปริสงฺกิตานิ ญตฺวา เตสํ ปฎิปกฺขวเสน อปริสงฺกิตํ ชานิตพฺพนฺติ อโตฺถฯ อิทานิ ตานิ ตีณิ ปริสงฺกิตานิ จ เอวํ ปริสงฺกิเต สติ ภิกฺขูหิ กตฺตพฺพวิธิญฺจ เตน วิธินา อปริสงฺกิเต สติ กตฺตพฺพภาวญฺจ วิตฺถารโต ทเสฺสตุํ ‘‘กถ’’นฺติอาทิมาห ฯ ตตฺถ ทิสฺวา ปริสงฺกิตํ ทิฎฺฐปริสงฺกิตํ นามฯ สุตฺวา ปริสงฺกิตํ สุตปริสงฺกิตํ นามฯ อทิสฺวา อสุตฺวา ตเกฺกน อนุมาเนน ปริสงฺกิตํ ตทุภยวินิมุตฺตปริสงฺกิตํ นามฯ ตํ ติวิธมฺปิ ปริสงฺกิตสามเญฺญน เอกา โกฎิ โหติ, ตโต วิมุตฺตํ อปริสงฺกิตํ นามฯ เอวํ อทิฎฺฐํ อสุตํ อปริสงฺกิตํ มจฺฉมํสํ ติโกฎิปริสุทฺธํ โหติฯ
Tikoṭiparisuddhanti diṭṭhasutaparisaṅkitasaṅkhātāhi tīhi koṭīhi tīhi ākārehi tīhi kāraṇehi parisuddhaṃ, vimuttanti attho. Tattha adiṭṭhaasutāni cakkhuviññāṇasotaviññāṇānaṃ anārammaṇabhāvato jānitabbāni. Aparisaṅkitaṃ pana kathaṃ jānitabbanti āha ‘‘aparisaṅkitaṃ panā’’tiādi, tīṇi parisaṅkitāni ñatvā tesaṃ paṭipakkhavasena aparisaṅkitaṃ jānitabbanti attho. Idāni tāni tīṇi parisaṅkitāni ca evaṃ parisaṅkite sati bhikkhūhi kattabbavidhiñca tena vidhinā aparisaṅkite sati kattabbabhāvañca vitthārato dassetuṃ ‘‘katha’’ntiādimāha . Tattha disvā parisaṅkitaṃ diṭṭhaparisaṅkitaṃ nāma. Sutvā parisaṅkitaṃ sutaparisaṅkitaṃ nāma. Adisvā asutvā takkena anumānena parisaṅkitaṃ tadubhayavinimuttaparisaṅkitaṃ nāma. Taṃ tividhampi parisaṅkitasāmaññena ekā koṭi hoti, tato vimuttaṃ aparisaṅkitaṃ nāma. Evaṃ adiṭṭhaṃ asutaṃ aparisaṅkitaṃ macchamaṃsaṃ tikoṭiparisuddhaṃ hoti.
ชาลํ มจฺฉพนฺธนํฯ วาคุรา มิคพนฺธินีฯ กปฺปตีติ ยทิ เตสํ วจเนน สงฺกา นิวตฺตติ, วฎฺฎติ, น ตํ วจนํ เลสกปฺปํ กาตุํ วฎฺฎติฯ เตเนว วกฺขติ ‘‘ยตฺถ จ นิเพฺพมติโก โหติ, ตํ สพฺพํ กปฺปตี’’ติฯ ปวตฺตมํสนฺติ อาปณาทีสุ ปวตฺตํ วิกฺกายิกํ วา มตมํสํ วาฯ มงฺคลาทีนนฺติ อาทิ-สเทฺทน อาหุนปาหุนาทิเก สงฺคณฺหาติฯ ภิกฺขูนํเยว อตฺถาย อกตนฺติ เอตฺถ อฎฺฐานปฺปยุโตฺต เอว-สโทฺท, ภิกฺขูนํ อตฺถาย อกตเมวาติ สมฺพนฺธิตพฺพํ, ตสฺมา ภิกฺขูนญฺจ มงฺคลาทีนญฺจาติ มิเสฺสตฺวา กตมฺปิ น วตฺตตีติ เวทิตพฺพํฯ เกจิ ปน ‘‘ยถาฐิตวเสน อวธารณํ คเหตฺวา วฎฺฎตี’’ติ วทนฺติ, ตํ น สุนฺทรํฯ ยตฺถ จ นิเพฺพมติโก โหตีติ ภิกฺขูนํ อตฺถาย กเตปิ สเพฺพน สพฺพํ ปริสงฺกิตาภาวมาหฯ
Jālaṃ macchabandhanaṃ. Vāgurā migabandhinī. Kappatīti yadi tesaṃ vacanena saṅkā nivattati, vaṭṭati, na taṃ vacanaṃ lesakappaṃ kātuṃ vaṭṭati. Teneva vakkhati ‘‘yattha ca nibbematiko hoti, taṃ sabbaṃ kappatī’’ti. Pavattamaṃsanti āpaṇādīsu pavattaṃ vikkāyikaṃ vā matamaṃsaṃ vā. Maṅgalādīnanti ādi-saddena āhunapāhunādike saṅgaṇhāti. Bhikkhūnaṃyeva atthāya akatanti ettha aṭṭhānappayutto eva-saddo, bhikkhūnaṃ atthāya akatamevāti sambandhitabbaṃ, tasmā bhikkhūnañca maṅgalādīnañcāti missetvā katampi na vattatīti veditabbaṃ. Keci pana ‘‘yathāṭhitavasena avadhāraṇaṃ gahetvā vaṭṭatī’’ti vadanti, taṃ na sundaraṃ. Yattha ca nibbematiko hotīti bhikkhūnaṃ atthāya katepi sabbena sabbaṃ parisaṅkitābhāvamāha.
๓๙. ตเมวตฺถํ อาวิกาตุํ ‘‘สเจ ปนา’’ติอาทิ วุตฺตํฯ อิตเรสํ วฎฺฎตีติ อชานนฺตานํ วฎฺฎติ, ชานโตเวตฺถ อาปตฺติ โหตีติฯ เตเยวาติ เย อุทฺทิสฺส กตํ, เตเยวฯ อุทฺทิสฺส กตมํสปริโภคโต อกปฺปิยมํสปริโภเค วิเสสํ ทเสฺสตุํ ‘‘อกปฺปิยมํสํ ปนา’’ติอาทิ วุตฺตํฯ ปุริมสฺมิํ สจิตฺตกาปตฺติ, อิตรสฺมิํ อจิตฺตกาฯ เตนาห ‘‘อกปฺปิยมํสํ อชานิตฺวา ภุญฺชนฺตสฺสปิ อาปตฺติเยวา’’ติฯ ‘‘ปริโภคกาเล ปุจฺฉิตฺวา ปริภุญฺชิสฺสามีติ วา คเหตฺวา ปุจฺฉิตฺวาว ปริภุญฺชิตพฺพ’’นฺติ (วิ. สงฺค. อฎฺฐ. ๓๙) วจนโต อกปฺปิยมํสํ อชานิตฺวา ปฎิคฺคณฺหนฺตสฺส ปฎิคฺคหเณ อนาปตฺติ สิทฺธาฯ อชานิตฺวา ปริภุญฺชนฺตเสฺสว หิ อาปตฺติ วุตฺตาฯ วตฺตนฺติ วทนฺตีติ อิมินา อาปตฺติ นตฺถีติ ทเสฺสติฯ
39. Tamevatthaṃ āvikātuṃ ‘‘sace panā’’tiādi vuttaṃ. Itaresaṃ vaṭṭatīti ajānantānaṃ vaṭṭati, jānatovettha āpatti hotīti. Teyevāti ye uddissa kataṃ, teyeva. Uddissa katamaṃsaparibhogato akappiyamaṃsaparibhoge visesaṃ dassetuṃ ‘‘akappiyamaṃsaṃ panā’’tiādi vuttaṃ. Purimasmiṃ sacittakāpatti, itarasmiṃ acittakā. Tenāha ‘‘akappiyamaṃsaṃ ajānitvā bhuñjantassapi āpattiyevā’’ti. ‘‘Paribhogakāle pucchitvā paribhuñjissāmīti vā gahetvā pucchitvāva paribhuñjitabba’’nti (vi. saṅga. aṭṭha. 39) vacanato akappiyamaṃsaṃ ajānitvā paṭiggaṇhantassa paṭiggahaṇe anāpatti siddhā. Ajānitvā paribhuñjantasseva hi āpatti vuttā. Vattanti vadantīti iminā āpatti natthīti dasseti.
อิติ วินยสงฺคหสํวณฺณนาภูเต วินยาลงฺกาเร
Iti vinayasaṅgahasaṃvaṇṇanābhūte vinayālaṅkāre
มจฺฉมํสวินิจฺฉยกถาลงฺกาโร นาม
Macchamaṃsavinicchayakathālaṅkāro nāma
ฉโฎฺฐ ปริเจฺฉโทฯ
Chaṭṭho paricchedo.
