| Library / Tipiṭaka / ཏིཔིཊཀ • Tipiṭaka / ཝིནཡཝིནིཙྪཡ-ཊཱིཀཱ • Vinayavinicchaya-ṭīkā |
ལཀྑཎཀཐཱཝཎྞནཱ
Lakkhaṇakathāvaṇṇanā
༨༣༧. ཨིཏོཏི སཱདྷཱརཎཱསཱདྷཱརཎཀཐཱཡ པརཾ། སབྦགནྟི སབྦསིཀྑཱཔདསཱདྷཱརཎཾ། ཝདཏོ མེཏི ཝདཏོ མམ ཝཙནཾ། ནིབོདྷཐཱཏི ནིསཱམེཐ, ཨེཀགྒཙིཏྟཱ ཧུཏྭཱ སཀྐཙྩཾ སུཎཱཐཱཏི ཨཏྠོ།
837.Itoti sādhāraṇāsādhāraṇakathāya paraṃ. Sabbaganti sabbasikkhāpadasādhāraṇaṃ. Vadato meti vadato mama vacanaṃ. Nibodhathāti nisāmetha, ekaggacittā hutvā sakkaccaṃ suṇāthāti attho.
༨༣༨-༩. ‘‘ཝིཔཏྟི ཨཱཔཏྟི ཨནཱཔཏྟཱི’’ཏི པདཙྪེདོ། ‘‘ཨཱཎཏྟི ཨངྒ’’ནྟི པདཙྪེདོ། ཝཛྫཀམྨཔབྷེདཀནྟི ཝཛྫཔབྷེདཀཾ ཀམྨཔབྷེདཀཾ། ཏིཀདྭཡནྟི ཀུསལཏྟིཀཝེདནཱཏྟིཀདྭཡཾ། སབྦཏྠཱཏི ཨིདཾ པན སཏྟརསཝིདྷསབྦསཱདྷཱརཎལཀྑཎཾ། སབྦཏྠ སབྦེསུ སིཀྑཱཔདེསུ།
838-9. ‘‘Vipatti āpatti anāpattī’’ti padacchedo. ‘‘Āṇatti aṅga’’nti padacchedo. Vajjakammapabhedakanti vajjapabhedakaṃ kammapabhedakaṃ. Tikadvayanti kusalattikavedanāttikadvayaṃ. Sabbatthāti idaṃ pana sattarasavidhasabbasādhāraṇalakkhaṇaṃ. Sabbattha sabbesu sikkhāpadesu.
༨༤༠. ཨིདྷ ཨིམསྨིཾ སཏྟརསཝིདྷེ ཡཾ ལཀྑཎཾ པུབྦེ ཝུཏྟནཡཾ, ཡཉྩ ཨུཏྟཱནཾ, ཏཾ སབྦཾ ཝཛྫེཏྭཱ ཨཏྠཛོཏནཾ ཨཏྠཔྤཀཱསནཾ ཀརིསྶཱམཱིཏི ཡོཛནཱ།
840.Idha imasmiṃ sattarasavidhe yaṃ lakkhaṇaṃ pubbe vuttanayaṃ, yañca uttānaṃ, taṃ sabbaṃ vajjetvā atthajotanaṃ atthappakāsanaṃ karissāmīti yojanā.
༨༤༡. ནིདཱནཾ ནཱམ རཱཛགཧཱདིསིཀྑཱཔདཔཉྙཏྟིཊྛཱནབྷཱུཏཱནི སཏྟ ནགརཱནི, ཏཾ པུབྦེ དསྶིཏནྟི ཨཝསིཊྛཱནི དསྶེཏུམཱཧ ‘‘པུགྒལོ’’ཏིཨཱདི། པུགྒལོ ནཱམ ཀཏམོ? ཡཾ ཡཾ བྷིཀྑུནིཾ, བྷིཀྑུཉྩ ཨཱརབྦྷ སིཀྑཱཔདཾ པཉྙཏྟཾ, ཨཡཾ བྷིཀྑུནཱི ཙ བྷིཀྑུ ཙ སིཀྑཱཔདཔཉྙཏྟིཡཱ ཨཱདིཀམྨིཀོ པུགྒལོཏི ཝུཙྩཏཱིཏི ཡོཛནཱ།
841. Nidānaṃ nāma rājagahādisikkhāpadapaññattiṭṭhānabhūtāni satta nagarāni, taṃ pubbe dassitanti avasiṭṭhāni dassetumāha ‘‘puggalo’’tiādi. Puggalo nāma katamo? Yaṃ yaṃ bhikkhuniṃ, bhikkhuñca ārabbha sikkhāpadaṃ paññattaṃ, ayaṃ bhikkhunī ca bhikkhu ca sikkhāpadapaññattiyā ādikammiko puggaloti vuccatīti yojanā.
༨༤༢. དྷནིཡཱདཡོཏི ཨཱདི-སདྡེན སམྦཧུལཱ བྷིཀྑཱུ, ཝགྒུམུདཱཏཱིརིཡཱ བྷིཀྑཱུ, སེཡྻསཀོ, ཨུདཱཡཱི, ཨཱལ༹ཝཀཱ བྷིཀྑཱུ, ཚནྣོ, མེཏྟིཡབྷཱུམཛཀཱ, དེཝདཏྟོ, ཨསྶཛིཔུནབྦསུཀཱ བྷིཀྑཱུ, ཚབྦགྒིཡཱ བྷིཀྑཱུ, ཨུཔནནྡོ སཀྱཔུཏྟོ, ཨཉྙཏརོ བྷིཀྑུ, ཧཏྠཀོ སཀྱཔུཏྟོ, ཨནུརུདྡྷོ, སཏྟརསཝགྒིཡཱ བྷིཀྑཱུ, ཙཱུལ༹པནྠཀོ, བེལཊྛསཱིསོ, ཨཱཡསྨཱ ཨཱནནྡོ, སཱགཏཏྠེརོ, ཨརིཊྛོ བྷིཀྑུ, ཨཱཡསྨཱ ཨཱནནྡོཏི ཨིམེ ཨེཀཝཱིསཏི སངྒཧིཏཱ།
842.Dhaniyādayoti ādi-saddena sambahulā bhikkhū, vaggumudātīriyā bhikkhū, seyyasako, udāyī, āḷavakā bhikkhū, channo, mettiyabhūmajakā, devadatto, assajipunabbasukā bhikkhū, chabbaggiyā bhikkhū, upanando sakyaputto, aññataro bhikkhu, hatthako sakyaputto, anuruddho, sattarasavaggiyā bhikkhū, cūḷapanthako, belaṭṭhasīso, āyasmā ānando, sāgatatthero, ariṭṭho bhikkhu, āyasmā ānandoti ime ekavīsati saṅgahitā.
༨༤༣. ཐུལླནནྡཱདཡོཏི ཨཱདི-སདྡེན སུནྡརཱིནནྡཱ, ཚབྦགྒིཡཱ བྷིཀྑུནིཡོ, ཨཉྙཏརཱ བྷིཀྑུནཱི, ཙཎྜཀཱལཱི༹, སམྦཧུལཱ བྷིཀྑུནིཡོ, དྭེ བྷིཀྑུནིཡོཏི ཚཡིམེ སངྒཧིཏཱ། སབྦེཏི ཨུབྷཡཔཱཏིམོཀྑེ ཨཱདིཀམྨིཀཱ སབྦེ པུགྒལཱ།
843.Thullanandādayoti ādi-saddena sundarīnandā, chabbaggiyā bhikkhuniyo, aññatarā bhikkhunī, caṇḍakāḷī, sambahulā bhikkhuniyo, dve bhikkhuniyoti chayime saṅgahitā. Sabbeti ubhayapātimokkhe ādikammikā sabbe puggalā.
༨༤༤. ཝཏྠཱུཏི ཝཏྠུ ནཱམ སུདིནྣཱདིནོ ཏསྶ ཏསྶེཝ པུགྒལསྶ མེཐུནཱདིཀསྶ ཙ ཝཏྠུནོ སབྦཔྤཀཱརེན ཨཛ྄ཛྷཱཙཱརོ ཝཱིཏིཀྐམོ པཝུཙྩཏཱིཏི ཡོཛནཱ།
844.Vatthūti vatthu nāma sudinnādino tassa tasseva puggalassa methunādikassa ca vatthuno sabbappakārena ajjhācāro vītikkamo pavuccatīti yojanā.
༨༤༥-༦. ཀེཝལཱ མཱུལབྷཱུཏཱ པཉྙཏྟི། ཨནུ ཙ ཨནུཔྤནྣོ ཙ སབྦཏྠ ཙ པདེསོ ཙ ཨནྭནུཔྤནྣསབྦཏྠཔདེསཱ, ཏེཡེཝ པདཱནི ཨནྭནུཔྤནྣསབྦཏྠཔདེསཔདཱནི, ཏཱནི པུབྦཀཱནི ཡཱསཾ པཉྙཏྟཱིནཾ ཏཱ ཨནྭནུཔྤནྣསབྦཏྠཔདེསཔདཔུབྦིཀཱ། ཏཐེཝ སཱ པཉྙཏྟཱིཏི ཡོཛནཱ། ཨནུཔཉྙཏྟི ཨནུཔྤནྣཔཉྙཏྟི སབྦཏྠཔཉྙཏྟི པདེསཔཉྙཏྟི ཧོཏི། ཨེཀཏོ ཨུབྷཏོ པུབྦཱ ཀཐེཝ སཱ པཉྙཏྟཱིཏི ཡོཛནཱ། ཨེཀཏོཔདཾ ཨུབྷཏོཔདཉྩ པུབྦམསྶཱཏི ཨེཀཏོཨུབྷཏོཔུབྦཱ, ཨེཀཏོཔཉྙཏྟི ཨུབྷཏོཔཉྙཏྟཱིཏི ཝུཏྟཾ ཧོཏི།
845-6. Kevalā mūlabhūtā paññatti. Anu ca anuppanno ca sabbattha ca padeso ca anvanuppannasabbatthapadesā, teyeva padāni anvanuppannasabbatthapadesapadāni, tāni pubbakāni yāsaṃ paññattīnaṃ tā anvanuppannasabbatthapadesapadapubbikā. Tatheva sā paññattīti yojanā. Anupaññatti anuppannapaññatti sabbatthapaññatti padesapaññatti hoti. Ekato ubhato pubbā katheva sā paññattīti yojanā. Ekatopadaṃ ubhatopadañca pubbamassāti ekatoubhatopubbā, ekatopaññatti ubhatopaññattīti vuttaṃ hoti.
༨༤༧. ཏཏྠ ནཝདྷཱསུ པཉྙཏྟཱིསུ། པཉྙཏྟི ནཱམ ཀཏམཱཏི ཨཱཧ ‘‘ཡོ མེཐུན’’ནྟིཨཱདི། ‘‘ཡོ བྷིཀྑུ མེཐུནཾ དྷམྨཾ པཊིསེཝེཡྻཱ’’ཏི ཙ ‘‘ཡོ བྷིཀྑུ ཨདིནྣཾ ཨཱདིཡེཡྻཱ’’ཏི ཙ ཨེཝམཱདིཀཱ སིཀྑཱཔདསྶ མཱུལབྷཱུཏཱ པཉྙཏྟི ཧོཏཱིཏི ཡོཛནཱ།
847.Tattha navadhāsu paññattīsu. Paññatti nāma katamāti āha ‘‘yo methuna’’ntiādi. ‘‘Yo bhikkhu methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyyā’’ti ca ‘‘yo bhikkhu adinnaṃ ādiyeyyā’’ti ca evamādikā sikkhāpadassa mūlabhūtā paññatti hotīti yojanā.
༨༤༨. ཨིཙྩེཝམཱདིཀཱཏི ཨཱདི-སདྡེན ‘‘སིཀྑཾ ཨཔཙྩཀྑཱཡ དུབྦལྱཾ ཨནཱཝིཀཏྭཱ’’ཏི ཙ ‘‘གཱམཱ ཝཱ ཨརཉྙཱ ཝཱ’’ཏི ཙ ཨེཝམཱདཱིནཾ སངྒཧོ།
848.Iccevamādikāti ādi-saddena ‘‘sikkhaṃ apaccakkhāya dubbalyaṃ anāvikatvā’’ti ca ‘‘gāmā vā araññā vā’’ti ca evamādīnaṃ saṅgaho.
༨༤༩. ཝཛྫཀེ ཨནུཔྤནྣེཡེཝ པཉྙཏྟཱ ཨནུཔྤནྣཔཉྙཏྟི, སཱ ཨནུཔྤནྣཔཉྙཏྟི།
849. Vajjake anuppanneyeva paññattā anuppannapaññatti, sā anuppannapaññatti.
༨༥༠-༡. གུཎངྒུཎུཔཱཧནསིཀྑཱཔདེན སཧ ཙམྨཏྠརཎསིཀྑཱཔདཉྩ དྷུཝནྷཱནཾ དྷུཝནཧཱནསིཀྑཱཔདཾ, པཉྩཝགྒེན ཨུཔསམྤཱདནསིཀྑཱཔདཉྩཱཏི ཨེསཱ ཙཏུབྦིདྷཱ པཉྙཏྟི པདེསཔཉྙཏྟི ནཱམཱཏི ཝུཏྟཱཏི ཡོཛནཱ། མཛ྄ཛྷིམདེསསྨིཾཡེཝ ཧོཏཱིཏི མཛ྄ཛྷིམདེསསྨིཾཡེཝ ཨཱཔཏྟིཀརཱ ཧོཏི། ན ཨཉྙཏོཏི ན ཨཉྙཏྲ པཙྩནྟིམེསུ ཛནཔདེསུ དེསནྟརེ ཋཱནེ།
850-1. Guṇaṅguṇupāhanasikkhāpadena saha cammattharaṇasikkhāpadañca dhuvanhānaṃ dhuvanahānasikkhāpadaṃ, pañcavaggena upasampādanasikkhāpadañcāti esā catubbidhā paññatti padesapaññatti nāmāti vuttāti yojanā. Majjhimadesasmiṃyeva hotīti majjhimadesasmiṃyeva āpattikarā hoti. Na aññatoti na aññatra paccantimesu janapadesu desantare ṭhāne.
༨༥༢. ཨིཏོཏི ཙཏུབྦིདྷཔདེསཔཉྙཏྟིཏོ། ཨེཏྠཱཏི ཨིམསྨིཾ པཉྙཏྟིབྷེདེ། སཱདྷཱརཎདུཀཱདིཀནྟི སཱདྷཱརཎཔཉྙཏྟི ཨསཱདྷཱརཎཔཉྙཏྟི, ཨེཀཏོཔཉྙཏྟི ཨུབྷཏོཔཉྙཏྟཱིཏི དུཀདྭཡཾ། ཨཏྠཏོ ཨེཀམེཝཱཏི ཨཏྠཏོ ཨཉྙམཉྙསམཱནམེཝ། ཝིཔཏྟཱཔཏྟཱནཱཔཏྟིཝིནིཙྪཡོ ཝིཏྠཱརིཏོཏི ཨིདྷ ན དསྶིཏོ། ཨཡཾ པནེཏྠ སངྑེཔོ – ཝིཔཏྟཱིཏི སཱིལཨཱཙཱརདིཊྛིཨཱཛཱིཝཝིཔཏྟཱིནཾ ཨཉྙཏརཱ། ཨཱཔཏྟཱིཏི པུབྦཔཡོགཱདིཝསེན ཨཱཔཏྟིབྷེདོ། ཨནཱཔཏྟཱིཏི ཨཛཱནནཱདིཝསེན ཨནཱཔཏྟི།
852.Itoti catubbidhapadesapaññattito. Etthāti imasmiṃ paññattibhede. Sādhāraṇadukādikanti sādhāraṇapaññatti asādhāraṇapaññatti, ekatopaññatti ubhatopaññattīti dukadvayaṃ. Atthato ekamevāti atthato aññamaññasamānameva. Vipattāpattānāpattivinicchayo vitthāritoti idha na dassito. Ayaṃ panettha saṅkhepo – vipattīti sīlaācāradiṭṭhiājīvavipattīnaṃ aññatarā. Āpattīti pubbapayogādivasena āpattibhedo. Anāpattīti ajānanādivasena anāpatti.
༨༥༣. ཨཱཔཏྟི པན སཱཎཏྟིཀཱཔི ཧོཏི, ཨནཱཎཏྟིཀཱཔི ཧོཏཱིཏི ཡོཛནཱ། ‘‘ཨཱཎཏྟཱིཏི ཙ ནཱམེསཱ ཨཱཎཱཔནཱ’’ཏི ཨིམིནཱ ཨཱཎཏྟི-སདྡསྶ སབྷཱཝསཱདྷཱརཎཏྟཱཏི ཨིདྷཱཧ།
853. Āpatti pana sāṇattikāpi hoti, anāṇattikāpi hotīti yojanā. ‘‘Āṇattīti ca nāmesā āṇāpanā’’ti iminā āṇatti-saddassa sabhāvasādhāraṇattāti idhāha.
༨༥༤. སབྦསིཀྑཱཔདེསུཔི སབྦཱསཾ ཨཱཔཏྟཱིནཾ སབྦོ པན ཨངྒབྷེདོཔི ཝིབྷཱཝིནཱ ཉཱཏབྦོཏི ཡོཛནཱ།
854. Sabbasikkhāpadesupi sabbāsaṃ āpattīnaṃ sabbo pana aṅgabhedopi vibhāvinā ñātabboti yojanā.
༨༥༦. ‘‘སཱ ཙ ཨཀྲིཡསམུཊྛཱནཱ’’ཏི པདཙྪེདོ། ཀཱཡེན, ཝཱཙཱཡ ཝཱ དསཱཧབྦྷནྟརེ ཨཏིརེཀཙཱིཝརསྶ ཨནདྷིཊྛཱནེན ནིསྶགྒིཡཔཱཙིཏྟིཡཾ ཧོཏཱིཏི ‘‘པཋམེ ཀཐིནེ ཝིཡཱ’’ཏི ཨུདཱཧརཎཾ ཀཏཾ།
856. ‘‘Sā ca akriyasamuṭṭhānā’’ti padacchedo. Kāyena, vācāya vā dasāhabbhantare atirekacīvarassa anadhiṭṭhānena nissaggiyapācittiyaṃ hotīti ‘‘paṭhame kathine viyā’’ti udāharaṇaṃ kataṃ.
༨༥༧. ཀྲིཡཱཀྲིཡཏོ ཧོཏཱིཏི ཀིརིཡཏོ ཙ ཨཀིརིཡཏོ ཙ ཧོཏི། ཏཏྠ ཨུདཱཧརཎམཱཧ ‘‘ཙཱིཝརགྒཧཎེ ཝིཡཱ’’ཏི། ཨཉྙཱཏིཀཱཡ བྷིཀྑུནིཡཱ ཧཏྠཏོ ཙཱིཝརགྒཧཎཾ ཀྲིཡཱ, པཱརིཝཏྟཀསྶ ཨདཱནཾ ཨཀྲིཡཱཏི ཨེཝཾ ཀིརིཡཱཡ ཙེཝ ཨཀིརིཡཱཡ ཙ ཨིམཾ ཨཱཔཛྫཏི།
857.Kriyākriyato hotīti kiriyato ca akiriyato ca hoti. Tattha udāharaṇamāha ‘‘cīvaraggahaṇeviyā’’ti. Aññātikāya bhikkhuniyā hatthato cīvaraggahaṇaṃ kriyā, pārivattakassa adānaṃ akriyāti evaṃ kiriyāya ceva akiriyāya ca imaṃ āpajjati.
༨༥༨. སིཡཱ པན ཀརོནྟསྶ ཨཀརོནྟསྶཱཏི ཡཱ པན ཨཱཔཏྟི སིཡཱ ཀརོནྟསྶ, སིཡཱ ཨཀརོནྟསྶ ཧོཏི, ཨཡཾ སིཡཱ ཀིརིཡཏོ, སིཡཱ ཨཀིརིཡཏོ སམུཊྛཱཏི། སིཡཱཏི ཙ ཀདཱཙི-སདྡཏྠེ ནིཔཱཏོ། ཨཏྲོདཱཧརཎམཱཧ ‘‘རཱུཔིཡོགྒཧཎེ ཝིཡཱ’’ཏི། རཱུཔིཡསྶ ཨུགྒཧཎེ, ཨུགྒཎྷཱཔནེ སིཡཱ ཀདཱཙི ཀིརིཡཏོ སམུཊྛཱཏི, ཨུཔནིཀྑིཏྟསྶ སཱདིཡནེ ཀཱཡཝཱཙཱཧི ཀཱཏབྦསྶ ཨཀརཎེན ཀདཱཙི ཨཀརོནྟསྶ ཧོཏཱིཏི།
858.Siyā pana karontassa akarontassāti yā pana āpatti siyā karontassa, siyā akarontassa hoti, ayaṃ siyā kiriyato, siyā akiriyato samuṭṭhāti. Siyāti ca kadāci-saddatthe nipāto. Atrodāharaṇamāha ‘‘rūpiyoggahaṇe viyā’’ti. Rūpiyassa uggahaṇe, uggaṇhāpane siyā kadāci kiriyato samuṭṭhāti, upanikkhittassa sādiyane kāyavācāhi kātabbassa akaraṇena kadāci akarontassa hotīti.
༨༥༩. ཡཱ ཀརོཏོ ཨཀུབྦཏོ, ཀདཱཙི ཀརོནྟསྶ ཙ ཧོཏི, སཱ ཨཱཔཏྟི སིཡཱ ཀིརིཡཱཀིརིཡཏོ, སིཡཱ ཀིརིཡཏོཔི ཙ ཧོཏཱིཏི ཡོཛནཱ། ‘‘ཀུཊིཀཱརཱཔཏྟི ཝིཡཱ’’ཏི ཝཏྟབྦཾ། སཱ ཧི ཝཏྠུཾ དེསཱཔེཏྭཱ པམཱཎཱཏིཀྐནྟཾ ཀརོཏོ ཀིརིཡཏོ སམུཊྛཱཏི, ཨདེསཱཔེཏྭཱ པམཱཎཱཏིཀྐནྟཾ, པམཱཎཡུཏྟཾ ཝཱ ཀརོཏོ ཀིརིཡཱཀིརིཡཏོ སམུཊྛཱཏི།
859. Yā karoto akubbato, kadāci karontassa ca hoti, sā āpatti siyā kiriyākiriyato, siyā kiriyatopi ca hotīti yojanā. ‘‘Kuṭikārāpatti viyā’’ti vattabbaṃ. Sā hi vatthuṃ desāpetvā pamāṇātikkantaṃ karoto kiriyato samuṭṭhāti, adesāpetvā pamāṇātikkantaṃ, pamāṇayuttaṃ vā karoto kiriyākiriyato samuṭṭhāti.
༨༦༡. ཡཏོ ཨཱཔཏྟིཏོ། ཨཡཾ ཨཱཔཏྟི། སཉྙཱཡ ཀརཎབྷཱུཏཱཡ ཝིམོཀྑོ ཨེཏཱཡཱཏི སཉྙཱཝིམོཀྑཱ། ཨེཏྠ ཙ ཝཱིཏིཀྐམསཉྙཱ ཨཝིཛྫམཱནཱཔི ཨཱཔཏྟིཡཱ ཝིམུཙྩནསྶ སཱདྷཀཏམཊྛེན གཧིཏཱ། ཡཐཱ ཝུཊྛིཡཱ ཨབྷཱཝེན ཛཱཏཾ དུབྦྷིཀྑཾ ‘‘ཝུཊྛིཀཏ’’ནྟི ཝུཙྩཏི, ཨེཝཾསམྤདམིདཾ ཝེདིཏབྦཾ། ཨཡཾ སཙིཏྟཀཱཔཏྟི།
861.Yato āpattito. Ayaṃ āpatti. Saññāya karaṇabhūtāya vimokkho etāyāti saññāvimokkhā. Ettha ca vītikkamasaññā avijjamānāpi āpattiyā vimuccanassa sādhakatamaṭṭhena gahitā. Yathā vuṭṭhiyā abhāvena jātaṃ dubbhikkhaṃ ‘‘vuṭṭhikata’’nti vuccati, evaṃsampadamidaṃ veditabbaṃ. Ayaṃ sacittakāpatti.
༨༦༢-༤. ཨིཏརཱ པན ཨཙིཏྟཀཱཔཏྟི། ཝཱིཏིཀྐམསཉྙཱཡ ཨབྷཱཝེན ནཏྠི ཝིམོཀྑོ ཨེཏཱཡཱཏི ནོསཉྙཱཝིམོཀྑཱ། སུཙིཏྟེན སཝཱསནཀིལེསཔྤཧཱནེན, སཀལལོཀིཡལོཀུཏྟརཀུསལསམྤཡོགེན ཙ སུནྡརཙིཏྟེན བྷགཝཏཱ པཀཱསིཏཱ སབྦཱཝ ཨཱཔཏྟི ཙིཏྟསྶ ཝསེན དུཝིདྷཱ སིཡུནྟི ཡོཛནཱ། སཙིཏྟཀསམུཊྛཱནཝསེན པནཱཏི སཙིཏྟཀསམུཊྛཱནཝསེནེཝ། སཙིཏྟཀམིསྶཀཝིཝཛྫནཏྠཱཡ པན-སདྡོ ཨེཝཀཱརཏྠོ ཝུཏྟོ།
862-4.Itarā pana acittakāpatti. Vītikkamasaññāya abhāvena natthi vimokkho etāyāti nosaññāvimokkhā. Sucittena savāsanakilesappahānena, sakalalokiyalokuttarakusalasampayogena ca sundaracittena bhagavatā pakāsitā sabbāva āpatti cittassa vasena duvidhā siyunti yojanā. Sacittakasamuṭṭhānavasena panāti sacittakasamuṭṭhānavaseneva. Sacittakamissakavivajjanatthāya pana-saddo evakārattho vutto.
ཡཱ སཙིཏྟཀེཧི ཝཱ ཨཙིཏྟཀམིསྶཀསམུཊྛཱནཝསེན ཝཱ སམུཊྛཱཏི, ཨཡཾ ཨཙིཏྟཀཱ།
Yā sacittakehi vā acittakamissakasamuṭṭhānavasena vā samuṭṭhāti, ayaṃ acittakā.
༨༦༥. སུཝིཛྫེནཱཏི སོབྷམཱནཱཧི ཏཱིཧི ཝིཛྫཱཧི ཝཱ ཨཊྛཧི ཝཱ ཝིཛྫཱཧི སམནྣཱགཏཏྟཱ སུཝིཛྫེན། ཨནཝཛྫེནཱཏི སཝཱསནཀིལེསཱཝཛྫརཧིཏཏྟཱ ཨནཝཛྫེན བྷགཝཏཱ ། ལོཀཔཎྞཏྟིཝཛྫཏོ ལོཀཔཎྞཏྟིཝཛྫཝསེན སབྦཱཝ ཨཱཔཏྟིཡོ ཝཛྫཝསེན དུཝིདྷཱ དུཀཱ ཝུཏྟཱཏི ཡོཛནཱ།
865.Suvijjenāti sobhamānāhi tīhi vijjāhi vā aṭṭhahi vā vijjāhi samannāgatattā suvijjena. Anavajjenāti savāsanakilesāvajjarahitattā anavajjena bhagavatā . Lokapaṇṇattivajjato lokapaṇṇattivajjavasena sabbāva āpattiyo vajjavasena duvidhā dukā vuttāti yojanā.
༨༦༦. ཡསྶཱ སཙིཏྟཀེ པཀྑེ, ཙིཏྟཾ ཨཀུསལཾ སིཡཱཏི ཡསྶཱ སཙིཏྟཀཱཙིཏྟཀསམུཊྛཱནཱཡ ཨཙིཏྟཀཱཡ སུརཱཔཱནཱདིཨཱཔཏྟིཡཱ སཙིཏྟཀསམུཊྛཱནཔཀྑེ ཙིཏྟཾ ཨཀུསལམེཝ ཧོཏི, ཨཡཾ ལོཀཝཛྫཱ ནཱམཱཏི ཨཏྠོ། ཡསྶཱ པན སཙིཏྟཀསམུཊྛཱནཱཡ པཋམཔཱརཱཛིཀཱདིཨཱཔཏྟིཡཱ ཙིཏྟཾ ཨཀུསལམེཝ ཧོཏི, ཏསྶཱ ལོཀཝཛྫཏཱཡ ཝཏྟབྦམེཝ ནཏྠི། ཨཙིཏྟཀཱཔི ཝཱ ཨཱཔཏྟི སཙིཏྟཀཔཀྑེ ཀུསལཙིཏྟེ སཏི ལོཀཝཛྫཏཱཡ སིདྡྷཱཡ ཨཙིཏྟཀཔཀྑེཔི ལོཀཝཛྫོ ཧོཏི, ཀིམངྒཾ པན ཨཀུསལཙིཏྟེནེཝ ཨཱཔཛྫིཏབྦཱཡ ཨཱཔཏྟིཡཱ ལོཀཝཛྫཏཱཏི སཱ ཝིསུཾ ན ཝུཏྟཱ།
866.Yassā sacittake pakkhe, cittaṃ akusalaṃ siyāti yassā sacittakācittakasamuṭṭhānāya acittakāya surāpānādiāpattiyā sacittakasamuṭṭhānapakkhe cittaṃ akusalameva hoti, ayaṃ lokavajjā nāmāti attho. Yassā pana sacittakasamuṭṭhānāya paṭhamapārājikādiāpattiyā cittaṃ akusalameva hoti, tassā lokavajjatāya vattabbameva natthi. Acittakāpi vā āpatti sacittakapakkhe kusalacitte sati lokavajjatāya siddhāya acittakapakkhepi lokavajjo hoti, kimaṅgaṃ pana akusalacitteneva āpajjitabbāya āpattiyā lokavajjatāti sā visuṃ na vuttā.
ཡསྨཱ པན པཎྞཏྟིཝཛྫཱཡ ཝཏྠུཝཱིཏིཀྐམཝཛྫཱ སིཡཱ ཀུསལཾ, སིཡཱ ཨབྱཱཀཏཾ, ཏསྨཱ ཏསྶཱ སཙིཏྟཀཔཀྑེ ཙིཏྟཾ ཀུསལམེཝཱཏི ཨཡཾ ནིཡམོ ནཏྠཱིཏི ཨཱཧ ‘‘སེསཱ པཎྞཏྟིཝཛྫཀཱ’’ཏི། ‘‘པཎྞཏྟིཝཛྫཀཱ’’ཏི ཨིམིནཱ ཙ ལཀྑཎེན ཝཏྠུཝིཛཱནནཙིཏྟེན སཙིཏྟཀཔཀྑེ ཙིཏྟཾ སིཡཱ ཀུསལཾ, སིཡཱ ཨཀུསལཾ, སིཡཱ ཨབྱཱཀཏཾ, ཏསྨཱ ཏསྶཱ སཙིཏྟཀཔཀྑེ ཙིཏྟཾ ཨཀུསལམེཝཱཏི ཨཡཾ ནིཡམོ ནཏྠཱིཏི ཨཱཧ།
Yasmā pana paṇṇattivajjāya vatthuvītikkamavajjā siyā kusalaṃ, siyā abyākataṃ, tasmā tassā sacittakapakkhe cittaṃ kusalamevāti ayaṃ niyamo natthīti āha ‘‘sesā paṇṇattivajjakā’’ti. ‘‘Paṇṇattivajjakā’’ti iminā ca lakkhaṇena vatthuvijānanacittena sacittakapakkhe cittaṃ siyā kusalaṃ, siyā akusalaṃ, siyā abyākataṃ, tasmā tassā sacittakapakkhe cittaṃ akusalamevāti ayaṃ niyamo natthīti āha.
༨༦༧. ཀཱཡདྭཱརེན ཨཱཔཛྫིཏབྦཱ ཀཱཡཀམྨཾ། ཨུབྷཡཏྠ ཨཱཔཛྫིཏབྦཱ ཏདུབྷཡཾ ཀཱཡཀམྨཾ ཝཙཱིཀམྨཾ། མནོདྭཱརེ ཨཱཔཏྟི ནཱམ ནཏྠཱིཏི མནོཀམྨཾ ན ཝུཏྟཾ། ‘‘མནོདྭཱརེ ཨཱཔཏྟི ནཱམ ནཏྠཱིཏི ཙ ཨིདཾ ཡེབྷུཡྻཝསེན ཝུཏྟཾ ཨུཔནིཀྑིཏྟསཱདིཡནཱདཱིསུ མནོདྭཱརེཔི ཨཱཔཏྟིསམྦྷཝཏོ’’ཏི ཨཱཙརིཡཱ།
867. Kāyadvārena āpajjitabbā kāyakammaṃ. Ubhayattha āpajjitabbā tadubhayaṃ kāyakammaṃ vacīkammaṃ. Manodvāre āpatti nāma natthīti manokammaṃ na vuttaṃ. ‘‘Manodvāre āpatti nāma natthīti ca idaṃ yebhuyyavasena vuttaṃ upanikkhittasādiyanādīsu manodvārepi āpattisambhavato’’ti ācariyā.
༨༦༨-༩. ཀུསལཱདིཏིཀདྭཡནྟི ཀུསལཏྟིཀཉྩེཝ ཝེདནཱཏྟིཀཉྩ། ཨཱཔཏྟིཾ ཨཱཔཛྫནྟོ ཀུསལཱཀུསལཙིཏྟོ, ཏཐཱ ཨབྱཱཀཏཙིཏྟོ ཝཱ ཧུཏྭཱ ཨཱཔཛྫཏཱིཏི ཡོཛནཱ།
868-9.Kusalāditikadvayanti kusalattikañceva vedanāttikañca. Āpattiṃ āpajjanto kusalākusalacitto, tathā abyākatacitto vā hutvā āpajjatīti yojanā.
དུཀྑཱདིསཾཡུཏོཏི ཨཱདི-སདྡེན ཨུཔེཀྑཱཝེདནཱསམངྒིནོ སངྒཧོ། ཨེཝཾ སནྟེཔི སབྦསིཀྑཱཔདེསུ ཨཀུསལཙིཏྟཝསེན ཨེཀཾ ཙིཏྟཾ, ཀུསལཱབྱཱཀཏཝསེན དྭེ ཙིཏྟཱནི, སབྦེསཾ ཝསེན ཏཱིཎི ཙིཏྟཱནི། དུཀྑཝེདནཱཝསེན ཨེཀཱ ཝེདནཱ, སུཁཨུཔེཀྑཱཝསེན དྭེ, སབྦཱསཾ ཝསེན ཏིསྶོ ཝེདནཱཏི ཨཡམེཝ བྷེདོ ལབྦྷཏི, ན ཨཉྙོ བྷེདོ།
Dukkhādisaṃyutoti ādi-saddena upekkhāvedanāsamaṅgino saṅgaho. Evaṃ santepi sabbasikkhāpadesu akusalacittavasena ekaṃ cittaṃ, kusalābyākatavasena dve cittāni, sabbesaṃ vasena tīṇi cittāni. Dukkhavedanāvasena ekā vedanā, sukhaupekkhāvasena dve, sabbāsaṃ vasena tisso vedanāti ayameva bhedo labbhati, na añño bhedo.
ཀུསལཏྟིཀཾ སཙེཔི གཧིཏཾ, ན པན སབྦེསམེཝ ཙིཏྟཱནཾ ཝསེན ལབྦྷཏི, ཨཐ ཁོ ཨཱཔཏྟིསམུཊྛཱཔཀཱནཾ བཱཏྟིཾསཙིཏྟཱནམེཝ ཝསེན ལབྦྷཏི། བཱཏྟིཾསེཝ ཧི ཙིཏྟཱནི ཨཱཔཏྟིསམུཊྛཱཔཀཱནི། དྭཱདས ཨཀུསལཱནི, ཨཊྛ ཀཱམཱཝཙརཀུསལཱནི, དས ཀཱམཱཝཙརཀིརིཡཙིཏྟཱནི, ཀུསལཏོ, ཀིརིཡཏོ ཙ དྭེ ཨབྷིཉྙཱཙིཏྟཱནི ཙཱཏི ཨེཝཾ བཱཏྟིཾསཙིཏྟེཧི སམུཊྛིཏཱཔི ཨཱཔཏྟི ཨཀུསལཱ ཝཱ ཧོཏི ཨབྱཱཀཏཱ ཝཱ, ནཏྠི ཨཱཔཏྟི ཀུསལཾ། ཡཐཱཧ སམཐཀྑནྡྷཀེ ‘‘ཨཱཔཏྟཱདྷིཀརཎཾ སིཡཱ ཨཀུསལཾ སིཡཱ ཨབྱཱཀཏཾ, ནཏྠི ཨཱཔཏྟཱདྷིཀརཎཾ ཀུསལ’’ནྟི (ཙཱུལ༹ཝ॰ ༢༢༢; པརི॰ ༣༠༣)། ཨཡཾ པན པཱཋོ པཎྞཏྟིཝཛྫཾཡེཝ སནྡྷཱཡ ཝུཏྟོ, ན ལོཀཝཛྫཾ། ཡསྨིཉྷི པཐཝིཁཎནབྷཱུཏགཱམཔཱཏབྱཏཱདིཀེ ཨཱཔཏྟཱདྷིཀརཎེ ཀུསལཙིཏྟཾ ཨངྒཾ ཧོཏི, ཏསྨིཉྩ སཏི ན སཀྐཱ ཝཏྟུཾ ‘‘ནཏྠི ཨཱཔཏྟཱདྷིཀརཎཾ ཀུསལ’’ནྟི། ཏསྨཱ ནཡིདཾ ཨངྒཔཧོནཀཙིཏྟཾ སནྡྷཱཡ ཝུཏྟཾ། ཡཾ ཏཱཝ ཨཱཔཏྟཱདྷིཀརཎཾ ལོཀཝཛྫཾ, ཏཾ ཨེཀནྟཏོ ཨཀུསལམེཝ། ཏཏྠ ‘‘སིཡཱ ཨཀུསལ’’ནྟི ཝིཀཔྤོ ནཏྠི། ཡཾ པན པཎྞཏྟིཝཛྫཾ, ཏཾ ཡསྨཱ སཉྩིཙྩ ‘‘ཨིམཾ ཨཱཔཏྟིཾ ཝཱིཏིཀྐམཱམཱི’’ཏི ཝཱིཏིཀྐམནྟསྶེཝ ཨཀུསལཾ ཧོཏི, ཨསཉྩིཙྩ པན ཀིཉྩི ཨཛཱནནྟསྶ སཧསེཡྻཱདིཝསེན ཨཱཔཛྫནཏོ ཨབྱཱཀཏཾ ཧོཏི, ཏསྨཱ ཏཏྠ སཉྩིཙྩཱསཉྩིཙྩཝསེན ཨིམཾ ཝིཀཔྤབྷཱཝཾ སནྡྷཱཡ ཨིདཾ ཝུཏྟཾ ‘‘ཨཱཔཏྟཱདྷིཀརཎཾ སིཡཱ ཨཀུསལཾ སིཡཱ ཨབྱཱཀཏཾ, ནཏྠི ཨཱཔཏྟཱདྷིཀརཎཾ ཀུསལ’’ནྟི། སཙེ པན ‘‘ཡཾ ཀུསལཙིཏྟོ ཨཱཔཛྫཏི, ཨིདཾ ཝུཙྩཏི ཨཱཔཏྟཱདྷིཀརཎཾ ཀུསལ’’ནྟི ཝདེཡྻ, ཨཙིཏྟཀཱནཾ ཨེལ༹ཀལོམཔདསོདྷམྨཱདིསམུཊྛཱནཱནམྤི ཀུསལཙིཏྟཾ ཨཱཔཛྫེཡྻ, ན ཙ ཏཏྠ ཝིཛྫམཱནམྤི ཀུསལཙིཏྟཾ ཨཱཔཏྟིཡཱ ཨངྒཾ, ཀཱཡཝཙཱིཝིཉྙཏྟིཝསེན པན ཙལིཏཔཝཏྟཱནཾ ཀཱཡཝཱཙཱནཾ ཨཉྙཏརམེཝ ཨངྒཾ, ཏཉྩ རཱུཔཀྑནྡྷཔརིཡཱཔནྣཏྟཱ ཨབྱཱཀཏནྟི།
Kusalattikaṃ sacepi gahitaṃ, na pana sabbesameva cittānaṃ vasena labbhati, atha kho āpattisamuṭṭhāpakānaṃ bāttiṃsacittānameva vasena labbhati. Bāttiṃseva hi cittāni āpattisamuṭṭhāpakāni. Dvādasa akusalāni, aṭṭha kāmāvacarakusalāni, dasa kāmāvacarakiriyacittāni, kusalato, kiriyato ca dve abhiññācittāni cāti evaṃ bāttiṃsacittehi samuṭṭhitāpi āpatti akusalā vā hoti abyākatā vā, natthi āpatti kusalaṃ. Yathāha samathakkhandhake ‘‘āpattādhikaraṇaṃ siyā akusalaṃ siyā abyākataṃ, natthi āpattādhikaraṇaṃ kusala’’nti (cūḷava. 222; pari. 303). Ayaṃ pana pāṭho paṇṇattivajjaṃyeva sandhāya vutto, na lokavajjaṃ. Yasmiñhi pathavikhaṇanabhūtagāmapātabyatādike āpattādhikaraṇe kusalacittaṃ aṅgaṃ hoti, tasmiñca sati na sakkā vattuṃ ‘‘natthi āpattādhikaraṇaṃ kusala’’nti. Tasmā nayidaṃ aṅgapahonakacittaṃ sandhāya vuttaṃ. Yaṃ tāva āpattādhikaraṇaṃ lokavajjaṃ, taṃ ekantato akusalameva. Tattha ‘‘siyā akusala’’nti vikappo natthi. Yaṃ pana paṇṇattivajjaṃ, taṃ yasmā sañcicca ‘‘imaṃ āpattiṃ vītikkamāmī’’ti vītikkamantasseva akusalaṃ hoti, asañcicca pana kiñci ajānantassa sahaseyyādivasena āpajjanato abyākataṃ hoti, tasmā tattha sañciccāsañciccavasena imaṃ vikappabhāvaṃ sandhāya idaṃ vuttaṃ ‘‘āpattādhikaraṇaṃ siyā akusalaṃ siyā abyākataṃ, natthi āpattādhikaraṇaṃ kusala’’nti. Sace pana ‘‘yaṃ kusalacitto āpajjati, idaṃ vuccati āpattādhikaraṇaṃ kusala’’nti vadeyya, acittakānaṃ eḷakalomapadasodhammādisamuṭṭhānānampi kusalacittaṃ āpajjeyya, na ca tattha vijjamānampi kusalacittaṃ āpattiyā aṅgaṃ, kāyavacīviññattivasena pana calitapavattānaṃ kāyavācānaṃ aññatarameva aṅgaṃ, tañca rūpakkhandhapariyāpannattā abyākatanti.
༨༧༠. ཨིདཾ ཏུ ལཀྑཎནྟི ཨིདཾ ནིདཱནཱདིསཱདྷཱརཎཝིནིཙྪཡལཀྑཎཾ།
870.Idaṃ tu lakkhaṇanti idaṃ nidānādisādhāraṇavinicchayalakkhaṇaṃ.
༨༧༡. ‘‘ཏརུ’’ནྟིཨཱདིགཱཐཱ པུབྦེ ཝུཏྟཏྠཱཝ། ཨཡཾ པན ཝིསེསོ – ཏཏྠ ‘‘དྭཡངྐུར’’ནྟི ཝུཏྟཾ, ཨིདྷ ‘‘ཙཏུསྶིཁ’’ནྟི། ཏཏྠ ‘‘དྭཡངྐུར’’ནྟི ལོཀཝཛྫཔཎྞཏྟིཝཛྫཱནཾ གཧཎཾ , ཨིདྷ ཙཏུསྶིཁནྟི ཙཏུནྣཾ ཝིཔཏྟཱིནཾ། ཙཏྟཱརོ སཱིཁཱ ཨངྐུརཱ ཨེཏསྶཱཏི ཝིགྒཧོ། ཏཏྠ ཝིཔཏྟི ‘‘སཏྟཕལ’’ནྟི སཏྟཕལེསུ ཨནྟོགདྷཱ, ཨིདྷ ཝིཔཏྟིཊྛཱནེ ཝཛྫཾ གཧེཏྭཱ སཏྟཕལཱནི།
871.‘‘Taru’’ntiādigāthā pubbe vuttatthāva. Ayaṃ pana viseso – tattha ‘‘dvayaṅkura’’nti vuttaṃ, idha ‘‘catussikha’’nti. Tattha ‘‘dvayaṅkura’’nti lokavajjapaṇṇattivajjānaṃ gahaṇaṃ , idha catussikhanti catunnaṃ vipattīnaṃ. Cattāro sīkhā aṅkurā etassāti viggaho. Tattha vipatti ‘‘sattaphala’’nti sattaphalesu antogadhā, idha vipattiṭṭhāne vajjaṃ gahetvā sattaphalāni.
༨༧༢. ཨནུཏྟརཏཾ གཏཾ ཨཏྟནཱ ཨུཏྟརསྶ ཨུཏྟམསྶ ཀསྶཙི ཨཝིཛྫམཱནཏྟཱ ཨིམཾ ཨུཏྟརཾ ཨུཏྟརཾ ནཱམ པཀརཎཾ ཡོ ཐེརནཝམཛ྄ཛྷིམེསུ ཨཉྙཏརོ པརིཡཱཔུཎཱཏི པཱཋསྶ པགུཎཝཱཙུགྒཏཀརཎེན ཨདྷཱིཡཏི, པརིཔུཙྪཏི ཨཏྠཉྩ ཨཏྠཝཎྞནཾ སུཏྭཱ སཀྐཙྩཾ ཨུགྒཧེཏྭཱ མནསཱ པེཀྑིཏྭཱ པཉྙཱཡ སུཔྤཊིཝིཛ྄ཛྷིཏྭཱ དྷཱརེཏི, སོ ཙ བྷིཀྑུ ཙ-སདྡེན ཨེཝམེཝ ཝིནཡཝིནིཙྪཡེ ཡོ བྷིཀྑུ ཡུཏྟོ, སོ ཙ ཀཱཡཝཱཙཝིནཡེ ཀཱཡཝཱཙཱཝཱིཏིཀྐམཱནཾ ཝིནཡནེ སཾཝརཎེ ཝིནཡེ ཝིནཡཔིཊཀེ ཨནུཏྟརཏཾ ཨུཔཡཱཏི ཨཏྟནོ ཨུཏྟརིཏརསྶ ཨཝིཛྫམཱནཏཾ ཨུཔགཙྪཏི། ཨེཏྠ ཀཱརཎམཱཧ ‘‘ཨུཏྟརཏོ’’ཏི, པགུཎཝཱཙུགྒཏཀརཎེན ཨདྷཱིཏེན ཨཏྠཝཎྞནཾ སུཏྭཱ དྷཱརཎེན སུཊྛུ དྷཱརིཏེན ཨིམིནཱ ཨུཏྟརཔཀརཎེན ཧེཏུབྷཱུཏེནཱཏི ཨཏྠོ།
872.Anuttarataṃ gataṃ attanā uttarassa uttamassa kassaci avijjamānattā imaṃ uttaraṃ uttaraṃ nāma pakaraṇaṃ yo theranavamajjhimesu aññataro pariyāpuṇāti pāṭhassa paguṇavācuggatakaraṇena adhīyati, paripucchati atthañca atthavaṇṇanaṃ sutvā sakkaccaṃ uggahetvā manasā pekkhitvā paññāya suppaṭivijjhitvā dhāreti, so ca bhikkhu ca-saddena evameva vinayavinicchaye yo bhikkhu yutto, so ca kāyavācavinaye kāyavācāvītikkamānaṃ vinayane saṃvaraṇe vinaye vinayapiṭake anuttarataṃ upayāti attano uttaritarassa avijjamānataṃ upagacchati. Ettha kāraṇamāha ‘‘uttarato’’ti, paguṇavācuggatakaraṇena adhītena atthavaṇṇanaṃ sutvā dhāraṇena suṭṭhu dhāritena iminā uttarapakaraṇena hetubhūtenāti attho.
ཨིཏི ཨུཏྟརེ ལཱིནཏྠཔཀཱསནིཡཱ
Iti uttare līnatthapakāsaniyā
ལཀྑཎཀཐཱཝཎྞནཱ ནིཊྛིཏཱ།
Lakkhaṇakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
