Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / সুত্তনিপাত-অট্ঠকথা • Suttanipāta-aṭṭhakathā

১০. কোকালিকসুত্তৰণ্ণনা

10. Kokālikasuttavaṇṇanā

এৰং মে সুতন্তি কোকালিকসুত্তং। কা উপ্পত্তি? ইমস্স সুত্তস্স উপ্পত্তি অত্থৰণ্ণনাযমেৰ আৰি ভৰিস্সতি। অত্থৰণ্ণনায চস্স এৰং মে সুতন্তিআদি ৰুত্তনযমেৰ। অথ খো কোকালিকোতি এত্থ পন কো অযং কোকালিকো, কস্মা চ উপসঙ্কমীতি? ৰুচ্চতে – অযং কির কোকালিকরট্ঠে কোকালিকনগরে কোকালিকসেট্ঠিস্স পুত্তো পব্বজিত্ৰা পিতরা কারাপিতে ৰিহারেযেৰ পটিৰসতি ‘‘চূল়কোকালিকো’’তি নামেন, ন দেৰদত্তস্স সিস্সো। সো হি ব্রাহ্মণপুত্তো ‘‘মহাকোকালিকো’’তি পঞ্ঞাযি।

Evaṃme sutanti kokālikasuttaṃ. Kā uppatti? Imassa suttassa uppatti atthavaṇṇanāyameva āvi bhavissati. Atthavaṇṇanāya cassa evaṃ me sutantiādi vuttanayameva. Atha kho kokālikoti ettha pana ko ayaṃ kokāliko, kasmā ca upasaṅkamīti? Vuccate – ayaṃ kira kokālikaraṭṭhe kokālikanagare kokālikaseṭṭhissa putto pabbajitvā pitarā kārāpite vihāreyeva paṭivasati ‘‘cūḷakokāliko’’ti nāmena, na devadattassa sisso. So hi brāhmaṇaputto ‘‘mahākokāliko’’ti paññāyi.

ভগৰতি কির সাৰত্থিযং ৰিহরন্তে দ্ৰে অগ্গসাৰকা পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং জনপদচারিকং চরমানা উপকট্ঠায ৰস্সূপনাযিকায ৰিৰেকৰাসং ৰসিতুকামা তে ভিক্খূ উয্যোজেত্ৰা অত্তনো পত্তচীৰরমাদায তস্মিং জনপদে তং নগরং পত্ৰা তং ৰিহারং অগমংসু। তত্থ তে কোকালিকেন সদ্ধিং সম্মোদিত্ৰা তং আহংসু – ‘‘আৰুসো, মযং ইধ তেমাসং ৰসিস্সাম, মা কস্সচি আরোচেয্যাসী’’তি। সো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৰা তেমাসে অতীতে ইতরদিৰসং পগেৰ নগরং পৰিসিত্ৰা আরোচেসি – ‘‘তুম্হে অগ্গসাৰকে ইধাগন্ত্ৰা ৰসমানে ন জানিত্থ, ন তে কোচি পচ্চযেনাপি নিমন্তেতী’’তি। নগরৰাসিনো ‘‘কস্মা নো, ভন্তে, নারোচযিত্থা’’তি। কিং আরোচিতেন, কিং নাদ্দসথ দ্ৰে ভিক্খূ ৰসন্তে, ননু এতে অগ্গসাৰকাতি। তে খিপ্পং সন্নিপতিত্ৰা সপ্পিগুল়ৰত্থাদীনি আনেত্ৰা কোকালিকস্স পুরতো নিক্খিপিংসু। সো চিন্তেসি – ‘‘পরমপ্পিচ্ছা অগ্গসাৰকা ‘পযুত্তৰাচায উপ্পন্নো লাভো’তি ঞত্ৰা ন সাদিযিস্সন্তি, অসাদিযন্তা অদ্ধা ‘আৰাসিকস্স দেথা’তি ভণিস্সন্তি, হন্দাহং ইমং লাভং গাহাপেত্ৰা গচ্ছামী’’তি । সো তথা অকাসি, থেরা দিস্ৰাৰ পযুত্তৰাচায উপ্পন্নভাৰং ঞত্ৰা ‘‘ইমে পচ্চযা নেৰ অম্হাকং ন কোকালিকস্স ৰট্টন্তী’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘আৰাসিকস্স দেথা’’তি অৰত্ৰা পটিক্খিপিত্ৰা পক্কমিংসু। তেন কোকালিকো ‘‘কথঞ্হি নাম অত্তনা অগ্গণ্হন্তা ময্হম্পি ন দাপেসু’’ন্তি দোমনস্সং উপ্পাদেসি।

Bhagavati kira sāvatthiyaṃ viharante dve aggasāvakā pañcamattehi bhikkhusatehi saddhiṃ janapadacārikaṃ caramānā upakaṭṭhāya vassūpanāyikāya vivekavāsaṃ vasitukāmā te bhikkhū uyyojetvā attano pattacīvaramādāya tasmiṃ janapade taṃ nagaraṃ patvā taṃ vihāraṃ agamaṃsu. Tattha te kokālikena saddhiṃ sammoditvā taṃ āhaṃsu – ‘‘āvuso, mayaṃ idha temāsaṃ vasissāma, mā kassaci āroceyyāsī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā temāse atīte itaradivasaṃ pageva nagaraṃ pavisitvā ārocesi – ‘‘tumhe aggasāvake idhāgantvā vasamāne na jānittha, na te koci paccayenāpi nimantetī’’ti. Nagaravāsino ‘‘kasmā no, bhante, nārocayitthā’’ti. Kiṃ ārocitena, kiṃ nāddasatha dve bhikkhū vasante, nanu ete aggasāvakāti. Te khippaṃ sannipatitvā sappiguḷavatthādīni ānetvā kokālikassa purato nikkhipiṃsu. So cintesi – ‘‘paramappicchā aggasāvakā ‘payuttavācāya uppanno lābho’ti ñatvā na sādiyissanti, asādiyantā addhā ‘āvāsikassa dethā’ti bhaṇissanti, handāhaṃ imaṃ lābhaṃ gāhāpetvā gacchāmī’’ti . So tathā akāsi, therā disvāva payuttavācāya uppannabhāvaṃ ñatvā ‘‘ime paccayā neva amhākaṃ na kokālikassa vaṭṭantī’’ti cintetvā ‘‘āvāsikassa dethā’’ti avatvā paṭikkhipitvā pakkamiṃsu. Tena kokāliko ‘‘kathañhi nāma attanā aggaṇhantā mayhampi na dāpesu’’nti domanassaṃ uppādesi.

তে ভগৰতো সন্তিকং অগমংসু। ভগৰা চ পৰারেত্ৰা সচে অত্তনা জনপদচারিকং ন গচ্ছতি, অগ্গসাৰকে পেসেতি – ‘‘চরথ, ভিক্খৰে, চারিকং বহুজনহিতাযা’’তিআদীনি (মহাৰ॰ ৩২) ৰত্ৰা । ইদমাচিণ্ণং তথাগতানং। তেন খো পন সমযেন অত্তনা অগন্তুকামো হোতি। অথ খো ইমে পুনদেৰ উয্যোজেসি – ‘‘গচ্ছথ, ভিক্খৰে, চরথ চারিক’’ন্তি। তে পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং চারিকং চরমানা অনুপুব্বেন তস্মিং রট্ঠে তমেৰ নগরং অগমংসু। নাগরা থেরে সঞ্জানিত্ৰা সহ পরিক্খারেহি দানং সজ্জেত্ৰা নগরমজ্ঝে মণ্ডপং কত্ৰা দানং অদংসু, থেরানঞ্চ পরিক্খারে উপনামেসুং। থেরা গহেত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘস্স অদংসু। তং দিস্ৰা কোকালিকো চিন্তেসি – ‘‘ইমে পুব্বে অপ্পিচ্ছা অহেসুং, ইদানি লোভাভিভূতা পাপিচ্ছা জাতা, পুব্বেপি অপ্পিচ্ছসন্তুট্ঠপৰিৰিত্তসদিসা মঞ্ঞে, ইমে পাপিচ্ছা অসন্তগুণপরিদীপকা পাপভিক্খূ’’তি। সো থেরে উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘আৰুসো, তুম্হে পুব্বে অপ্পিচ্ছা সন্তুট্ঠা পৰিৰিত্তা ৰিয অহুৰত্থ, ইদানি পনত্থ পাপভিক্খূ জাতা’’তি ৰত্ৰা পত্তচীৰরমাদায তাৰদেৰ তরমানরূপো নিক্খমিত্ৰা গন্ত্ৰা ‘‘ভগৰতো এতমত্থং আরোচেস্সামী’’তি সাৰত্থাভিমুখো গন্ত্ৰা অনুপুব্বেন ভগৰন্তং উপসঙ্কমি। অযমেত্থ কোকালিকো, ইমিনা কারণেন উপসঙ্কমি। তেন ৰুত্তং ‘‘অথ খো কোকালিকো ভিক্খু যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমী’’তিআদি।

Te bhagavato santikaṃ agamaṃsu. Bhagavā ca pavāretvā sace attanā janapadacārikaṃ na gacchati, aggasāvake peseti – ‘‘caratha, bhikkhave, cārikaṃ bahujanahitāyā’’tiādīni (mahāva. 32) vatvā . Idamāciṇṇaṃ tathāgatānaṃ. Tena kho pana samayena attanā agantukāmo hoti. Atha kho ime punadeva uyyojesi – ‘‘gacchatha, bhikkhave, caratha cārika’’nti. Te pañcamattehi bhikkhusatehi saddhiṃ cārikaṃ caramānā anupubbena tasmiṃ raṭṭhe tameva nagaraṃ agamaṃsu. Nāgarā there sañjānitvā saha parikkhārehi dānaṃ sajjetvā nagaramajjhe maṇḍapaṃ katvā dānaṃ adaṃsu, therānañca parikkhāre upanāmesuṃ. Therā gahetvā bhikkhusaṅghassa adaṃsu. Taṃ disvā kokāliko cintesi – ‘‘ime pubbe appicchā ahesuṃ, idāni lobhābhibhūtā pāpicchā jātā, pubbepi appicchasantuṭṭhapavivittasadisā maññe, ime pāpicchā asantaguṇaparidīpakā pāpabhikkhū’’ti. So there upasaṅkamitvā ‘‘āvuso, tumhe pubbe appicchā santuṭṭhā pavivittā viya ahuvattha, idāni panattha pāpabhikkhū jātā’’ti vatvā pattacīvaramādāya tāvadeva taramānarūpo nikkhamitvā gantvā ‘‘bhagavato etamatthaṃ ārocessāmī’’ti sāvatthābhimukho gantvā anupubbena bhagavantaṃ upasaṅkami. Ayamettha kokāliko, iminā kāraṇena upasaṅkami. Tena vuttaṃ ‘‘atha kho kokāliko bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkamī’’tiādi.

ভগৰা তং তুরিততুরিতং আগচ্ছন্তং দিস্ৰাৰ আৰজ্জেত্ৰা অঞ্ঞাসি – ‘‘অগ্গসাৰকে অক্কোসিতুকামো আগতো’’তি। ‘‘সক্কা নু খো পটিসেধেতু’’ন্তি চ আৰজ্জেন্তো ‘‘ন সক্কা, থেরেসু অপরজ্ঝিত্ৰা আগতো, একংসেন পদুমনিরযে উপ্পজ্জিস্সতী’’তি অদ্দস। এৰং দিস্ৰাপি পন ‘‘সারিপুত্তমোগ্গল্লানেপি নাম গরহন্তং সুত্ৰা ন নিসেধেতী’’তি পরূপৰাদমোচনত্থং অরিযূপৰাদস্স মহাসাৰজ্জভাৰদস্সনত্থঞ্চ ‘‘মা হেৰ’’ন্তিআদিনা নযেন তিক্খত্তুং পটিসেধেসি। তত্থ মা হেৰন্তি মা এৰমাহ, মা এৰং অভণীতি অত্থো। পেসলাতি পিযসীলা। সদ্ধাযিকোতি সদ্ধাগমকরো, পসাদাৰহোতি ৰুত্তং হোতি। পচ্চযিকোতি পচ্চযকরো, ‘‘এৰমেত’’ন্তি সন্নিট্ঠাৰহোতি ৰুত্তং হোতি।

Bhagavā taṃ turitaturitaṃ āgacchantaṃ disvāva āvajjetvā aññāsi – ‘‘aggasāvake akkositukāmo āgato’’ti. ‘‘Sakkā nu kho paṭisedhetu’’nti ca āvajjento ‘‘na sakkā, theresu aparajjhitvā āgato, ekaṃsena padumaniraye uppajjissatī’’ti addasa. Evaṃ disvāpi pana ‘‘sāriputtamoggallānepi nāma garahantaṃ sutvā na nisedhetī’’ti parūpavādamocanatthaṃ ariyūpavādassa mahāsāvajjabhāvadassanatthañca ‘‘mā heva’’ntiādinā nayena tikkhattuṃ paṭisedhesi. Tattha mā hevanti mā evamāha, mā evaṃ abhaṇīti attho. Pesalāti piyasīlā. Saddhāyikoti saddhāgamakaro, pasādāvahoti vuttaṃ hoti. Paccayikoti paccayakaro, ‘‘evameta’’nti sanniṭṭhāvahoti vuttaṃ hoti.

অচিরপক্কন্তস্সাতি পক্কন্তস্স সতো ন চিরেনেৰ সব্বো কাযো ফুটো অহোসীতি কেসগ্গমত্তম্পি ওকাসং অৰজ্জেত্ৰা সকলসরীরং অট্ঠীনি ভিন্দিত্ৰা উগ্গতাহি পীল়কাহি অজ্ঝোত্থটং অহোসি। তত্থ যস্মা বুদ্ধানুভাৰেন তথারূপং কম্মং বুদ্ধানং সম্মুখীভাৰে ৰিপাকং ন দেতি, দস্সনূপচারে পন ৰিজহিতমত্তে দেতি, তস্মা তস্স অচিরপক্কন্তস্স পীল়কা উট্ঠহিংসু। তেনেৰ ৰুত্তং ‘‘অচিরপক্কন্তস্স চ কোকালিকস্সা’’তি। অথ কস্মা তত্থেৰ ন অট্ঠাসীতি চে? কম্মানুভাৰেন। ওকাসকতঞ্হি কম্মং অৰস্সং ৰিপচ্চতি, তং তস্স তত্থ ঠাতুং ন দেতি। সো কম্মানুভাৰেন চোদিযমানো উট্ঠাযাসনা পক্কামি। কল়াযমত্তিযোতি চণকমত্তিযো । বেলুৰসলাটুকমত্তিযোতি তরুণবেলুৰমত্তিযো। পভিজ্জিংসূতি ভিজ্জিংসু। তাসু ভিন্নাসু সকলসরীরং পনসপক্কং ৰিয অহোসি। সো পক্কেন গত্তেন অনযব্যসনং পত্ৰা দুক্খাভিভূতো জেতৰনদ্ৰারকোট্ঠকে সযি। অথ ধম্মস্সৰনত্থং আগতাগতা মনুস্সা তং দিস্ৰা ‘‘ধি কোকালিক, ধি কোকালিক, অযুত্তমকাসি, অত্তনোযেৰ মুখং নিস্সায অনযব্যসনং পত্তোসী’’তি আহংসু। তেসং সুত্ৰা আরক্খদেৰতা ধিক্কারং অকংসু, আরক্খদেৰতানং আকাসট্ঠদেৰতাতি ইমিনা উপাযেন যাৰ অকনিট্ঠভৰনা একধিক্কারো উদপাদি।

Acirapakkantassāti pakkantassa sato na cireneva sabbo kāyo phuṭo ahosīti kesaggamattampi okāsaṃ avajjetvā sakalasarīraṃ aṭṭhīni bhinditvā uggatāhi pīḷakāhi ajjhotthaṭaṃ ahosi. Tattha yasmā buddhānubhāvena tathārūpaṃ kammaṃ buddhānaṃ sammukhībhāve vipākaṃ na deti, dassanūpacāre pana vijahitamatte deti, tasmā tassa acirapakkantassa pīḷakā uṭṭhahiṃsu. Teneva vuttaṃ ‘‘acirapakkantassa ca kokālikassā’’ti. Atha kasmā tattheva na aṭṭhāsīti ce? Kammānubhāvena. Okāsakatañhi kammaṃ avassaṃ vipaccati, taṃ tassa tattha ṭhātuṃ na deti. So kammānubhāvena codiyamāno uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Kaḷāyamattiyoti caṇakamattiyo . Beluvasalāṭukamattiyoti taruṇabeluvamattiyo. Pabhijjiṃsūti bhijjiṃsu. Tāsu bhinnāsu sakalasarīraṃ panasapakkaṃ viya ahosi. So pakkena gattena anayabyasanaṃ patvā dukkhābhibhūto jetavanadvārakoṭṭhake sayi. Atha dhammassavanatthaṃ āgatāgatā manussā taṃ disvā ‘‘dhi kokālika, dhi kokālika, ayuttamakāsi, attanoyeva mukhaṃ nissāya anayabyasanaṃ pattosī’’ti āhaṃsu. Tesaṃ sutvā ārakkhadevatā dhikkāraṃ akaṃsu, ārakkhadevatānaṃ ākāsaṭṭhadevatāti iminā upāyena yāva akaniṭṭhabhavanā ekadhikkāro udapādi.

তদা চ তুরূ নাম ভিক্খু কোকালিকস্স উপজ্ঝাযো অনাগামিফলং পত্ৰা সুদ্ধাৰাসেসু নিব্বত্তো হোতি। সোপি সমাপত্তিযা ৰুট্ঠিতো তং ধিক্কারং সুত্ৰা আগম্ম কোকালিকং ওৰদি সারিপুত্তমোগ্গল্লানেসু চিত্তপ্পসাদজননত্থং। সো তস্সাপি ৰচনং অগ্গহেত্ৰা অঞ্ঞদত্থু তমেৰ অপরাধেত্ৰা কালং কত্ৰা পদুমনিরযে উপ্পজ্জি। তেনাহ – ‘‘অথ খো কোকালিকো ভিক্খু তেনেৰাবাধেন…পে॰… আঘাতেত্ৰা’’তি।

Tadā ca turū nāma bhikkhu kokālikassa upajjhāyo anāgāmiphalaṃ patvā suddhāvāsesu nibbatto hoti. Sopi samāpattiyā vuṭṭhito taṃ dhikkāraṃ sutvā āgamma kokālikaṃ ovadi sāriputtamoggallānesu cittappasādajananatthaṃ. So tassāpi vacanaṃ aggahetvā aññadatthu tameva aparādhetvā kālaṃ katvā padumaniraye uppajji. Tenāha – ‘‘atha kho kokāliko bhikkhu tenevābādhena…pe… āghātetvā’’ti.

অথ খো ব্রহ্মা সহম্পতীতি কো অযং ব্রহ্মা, কস্মা চ ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা এতদৰোচাতি? অযং কস্সপস্স ভগৰতো সাসনে সহকো নাম ভিক্খু অনাগামী হুত্ৰা সুদ্ধাৰাসেসু উপ্পন্নো, তত্থ নং ‘‘সহম্পতি ব্রহ্মা’’তি সঞ্জানন্তি। সো পন ‘‘অহং ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা পদুমনিরযং কিত্তেস্সামি, ততো ভগৰা ভিক্খূনং আরোচেস্সতি। কথানুসন্ধিকুসলা ভিক্খূ তত্থাযুপ্পমাণং পুচ্ছিস্সন্তি, ভগৰা আচিক্খন্তো অরিযূপৰাদে আদীনৰং পকাসেস্সতী’’তি ইমিনা কারণেন ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা এতদৰোচ। ভগৰা তথেৰ অকাসি, অঞ্ঞতরোপি ভিক্খু পুচ্ছি। তেন চ পুট্ঠো ‘‘সেয্যথাপি ভিক্খূ’’তিআদিমাহ।

Atha kho brahmā sahampatīti ko ayaṃ brahmā, kasmā ca bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavocāti? Ayaṃ kassapassa bhagavato sāsane sahako nāma bhikkhu anāgāmī hutvā suddhāvāsesu uppanno, tattha naṃ ‘‘sahampati brahmā’’ti sañjānanti. So pana ‘‘ahaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā padumanirayaṃ kittessāmi, tato bhagavā bhikkhūnaṃ ārocessati. Kathānusandhikusalā bhikkhū tatthāyuppamāṇaṃ pucchissanti, bhagavā ācikkhanto ariyūpavāde ādīnavaṃ pakāsessatī’’ti iminā kāraṇena bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca. Bhagavā tatheva akāsi, aññataropi bhikkhu pucchi. Tena ca puṭṭho ‘‘seyyathāpi bhikkhū’’tiādimāha.

তত্থ ৰীসতিখারিকোতি মাগধকেন পত্থেন চত্তারো পত্থা কোসলরট্ঠে একো পত্থো হোতি, তেন পত্থেন চত্তারো পত্থা আল়্হকং, চত্তারি আল়্হকানি দোণং, চতুদোণা মানিকা, চতুমানিকা খারী, তায খারিযা ৰীসতিখারিকো। তিলৰাহোতি তিলসকটং। অব্বুদো নিরযোতি অব্বুদো নাম কোচি পচ্চেকনিরযো নত্থি, অৰীচিম্হিযেৰ অব্বুদগণনায পচ্চনোকাসো পন ‘‘অব্বুদো নিরযো’’তি ৰুত্তো। এস নযো নিরব্বুদাদীসু।

Tattha vīsatikhārikoti māgadhakena patthena cattāro patthā kosalaraṭṭhe eko pattho hoti, tena patthena cattāro patthā āḷhakaṃ, cattāri āḷhakāni doṇaṃ, catudoṇā mānikā, catumānikā khārī, tāya khāriyā vīsatikhāriko. Tilavāhoti tilasakaṭaṃ. Abbudo nirayoti abbudo nāma koci paccekanirayo natthi, avīcimhiyeva abbudagaṇanāya paccanokāso pana ‘‘abbudo nirayo’’ti vutto. Esa nayo nirabbudādīsu.

তত্থ ৰস্সগণনাপি এৰং ৰেদিতব্বা – যথেৰ হি সতং সতসহস্সানি কোটি হোতি, এৰং সতং সতসহস্সকোটিযো পকোটি নাম হোতি, সতং সতসহস্সপকোটিযো কোটিপ্পকোটি নাম, সতং সতসহস্সকোটিপ্পকোটিযো নহুতং, সতং সতসহস্সনহুতানি নিন্নহুতং, সতং সতসহস্সনিন্নহুতানি একং অব্বুদং, ততো ৰীসতিগুণং নিরব্বুদং। এস নযো সব্বত্থ। কেচি পন ‘‘তত্থ তত্থ পরিদেৰনানত্তেনপি কম্মকরণনানত্তেনপি ইমানি নামানি লদ্ধানী’’তি ৰদন্তি, অপরে ‘‘সীতনরকা এৰ এতে’’তি।

Tattha vassagaṇanāpi evaṃ veditabbā – yatheva hi sataṃ satasahassāni koṭi hoti, evaṃ sataṃ satasahassakoṭiyo pakoṭi nāma hoti, sataṃ satasahassapakoṭiyo koṭippakoṭi nāma, sataṃ satasahassakoṭippakoṭiyo nahutaṃ, sataṃ satasahassanahutāni ninnahutaṃ, sataṃ satasahassaninnahutāni ekaṃ abbudaṃ, tato vīsatiguṇaṃ nirabbudaṃ. Esa nayo sabbattha. Keci pana ‘‘tattha tattha paridevanānattenapi kammakaraṇanānattenapi imāni nāmāni laddhānī’’ti vadanti, apare ‘‘sītanarakā eva ete’’ti.

অথাপরন্তি তদত্থৰিসেসত্থদীপকং গাথাবন্ধং সন্ধায ৰুত্তং। পাঠৰসেন ৰুত্তৰীসতিগাথাসু হি এত্থ ‘‘সতং সহস্সান’’ন্তি অযমেকা এৰ গাথা ৰুত্তত্থদীপিকা, সেসা ৰিসেসত্থদীপিকা এৰ, অৰসানে গাথাদ্ৰযমেৰ পন মহাঅট্ঠকথাযং ৰিনিচ্ছিতপাঠে নত্থি। তেনাৰোচুম্হ ‘‘ৰীসতিগাথাসূ’’তি।

Athāparanti tadatthavisesatthadīpakaṃ gāthābandhaṃ sandhāya vuttaṃ. Pāṭhavasena vuttavīsatigāthāsu hi ettha ‘‘sataṃ sahassāna’’nti ayamekā eva gāthā vuttatthadīpikā, sesā visesatthadīpikā eva, avasāne gāthādvayameva pana mahāaṭṭhakathāyaṃ vinicchitapāṭhe natthi. Tenāvocumha ‘‘vīsatigāthāsū’’ti.

৬৬৩. তত্থ কুঠারীতি অত্তচ্ছেদকট্ঠেন কুঠারিসদিসা ফরুসৰাচা। ছিন্দতীতি কুসলমূলসঙ্খাতং অত্তনো মূলংযেৰ নিকন্ততি।

663. Tattha kuṭhārīti attacchedakaṭṭhena kuṭhārisadisā pharusavācā. Chindatīti kusalamūlasaṅkhātaṃ attano mūlaṃyeva nikantati.

৬৬৪. নিন্দিযন্তি নিন্দিতব্বং। তং ৰা নিন্দতি যো পসংসিযোতি যো উত্তমট্ঠেন পসংসারহো পুগ্গলো, তং ৰা সো পাপিচ্ছতাদীনি আরোপেত্ৰা গরহতি। ৰিচিনাতীতি উপচিনাতি। কলিন্তি অপরাধং।

664.Nindiyanti ninditabbaṃ. Taṃ vā nindati yo pasaṃsiyoti yo uttamaṭṭhena pasaṃsāraho puggalo, taṃ vā so pāpicchatādīni āropetvā garahati. Vicinātīti upacināti. Kalinti aparādhaṃ.

৬৬৫. অযং কলীতি অযং অপরাধো। অক্খেসূতি জূতকীল়নঅক্খেসু। সব্বস্সাপি সহাপি অত্তনাতি সব্বেন অত্তনো ধনেনপি অত্তনাপি সদ্ধিং। সুগতেসূপি সুট্ঠু গতত্তা, সুন্দরঞ্চ ঠানং গতত্তা সুগতনামকেসু বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধসাৰকেসু। মনং পদোসযেতি যো মনং পদূসেয্য। তস্সাযং মনোপদোসো এৰ মহত্তরো কলীতি ৰুত্তং হোতি।

665.Ayaṃ kalīti ayaṃ aparādho. Akkhesūti jūtakīḷanaakkhesu. Sabbassāpi sahāpi attanāti sabbena attano dhanenapi attanāpi saddhiṃ. Sugatesūpi suṭṭhu gatattā, sundarañca ṭhānaṃ gatattā sugatanāmakesu buddhapaccekabuddhasāvakesu. Manaṃ padosayeti yo manaṃ padūseyya. Tassāyaṃ manopadoso eva mahattaro kalīti vuttaṃ hoti.

৬৬৬. কস্মা? যস্মা সতং সহস্সানং…পে॰… পাপকং, যস্মা ৰস্সগণনায এত্তকো সো কালো, যং কালং অরিযগরহী ৰাচং মনঞ্চ পণিধায পাপকং নিরযং উপেতি, তত্থ পচ্চতীতি ৰুত্তং হোতি। ইদঞ্হি সঙ্খেপেন পদুমনিরযে আযুপ্পমাণং।

666. Kasmā? Yasmā sataṃ sahassānaṃ…pe… pāpakaṃ, yasmā vassagaṇanāya ettako so kālo, yaṃ kālaṃ ariyagarahīvācaṃ manañca paṇidhāya pāpakaṃ nirayaṃ upeti, tattha paccatīti vuttaṃ hoti. Idañhi saṅkhepena padumaniraye āyuppamāṇaṃ.

৬৬৭. ইদানি অপরেনপি নযেন ‘‘অযমেৰ মহত্তরো কলি, যো সুগতেসু মনং পদূসযে’’তি ইমমত্থং ৰিভাৰেন্তো ‘‘অভূতৰাদী’’তি আদিমাহ। তত্থ অভূতৰাদীতি অরিযূপৰাদৰসেন অলিকৰাদী। নিরযন্তি পদুমাদিং। পেচ্চ সমা ভৰন্তীতি ইতো পটিগন্ত্ৰা নিরযূপপত্তিযা সমা ভৰন্তি। পরত্থাতি পরলোকে।

667. Idāni aparenapi nayena ‘‘ayameva mahattaro kali, yo sugatesu manaṃ padūsaye’’ti imamatthaṃ vibhāvento ‘‘abhūtavādī’’ti ādimāha. Tattha abhūtavādīti ariyūpavādavasena alikavādī. Nirayanti padumādiṃ. Pecca samā bhavantīti ito paṭigantvā nirayūpapattiyā samā bhavanti. Paratthāti paraloke.

৬৬৮. কিঞ্চ ভিয্যো – যো অপ্পদুট্ঠস্সাতি। তত্থ মনোপদোসাভাৰেন অপ্পদুট্ঠো, অৰিজ্জামলাভাৰেন সুদ্ধো, পাপিচ্ছাভাৰেন অনঙ্গণোতি ৰেদিতব্বো। অপ্পদুট্ঠত্তা ৰা সুদ্ধস্স, সুদ্ধত্তা অনঙ্গণস্সাতি এৰম্পেত্থ যোজেতব্বং।

668. Kiñca bhiyyo – yo appaduṭṭhassāti. Tattha manopadosābhāvena appaduṭṭho, avijjāmalābhāvena suddho, pāpicchābhāvena anaṅgaṇoti veditabbo. Appaduṭṭhattā vā suddhassa, suddhattā anaṅgaṇassāti evampettha yojetabbaṃ.

৬৬৯. এৰং সুগতেসু মনোপদোসস্স মহত্তরকলিভাৰং সাধেত্ৰা ইদানি ৰারিতৰত্থুগাথা নাম চুদ্দস গাথা আহ। ইমা কির কোকালিকং মীযমানমেৰ ওৰদন্তেনাযস্মতা মহামোগ্গল্লানেন ৰুত্তা, ‘‘মহাব্রহ্মুনা’’তি একে। তাসং ইমিনা সুত্তেন সদ্ধিং একসঙ্গহত্থং অযমুদ্দেসো ‘‘যো লোভগুণে অনুযুত্তো’’তিআদি। তত্থ পঠমগাথায তাৰ ‘‘গুণো’’তি নিদ্দিট্ঠত্তা অনেকক্খত্তুং পৰত্তত্তা ৰা লোভোযেৰ লোভগুণো, তণ্হাযেতং অধিৰচনং। অৰদঞ্ঞূতি অৰচনঞ্ঞূ বুদ্ধানম্পি ওৰাদং অগ্গহণেন। মচ্ছরীতি পঞ্চৰিধমচ্ছরিযেন। পেসুণিযং অনুযুত্তোতি অগ্গসাৰকানং ভেদকামতায। সেসং পাকটমেৰ। ইদং ৰুত্তং হোতি – যো, আৰুসো কোকালিক, তুম্হাদিসো অনুযুত্তলোভতণ্হায লোভগুণে অনুযুত্তো অস্সদ্ধো কদরিযো অৰদঞ্ঞূ মচ্ছরী পেসুণিযং অনুযুত্তো, সো ৰচসা পরিভাসতি অঞ্ঞং অভাসনেয্যম্পি পুগ্গলং। তেন তং ৰদামি ‘‘মুখদুগ্গা’’তি গাথাত্তযং।

669. Evaṃ sugatesu manopadosassa mahattarakalibhāvaṃ sādhetvā idāni vāritavatthugāthā nāma cuddasa gāthā āha. Imā kira kokālikaṃ mīyamānameva ovadantenāyasmatā mahāmoggallānena vuttā, ‘‘mahābrahmunā’’ti eke. Tāsaṃ iminā suttena saddhiṃ ekasaṅgahatthaṃ ayamuddeso ‘‘yo lobhaguṇe anuyutto’’tiādi. Tattha paṭhamagāthāya tāva ‘‘guṇo’’ti niddiṭṭhattā anekakkhattuṃ pavattattā vā lobhoyeva lobhaguṇo, taṇhāyetaṃ adhivacanaṃ. Avadaññūti avacanaññū buddhānampi ovādaṃ aggahaṇena. Maccharīti pañcavidhamacchariyena. Pesuṇiyaṃ anuyuttoti aggasāvakānaṃ bhedakāmatāya. Sesaṃ pākaṭameva. Idaṃ vuttaṃ hoti – yo, āvuso kokālika, tumhādiso anuyuttalobhataṇhāya lobhaguṇe anuyutto assaddho kadariyo avadaññū maccharī pesuṇiyaṃ anuyutto, so vacasā paribhāsati aññaṃ abhāsaneyyampi puggalaṃ. Tena taṃ vadāmi ‘‘mukhaduggā’’ti gāthāttayaṃ.

৬৭০. তস্সাযং অনুত্তানপদত্থো – মুখদুগ্গ মুখৰিসম, ৰিভূত ৰিগতভূত, অলিকৰাদি, অনরিয অসপ্পুরিস, ভূনহু ভূতিহনক, ৰুড্ঢিনাসক, পুরিসন্ত অন্তিমপুরিস, কলি অলক্খিপুরিস, অৰজাত বুদ্ধস্স অৰজাতপুত্ত।

670. Tassāyaṃ anuttānapadattho – mukhadugga mukhavisama, vibhūta vigatabhūta, alikavādi, anariya asappurisa, bhūnahu bhūtihanaka, vuḍḍhināsaka, purisanta antimapurisa, kali alakkhipurisa, avajāta buddhassa avajātaputta.

৬৭১. রজমাকিরসীতি কিলেসরজং অত্তনি পক্খিপসি। পপতন্তি সোব্ভং। ‘‘পপাত’’ন্তিপি পাঠো, সো এৰত্থো। ‘‘পপদ’’ন্তিপি পাঠো, মহানিরযন্তি অত্থো।

671.Rajamākirasīti kilesarajaṃ attani pakkhipasi. Papatanti sobbhaṃ. ‘‘Papāta’’ntipi pāṭho, so evattho. ‘‘Papada’’ntipi pāṭho, mahānirayanti attho.

৬৭২. এতি হতন্তি এত্থ -ইতি নিপাতো, ন্তি তং কুসলাকুসলকম্মং। অথ ৰা হতন্তি গতং পটিপন্নং, উপচিতন্তি অত্থো। সুৰামীতি সামি তস্স কম্মস্স কতত্তা। সো হি তং কম্মং লভতেৰ, নাস্স তং নস্সতীতি ৰুত্তং হোতি। যস্মা চ লভতি, তস্মা দুক্খং মন্দো…পে॰… কিব্বিসকারী

672.Eti hatanti ettha ha-iti nipāto, tanti taṃ kusalākusalakammaṃ. Atha vā hatanti gataṃ paṭipannaṃ, upacitanti attho. Suvāmīti sāmi tassa kammassa katattā. So hi taṃ kammaṃ labhateva, nāssa taṃ nassatīti vuttaṃ hoti. Yasmā ca labhati, tasmā dukkhaṃ mando…pe… kibbisakārī.

৬৭৩. ইদানি যং দুক্খং মন্দো পস্সতি, তং পকাসেন্তো ‘‘অযোসঙ্কুসমাহতট্ঠান’’ন্তিআদিমাহ। তত্থ পুরিমউপড্ঢগাথায তাৰ অত্থো – যং তং অযোসঙ্কুসমাহতট্ঠানং সন্ধায ভগৰতা ‘‘তমেনং, ভিক্খৰে, নিরযপালা পঞ্চৰিধবন্ধনং নাম কারণং করোন্তী’’তি (ম॰ নি॰ ৩.২৫০; অ॰ নি॰ ৩.৩৬) ৰুত্তং, তং উপেতি, এৰং উপেন্তো চ তত্থেৰ আদিত্তায লোহপথৰিযা নিপজ্জাপেত্ৰা নিরযপালেহি পঞ্চসু ঠানেসু আকোটিযমানং তত্তং খিলসঙ্খাতং তিণ্হধারমযসূলমুপেতি, যং সন্ধায ভগৰতা ৰুত্তং ‘‘তত্তং অযোখিলং হত্থে গমেন্তী’’তিআদি। ততো পরা উপড্ঢগাথা অনেকানি ৰস্সসহস্সানি তত্থ পচ্চিত্ৰা পক্কাৰসেসানুভৰনত্থং অনুপুব্বেন খারোদকনদীতীরং গতস্স যং তং ‘‘তত্তং অযোগুল়ং মুখে পক্খিপন্তি, তত্তং তম্বলোহং মুখে আসিঞ্চন্তী’’তি ৰুত্তং, তং সন্ধায ৰুত্তং। তত্থ অযোতি লোহং। গুল়সন্নিভন্তি বেলুৰসণ্ঠানং। অযোগহণেন চেত্থ তম্বলোহং, ইতরেন অযোগুল়ং ৰেদিতব্বং। পতিরূপন্তি কতকম্মানুরূপং।

673. Idāni yaṃ dukkhaṃ mando passati, taṃ pakāsento ‘‘ayosaṅkusamāhataṭṭhāna’’ntiādimāha. Tattha purimaupaḍḍhagāthāya tāva attho – yaṃ taṃ ayosaṅkusamāhataṭṭhānaṃ sandhāya bhagavatā ‘‘tamenaṃ, bhikkhave, nirayapālā pañcavidhabandhanaṃ nāma kāraṇaṃ karontī’’ti (ma. ni. 3.250; a. ni. 3.36) vuttaṃ, taṃ upeti, evaṃ upento ca tattheva ādittāya lohapathaviyā nipajjāpetvā nirayapālehi pañcasu ṭhānesu ākoṭiyamānaṃ tattaṃ khilasaṅkhātaṃ tiṇhadhāramayasūlamupeti, yaṃ sandhāya bhagavatā vuttaṃ ‘‘tattaṃ ayokhilaṃ hatthe gamentī’’tiādi. Tato parā upaḍḍhagāthā anekāni vassasahassāni tattha paccitvā pakkāvasesānubhavanatthaṃ anupubbena khārodakanadītīraṃ gatassa yaṃ taṃ ‘‘tattaṃ ayoguḷaṃ mukhe pakkhipanti, tattaṃ tambalohaṃ mukhe āsiñcantī’’ti vuttaṃ, taṃ sandhāya vuttaṃ. Tattha ayoti lohaṃ. Guḷasannibhanti beluvasaṇṭhānaṃ. Ayogahaṇena cettha tambalohaṃ, itarena ayoguḷaṃ veditabbaṃ. Patirūpanti katakammānurūpaṃ.

৬৭৪. ততো পরাসু গাথাসু ন হি ৰগ্গূতি ‘‘গণ্হথ, পহরথা’’তিআদীনি ৰদন্তা নিরযপালা মধুরৰাচং ন ৰদন্তি। নাভিজৰন্তীতি ন সুমুখভাৰেন অভিমুখা জৰন্তি, ন সুমুখা উপসঙ্কমন্তি, অনযব্যসনমাৰহন্তা এৰ উপসঙ্কমন্তীতি ৰুত্তং হোতি। ন তাণমুপেন্তীতি তাণং লেণং পটিসরণং হুত্ৰা ন উপগচ্ছন্তি, গণ্হন্তা হনন্তা এৰ উপেন্তীতি ৰুত্তং হোতি। অঙ্গারে সন্থতে সযন্তীতি অঙ্গারপব্বতং আরোপিতা সমানা অনেকানি ৰস্সসহস্সানি সন্থতে অঙ্গারে সেন্তি। গিনিসম্পজ্জলিতন্তি সমন্ততো জলিতং সব্বদিসাসু চ সম্পজ্জলিতং অগ্গিং। পৰিসন্তীতি মহানিরযে পক্খিত্তা সমানা ওগাহন্তি। মহানিরযো নাম যো সো ‘‘চতুক্কণ্ণো’’তি (অ॰ নি॰ ৩.৩৬) ৰুত্তো, নং যোজনসতে ঠত্ৰা পস্সতং অক্খীনি ভিজ্জন্তি।

674. Tato parāsu gāthāsu na hi vaggūti ‘‘gaṇhatha, paharathā’’tiādīni vadantā nirayapālā madhuravācaṃ na vadanti. Nābhijavantīti na sumukhabhāvena abhimukhā javanti, na sumukhā upasaṅkamanti, anayabyasanamāvahantā eva upasaṅkamantīti vuttaṃ hoti. Na tāṇamupentīti tāṇaṃ leṇaṃ paṭisaraṇaṃ hutvā na upagacchanti, gaṇhantā hanantā eva upentīti vuttaṃ hoti. Aṅgāre santhate sayantīti aṅgārapabbataṃ āropitā samānā anekāni vassasahassāni santhate aṅgāre senti. Ginisampajjalitanti samantato jalitaṃ sabbadisāsu ca sampajjalitaṃ aggiṃ. Pavisantīti mahāniraye pakkhittā samānā ogāhanti. Mahānirayo nāma yo so ‘‘catukkaṇṇo’’ti (a. ni. 3.36) vutto, naṃ yojanasate ṭhatvā passataṃ akkhīni bhijjanti.

৬৭৫. জালেন চ ওনহিযানাতি অযোজালেন পলিৰেঠেত্ৰা মিগলুদ্দকা মিগং ৰিয হনন্তি। ইদং দেৰদূতে অৰুত্তকম্মকারণং। অন্ধংৰ তিমিসমাযন্তীতি অন্ধকরণেন অন্ধমেৰ বহলন্ধকারত্তা ‘‘তিমিস’’ন্তি সঞ্ঞিতং ধূমরোরুৰং নাম নরকং গচ্ছন্তি। তত্র কির নেসং খরধূমং ঘাযিত্ৰা অক্খীনি ভিজ্জন্তি, তেন ‘‘অন্ধংৰা’’তি ৰুত্তং। তং ৰিততঞ্হি যথা মহিকাযোতি তঞ্চ অন্ধতিমিসং মহিকাযো ৰিয ৰিততং হোতীতি অত্থো। ‘‘ৰিত্থত’’ন্তিপি পাঠো। ইদম্পি দেৰদূতে অৰুত্তকম্মকারণমেৰ।

675.Jālena ca onahiyānāti ayojālena paliveṭhetvā migaluddakā migaṃ viya hananti. Idaṃ devadūte avuttakammakāraṇaṃ. Andhaṃva timisamāyantīti andhakaraṇena andhameva bahalandhakārattā ‘‘timisa’’nti saññitaṃ dhūmaroruvaṃ nāma narakaṃ gacchanti. Tatra kira nesaṃ kharadhūmaṃ ghāyitvā akkhīni bhijjanti, tena ‘‘andhaṃvā’’ti vuttaṃ. Taṃ vitatañhi yathā mahikāyoti tañca andhatimisaṃ mahikāyo viya vitataṃ hotīti attho. ‘‘Vitthata’’ntipi pāṭho. Idampi devadūte avuttakammakāraṇameva.

৬৭৬. অথ লোহমযন্তি অযং পন লোহকুম্ভী পথৰিপরিযন্তিকা চতুনহুতাধিকানি দ্ৰেযোজনসতসহস্সানি গম্ভীরা সমতিত্তিকা তত্রলোহপূরা হোতি। পচ্চন্তি হি তাসু চিররত্তন্তি তাসু কুম্ভীসু দীঘরত্তং পচ্চন্তি। অগ্গিনিসমাসূতি অগ্গিসমাসু । সমুপ্পিলৰাতেতি সমুপ্পিলৰন্তা , সকিম্পি উদ্ধং সকিম্পি অধো গচ্ছমানা ফেণুদ্দেহকং পচ্চন্তীতি ৰুত্তং হোতি। দেৰদূতে ৰুত্তনযেনেৰ তং ৰেদিতব্বং।

676.Atha lohamayanti ayaṃ pana lohakumbhī pathavipariyantikā catunahutādhikāni dveyojanasatasahassāni gambhīrā samatittikā tatralohapūrā hoti. Paccanti hi tāsu cirarattanti tāsu kumbhīsu dīgharattaṃ paccanti. Agginisamāsūti aggisamāsu . Samuppilavāteti samuppilavantā , sakimpi uddhaṃ sakimpi adho gacchamānā pheṇuddehakaṃ paccantīti vuttaṃ hoti. Devadūte vuttanayeneva taṃ veditabbaṃ.

৬৭৭. পুব্বলোহিতমিস্সেতি পুব্বলোহিতমিস্সায লোহকুম্ভিযা। তত্থ কিন্তি তত্থ। যং যং দিসকন্তি দিসং ৰিদিসং। অধিসেতীতি গচ্ছতি। ‘‘অভিসেতী’’তিপি পাঠো, তত্থ যং যং দিসং অল্লীযতি অপস্সযতীতি অত্থো। কিলিস্সতীতি বাধীযতি। ‘‘কিলিজ্জতী’’তিপি পাঠো, পূতি হোতীতি অত্থো। সম্ফুসমানোতি তেন পুব্বলোহিতেন ফুট্ঠো সমানো। ইদম্পি দেৰদূতে অৰুত্তকম্মকারণং।

677.Pubbalohitamisseti pubbalohitamissāya lohakumbhiyā. Tattha kinti tattha. Yaṃ yaṃ disakanti disaṃ vidisaṃ. Adhisetīti gacchati. ‘‘Abhisetī’’tipi pāṭho, tattha yaṃ yaṃ disaṃ allīyati apassayatīti attho. Kilissatīti bādhīyati. ‘‘Kilijjatī’’tipi pāṭho, pūti hotīti attho. Samphusamānoti tena pubbalohitena phuṭṭho samāno. Idampi devadūte avuttakammakāraṇaṃ.

৬৭৮. পুল়ৰাৰসথেতি পুল়ৰানং আৰাসে। অযম্পি লোহকুম্ভীযেৰ দেৰদূতে ‘‘গূথনিরযো’’তি ৰুত্তা, তত্থ পতিতস্স সূচিমুখপাণা ছৰিআদীনি ছিন্দিত্ৰা অট্ঠিমিঞ্জং খাদন্তি। গন্তুং ন হি তীরমপত্থীতি অপগন্তুং ন হি তীরং অত্থি। ‘‘তীরৰমত্থী’’তিপি পাঠো, সোযেৰত্থো। তীরমেৰ এত্থ ‘‘তীরৰ’’ন্তি ৰুত্তং। সব্বসমা হি সমন্তকপল্লাতি যস্মা তস্সা কুম্ভিযা উপরিভাগেপি নিকুজ্জিতত্তা সব্বত্থ সমা সমন্ততো কটাহা, তস্মা অপগন্তুং তীরং নত্থীতি ৰুত্তং হোতি।

678.Puḷavāvasatheti puḷavānaṃ āvāse. Ayampi lohakumbhīyeva devadūte ‘‘gūthanirayo’’ti vuttā, tattha patitassa sūcimukhapāṇā chaviādīni chinditvā aṭṭhimiñjaṃ khādanti. Gantuṃ na hi tīramapatthīti apagantuṃ na hi tīraṃ atthi. ‘‘Tīravamatthī’’tipi pāṭho, soyevattho. Tīrameva ettha ‘‘tīrava’’nti vuttaṃ. Sabbasamā hi samantakapallāti yasmā tassā kumbhiyā uparibhāgepi nikujjitattā sabbattha samā samantato kaṭāhā, tasmā apagantuṃ tīraṃ natthīti vuttaṃ hoti.

৬৭৯. অসিপত্তৰনং দেৰদূতে ৰুত্তনযমেৰ। তঞ্হি দূরতো রমণীযং অম্বৰনং ৰিয দিস্সতি, অথেত্থ লোভেন নেরযিকা পৰিসন্তি, ততো নেসং ৰাতেরিতানি পত্তানি পতিত্ৰা অঙ্গপচ্চঙ্গানি ছিন্দন্তি। তেনাহ – ‘‘তং পৰিসন্তি সমুচ্ছিদগত্তা’’তি। তং পৰিসন্তি ততো সুট্ঠু ছিন্নগত্তা হোন্তীতি। জিৰ্হং বল়িসেন গহেত্ৰা আরজযারজযা ৰিহনন্তীতি তত্থ অসিপত্তৰনে ৰেগেন ধাৰিত্ৰা পতিতানং মুসাৰাদীনং নেরযিকানং নিরযপালা জিৰ্হং বল়িসেন নিক্কড্ঢিত্ৰা যথা মনুস্সা অল্লচম্মং ভূমিযং পত্থরিত্ৰা খিলেহি আকোটেন্তি, এৰং আকোটেত্ৰা ফরসূহি ফালেত্ৰা ফালেত্ৰা একমেকং কোটিং ছিন্দেত্ৰা ৰিহনন্তি, ছিন্নছিন্না কোটি পুনপ্পুনং সমুট্ঠাতি। ‘‘আরচযারচযা’’তিপি পাঠো, আৰিঞ্ছিত্ৰা আৰিঞ্ছিত্ৰাতি অত্থো। এতম্পি দেৰদূতে অৰুত্তকম্মকারণং।

679.Asipattavanaṃ devadūte vuttanayameva. Tañhi dūrato ramaṇīyaṃ ambavanaṃ viya dissati, athettha lobhena nerayikā pavisanti, tato nesaṃ vāteritāni pattāni patitvā aṅgapaccaṅgāni chindanti. Tenāha – ‘‘taṃ pavisanti samucchidagattā’’ti. Taṃ pavisanti tato suṭṭhu chinnagattā hontīti. Jivhaṃ baḷisena gahetvā ārajayārajayā vihanantīti tattha asipattavane vegena dhāvitvā patitānaṃ musāvādīnaṃ nerayikānaṃ nirayapālā jivhaṃ baḷisena nikkaḍḍhitvā yathā manussā allacammaṃ bhūmiyaṃ pattharitvā khilehi ākoṭenti, evaṃ ākoṭetvā pharasūhi phāletvā phāletvā ekamekaṃ koṭiṃ chindetvā vihananti, chinnachinnā koṭi punappunaṃ samuṭṭhāti. ‘‘Āracayāracayā’’tipi pāṭho, āviñchitvā āviñchitvāti attho. Etampi devadūte avuttakammakāraṇaṃ.

৬৮০. ৰেতরণিন্তি দেৰদূতে ‘‘মহতী খারোদকা নদী’’তি (ম॰ নি॰ ৩.২৬৯) ৰুত্তনদিং। সা কির গঙ্গা ৰিয উদকভরিতা দিস্সতি। অথেত্থ ন্হাযিস্সাম পিৰিস্সামাতি নেরযিকা পতন্তি। তিণ্হধারখুরধারন্তি তিণ্হধারং খুরধারং, তিক্খধারখুরধারৰতিন্তি ৰুত্তং হোতি। তস্সা কির নদিযা উদ্ধমধো উভযতীরেসু চ তিণ্হধারা খুরা পটিপাটিযা ঠপিতা ৰিয তিট্ঠন্তি, তেন সা ‘‘তিণ্হধারা খুরধারা’’তি ৰুচ্চতি। তং তিণ্হধারখুরধারং উদকাসায উপেন্তি অল্লীযন্তীতি অত্থো। এৰং উপেন্তা চ পাপকম্মেন চোদিতা তত্থ মন্দা পপতন্তি বালাতি অত্থো।

680.Vetaraṇinti devadūte ‘‘mahatī khārodakā nadī’’ti (ma. ni. 3.269) vuttanadiṃ. Sā kira gaṅgā viya udakabharitā dissati. Athettha nhāyissāma pivissāmāti nerayikā patanti. Tiṇhadhārakhuradhāranti tiṇhadhāraṃ khuradhāraṃ, tikkhadhārakhuradhāravatinti vuttaṃ hoti. Tassā kira nadiyā uddhamadho ubhayatīresu ca tiṇhadhārā khurā paṭipāṭiyā ṭhapitā viya tiṭṭhanti, tena sā ‘‘tiṇhadhārā khuradhārā’’ti vuccati. Taṃ tiṇhadhārakhuradhāraṃ udakāsāya upenti allīyantīti attho. Evaṃ upentā ca pāpakammena coditā tattha mandā papatanti bālāti attho.

৬৮১. সামা সবলাতি এতং পরতো ‘‘সোণা’’তি ইমিনা যোজেতব্বং। সামৰণ্ণা কম্মাসৰণ্ণা চ সোণা খাদন্তীতি ৰুত্তং হোতি । কাকোলগণাতি কণ্হকাকগণা। পটিগিদ্ধাতি সুট্ঠু সঞ্জাতগেধা হুত্ৰা, ‘‘মহাগিজ্ঝা’’তি একে। কুললাতি কুললপক্খিনো, ‘‘সেনানমেতং নাম’’ন্তি একে। ৰাযসাতি অকণ্হকাকা। ইদম্পি দেৰদূতে অৰুত্তকম্মকারণং। তত্থ ৰুত্তানিপি পন কানিচি ইধ ন ৰুত্তানি, তানি এতেসং পুরিমপচ্ছিমভাগত্তা ৰুত্তানেৰ হোন্তীতি ৰেদিতব্বানি।

681.Sāmā sabalāti etaṃ parato ‘‘soṇā’’ti iminā yojetabbaṃ. Sāmavaṇṇā kammāsavaṇṇā ca soṇā khādantīti vuttaṃ hoti . Kākolagaṇāti kaṇhakākagaṇā. Paṭigiddhāti suṭṭhu sañjātagedhā hutvā, ‘‘mahāgijjhā’’ti eke. Kulalāti kulalapakkhino, ‘‘senānametaṃ nāma’’nti eke. Vāyasāti akaṇhakākā. Idampi devadūte avuttakammakāraṇaṃ. Tattha vuttānipi pana kānici idha na vuttāni, tāni etesaṃ purimapacchimabhāgattā vuttāneva hontīti veditabbāni.

৬৮২. ইদানি সব্বমেৰেতং নরকৰুত্তিং দস্সেত্ৰা ওৰদন্তো ‘‘কিচ্ছা ৰতায’’ন্তি গাথমাহ। তস্সত্থো – কিচ্ছা ৰত অযং ইধ নরকে নানপ্পকারকম্মকরণভেদা ৰুত্তি, যং জনো ফুসতি কিব্বিসকারী। তস্মা ইধ জীৰিতসেসে জীৰিতসন্ততিযা ৰিজ্জমানায ইধ লোকে ঠিতোযেৰ সমানো সরণগমনাদিকুসলধম্মানুট্ঠানেন কিচ্চকরো নরো সিযা ভৰেয্য। কিচ্চকরো ভৰন্তোপি চ সাতচ্চকারিতাৰসেনেৰ ভৰেয্য, ন পমজ্জে মুহুত্তম্পি ন পমাদমাপজ্জেয্যাতি অযমেত্থ সমুচ্চযৰণ্ণনা। যস্মা পন ৰুত্তাৰসেসানি পদানি পুব্বে ৰুত্তনযত্তা উত্তানত্থত্তা চ সুৰিঞ্ঞেয্যানেৰ, তস্মা অনুপদৰণ্ণনা ন কতাতি।

682. Idāni sabbamevetaṃ narakavuttiṃ dassetvā ovadanto ‘‘kicchā vatāya’’nti gāthamāha. Tassattho – kicchā vata ayaṃ idha narake nānappakārakammakaraṇabhedā vutti, yaṃ jano phusati kibbisakārī. Tasmā idha jīvitasese jīvitasantatiyā vijjamānāya idha loke ṭhitoyeva samāno saraṇagamanādikusaladhammānuṭṭhānena kiccakaro naro siyā bhaveyya. Kiccakaro bhavantopi ca sātaccakāritāvaseneva bhaveyya, na pamajje muhuttampi na pamādamāpajjeyyāti ayamettha samuccayavaṇṇanā. Yasmā pana vuttāvasesāni padāni pubbe vuttanayattā uttānatthattā ca suviññeyyāneva, tasmā anupadavaṇṇanā na katāti.

পরমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায

Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya

সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায কোকালিকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা।

Suttanipāta-aṭṭhakathāya kokālikasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.







Related texts:



তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / সুত্তনিপাতপাল়ি • Suttanipātapāḷi / ১০. কোকালিকসুত্তং • 10. Kokālikasuttaṃ


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact