| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā |
ខេត្តដ្ឋកថាវណ្ណនា
Khettaṭṭhakathāvaṇṇanā
១០៤. ខេត្តដ្ឋកថាយំ និរុម្ភិត្វា វាតិអាទីសុ គណ្ហន្តស្សាតិ បច្ចេកំ យោជេតព្ពំ, តត្ថ និរុម្ភិត្វា គហណំ នាម វីហិសីសំ អច្ឆិន្ទិត្វា យថាឋិតមេវ ហត្ថេន គហេត្វា អាកឌ្ឍិត្វា ពីជមត្តស្សេវ គហណំ។ ឯកមេកន្តិ ឯកំ វីហិសីសំ។ យស្មិំ ពីជេ វាតិអាទិ និរុម្ភិត្វា គហណាទីសុ យថាក្កមំ យោជេតព្ពំ។ ‘‘តស្មិំ ពន្ធនា មោចិតមត្តេ’’តិ វចនតោ តស្មិំ ពីជាទិម្ហិ ពន្ធនា មុត្តេ សតិ តតោ អនបនីតេបិ ឋានន្តរស្ស អភាវា បារាជិកមេវ។ យស្ស បន សីសាទិកស្ស សន្តរាទិនា សហ សំសិព្ពនំ វា ឯកាពទ្ធតា វា ហោតិ, តស្ស ពន្ធនា មោចិតេ ថុល្លច្ចយំ, ឥតរដ្ឋានតោ មោចិតេ បារាជិកន្តិ គហេតព្ពំ, តេនាហ វីហិនាឡន្តិអាទិ។ សភុសន្តិ បលាលសហិតំ។ ខីលេនាតិ ខាណុកេន។ ឯត្ថ ច ខីលសង្កមនាទីសុ សហបយោគោ ធុរនិក្ខេបោ ចាតិ ឧភយំ សម្ភវតិ។ ខីលសង្កមនាទិ ឯត្ថ សហបយោគោ។ តស្មិញ្ច កតេ យទិ សាមិកា ធុរំ ន និក្ខិបន្តិ បុន គណ្ហិតុកាមាវ ហោន្តិ, ន តាវ អវហារោ, ‘‘ខីលំ សង្កាមេត្វា ខេត្តាទិំ អសុកោ រាជវល្លភោ ភិក្ខុ គណ្ហិតុកាមោ’’តិ ញត្វា តស្ស ពលំ កក្ខឡាទិភាវញ្ច និស្សាយ ខីលសង្កមនាទិកិរិយានិដ្ឋានតោ បឋមមេវ សាមិកា ធុរំ និក្ខិបន្តិ, ន អវហារោ ឯតស្ស បយោគនិដ្ឋានតោ បុរេតរមេវ ធុរស្ស និក្ខិត្តត្តា។ យទា បន ខីលសង្កមនាទិបយោគេនេវ ធុរនិក្ខេបោ ហោតិ, តទាយេវ អវហារោ, តេនេវេត្ថ ‘‘តញ្ច ខោ សាមិកានំ ធុរនិក្ខេបេនា’’តិ វុត្តំ។ ខីលាទីនំ សង្កមិតភាវំ អជានិត្វា សាមិកានំ សម្បដិច្ឆនម្បេត្ថ ធុរនិក្ខេបោតិ វេទិតព្ពោ។ ឯវំ សព្ពត្ថាតិ យថាវុត្តមត្ថំ រជ្ជុសង្កមនាទីសុបិ អតិទិសតិ។ យដ្ឋិន្តិ មានទណ្ឌំ។ ឯកស្មិំ អនាគតេ ថុល្លច្ចយំ, តស្មិំ អាគតេ បារាជិកន្តិ សចេ ទារូនិ និខណិត្វា តត្តកេនេវ គណ្ហិតុកាមោ ហោតិ, អវសានេ ទារុម្ហិ បារាជិកំ។ សចេ តត្ថ កណ្ដកសាខាទីហិ បាទានំ អន្តរំ បដិច្ឆាទេត្វា កស្សចិ អប្បវេសារហំ កត្វា គហេតុកាមោ ហោតិ, អវសានសាខាយ បារាជិកំ, តេនាហ ‘‘សាខាបរិវារេនេវ អត្តនោ កាតុំ សក្កោតី’’តិ, ទារូនិ ច និខណិត្វា សាខាបរិវារញ្ច កត្វា ឯវ អត្តនោ សន្តកំ កាតុំ សក្កោតីតិ អត្ថោ។ ខេត្តមរិយាទន្តិ វុត្តមេវត្ថំ វិភាវេតុំ ‘‘កេទារបាឡិ’’ន្តិ វុត្តំ។ ឥទញ្ច ខីលសង្កមនាទិនា គហណំ អារាមាទីសុបិ លព្ភតេវ។
104. Khettaṭṭhakathāyaṃ nirumbhitvā vātiādīsu gaṇhantassāti paccekaṃ yojetabbaṃ, tattha nirumbhitvā gahaṇaṃ nāma vīhisīsaṃ acchinditvā yathāṭhitameva hatthena gahetvā ākaḍḍhitvā bījamattasseva gahaṇaṃ. Ekamekanti ekaṃ vīhisīsaṃ. Yasmiṃ bīje vātiādi nirumbhitvā gahaṇādīsu yathākkamaṃ yojetabbaṃ. ‘‘Tasmiṃ bandhanā mocitamatte’’ti vacanato tasmiṃ bījādimhi bandhanā mutte sati tato anapanītepi ṭhānantarassa abhāvā pārājikameva. Yassa pana sīsādikassa santarādinā saha saṃsibbanaṃ vā ekābaddhatā vā hoti, tassa bandhanā mocite thullaccayaṃ, itaraṭṭhānato mocite pārājikanti gahetabbaṃ, tenāha vīhināḷantiādi. Sabhusanti palālasahitaṃ. Khīlenāti khāṇukena. Ettha ca khīlasaṅkamanādīsu sahapayogo dhuranikkhepo cāti ubhayaṃ sambhavati. Khīlasaṅkamanādi ettha sahapayogo. Tasmiñca kate yadi sāmikā dhuraṃ na nikkhipanti puna gaṇhitukāmāva honti, na tāva avahāro, ‘‘khīlaṃ saṅkāmetvā khettādiṃ asuko rājavallabho bhikkhu gaṇhitukāmo’’ti ñatvā tassa balaṃ kakkhaḷādibhāvañca nissāya khīlasaṅkamanādikiriyāniṭṭhānato paṭhamameva sāmikā dhuraṃ nikkhipanti, na avahāro etassa payoganiṭṭhānato puretarameva dhurassa nikkhittattā. Yadā pana khīlasaṅkamanādipayogeneva dhuranikkhepo hoti, tadāyeva avahāro, tenevettha ‘‘tañca kho sāmikānaṃ dhuranikkhepenā’’ti vuttaṃ. Khīlādīnaṃ saṅkamitabhāvaṃ ajānitvā sāmikānaṃ sampaṭicchanampettha dhuranikkhepoti veditabbo. Evaṃ sabbatthāti yathāvuttamatthaṃ rajjusaṅkamanādīsupi atidisati. Yaṭṭhinti mānadaṇḍaṃ. Ekasmiṃ anāgate thullaccayaṃ, tasmiṃ āgate pārājikanti sace dārūni nikhaṇitvā tattakeneva gaṇhitukāmo hoti, avasāne dārumhi pārājikaṃ. Sace tattha kaṇṭakasākhādīhi pādānaṃ antaraṃ paṭicchādetvā kassaci appavesārahaṃ katvā gahetukāmo hoti, avasānasākhāya pārājikaṃ, tenāha ‘‘sākhāparivāreneva attano kātuṃ sakkotī’’ti, dārūni ca nikhaṇitvā sākhāparivārañca katvā eva attano santakaṃ kātuṃ sakkotīti attho. Khettamariyādanti vuttamevatthaṃ vibhāvetuṃ ‘‘kedārapāḷi’’nti vuttaṃ. Idañca khīlasaṅkamanādinā gahaṇaṃ ārāmādīsupi labbhateva.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ២. ទុតិយបារាជិកំ • 2. Dutiyapārājikaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ២. ទុតិយបារាជិកំ • 2. Dutiyapārājikaṃ
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / ខេត្តដ្ឋកថាវណ្ណនា • Khettaṭṭhakathāvaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / ភូមដ្ឋកថាទិវណ្ណនា • Bhūmaṭṭhakathādivaṇṇanā
