| Library / Tipiṭaka / ਤਿਪਿਟਕ • Tipiṭaka / ਸਂਯੁਤ੍ਤਨਿਕਾਯ (ਟੀਕਾ) • Saṃyuttanikāya (ṭīkā) |
੨. ਕਾਯਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ
2. Kāyasuttavaṇṇanā
੧੮੩. ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਏਤੇਨਾਤਿ ਠਿਤਿ, ਕਾਰਣਂ। ਕਮ੍ਮਉਤੁਚਿਤ੍ਤਾਹਾਰਸਞ੍ਞਿਤੋ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋ ਪਚ੍ਚਯੋ ਠਿਤਿ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਪਚ੍ਚਯਟ੍ਠਿਤਿਕੋ। ਆਹਾਰਪਚ੍ਚਯਸਦ੍ਦਾ ਹਿ ਏਕਤ੍ਥਾ। ਸੁਭਮ੍ਪੀਤਿ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਅਸੁਭੇ ਸੁਭਾਕਾਰੇਨ ਪવਤ੍ਤਨਤੋ ਸੁਭਨ੍ਤਿ વੁਚ੍ਚਤਿ। ਤੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਪવਤ੍ਤਨਕਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਸ੍ਸ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਸ੍ਸ ਨਿਮਿਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਸੁਭਨਿਮਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ। ਸੁਭਸ੍ਸਾਤਿ ਯਥਾવੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸੁਭਸ੍ਸ। ਆਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪੀਤਿ ਸੁਭਾਕਾਰੇਨ, ਇਟ੍ਠਾਕਾਰੇਨ વਾ ਗਯ੍ਹਮਾਨਂ ਰੂਪਾਦਿਆਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪਿ ਸੁਭਨਿਮਿਤ੍ਤਂ વੁਤ੍ਤਾਕਾਰੇਨ। ਅਨੁਪਾਯਮਨਸਿਕਾਰੋਤਿ ਆਕਙ੍ਖਿਤਸ੍ਸ ਹਿਤਸੁਖਸ੍ਸ ਅਨੁਪਾਯਭੂਤੋ ਮਨਸਿਕਾਰੋ, ਤਤੋ ਏવ ਉਪ੍ਪਥਮਨਸਿਕਾਰੋਤਿ ਅਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰੋ। ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਯਥਾਨਿਦ੍ਧਾਰਿਤੇ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਭੂਤੇ ਤਦਾਰਮ੍ਮਣਭੂਤੇ ਚ ਦੁવਿਧੇਪਿ ਸੁਭਨਿਮਿਤ੍ਤੇ। ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ‘‘ਸੁਭਾਰਮ੍ਮਣੇ’’ਇਚ੍ਚੇવ વੁਤ੍ਤਂ। ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਸੁਭਨਿਮਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿਆਦੀਤਿ ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਨੀવਰਣਸ੍ਸ ਆਹਾਰਦਸ੍ਸਨਪਾਲ਼ਿ ਉਤ੍ਤਾਨਾਤਿ ਕਤ੍વਾ વੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਏવਂ ਸਬ੍ਬਨੀવਰਣੇਸੁ ਯੋਜਨਾ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾ’’ਤਿ।
183. Tiṭṭhanti etenāti ṭhiti, kāraṇaṃ. Kammautucittāhārasaññito catubbidho paccayo ṭhiti etassāti paccayaṭṭhitiko. Āhārapaccayasaddā hi ekatthā. Subhampīti kāmacchando paccayo, asubhe subhākārena pavattanato subhanti vuccati. Tena kāraṇena pavattanakassa aññassa kāmacchandassa nimittattā subhanimittanti. Subhassāti yathāvuttassa subhassa. Ārammaṇampīti subhākārena, iṭṭhākārena vā gayhamānaṃ rūpādiārammaṇampi subhanimittaṃ vuttākārena. Anupāyamanasikāroti ākaṅkhitassa hitasukhassa anupāyabhūto manasikāro, tato eva uppathamanasikāroti ayonisomanasikāro. Tasminti yathāniddhārite kāmacchandabhūte tadārammaṇabhūte ca duvidhepi subhanimitte. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘subhārammaṇe’’icceva vuttaṃ. Atthi, bhikkhave, subhanimittantiādīti ādi-saddena kāmacchandanīvaraṇassa āhāradassanapāḷi uttānāti katvā vuttaṃ – ‘‘evaṃ sabbanīvaraṇesu yojanā veditabbā’’ti.
ਪਟਿਘੋਪਿ ਪਟਿਘਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਪੁਰਿਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਪਚ੍ਛਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਕਸ੍ਸ ਨਿਮਿਤ੍ਤਭਾવਤੋ। ਪਟਿਘਾਰਮ੍ਮਣਂ ਨਾਮ ਏਕੂਨવੀਸਤਿ ਆਘਾਤવਤ੍ਥੁਭੂਤਾ ਸਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰਾ। ਅਰਤੀਤਿ ਪਨ੍ਤਸੇਨਾਸਨਾਦੀਸੁ ਅਰਮਣਂ । ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਿਤਾਤਿ ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਭਾવੋ। ਪਨ੍ਤੇਸੂਤਿ ਦੂਰੇਸੁ, વਿવਿਤ੍ਤੇਸੁ વਾ। ਅਧਿਕੁਸਲੇਸੂਤਿ ਸਮਥવਿਪਸ੍ਸਨਾਧਮ੍ਮੇਸੁ। ਅਰਤਿ ਰਤਿਪਟਿਪਕ੍ਖੋ। ਅਰਤਿਤਾਤਿ ਅਰਮਣਾਕਾਰੋ। ਅਨਭਿਰਤੀਤਿ ਅਨਭਿਰਤਭਾવੋ। ਅਨਭਿਰਮਣਾਤਿ ਅਨਭਿਰਮਣਾਕਾਰੋ। ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਿਤਾਤਿ ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਨਾਕਾਰੋ। ਪਰਿਤਸ੍ਸਿਤਾਤਿ ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਨવਸੇਨੇવ ਪਰਿਤਸ੍ਸਨਾ।
Paṭighopipaṭighanimittaṃ purimuppannassa pacchā uppajjanakassa nimittabhāvato. Paṭighārammaṇaṃ nāma ekūnavīsati āghātavatthubhūtā sattasaṅkhārā. Aratīti pantasenāsanādīsu aramaṇaṃ . Ukkaṇṭhitāti ukkaṇṭhabhāvo. Pantesūti dūresu, vivittesu vā. Adhikusalesūti samathavipassanādhammesu. Arati ratipaṭipakkho. Aratitāti aramaṇākāro. Anabhiratīti anabhiratabhāvo. Anabhiramaṇāti anabhiramaṇākāro. Ukkaṇṭhitāti ukkaṇṭhanākāro. Paritassitāti ukkaṇṭhanavaseneva paritassanā.
ਆਗਨ੍ਤੁਕਂ, ਨ ਸਭਾવਸਿਦ੍ਧਂ। ਕਾਯਾਲਸਿਯਨ੍ਤਿ ਨਾਮਕਾਯੇ ਅਲਸਭਾવੋ। ਸਮ੍ਮੋਹવਿਨੋਦਨਿਯਂ ਪਨ ‘‘ਤਨ੍ਦੀਤਿ ਜਾਤਿਆਲਸਿਯ’’ਨ੍ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ। વਦਤੀਤਿ ਏਤੇਨ ਅਤਿਸੀਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯਾ ਸਙ੍ਕੋਚਾਪਤ੍ਤਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ। ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ વੁਤ੍ਤਂ ਕਿਲੇਸવਤ੍ਥੁવਿਭਙ੍ਗੇ (વਿਭ॰ ਅਟ੍ਠ॰ ੮੫੭)। ਤਨ੍ਦੀਤਿ ਜਾਤਿਆਲਸਿਯਂ। ਤਨ੍ਦਿਯਨਾਤਿ ਤਨ੍ਦਿਯਨਾਕਾਰੋ। ਤਨ੍ਦਿਮਨਕਤਾਤਿ ਤਨ੍ਦਿਯਾ ਅਭਿਭੂਤਚਿਤ੍ਤਤਾ। ਅਲਸਸ੍ਸ ਭਾવੋ ਆਲਸ੍ਯਂ। ਆਲਸ੍ਯਾਯਨਾਕਾਰੋ ਆਲਸ੍ਯਾਯਨਾ। ਆਲਸ੍ਯਾਯਿਤਸ੍ਸ ਭਾવੋ ਆਲਸ੍ਯਾਯਿਤਤ੍ਤਂ। ਇਤਿ ਸਬ੍ਬੇਹਿਪਿ ਇਮੇਹਿ ਪਦੇਹਿ ਕਿਲੇਸવਸੇਨ ਕਾਯਾਲਸਿਯਂ ਕਥਿਤਂ।
Āgantukaṃ, na sabhāvasiddhaṃ. Kāyālasiyanti nāmakāye alasabhāvo. Sammohavinodaniyaṃ pana ‘‘tandīti jātiālasiya’’nti vuttaṃ. Vadatīti etena atisītādipaccayā saṅkocāpattiṃ dasseti. Yaṃ sandhāya vuttaṃ kilesavatthuvibhaṅge (vibha. aṭṭha. 857). Tandīti jātiālasiyaṃ. Tandiyanāti tandiyanākāro. Tandimanakatāti tandiyā abhibhūtacittatā. Alasassa bhāvo ālasyaṃ. Ālasyāyanākāro ālasyāyanā. Ālasyāyitassa bhāvo ālasyāyitattaṃ. Iti sabbehipi imehi padehi kilesavasena kāyālasiyaṃ kathitaṃ.
ਕਿਲੇਸવਸੇਨਾਤਿ ਸਮ੍ਮੋਹવਸੇਨ। ਕਾਯવਿਨਮਨਾਤਿ ਕਾਯਸ੍ਸ વਿਰੂਪਤੋ ਨਮਨਾ। ਜਮ੍ਭਨਾਤਿ ਫਨ੍ਦਨਾ। ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਜਮ੍ਭਨਾ વਿਜਮ੍ਭਨਾ। ਆਨਮਨਾਤਿ ਪੁਰਤੋ ਨਮਨਾ। વਿਨਮਨਾਤਿ ਪਚ੍ਛਤੋ ਨਮਨਾ। ਸਨ੍ਨਮਨਾਤਿ ਸਮਨ੍ਤਤੋ ਨਮਨਾ। ਪਣਮਨਾਤਿ ਯਥਾ ਹਿ ਤਨ੍ਤਤੋ ਉਟ੍ਠਿਤਪੇਸਕਾਰੋ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇવ ਉਪਰਿਟ੍ਠਿਤਂ ਗਹੇਤ੍વਾ ਉਜੁਂ ਕਾਯਂ ਉਸ੍ਸਾਪੇਤਿ, ਏવਂ ਕਾਯਸ੍ਸ ਉਦ੍ਧਂ ਠਪਨਾ। ਬ੍ਯਾਧਿਯਕਨ੍ਤਿ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਬ੍ਯਾਧਿਤਾ। ਇਤਿ ਸਬ੍ਬੇਹਿਪਿ ਇਮੇਹਿ ਪਦੇਹਿ ਕਿਲੇਸવਸੇਨ ਕਾਯਫਨ੍ਦਨਮੇવ ਕਥਿਤਂ (વਿਭ॰ ਅਟ੍ਠ॰ ੮੫੮)।
Kilesavasenāti sammohavasena. Kāyavinamanāti kāyassa virūpato namanā. Jambhanāti phandanā. Punappunaṃ jambhanā vijambhanā. Ānamanāti purato namanā. Vinamanāti pacchato namanā. Sannamanāti samantato namanā. Paṇamanāti yathā hi tantato uṭṭhitapesakāro kiñcideva upariṭṭhitaṃ gahetvā ujuṃ kāyaṃ ussāpeti, evaṃ kāyassa uddhaṃ ṭhapanā. Byādhiyakanti uppannabyādhitā. Iti sabbehipi imehi padehi kilesavasena kāyaphandanameva kathitaṃ (vibha. aṭṭha. 858).
ਭਤ੍ਤਪਰਿਲ਼ਾਹੋਤਿ ਭਤ੍ਤવਸੇਨ ਪਰਿਲ਼ਾਹੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿ। ਭੁਤ੍ਤਾવਿਸ੍ਸਾਤਿ ਭੁਤ੍ਤવਤੋ। ਭਤ੍ਤਮੁਚ੍ਛਾਤਿ ਭਤ੍ਤਗੇਲਞ੍ਞਂ। ਅਤਿਭੁਤ੍ਤਪਚ੍ਚਯਾ ਹਿ ਮੁਚ੍ਛਾਪਤ੍ਤੋ વਿਯ ਹੋਤਿ। ਭਤ੍ਤਕਿਲਮਥੋਤਿ ਭੁਤ੍ਤਪਚ੍ਚਯਾ ਕਿਲਨ੍ਤਭਾવੋ। ਭਤ੍ਤਪਰਿਲ਼ਾਹੋਤਿ ਭਤ੍ਤਦਰਥੋ। ਕੁਚ੍ਛਿਪੂਰਂ ਭੁਤ੍ਤવਤੋ ਹਿ ਪਰਿਲ਼ਾਹੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਉਪਹਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ વਿਯ ਹੋਤਿ, ਕਾਯੋ ਖਿਜ੍ਜਤਿ। ਕਾਯਦੁਟ੍ਠੁਲ੍ਲਨ੍ਤਿ ਭੁਤ੍ਤਭਤ੍ਤਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਕਾਯਸ੍ਸ ਅਕਮ੍ਮਞ੍ਞਤਾ।
Bhattapariḷāhoti bhattavasena pariḷāhuppatti. Bhuttāvissāti bhuttavato. Bhattamucchāti bhattagelaññaṃ. Atibhuttapaccayā hi mucchāpatto viya hoti. Bhattakilamathoti bhuttapaccayā kilantabhāvo. Bhattapariḷāhoti bhattadaratho. Kucchipūraṃ bhuttavato hi pariḷāhuppattiyā upahatindriyo viya hoti, kāyo khijjati. Kāyaduṭṭhullanti bhuttabhattaṃ nissāya kāyassa akammaññatā.
ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਲੀਯਨਾਕਾਰੋਤਿ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਙ੍ਕੋਚਪ੍ਪਤ੍ਤਿ। ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਕਲ੍ਯਤਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਗਿਲਾਨਭਾવੋ। ਗਿਲਾਨੋਤਿ ਅਕਲ੍ਲਕੋ વੁਚ੍ਚਤਿ। ਤਥਾ ਚਾਹ ‘‘ਨਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਕਲ੍ਲਕੋ’’ਤਿ। ਅਕਮ੍ਮਞ੍ਞਤਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤਗੇਲਞ੍ਞਸਙ੍ਖਾਤੋ ਅਕਮ੍ਮਞ੍ਞਨਾਕਾਰੋ। ਓਲੀਯਨਾਤਿ ਓਲੀਯਨਾਕਾਰੋ। ਇਰਿਯਾਪਥਿਕਮ੍ਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਯਸ੍ਸ વਸੇਨ ਇਰਿਯਾਪਥਂ ਸਨ੍ਧਾਰੇਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤੋ ਓਲੀਯਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਤਂ ਆਕਾਰਂ ਸਨ੍ਧਾਯ વੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਓਲੀਯਨਾ’’ਤਿ। ਦੁਤਿਯਪਦਂ ਉਪਸਗ੍ਗੇਨ વਡ੍ਢਿਤਂ। ਲੀਨਨ੍ਤਿ ਅવਿਪ੍ਫਾਰਿਕਤਾਯ ਸਙ੍ਕੋਚਪ੍ਪਤ੍ਤਂ। ਇਤਰੇ ਦ੍વੇ ਆਕਾਰਨਿਦ੍ਦੇਸਾ। ਥਿਨਨ੍ਤਿ ਅવਿਪ੍ਫਾਰਿਕਤਾਯ ਅਨੁਸ੍ਸਾਹਨਾ ਅਸਙ੍ਗਹਨਸਙ੍ਗਹਨਂ। ਥਿਯਨਾਕਾਰੋ ਥਿਯਨਾ। ਥਿਯਿਤਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਥਿਯਿਤਸ੍ਸ ਆਕਾਰੋ, ਅવਿਪ੍ਫਾਰਿਕਤਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ।
Cittassalīyanākāroti ārammaṇe cittassa saṅkocappatti. Cittassa akalyatāti cittassa gilānabhāvo. Gilānoti akallako vuccati. Tathā cāha ‘‘nāhaṃ, bhante, akallako’’ti. Akammaññatāti cittagelaññasaṅkhāto akammaññanākāro. Olīyanāti olīyanākāro. Iriyāpathikampi cittaṃ yassa vasena iriyāpathaṃ sandhāretuṃ asakkonto olīyati, tassa taṃ ākāraṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘olīyanā’’ti. Dutiyapadaṃ upasaggena vaḍḍhitaṃ. Līnanti avipphārikatāya saṅkocappattaṃ. Itare dve ākāraniddesā. Thinanti avipphārikatāya anussāhanā asaṅgahanasaṅgahanaṃ. Thiyanākāro thiyanā. Thiyitattanti thiyitassa ākāro, avipphārikatāti attho.
ਚੇਤਸੋ ਅવੂਪਸਮੋਤਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅવੂਪਸਨ੍ਤਤਾ ਅਸਨ੍ਨਿਸਿਨ੍ਨਭਾવੋ। ਤੇਨਾਹ – ‘‘ਅવੂਪਸਨ੍ਤਾਕਾਰੋ’’ਤਿ। ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨੇਤਨ੍ਤਿ ਸ੍વਾਯਂ ਅવੂਪਸਨ੍ਤਾਕਾਰੋ વਿਕ੍ਖੇਪਸਭਾવਤ੍ਤਾ વਿਕ੍ਖੇਪਹੇਤੁਤਾਯ ਚ ਅਤ੍ਥਤੋ ਏਤਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਮੇવ।
Cetaso avūpasamoti cittassa avūpasantatā asannisinnabhāvo. Tenāha – ‘‘avūpasantākāro’’ti. Atthato panetanti svāyaṃ avūpasantākāro vikkhepasabhāvattā vikkhepahetutāya ca atthato etaṃ uddhaccakukkuccameva.
વਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਯ ਆਰਮ੍ਮਣਧਮ੍ਮਾ ਨਾਮ ‘‘ਬੁਦ੍ਧੇ ਕਙ੍ਖਤੀ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਆਗਤਅਟ੍ਠਕਙ੍ਖਾવਤ੍ਥੁਭੂਤਾ ਧਮ੍ਮਾ। ਯਸ੍ਮਾ વਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ ਬ੍ਯਾਪਾਦਾਦਯੋ વਿਯ ਅਨੁ ਅਨੁ ਉਗ੍ਗਹਣਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਕਙ੍ਖਾਟ੍ਠਾਨੀਯਂ ਆਰਮ੍ਮਣਮੇવ ਦਸ੍ਸਿਤਂ ‘‘વਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਯ ਆਰਮ੍ਮਣਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ। ਯਸ੍ਮਾ ਪੁਰਿਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾ વਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ ਪਚ੍ਛਾ વਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਯ ਪਚ੍ਚਯੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ વਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਪਿ વਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਟ੍ਠਾਨੀਯਧਮ੍ਮਾ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾ। ਤਤ੍ਰਾਯਂ વਚਨਤ੍ਥੋ – ਤਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਪવਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਠਾਨੀਯਾ, વਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ ਏવ ਠਾਨੀਯਾ વਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਟ੍ਠਾਨੀਯਾ। ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ਆਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸਪਿ ਤਤ੍ਥ વਿਸੇਸਪਚ੍ਚਯਤਂ ਉਪਾਦਾਯ ‘‘ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ વਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਤਿ ਇਮੇ ਦ੍વੇ ਧਮ੍ਮਾ ਆਰਮ੍ਮਣੇਨ ਕਥਿਤਾ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਸੁਭਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਹਿ ਪਚ੍ਚਯਭਾવਮਤ੍ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਯੇਤਂ વੁਤ੍ਤਂ, ਤਥਾਪਿ ਯਥਾ ‘‘ਪਟਿਘਮ੍ਪਿ ਪਟਿਘਨਿਮਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਕਤ੍વਾ ‘‘ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੇਨ ਕਥਿਤੋ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ, ਏવਂ ਸੁਭਮ੍ਪਿ ਸੁਭਨਿਮਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਕਤ੍વਾ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੇਨ ਕਥਿਤੋਤਿ ਸਕ੍ਕਾ વਿਞ੍ਞਾਤੁਂ। ਸੇਸਾ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਉਦ੍ਧਚ੍ਚਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਾਨਿ। ਤਤ੍ਥ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਸਹਜਾਤਾਦਿવਸੇਨ ਪਚ੍ਚਯੋ, ਤਥਾ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ। ਉਭਯੇਸਮ੍ਪਿ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਕੋਟਿਯਾ ਪਚ੍ਚਯਭਾવੇ વਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇવ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਸਹਜਾਤੇਨ ਚ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੇਨ ਚਾ’’ਤਿ।
Vicikicchāya ārammaṇadhammā nāma ‘‘buddhe kaṅkhatī’’tiādinā āgataaṭṭhakaṅkhāvatthubhūtā dhammā. Yasmā vicikicchā byāpādādayo viya anu anu uggahaṇapaccayā uppajjati, tasmā kaṅkhāṭṭhānīyaṃ ārammaṇameva dassitaṃ ‘‘vicikicchāya ārammaṇadhammā’’ti. Yasmā purimuppannā vicikicchā pacchā vicikicchāya paccayo hoti, tasmā vicikicchāpi vicikicchāṭṭhānīyadhammā veditabbā. Tatrāyaṃ vacanattho – tiṭṭhanti pavattanti etthāti ṭhānīyā, vicikicchā eva ṭhānīyā vicikicchāṭṭhānīyā. Aṭṭhakathāyaṃ pana ārammaṇassapi tattha visesapaccayataṃ upādāya ‘‘kāmacchando vicikicchāti ime dve dhammā ārammaṇena kathitā’’ti vuttaṃ. Subhanimittassa hi paccayabhāvamattaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ, tathāpi yathā ‘‘paṭighampi paṭighanimitta’’nti katvā ‘‘byāpādo upanissayena kathito’’ti vuttaṃ, evaṃ subhampi subhanimittanti katvā kāmacchando upanissayena kathitoti sakkā viññātuṃ. Sesā thinamiddhauddhaccakukkuccāni. Tattha thinamiddhaṃ aññamaññaṃ sahajātādivasena paccayo, tathā uddhaccakukkuccanti. Ubhayesampi upanissayakoṭiyā paccayabhāve vattabbameva natthīti āha ‘‘sahajātena ca upanissayena cā’’ti.
ਯਸ੍ਮਾ ਸਤਿ ਨਾਮ ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਣવਸੇਨ વਤ੍ਤਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਸਤਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਟ੍ਠਾਨੀਯਾ ਨਾਮ। ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮੇ ਚ ਅਨੁਸ੍ਸવਾਦਿવਸੇਨ ਗਹੇਤ੍વਾ ਤਥਾ ਪવਤ੍ਤਤੇવ। ਤੇਨ વੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਤਿਯਾ’’ਤਿਆਦਿ।
Yasmā sati nāma ‘‘cattāro satipaṭṭhānā’’tiādinā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ anussaraṇavasena vattati, tasmā te dhammā satisambojjhaṅgaṭṭhānīyā nāma. Lokuttaradhamme ca anussavādivasena gahetvā tathā pavattateva. Tena vuttaṃ ‘‘satiyā’’tiādi.
ਕੋਸਲ੍ਲਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਪਞ੍ਞਾ, ਤਤੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਕੋਸਲ੍ਲਸਮ੍ਭੂਤਾ। ਅਨવਜ੍ਜਸੁਖવਿਪਾਕਾਤਿ ਅਨવਜ੍ਜਾ ਹੁਤ੍વਾ ਸੁਖવਿਪਾਕਾ વਿਪਚ੍ਚਨਕਾ। ਪਦਦ੍વਯੇਨ ਪਚ੍ਚਯਤੋ ਸਭਾવਤੋ ਕਿਚ੍ਚਤੋ ਫਲਤੋ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ। ਅਕੁਸਲਨਿਦ੍ਦੇਸੇਪਿ ਏਸੇવ ਨਯੋ। ਸਾવਜ੍ਜਾਤਿ ਗਾਰਯ੍ਹਾ। ਅਨવਜ੍ਜਾਤਿ ਅਗਾਰਯ੍ਹਾ। ਹੀਨਾ ਲਾਮਕਾ। ਪਣੀਤਾ ਸੇਟ੍ਠਾ। ਕਣ੍ਹਾ ਕਾਲ਼ਕਾ ਅਸੁਦ੍ਧਾ। ਸੁਕ੍ਕਾ ਓਦਾਤਾ ਸੁਦ੍ਧਾ । ਪਟਿਭਾਗ-ਸਦ੍ਦੋ ਪਠਮੇ વਿਕਪ੍ਪੇ ਸਦਿਸਕੋਟ੍ਠਾਸਤ੍ਥੋ, ਦੁਤਿਯੇ ਪਟਿਪਕ੍ਖਕੋਟ੍ਠਾਸਤ੍ਥੋ, ਤਤਿਯੇ ਨਿਗ੍ਗਹੇਤਬ੍ਬਪਟਿਪਕ੍ਖਕੋਟ੍ਠਾਸਤ੍ਥੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ।
Kosallaṃ vuccati paññā, tato uppannā kosallasambhūtā. Anavajjasukhavipākāti anavajjā hutvā sukhavipākā vipaccanakā. Padadvayena paccayato sabhāvato kiccato phalato kusaladhammaṃ dasseti. Akusalaniddesepi eseva nayo. Sāvajjāti gārayhā. Anavajjāti agārayhā. Hīnā lāmakā. Paṇītā seṭṭhā. Kaṇhā kāḷakā asuddhā. Sukkā odātā suddhā . Paṭibhāga-saddo paṭhame vikappe sadisakoṭṭhāsattho, dutiye paṭipakkhakoṭṭhāsattho, tatiye niggahetabbapaṭipakkhakoṭṭhāsattho daṭṭhabbo.
ਕੁਸਲਕਿਰਿਯਾਯ ਆਦਿਕਮ੍ਮਭਾવੇਨ ਪવਤ੍ਤવੀਰਿਯਂ ਧਿਤਿਸਭਾવਤਾਯ ਧਾਤੂਤਿ વੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਆਰਮ੍ਭਧਾਤੂਤਿ ਪਠਮਾਰਮ੍ਭવੀਰਿਯ’’ਨ੍ਤਿ। ਲਦ੍ਧਾਸੇવਨਂ વੀਰਿਯਂ ਬਲਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਹੁਤ੍વਾ ਪਟਿਪਕ੍ਖਂ વਿਧਮਤੀਤਿ ਆਹ – ‘‘ਨਿਕ੍ਕਮਧਾਤੂਤਿ ਕੋਸਜ੍ਜਤੋ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤਤ੍ਤਾ ਤਤੋ ਬਲવਤਰ’’ਨ੍ਤਿ। ਅਧਿਮਤ੍ਤਾਧਿਮਤ੍ਤਤਰਾਨਂ ਪਟਿਪਕ੍ਖਧਮ੍ਮਾਨਂ વਿਧਮਨਸਮਤ੍ਥਂ ਪਟੁਪਟੁਤਰਾਦਿਭਾવਪ੍ਪਤ੍ਤਂ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ – ‘‘ਪਰਕ੍ਕਮਧਾਤੂਤਿ ਪਰਂ ਪਰਂ ਠਾਨਂ ਅਕ੍ਕਮਨਤਾਯ ਤਤੋਪਿ ਬਲવਤਰ’’ਨ੍ਤਿ।
Kusalakiriyāya ādikammabhāvena pavattavīriyaṃ dhitisabhāvatāya dhātūti vuttanti āha ‘‘ārambhadhātūti paṭhamārambhavīriya’’nti. Laddhāsevanaṃ vīriyaṃ balappattaṃ hutvā paṭipakkhaṃ vidhamatīti āha – ‘‘nikkamadhātūti kosajjato nikkhantattā tato balavatara’’nti. Adhimattādhimattatarānaṃ paṭipakkhadhammānaṃ vidhamanasamatthaṃ paṭupaṭutarādibhāvappattaṃ hotīti āha – ‘‘parakkamadhātūti paraṃ paraṃ ṭhānaṃ akkamanatāya tatopi balavatara’’nti.
ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਪવਤ੍ਤਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਠਾਨੀਯਾ। ਆਰਮ੍ਮਣਧਮ੍ਮਾ, ਪੀਤਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਸ੍ਸ ਠਾਨੀਯਾਤਿ ਪੀਤਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਟ੍ਠਾਨੀਯਾਤਿ ‘‘ਪੀਤਿਯਾ ਆਰਮ੍ਮਣਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਯਸ੍ਮਾ ਅਪਰਾਪਰੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਪੀਤਿਪਿ ਤਥਾ વਤ੍ਤਬ੍ਬਤਂ ਲਭਤੀਤਿ વੁਤ੍ਤਂ વਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ ‘‘ਪੀਤਿਯਾ ਏવ ਤਂ ਨਾਮ’’ਨ੍ਤਿ। ਦਰਥਪਸ੍ਸਦ੍ਧੀਤਿ ਦਰਥੋ ਕਿਲੇਸਪਰਿਲ਼ਾਹੋ, ਸੋ ਪਸ੍ਸਮ੍ਭਤਿ ਏਤਾਯਾਤਿ ਦਰਥਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿ, ਕਾਯਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਯਾ વੇਦਨਾਦਿਖਨ੍ਧਤ੍ਤਯਸ੍ਸ વਿਯ ਰੂਪਕਾਯਸ੍ਸਪਿ ਪਸ੍ਸਮ੍ਭਨਂ ਹੋਤਿ, ਚਿਤ੍ਤਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿਯਾ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸੇવ ਪਸ੍ਸਮ੍ਭਨਂ, ਤਤੋ ਏવੇਤ੍ਥ ਭਗવਤਾ ਲਹੁਤਾਦੀਨਂ વਿਯ ਦੁવਿਧਤਾ વੁਤ੍ਤਾ। ਤਥਾ ਸਮਾਹਿਤਾਕਾਰਂ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖੇਤ੍વਾ ਗਯ੍ਹਮਾਨੋ ਸਮਥੋવ ਸਮਥਨਿਮਿਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਭੂਤਂ ਪਟਿਭਾਗਨਿਮਿਤ੍ਤਮ੍ਪਿ। વਿવਿਧਂ ਅਗ੍ਗਂ ਏਤਸ੍ਸਾਤਿ ਬ੍ਯਗ੍ਗੋ, વਿਕ੍ਖੇਪੋ। ਤਥਾ ਹਿ ਸੋ ਅਨવਟ੍ਠਾਨਰਸੋ ਭਨ੍ਤਤਾਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨੋ વੁਤ੍ਤੋ। ਏਕਗ੍ਗਭਾવਤੋ ਬ੍ਯਗ੍ਗਪਟਿਪਕ੍ਖੋਤਿ ਅਬ੍ਯਗ੍ਗੋ, ਸਮਾਧਿ, ਸੋ ਏવ ਨਿਮਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪੁਬ੍ਬੇ વਿਯ વਤ੍ਤਬ੍ਬਂ। ਤੇਨਾਹ ‘‘ਤਸ੍ਸੇવ વੇવਚਨ’’ਨ੍ਤਿ।
Tiṭṭhati pavattati etthāti ṭhānīyā. Ārammaṇadhammā, pītisambojjhaṅgassa ṭhānīyāti pītisambojjhaṅgaṭṭhānīyāti ‘‘pītiyā ārammaṇadhammā’’ti vuttaṃ. Yasmā aparāparuppattiyā pītipi tathā vattabbataṃ labhatīti vuttaṃ visuddhimagge ‘‘pītiyā eva taṃ nāma’’nti. Darathapassaddhīti daratho kilesapariḷāho, so passambhati etāyāti darathapassaddhi, kāyapassaddhiyā vedanādikhandhattayassa viya rūpakāyassapi passambhanaṃ hoti, cittapassaddhiyā cittasseva passambhanaṃ, tato evettha bhagavatā lahutādīnaṃ viya duvidhatā vuttā. Tathā samāhitākāraṃ sallakkhetvā gayhamāno samathova samathanimittaṃ, tassa ārammaṇabhūtaṃ paṭibhāganimittampi. Vividhaṃ aggaṃ etassāti byaggo, vikkhepo. Tathā hi so anavaṭṭhānaraso bhantatāpaccupaṭṭhāno vutto. Ekaggabhāvato byaggapaṭipakkhoti abyaggo, samādhi, so eva nimittanti pubbe viya vattabbaṃ. Tenāha ‘‘tasseva vevacana’’nti.
ਯੋ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠਾਕਾਰਂ ਅਨਾਦਿਯਿਤ੍વਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਾਕਾਰੋ, ਯੋ ਚ ਪੁਬ੍ਬੇ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਸ੍ਸ ਭਾવਨਾવਸੇਨ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਾਕਾਰੋ, ਦੁવਿਧੋਪਿ ਸੋ ਉਪੇਕ੍ਖਾਯ ਆਰਮ੍ਮਣਧਮ੍ਮੋਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋਤਿ ਆਹ – ‘‘ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਾਕਾਰੋ ਉਪੇਕ੍ਖਾਟ੍ਠਾਨੀਯਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ’’ਤਿ। ਆਰਮ੍ਮਣੇਨ ਕਥਿਤਾ ਆਰਮ੍ਮਣਸ੍ਸੇવ ਤੇਸਂ વਿਸੇਸਪਚ੍ਚਯਭਾવਤੋ। ਸੇਸਾਤਿ વੀਰਿਯਾਦਯੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਧਮ੍ਮਾ। ਤੇਸਞ੍ਹਿ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋવ ਸਾਤਿਸਯੋ ਇਚ੍ਛਿਤਬ੍ਬੋਤਿ।
Yo ārammaṇe iṭṭhāniṭṭhākāraṃ anādiyitvā gahetabbo majjhattākāro, yo ca pubbe upekkhāsambojjhaṅgassa bhāvanāvasena uppanno majjhattākāro, duvidhopi so upekkhāya ārammaṇadhammoti adhippetoti āha – ‘‘atthato pana majjhattākāro upekkhāṭṭhānīyā dhammāti veditabbo’’ti. Ārammaṇena kathitā ārammaṇasseva tesaṃ visesapaccayabhāvato. Sesāti vīriyādayo cattāro dhammā. Tesañhi upanissayova sātisayo icchitabboti.
ਕਾਯਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ।
Kāyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
ਤਿਪਿਟਕ (ਮੂਲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ • Suttapiṭaka / ਸਂਯੁਤ੍ਤਨਿਕਾਯ • Saṃyuttanikāya / ੨. ਕਾਯਸੁਤ੍ਤਂ • 2. Kāyasuttaṃ
ਅਟ੍ਠਕਥਾ • Aṭṭhakathā / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ (ਅਟ੍ਠਕਥਾ) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ਸਂਯੁਤ੍ਤਨਿਕਾਯ (ਅਟ੍ਠਕਥਾ) • Saṃyuttanikāya (aṭṭhakathā) / ੨. ਕਾਯਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ • 2. Kāyasuttavaṇṇanā
