| Library / Tipiṭaka / ਤਿਪਿਟਕ • Tipiṭaka / ਸਂਯੁਤ੍ਤਨਿਕਾਯ (ਅਟ੍ਠਕਥਾ) • Saṃyuttanikāya (aṭṭhakathā) |
੨. ਕਾਯਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ
2. Kāyasuttavaṇṇanā
੧੮੩. ਦੁਤਿਯੇ ਆਹਾਰਟ੍ਠਿਤਿਕੋਤਿ ਪਚ੍ਚਯਟ੍ਠਿਤਿਕੋ। ਆਹਾਰਂ ਪਟਿਚ੍ਚਾਤਿ ਪਚ੍ਚਯਂ ਪਟਿਚ੍ਚ। ਸੁਭਨਿਮਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸੁਭਮ੍ਪਿ ਸੁਭਨਿਮਿਤ੍ਤਂ, ਸੁਭਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪਿ ਸੁਭਨਿਮਿਤ੍ਤਂ। ਅਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰੋਤਿ ਅਨੁਪਾਯਮਨਸਿਕਾਰੋ ਉਪ੍ਪਥਮਨਸਿਕਾਰੋ ਅਨਿਚ੍ਚੇ ‘‘ਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ વਾ, ਦੁਕ੍ਖੇ ‘‘ਸੁਖ’’ਨ੍ਤਿ, ਅਨਤ੍ਤਨਿ ‘‘ਅਤ੍ਤਾ’’ਤਿ વਾ, ਅਸੁਭੇ ‘‘ਸੁਭ’’ਨ੍ਤਿ વਾ, ਮਨਸਿਕਾਰੋ। ਤਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸੁਭਾਰਮ੍ਮਣੇ ਬਹੁਲਂ ਪવਤ੍ਤਯਤੋ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ। ਤੇਨ વੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਸੁਭਨਿਮਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ। ਏવਂ ਸਬ੍ਬਨੀવਰਣੇਸੁ ਯੋਜਨਾ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾ।
183. Dutiye āhāraṭṭhitikoti paccayaṭṭhitiko. Āhāraṃ paṭiccāti paccayaṃ paṭicca. Subhanimittanti subhampi subhanimittaṃ, subhassa ārammaṇampi subhanimittaṃ. Ayonisomanasikāroti anupāyamanasikāro uppathamanasikāro anicce ‘‘nicca’’nti vā, dukkhe ‘‘sukha’’nti, anattani ‘‘attā’’ti vā, asubhe ‘‘subha’’nti vā, manasikāro. Taṃ tasmiṃ subhārammaṇe bahulaṃ pavattayato kāmacchando uppajjati. Tena vuttaṃ ‘‘atthi, bhikkhave, subhanimitta’’ntiādi. Evaṃ sabbanīvaraṇesu yojanā veditabbā.
ਪਟਿਘਨਿਮਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਪਨ ਪਟਿਘੋਪਿ ਪਟਿਘਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਪਟਿਘਾਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪਿ। ਅਰਤੀਤਿ ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਿਤਾ। ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ વੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਅਰਤਿ? ਪਨ੍ਤੇਸੁ વਾ ਸੇਨਾਸਨੇਸੁ ਅਞ੍ਞਤਰਞ੍ਞਤਰੇਸੁ વਾ ਅਧਿਕੁਸਲੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਅਰਤਿ ਅਰਤਿਤਾ ਅਨਭਿਰਤਿ ਅਨਭਿਰਮਨਾ ਉਕ੍ਕਣ੍ਠਿਤਾ ਪਰਿਤਸ੍ਸਿਤਾ, ਅਯਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਅਰਤੀ’’ਤਿ (વਿਭ॰ ੮੫੬)।
Paṭighanimittantiādīsu pana paṭighopi paṭighanimittaṃ paṭighārammaṇampi. Aratīti ukkaṇṭhitā. Yaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘tattha katamā arati? Pantesu vā senāsanesu aññataraññataresu vā adhikusalesu dhammesu arati aratitā anabhirati anabhiramanā ukkaṇṭhitā paritassitā, ayaṃ vuccati aratī’’ti (vibha. 856).
ਤਨ੍ਦੀਤਿ ਅਤਿਸੀਤਾਦਿਪਚ੍ਚਯਾ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਆਗਨ੍ਤੁਕਕਾਯਾਲਸਿਯਂ। ਯਸ੍ਮਿਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ‘‘ਅਤਿਸੀਤਂ ਅਤਿਉਣ੍ਹਂ ਅਤਿਚ੍ਛਾਤੋਸ੍ਮਿ ਅਤਿਧਾਤੋਸ੍ਮਿ ਅਤਿਦੂਰਮਗ੍ਗਂ ਗਤੋਸ੍ਮੀ’’ਤਿ વਦਤਿ, ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ વੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਤਨ੍ਦਿ , ਯਾ ਤਨ੍ਦੀ ਤਨ੍ਦਿਯਨਾ ਤਨ੍ਦਿਮਨਕਤਾ ਆਲਸ੍ਯਂ ਆਲਸ੍ਯਾਯਨਾ ਆਲਸ੍ਯਾਯਿਤਤ੍ਤਂ, ਅਯਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਤਨ੍ਦੀ’’ਤਿ (વਿਭ॰ ੮੫੭)।
Tandīti atisītādipaccayā uppannaṃ āgantukakāyālasiyaṃ. Yasmiṃ uppanne ‘‘atisītaṃ atiuṇhaṃ aticchātosmi atidhātosmi atidūramaggaṃ gatosmī’’ti vadati, yaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘tattha katamā tandi , yā tandī tandiyanā tandimanakatā ālasyaṃ ālasyāyanā ālasyāyitattaṃ, ayaṃ vuccati tandī’’ti (vibha. 857).
વਿਜਮ੍ਭਿਤਾਤਿ ਕਿਲੇਸવਸੇਨ ਕਾਯવਿਨਮਨਾ। ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ વੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ વਿਜਮ੍ਭਿਤਾ? ਯਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਜਮ੍ਭਨਾ વਿਜਮ੍ਭਨਾ ਆਨਮਨਾ વਿਨਮਨਾ ਸਨ੍ਨਮਨਾ ਪਣਮਨਾ ਬ੍ਯਾਧਿਯਕਂ, ਅਯਂ વੁਚ੍ਚਤਿ વਿਜਮ੍ਭਿਤਾ’’ਤਿ (વਿਭ॰ ੮੫੮)।
Vijambhitāti kilesavasena kāyavinamanā. Yaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘tattha katamā vijambhitā? Yā kāyassa jambhanā vijambhanā ānamanā vinamanā sannamanā paṇamanā byādhiyakaṃ, ayaṃ vuccati vijambhitā’’ti (vibha. 858).
ਭਤ੍ਤਸਮ੍ਮਦੋਤਿ ਭਤ੍ਤਪਰਿਲ਼ਾਹੋ। ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ વੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਭਤ੍ਤਸਮ੍ਮਦੋ? ਯਾ ਭੁਤ੍ਤਾવਿਸ੍ਸ ਭਤ੍ਤਮੁਚ੍ਛਾ ਭਤ੍ਤਕਿਲਮਥੋ ਭਤ੍ਤਪਰਿਲ਼ਾਹੋ ਕਾਯਦੁਟ੍ਠੁਲ੍ਲਂ, ਅਯਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਭਤ੍ਤਸਮ੍ਮਦੋ’’ਤਿ (વਿਭ॰ ੮੫੯)।
Bhattasammadoti bhattapariḷāho. Yaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘tattha katamo bhattasammado? Yā bhuttāvissa bhattamucchā bhattakilamatho bhattapariḷāho kāyaduṭṭhullaṃ, ayaṃ vuccati bhattasammado’’ti (vibha. 859).
ਚੇਤਸੋ ਚ ਲੀਨਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਲੀਯਨਾਕਾਰੋ, ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ વੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਚੇਤਸੋ ਲੀਨਤ੍ਤਂ? ਯਾ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਕਲ੍ਯਤਾ ਅਕਮ੍ਮਞ੍ਞਤਾ ਓਲੀਯਨਾ ਸਲ੍ਲੀਯਨਾ ਲੀਨਂ ਲੀਯਨਾ ਲੀਯਿਤਤ੍ਤਂ ਥਿਨਂ ਥਿਯਨਾ ਥਿਯਿਤਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਇਦਂ વੁਚ੍ਚਤਿ ਚੇਤਸੋ ਲੀਨਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ (વਿਭ॰ ੮੬੦)।
Cetaso ca līnattanti cittassa līyanākāro, yaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘tattha katamaṃ cetaso līnattaṃ? Yā cittassa akalyatā akammaññatā olīyanā sallīyanā līnaṃ līyanā līyitattaṃ thinaṃ thiyanā thiyitattaṃ cittassa, idaṃ vuccati cetaso līnatta’’nti (vibha. 860).
ਚੇਤਸੋ ਅવੂਪਸਮੋਤਿ ਯਥਾ ਨਾਮ વੀਤਚ੍ਚਿਕੋਪਿ ਅਙ੍ਗਾਰੋ ਨੇવ ਤਾવ ਸਨ੍ਨਿਸੀਦਤਿ ਪਤਾਪਂ ਕਰੋਤਿਯੇવ, ਯਥਾ ਚ ਪਤ੍ਤਪਚਨਟ੍ਠਾਨੇ ਨੇવ ਤਾવ ਸਨ੍ਨਿਸੀਦਤਿ ਪਤਾਪਂ ਕਰੋਤਿਯੇવ, ਏવਂ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅવੂਪਸਨ੍ਤਾਕਾਰੋ, ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨੇਤਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਮੇવ ਹੋਤਿ।
Cetaso avūpasamoti yathā nāma vītaccikopi aṅgāro neva tāva sannisīdati patāpaṃ karotiyeva, yathā ca pattapacanaṭṭhāne neva tāva sannisīdati patāpaṃ karotiyeva, evaṃ cittassa avūpasantākāro, atthato panetaṃ uddhaccakukkuccameva hoti.
વਿਚਿਕਿਚ੍ਛਟ੍ਠਾਨੀਯਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ વਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਯ ਆਰਮ੍ਮਣਧਮ੍ਮਾ। ਅਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰੋ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ વੁਤ੍ਤਨਯੋવ। ਏવਮੇਤ੍ਥ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ વਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਤਿ ਇਮੇ ਦ੍વੇ ਧਮ੍ਮਾ ਆਰਮ੍ਮਣੇਨ ਕਥਿਤਾ, ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ਆਰਮ੍ਮਣੇਨ ਚ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੇਨ ਚ, ਸੇਸਾ ਸਹਜਾਤੇਨ ਚ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੇਨ ਚਾਤਿ।
Vicikicchaṭṭhānīyā dhammāti vicikicchāya ārammaṇadhammā. Ayonisomanasikāro sabbattha vuttanayova. Evamettha kāmacchando vicikicchāti ime dve dhammā ārammaṇena kathitā, byāpādo ārammaṇena ca upanissayena ca, sesā sahajātena ca upanissayena cāti.
ਸਤਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਟ੍ਠਾਨੀਯਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਸਤਿਯਾ ਆਰਮ੍ਮਣਧਮ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਤਿਂਸ ਬੋਧਿਪਕ੍ਖਿਯਾ ਚ ਨવ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਾ ਚ। ਤਤ੍ਥ ਯੋਨਿਸੋਮਨਸਿਕਾਰਬਹੁਲੀਕਾਰੋਤਿ ਤਤ੍ਥ ਉਪਾਯਮਨਸਿਕਾਰਸ੍ਸ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਕਰਣਂ।
Satisambojjhaṅgaṭṭhānīyā dhammāti satiyā ārammaṇadhammā sattatiṃsa bodhipakkhiyā ca nava lokuttaradhammā ca. Tattha yonisomanasikārabahulīkāroti tattha upāyamanasikārassa punappunaṃ karaṇaṃ.
ਕੁਸਲਾਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿਆਦੀਸੁ ਕੁਸਲਾਤਿ ਕੋਸਲ੍ਲਸਮ੍ਭੂਤਾ ਅਨવਜ੍ਜਸੁਖવਿਪਾਕਾ। ਅਕੁਸਲਾਤਿ ਅਕੋਸਲ੍ਲਸਮ੍ਭੂਤਾ ਸਾવਜ੍ਜਦੁਕ੍ਖવਿਪਾਕਾ। ਸਾવਜ੍ਜਾਤਿ ਅਕੁਸਲਾ। ਅਨવਜ੍ਜਾਤਿ ਕੁਸਲਾ। ਹੀਨਪਣੀਤਕਣ੍ਹਸੁਕ੍ਕੇਸੁਪਿ ਏਸੇવ ਨਯੋ। ਸਪ੍ਪਟਿਭਾਗਾਤਿ ਕਣ੍ਹਸੁਕ੍ਕਾਯੇવ। ਕਣ੍ਹਾ ਹਿ ਕਣ੍ਹવਿਪਾਕਦਾਨਤੋ , ਸੁਕ੍ਕਾ ਚ ਸੁਕ੍ਕવਿਪਾਕਦਾਨਤੋ ਸਪ੍ਪਟਿਭਾਗਾ ਨਾਮ, ਸਦਿਸવਿਪਾਕਕੋਟ੍ਠਾਸਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਪਟਿਪਕ੍ਖਭੂਤਸ੍ਸ વਾ ਭਾਗਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਿਤਾਯ ਸਪ੍ਪਟਿਭਾਗਾ। ਕਣ੍ਹਾਨਞ੍ਹਿ ਸੁਕ੍ਕਾ ਪਟਿਪਕ੍ਖਭਾਗਾ, ਸੁਕ੍ਕਾਨਞ੍ਚ ਕਣ੍ਹਾ ਪਟਿਪਕ੍ਖਭਾਗਾਤਿ ਏવਮ੍ਪਿ ਸਪ੍ਪਟਿਭਾਗਾ। ਸਪ੍ਪਟਿਬਾਹਿਤਟ੍ਠੇਨ વਾ ਸਪ੍ਪਟਿਭਾਗਾ। ਅਕੁਸਲਞ੍ਹਿ ਕੁਸਲਂ ਪਟਿਬਾਹਿਤ੍વਾ ਅਤ੍ਤਨੋ વਿਪਾਕਂ ਦੇਤਿ, ਕੁਸਲਞ੍ਚ ਅਕੁਸਲਂ ਪਟਿਬਾਹਿਤ੍વਾਤਿ ਏવਮ੍ਪਿ ਕਣ੍ਹਸੁਕ੍ਕਾ ਸਪ੍ਪਟਿਭਾਗਾ।
Kusalākusalā dhammātiādīsu kusalāti kosallasambhūtā anavajjasukhavipākā. Akusalāti akosallasambhūtā sāvajjadukkhavipākā. Sāvajjāti akusalā. Anavajjāti kusalā. Hīnapaṇītakaṇhasukkesupi eseva nayo. Sappaṭibhāgāti kaṇhasukkāyeva. Kaṇhā hi kaṇhavipākadānato , sukkā ca sukkavipākadānato sappaṭibhāgā nāma, sadisavipākakoṭṭhāsāti attho. Paṭipakkhabhūtassa vā bhāgassa atthitāya sappaṭibhāgā. Kaṇhānañhi sukkā paṭipakkhabhāgā, sukkānañca kaṇhā paṭipakkhabhāgāti evampi sappaṭibhāgā. Sappaṭibāhitaṭṭhena vā sappaṭibhāgā. Akusalañhi kusalaṃ paṭibāhitvā attano vipākaṃ deti, kusalañca akusalaṃ paṭibāhitvāti evampi kaṇhasukkā sappaṭibhāgā.
ਆਰਮ੍ਭਧਾਤੂਤਿ ਪਠਮਾਰਮ੍ਭવੀਰਿਯਂ। ਨਿਕ੍ਕਮਧਾਤੂਤਿ ਕੋਸਜ੍ਜਤੋ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤਤ੍ਤਾ ਤਤੋ ਬਲવਤਰਂ। ਪਰਕ੍ਕਮਧਾਤੂਤਿ ਪਰਂ ਪਰਂ ਠਾਨਂ ਅਕ੍ਕਮਨਤਾਯ ਤਤੋਪਿ ਬਲવਤਰਨ੍ਤਿ ਤੀਹਿਪਿ ਪਦੇਹਿ વੀਰਿਯਮੇવ ਕਥਿਤਂ।
Ārambhadhātūti paṭhamārambhavīriyaṃ. Nikkamadhātūti kosajjato nikkhantattā tato balavataraṃ. Parakkamadhātūti paraṃ paraṃ ṭhānaṃ akkamanatāya tatopi balavataranti tīhipi padehi vīriyameva kathitaṃ.
ਪੀਤਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਟ੍ਠਾਨੀਯਾਤਿ ਪੀਤਿਯਾ ਆਰਮ੍ਮਣਧਮ੍ਮਾ। ਕਾਯਪਸ੍ਸਦ੍ਧੀਤਿ ਤਿਣ੍ਣਂ ਖਨ੍ਧਾਨਂ ਦਰਥਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿ। ਚਿਤ੍ਤਪਸ੍ਸਦ੍ਧੀਤਿ વਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਦਰਥਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿ। ਸਮਥਨਿਮਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਸਮਥੋਪਿ ਸਮਥਨਿਮਿਤ੍ਤਂ, ਆਰਮ੍ਮਣਮ੍ਪਿ। ਅਬ੍ਯਗ੍ਗਨਿਮਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਸੇવ વੇવਚਨਂ।
Pītisambojjhaṅgaṭṭhānīyāti pītiyā ārammaṇadhammā. Kāyapassaddhīti tiṇṇaṃ khandhānaṃ darathapassaddhi. Cittapassaddhīti viññāṇakkhandhassa darathapassaddhi. Samathanimittanti samathopi samathanimittaṃ, ārammaṇampi. Abyagganimittanti tasseva vevacanaṃ.
ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਟ੍ਠਾਨੀਯਾਤਿ ਉਪੇਕ੍ਖਾਯ ਆਰਮ੍ਮਣਧਮ੍ਮਾ, ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਮਜ੍ਝਤ੍ਤਾਕਾਰੋ ਉਪੇਕ੍ਖਾਟ੍ਠਾਨੀਯਾ ਧਮ੍ਮੋਤਿ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ। ਏવਮੇਤ੍ਥ ਸਤਿਧਮ੍ਮવਿਚਯਉਪੇਕ੍ਖਾਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ ਆਰਮ੍ਮਣੇਨ ਕਥਿਤਾ, ਸੇਸਾ ਆਰਮ੍ਮਣੇਨਪਿ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੇਨਪਿ।
Upekkhāsambojjhaṅgaṭṭhānīyāti upekkhāya ārammaṇadhammā, atthato pana majjhattākāro upekkhāṭṭhānīyā dhammoti veditabbo. Evamettha satidhammavicayaupekkhāsambojjhaṅgā ārammaṇena kathitā, sesā ārammaṇenapi upanissayenapi.
Related texts:
ਤਿਪਿਟਕ (ਮੂਲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ • Suttapiṭaka / ਸਂਯੁਤ੍ਤਨਿਕਾਯ • Saṃyuttanikāya / ੨. ਕਾਯਸੁਤ੍ਤਂ • 2. Kāyasuttaṃ
ਟੀਕਾ • Tīkā / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ (ਟੀਕਾ) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / ਸਂਯੁਤ੍ਤਨਿਕਾਯ (ਟੀਕਾ) • Saṃyuttanikāya (ṭīkā) / ੨. ਕਾਯਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ • 2. Kāyasuttavaṇṇanā
