| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / খুদ্দসিক্খা-মূলসিক্খা • Khuddasikkhā-mūlasikkhā |
৩৩. কাযবন্ধননিদ্দেসৰণ্ণনা
33. Kāyabandhananiddesavaṇṇanā
২৩৫. বন্ধীযতি অনেনাতি বন্ধনং, কাযস্স বন্ধনং কাযবন্ধনং, নত্থি কাযবন্ধনমেতস্সাতি অকাযবন্ধনো। দুক্কটন্তি সঞ্চিচ্চ ৰা অসঞ্চিচ্চ ৰা পৰিসেয্য চে, দুক্কটং। অসতিযা গতো যত্থ সরতি, তত্থেৰ বন্ধেয্যাতি সম্বন্ধো। গতোতি অন্তোগামং গতো। সরিত্ৰা যাৰ ন বন্ধতি, ন তাৰ পিণ্ডায চরিতব্বং।
235. Bandhīyati anenāti bandhanaṃ, kāyassa bandhanaṃ kāyabandhanaṃ, natthi kāyabandhanametassāti akāyabandhano. Dukkaṭanti sañcicca vā asañcicca vā paviseyya ce, dukkaṭaṃ. Asatiyā gato yattha sarati, tattheva bandheyyāti sambandho. Gatoti antogāmaṃ gato. Saritvā yāva na bandhati, na tāva piṇḍāya caritabbaṃ.
২৩৬. ‘‘পট্টিকা’’তিআদিনা সব্বসঙ্গাহকং কাযবন্ধনং নিদ্দিসতি। পট্টিকাতি পকতিৰীতা ৰা মচ্ছকণ্টকখজ্জূরিপত্তৰাযিমা ৰা। সূকরানং অন্তং সূকরন্তং। ইধ পন তংসদিসং ৰুচ্চতি। চতুরস্সং অকত্ৰা সজ্জিতং মুদ্দিককাযবন্ধনম্পি সঙ্গহেত্ৰা ‘‘একা রজ্জূ’’তি ৰুত্তং। তং পন রজ্জুকং বন্ধন্তেন একগুণমেৰ কত্ৰা বন্ধিতুং ৰট্টতি, মজ্ঝে ভিন্দিত্ৰা দিগুণং কত্ৰা বন্ধিতুং ন ৰট্টতি। দিগুণং পন অকত্ৰা সতৰারম্পি পুনপ্পুনং আৰিজ্ঝিত্ৰা বন্ধিতুং ৰট্টতি, পামঙ্গসণ্ঠানং পন একম্পি ন ৰট্টতি । বহুরজ্জুকে একতো কত্ৰা একেন নিরন্তরং ৰেঠেত্ৰা কতং ‘‘বহুরজ্জুক’’ন্তি ন ৰত্তব্বং, তং ৰট্টতি। তদনুলোমিকাতি তেসং পট্টিকাসূকরন্তানং দ্ৰিন্নং দ্ৰে ইমে যথাক্কমমনুলোমিকা।
236.‘‘Paṭṭikā’’tiādinā sabbasaṅgāhakaṃ kāyabandhanaṃ niddisati. Paṭṭikāti pakativītā vā macchakaṇṭakakhajjūripattavāyimā vā. Sūkarānaṃ antaṃ sūkarantaṃ. Idha pana taṃsadisaṃ vuccati. Caturassaṃ akatvā sajjitaṃ muddikakāyabandhanampi saṅgahetvā ‘‘ekā rajjū’’ti vuttaṃ. Taṃ pana rajjukaṃ bandhantena ekaguṇameva katvā bandhituṃ vaṭṭati, majjhe bhinditvā diguṇaṃ katvā bandhituṃ na vaṭṭati. Diguṇaṃ pana akatvā satavārampi punappunaṃ āvijjhitvā bandhituṃ vaṭṭati, pāmaṅgasaṇṭhānaṃ pana ekampi na vaṭṭati . Bahurajjuke ekato katvā ekena nirantaraṃ veṭhetvā kataṃ ‘‘bahurajjuka’’nti na vattabbaṃ, taṃ vaṭṭati. Tadanulomikāti tesaṃ paṭṭikāsūkarantānaṃ dvinnaṃ dve ime yathākkamamanulomikā.
২৩৭-৮. পট্টিকা কীদিসী ৰট্টতীতি আহ ‘‘মচ্ছা’’তিআদি। পট্টিকা মচ্ছকণ্টকখজ্জূরিপত্তা ৰা মট্ঠা ৰা লব্ভাতি সম্বন্ধো। কণ্টক-সদ্দেন পত্ত-সদ্দেন চ তদাকারো ৰুচ্চতি, উপচারতো হি মচ্ছানং কণ্টকাকারো চ খজ্জূরীনং পত্তাকারো চ এতিস্সাতি সমাসো। মট্ঠাতি পকতিৰীতা। টীকাযং পন ‘‘এতে মচ্ছকণ্টকাদযো মট্ঠা ৰিকাররহিতা পট্টিকা চ তদন্তোগধাতি অধিপ্পাযো’’তি ৰুত্তং। কথং তেসমন্তোগধতা? যতো তানিযেৰ পট্টিকা নামাতি। তথা চ ৰুত্তং অট্ঠকথাযং ‘‘পকতিৰীতা ৰা মচ্ছকণ্টকৰাযিমা ৰা পট্টিকা ৰট্টতী’’তি (চূল়ৰ॰ অট্ঠ॰ ২৭৮)। এত্থ পন মচ্ছকণ্টকেযেৰ খজ্জূরিপত্তং পৰিট্ঠং। চতস্সোপি দসা লব্ভাতি সম্বন্ধো। চতস্সোতি উক্কট্ঠপরিচ্ছেদেন ৰুত্তং, তস্মা ততো ঊনাপি ৰট্টন্তি। অন্তেতি কাযবন্ধনস্স উভযন্তে দিগুণসুত্তকং লব্ভন্তি সম্বন্ধো। গুণো বন্ধনভূতং সুত্তকং গুণসুত্তকং। ‘‘গুণো পটলরাসীসু, আনিসংসে চ বন্ধনে’’তি হি অভিধানপ্পদীপিকা। দ্ৰিন্নং গুণসুত্তকানং সমাহারো দিগুণসুত্তকং। তং দসামুখস্স থিরভাৰায কোট্টেতুং ৰট্টতি, ন সোভনত্থং। তেনাহ ‘‘মালাদি’’ন্তিআদি।
237-8. Paṭṭikā kīdisī vaṭṭatīti āha ‘‘macchā’’tiādi. Paṭṭikā macchakaṇṭakakhajjūripattā vā maṭṭhā vā labbhāti sambandho. Kaṇṭaka-saddena patta-saddena ca tadākāro vuccati, upacārato hi macchānaṃ kaṇṭakākāro ca khajjūrīnaṃ pattākāro ca etissāti samāso. Maṭṭhāti pakativītā. Ṭīkāyaṃ pana ‘‘ete macchakaṇṭakādayo maṭṭhā vikārarahitā paṭṭikā ca tadantogadhāti adhippāyo’’ti vuttaṃ. Kathaṃ tesamantogadhatā? Yato tāniyeva paṭṭikā nāmāti. Tathā ca vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘pakativītā vā macchakaṇṭakavāyimā vā paṭṭikā vaṭṭatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 278). Ettha pana macchakaṇṭakeyeva khajjūripattaṃ paviṭṭhaṃ. Catassopi dasā labbhāti sambandho. Catassoti ukkaṭṭhaparicchedena vuttaṃ, tasmā tato ūnāpi vaṭṭanti. Anteti kāyabandhanassa ubhayante diguṇasuttakaṃ labbhanti sambandho. Guṇo bandhanabhūtaṃ suttakaṃ guṇasuttakaṃ. ‘‘Guṇo paṭalarāsīsu, ānisaṃse ca bandhane’’ti hi abhidhānappadīpikā. Dvinnaṃ guṇasuttakānaṃ samāhāro diguṇasuttakaṃ. Taṃ dasāmukhassa thirabhāvāya koṭṭetuṃ vaṭṭati, na sobhanatthaṃ. Tenāha ‘‘mālādi’’ntiādi.
মালাদিং কক্কটচ্ছাদিং কুঞ্জরচ্ছাদিঞ্চ দস্সেত্ৰা গুণসুত্তককোট্টিতা পট্টিকা ন কপ্পতীতি সম্বন্ধো। ‘‘মালাদি’’ন্তিআদীসু আদি-সদ্দেন তাদিসং যং কিঞ্চি ৰিকাররূপং গয্হতি। কক্কটানং ৰিয অচ্ছীনি, তানি আদীনি যস্সাতি সমাসো। তথা কুঞ্জরচ্ছাদিন্তি।
Mālādiṃ kakkaṭacchādiṃ kuñjaracchādiñca dassetvā guṇasuttakakoṭṭitā paṭṭikā na kappatīti sambandho. ‘‘Mālādi’’ntiādīsu ādi-saddena tādisaṃ yaṃ kiñci vikārarūpaṃ gayhati. Kakkaṭānaṃ viya acchīni, tāni ādīni yassāti samāso. Tathā kuñjaracchādinti.
২৩৯. ঘটকন্তি ঘটকাকারৰট্টলেখারূপং। মকরমুখাদিন্তি এত্থ মকরমুখং নাম মকরমুখসণ্ঠানং । বিন্দু পন আগমৰসেন ৰুত্তো। আদি-সদ্দেন দেড্ডুভসীসাদিৰিকাররূপং যং কিঞ্চি সঙ্গয্হতি। দসামুখেতি দসানং মুখভূতে অন্তে এতানি ন কপ্পন্তীতি সম্বন্ধো। ৰিধে উভন্তে ঘটকা লেখা অঞ্ঞং চিত্তকঞ্চ ন কপ্পন্তীতি সম্বন্ধো। ঘটকাতি ঘটকতো। লেখাতি লেখায। পঞ্চমিযা লোপো। ৰিধেতি কাযবন্ধনস্স পাসন্তে দসামূলে তস্স থিরভাৰত্থং কত্তব্বে দন্তৰিসাণাদিমযে ৰিধে।
239.Ghaṭakanti ghaṭakākāravaṭṭalekhārūpaṃ. Makaramukhādinti ettha makaramukhaṃ nāma makaramukhasaṇṭhānaṃ . Bindu pana āgamavasena vutto. Ādi-saddena deḍḍubhasīsādivikārarūpaṃ yaṃ kiñci saṅgayhati. Dasāmukheti dasānaṃ mukhabhūte ante etāni na kappantīti sambandho. Vidhe ubhante ghaṭakā lekhā aññaṃ cittakañca na kappantīti sambandho. Ghaṭakāti ghaṭakato. Lekhāti lekhāya. Pañcamiyā lopo. Vidheti kāyabandhanassa pāsante dasāmūle tassa thirabhāvatthaṃ kattabbe dantavisāṇādimaye vidhe.
২৪০. দেড্ডুভকন্তি উদকসপ্পসীসসদিসং। মুরজন্তি নানাৰণ্ণেহি সুত্তেহি মুরজৰট্টিসণ্ঠানং ৰেঠেত্ৰা কতং। টীকাযং পন ‘‘মুরজন্তি বহুরজ্জুকে একতো সঙ্কড্ঢিত্ৰা একায রজ্জুযা পলিৰেঠেত্ৰা কতরজ্জূ’’তি ৰুত্তং, তং ‘‘বহুরজ্জুকে একতো কত্ৰা’’তিআদিনা হেট্ঠা ৰুত্তঅট্ঠকথাৰচনেন ৰিরুজ্ঝতি। মদ্দৰীণন্তি পামঙ্গসণ্ঠানং। কলাবুকন্তি বহুরজ্জুকং। তেসং ‘‘ন কপ্পতী’’তি ইমিনা সম্বন্ধো। দ্ৰে মজ্ঝিমাতি মজ্ঝে ভৰা মুরজমদ্দৰীণসঙ্খাতা দ্ৰে।
240.Deḍḍubhakanti udakasappasīsasadisaṃ. Murajanti nānāvaṇṇehi suttehi murajavaṭṭisaṇṭhānaṃ veṭhetvā kataṃ. Ṭīkāyaṃ pana ‘‘murajanti bahurajjuke ekato saṅkaḍḍhitvā ekāya rajjuyā paliveṭhetvā katarajjū’’ti vuttaṃ, taṃ ‘‘bahurajjuke ekato katvā’’tiādinā heṭṭhā vuttaaṭṭhakathāvacanena virujjhati. Maddavīṇanti pāmaṅgasaṇṭhānaṃ. Kalābukanti bahurajjukaṃ. Tesaṃ ‘‘na kappatī’’ti iminā sambandho. Dve majjhimāti majjhe bhavā murajamaddavīṇasaṅkhātā dve.
২৪১. গণ্ঠিযো চাপীতি চীৰরস্স গণ্ঠিযো চাপি। তম্মযাতি তেহি ৰেল়ুআদীহি নিব্বত্তা। পসঙ্গেন পনেতং ৰুত্তন্তি।
241.Gaṇṭhiyo cāpīti cīvarassa gaṇṭhiyo cāpi. Tammayāti tehi veḷuādīhi nibbattā. Pasaṅgena panetaṃ vuttanti.
কাযবন্ধননিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা।
Kāyabandhananiddesavaṇṇanā niṭṭhitā.
সুমঙ্গলপ্পসাদনিযা নাম টীকায
Sumaṅgalappasādaniyā nāma ṭīkāya
পঠমভাণৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা।
Paṭhamabhāṇavāravaṇṇanā niṭṭhitā.
