| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / សុត្តនិបាត-អដ្ឋកថា • Suttanipāta-aṭṭhakathā |
៦. កបិលសុត្ត-(ធម្មចរិយសុត្ត)-វណ្ណនា
6. Kapilasutta-(dhammacariyasutta)-vaṇṇanā
ធម្មចរិយន្តិ កបិលសុត្តំ។ កា ឧប្បត្តិ? ហេមវតសុត្តេ វុត្តនយេនេវ បរិនិព្ពុតេ កស្សបេ ភគវតិ ទ្វេ កុលបុត្តា ភាតរោ និក្ខមិត្វា សាវកានំ សន្តិកេ បព្ពជិំសុ។ ជេដ្ឋោ សោធនោ នាម, កនិដ្ឋោ កបិលោ នាម។ តេសំ មាតា សាធនី នាម, កនិដ្ឋភគិនី តាបនា នាម។ តាបិ ភិក្ខុនីសុ បព្ពជិំសុ។ តតោ តេ ទ្វេបិ ហេមវតសុត្តេ វុត្តនយេនេវ ‘‘សាសនេ កតិ ធុរានី’’តិ បុច្ឆិត្វា សុត្វា ច ជេដ្ឋោ ‘‘វាសធុរំ បូរេស្សាមី’’តិ បញ្ច វស្សានិ អាចរិយុបជ្ឈាយានំ សន្តិកេ វសិត្វា បញ្ចវស្សោ ហុត្វា យាវ អរហត្តំ, តាវ កម្មដ្ឋានំ សុត្វា អរញ្ញំ បវិសិត្វា វាយមន្តោ អរហត្តំ បាបុណិ។ កបិលោ ‘‘អហំ តាវ តរុណោ, វុឌ្ឍកាលេ វាសធុរំ បរិបូរេស្សាមី’’តិ គន្ថធុរំ អារភិត្វា តេបិដកោ អហោសិ។ តស្ស បរិយត្តិំ និស្សាយ បរិវារោ, បរិវារំ និស្សាយ លាភោ ច ឧទបាទិ។
Dhammacariyanti kapilasuttaṃ. Kā uppatti? Hemavatasutte vuttanayeneva parinibbute kassape bhagavati dve kulaputtā bhātaro nikkhamitvā sāvakānaṃ santike pabbajiṃsu. Jeṭṭho sodhano nāma, kaniṭṭho kapilo nāma. Tesaṃ mātā sādhanī nāma, kaniṭṭhabhaginī tāpanā nāma. Tāpi bhikkhunīsu pabbajiṃsu. Tato te dvepi hemavatasutte vuttanayeneva ‘‘sāsane kati dhurānī’’ti pucchitvā sutvā ca jeṭṭho ‘‘vāsadhuraṃ pūressāmī’’ti pañca vassāni ācariyupajjhāyānaṃ santike vasitvā pañcavasso hutvā yāva arahattaṃ, tāva kammaṭṭhānaṃ sutvā araññaṃ pavisitvā vāyamanto arahattaṃ pāpuṇi. Kapilo ‘‘ahaṃ tāva taruṇo, vuḍḍhakāle vāsadhuraṃ paripūressāmī’’ti ganthadhuraṃ ārabhitvā tepiṭako ahosi. Tassa pariyattiṃ nissāya parivāro, parivāraṃ nissāya lābho ca udapādi.
សោ ពាហុសច្ចមទេន មត្តោ បណ្ឌិតមានី អនញ្ញាតេបិ អញ្ញាតមានី ហុត្វា បរេហិ វុត្តំ កប្បិយម្បិ អកប្បិយំ, អកប្បិយម្បិ កប្បិយំ, សាវជ្ជម្បិ អនវជ្ជំ, អនវជ្ជម្បិ សាវជ្ជន្តិ ភណតិ។ សោ បេសលេហិ ភិក្ខូហិ, ‘‘មា, អាវុសោ កបិល, ឯវំ អវចា’’តិអាទិនា នយេន ឱវទិយមានោ ‘‘តុម្ហេ កិំ ជានាថ រិត្តមុដ្ឋិសទិសា’’តិអាទីហិ វចនេហិ ខុំសេន្តោ វម្ភេន្តោយេវ ចរតិ។ ភិក្ខូ តស្ស ភាតុនោ សោធនត្ថេរស្សាបិ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ។ សោបិ នំ ឧបសង្កមិត្វា អាហ – ‘‘អាវុសោ កបិល, សាសនស្ស អាយុ នាម តុម្ហាទិសានំ សម្មាបដិបត្តិ។ មា, អាវុសោ កបិល, កប្បិយម្បិ អកប្បិយំ, អកប្បិយម្បិ កប្បិយំ, សាវជ្ជម្បិ អនវជ្ជំ, អនវជ្ជម្បិ សាវជ្ជន្តិ វទេហី’’តិ។ សោ តស្សបិ វចនំ នាទិយិ។ តតោ នំ សោធនត្ថេរោ ទ្វត្តិក្ខត្តុំ វត្វា –
So bāhusaccamadena matto paṇḍitamānī anaññātepi aññātamānī hutvā parehi vuttaṃ kappiyampi akappiyaṃ, akappiyampi kappiyaṃ, sāvajjampi anavajjaṃ, anavajjampi sāvajjanti bhaṇati. So pesalehi bhikkhūhi, ‘‘mā, āvuso kapila, evaṃ avacā’’tiādinā nayena ovadiyamāno ‘‘tumhe kiṃ jānātha rittamuṭṭhisadisā’’tiādīhi vacanehi khuṃsento vambhentoyeva carati. Bhikkhū tassa bhātuno sodhanattherassāpi etamatthaṃ ārocesuṃ. Sopi naṃ upasaṅkamitvā āha – ‘‘āvuso kapila, sāsanassa āyu nāma tumhādisānaṃ sammāpaṭipatti. Mā, āvuso kapila, kappiyampi akappiyaṃ, akappiyampi kappiyaṃ, sāvajjampi anavajjaṃ, anavajjampi sāvajjanti vadehī’’ti. So tassapi vacanaṃ nādiyi. Tato naṃ sodhanatthero dvattikkhattuṃ vatvā –
‘‘ឯកវាចម្បិ ទ្វិវាចំ, ភណេយ្យ អនុកម្បកោ;
‘‘Ekavācampi dvivācaṃ, bhaṇeyya anukampako;
តតុត្តរិំ ន ភាសេយ្យ, ទាសោវយ្យស្ស សន្តិកេ’’តិ។ (ជា. ២.១៩.៣៤) –
Tatuttariṃ na bhāseyya, dāsovayyassa santike’’ti. (jā. 2.19.34) –
បរិវជ្ជេត្វា ‘‘ត្វមេវ, អាវុសោ, សកេន កម្មេន បញ្ញាយិស្សសី’’តិ បក្កាមិ។ តតោ បភុតិ នំ បេសលា ភិក្ខូ ឆឌ្ឌេសុំ។
Parivajjetvā ‘‘tvameva, āvuso, sakena kammena paññāyissasī’’ti pakkāmi. Tato pabhuti naṃ pesalā bhikkhū chaḍḍesuṃ.
សោ ទុរាចារោ ហុត្វា ទុរាចារបរិវុតោ វិហរន្តោ ឯកទិវសំ ‘‘ឧបោសថំ ឱសារេស្សាមី’’តិ សីហាសនំ អភិរុយ្ហ ចិត្រពីជនិំ គហេត្វា និសិន្នោ ‘‘វត្តតិ, អាវុសោ, ឯត្ថ ភិក្ខូនំ បាតិមោក្ខោ’’តិ តិក្ខត្តុំ អាហ។ អថេកោ ភិក្ខុបិ ‘‘មយ្ហំ វត្តតី’’តិ ន អវោច។ ន ច តស្ស តេសំ វា បាតិមោក្ខោ វត្តតិ។ តតោ សោ ‘‘បាតិមោក្ខេ សុតេបិ អសុតេបិ វិនយោ នាម នត្ថី’’តិ អាសនា វុដ្ឋាសិ។ ឯវំ កស្សបស្ស ភគវតោ សាសនំ ឱសក្កាបេសិ វិនាសេសិ។ អថ សោធនត្ថេរោ តទហេវ បរិនិព្ពាយិ។ សោបិ កបិលោ ឯវំ តំ សាសនំ ឱសក្កាបេត្វា កាលកតោ អវីចិមហានិរយេ និព្ពត្តិ, សាបិស្ស មាតា ច ភគិនី ច តស្សេវ ទិដ្ឋានុគតិំ អាបជ្ជិត្វា បេសលេ ភិក្ខូ អក្កោសមានា បរិភាសមានា កាលំ កត្វា និរយេ និព្ពត្តិំសុ។
So durācāro hutvā durācāraparivuto viharanto ekadivasaṃ ‘‘uposathaṃ osāressāmī’’ti sīhāsanaṃ abhiruyha citrabījaniṃ gahetvā nisinno ‘‘vattati, āvuso, ettha bhikkhūnaṃ pātimokkho’’ti tikkhattuṃ āha. Atheko bhikkhupi ‘‘mayhaṃ vattatī’’ti na avoca. Na ca tassa tesaṃ vā pātimokkho vattati. Tato so ‘‘pātimokkhe sutepi asutepi vinayo nāma natthī’’ti āsanā vuṭṭhāsi. Evaṃ kassapassa bhagavato sāsanaṃ osakkāpesi vināsesi. Atha sodhanatthero tadaheva parinibbāyi. Sopi kapilo evaṃ taṃ sāsanaṃ osakkāpetvā kālakato avīcimahāniraye nibbatti, sāpissa mātā ca bhaginī ca tasseva diṭṭhānugatiṃ āpajjitvā pesale bhikkhū akkosamānā paribhāsamānā kālaṃ katvā niraye nibbattiṃsu.
តស្មិំយេវ ច កាលេ បញ្ចសតា បុរិសា គាមឃាតាទីនិ កត្វា ចោរិកាយ ជីវន្តា ជនបទមនុស្សេហិ អនុពទ្ធា បលាយមានា អរញ្ញំ បវិសិត្វា តត្ថ កិញ្ចិ គហនំ វា បដិសរណំ វា អបស្សន្តា អវិទូរេ បាសាណេ វសន្តំ អញ្ញតរំ អារញ្ញិកំ ភិក្ខុំ ទិស្វា វន្ទិត្វា ‘‘អម្ហាកំ, ភន្តេ, បដិសរណំ ហោថា’’តិ ភណិំសុ។ ថេរោ ‘‘តុម្ហាកំ សីលសទិសំ បដិសរណំ នត្ថិ, សព្ពេ បញ្ច សីលានិ សមាទិយថា’’តិ អាហ។ តេ ‘‘សាធូ’’តិ សម្បដិច្ឆិត្វា សីលានិ សមាទិយិំសុ។ ថេរោ ‘‘តុម្ហេ សីលវន្តោ, ឥទានិ អត្តនោ ជីវិតំ វិនាសេន្តេសុបិ មា មនោ បទូសយិត្ថា’’តិ អាហ។ តេ ‘‘សាធូ’’តិ សម្បដិច្ឆិំសុ។ អថ តេ ជានបទា សម្បត្តា ឥតោ ចិតោ ច មគ្គមានា តេ ចោរេ ទិស្វា សព្ពេវ ជីវិតា វោរោបេសុំ។ តេ កាលំ កត្វា កាមាវចរទេវលោកេ និព្ពត្តិំសុ។ តេសុ ជេដ្ឋកចោរោ ជេដ្ឋកទេវបុត្តោ អហោសិ, ឥតរេ តស្សេវ បរិវារា។
Tasmiṃyeva ca kāle pañcasatā purisā gāmaghātādīni katvā corikāya jīvantā janapadamanussehi anubaddhā palāyamānā araññaṃ pavisitvā tattha kiñci gahanaṃ vā paṭisaraṇaṃ vā apassantā avidūre pāsāṇe vasantaṃ aññataraṃ āraññikaṃ bhikkhuṃ disvā vanditvā ‘‘amhākaṃ, bhante, paṭisaraṇaṃ hothā’’ti bhaṇiṃsu. Thero ‘‘tumhākaṃ sīlasadisaṃ paṭisaraṇaṃ natthi, sabbe pañca sīlāni samādiyathā’’ti āha. Te ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā sīlāni samādiyiṃsu. Thero ‘‘tumhe sīlavanto, idāni attano jīvitaṃ vināsentesupi mā mano padūsayitthā’’ti āha. Te ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchiṃsu. Atha te jānapadā sampattā ito cito ca maggamānā te core disvā sabbeva jīvitā voropesuṃ. Te kālaṃ katvā kāmāvacaradevaloke nibbattiṃsu. Tesu jeṭṭhakacoro jeṭṭhakadevaputto ahosi, itare tasseva parivārā.
តេ អនុលោមបដិលោមំ សំសរន្តា ឯកំ ពុទ្ធន្តរំ ទេវលោកេ ខេបេត្វា អម្ហាកំ ភគវតោ កាលេ ទេវលោកតោ ចវិត្វា ជេដ្ឋកទេវបុត្តោ សាវត្ថិទ្វារេ កេវដ្ដគាមោ អត្ថិ, តត្ថ បញ្ចសតកុលជេដ្ឋស្ស កេវដ្ដស្ស បជាបតិយា កុច្ឆិម្ហិ បដិសន្ធិំ អគ្គហេសិ, ឥតរេ អវសេសកេវដ្ដបជាបតីនំ។ ឯវំ តេសំ ឯកទិវសំយេវ បដិសន្ធិគ្គហណញ្ច គព្ភវុដ្ឋានញ្ច អហោសិ។ អថ កេវដ្ដជេដ្ឋោ ‘‘អត្ថិ នុ ខោ ឥមស្មិំ គាមេ អញ្ញេបិ ទារកា អជ្ជ ជាតា’’តិ វិចិនន្តោ តេ ទារកេ ទិស្វា ‘‘ឥមេ មេ បុត្តស្ស សហាយកា ភវិស្សន្តី’’តិ សព្ពេសំ បោសាវនិកំ អទាសិ។ តេ សព្ពេ សហាយកា សហបំសុំ កីឡន្តា អនុបុព្ពេន វយប្បត្តា អហេសុំ។ យសោជោ តេសំ អគ្គោ អហោសិ។
Te anulomapaṭilomaṃ saṃsarantā ekaṃ buddhantaraṃ devaloke khepetvā amhākaṃ bhagavato kāle devalokato cavitvā jeṭṭhakadevaputto sāvatthidvāre kevaṭṭagāmo atthi, tattha pañcasatakulajeṭṭhassa kevaṭṭassa pajāpatiyā kucchimhi paṭisandhiṃ aggahesi, itare avasesakevaṭṭapajāpatīnaṃ. Evaṃ tesaṃ ekadivasaṃyeva paṭisandhiggahaṇañca gabbhavuṭṭhānañca ahosi. Atha kevaṭṭajeṭṭho ‘‘atthi nu kho imasmiṃ gāme aññepi dārakā ajja jātā’’ti vicinanto te dārake disvā ‘‘ime me puttassa sahāyakā bhavissantī’’ti sabbesaṃ posāvanikaṃ adāsi. Te sabbe sahāyakā sahapaṃsuṃ kīḷantā anupubbena vayappattā ahesuṃ. Yasojo tesaṃ aggo ahosi.
កបិលោបិ តទា និរយេ បក្កាវសេសេន អចិរវតិយា សុវណ្ណវណ្ណោ ទុគ្គន្ធមុខោ មច្ឆោ ហុត្វា និព្ពត្តិ។ អថេកទិវសំ សព្ពេបិ កេវដ្ដទារកា ជាលានិ គហេត្វា ‘‘មច្ឆេ ពន្ធិស្សាមា’’តិ នទិំ គន្ត្វា ជាលានិ បក្ខិបិំសុ។ តេសំ ជាលំ សោ មច្ឆោ បាវិសិ។ តំ ទិស្វា សព្ពោ កេវដ្ដគាមោ ឧច្ចាសទ្ទមហាសទ្ទោ អហោសិ – ‘‘អម្ហាកំ បុត្តា បឋមំ មច្ឆេ ពន្ធន្តា សុវណ្ណមច្ឆំ ពន្ធិំសុ, វុឌ្ឍិ នេសំ ទារកានំ, ឥទានិ ច នោ រាជា បហូតំ ធនំ ទស្សតី’’តិ។ អថ តេ បញ្ចសតាបិ ទារកសហាយកា មច្ឆំ នាវាយ បក្ខិបិត្វា នាវំ ឧក្ខិបិត្វា រញ្ញោ សន្តិកំ អគមំសុ។ រាជា ទិស្វា ‘‘កិំ ឯតំ ភណេ’’តិ អាហ។ ‘‘មច្ឆោ ទេវា’’តិ។ រាជា សុវណ្ណវណ្ណំ មច្ឆំ ទិស្វា ‘‘ភគវា ឯតស្ស វណ្ណការណំ ជានិស្សតី’’តិ មច្ឆំ គាហាបេត្វា ភគវតោ សន្តិកំ អគមាសិ។ មច្ឆស្ស មុខវិវរណកាលេ ជេតវនំ អតិវិយ ទុគ្គន្ធំ ហោតិ។
Kapilopi tadā niraye pakkāvasesena aciravatiyā suvaṇṇavaṇṇo duggandhamukho maccho hutvā nibbatti. Athekadivasaṃ sabbepi kevaṭṭadārakā jālāni gahetvā ‘‘macche bandhissāmā’’ti nadiṃ gantvā jālāni pakkhipiṃsu. Tesaṃ jālaṃ so maccho pāvisi. Taṃ disvā sabbo kevaṭṭagāmo uccāsaddamahāsaddo ahosi – ‘‘amhākaṃ puttā paṭhamaṃ macche bandhantā suvaṇṇamacchaṃ bandhiṃsu, vuḍḍhi nesaṃ dārakānaṃ, idāni ca no rājā pahūtaṃ dhanaṃ dassatī’’ti. Atha te pañcasatāpi dārakasahāyakā macchaṃ nāvāya pakkhipitvā nāvaṃ ukkhipitvā rañño santikaṃ agamaṃsu. Rājā disvā ‘‘kiṃ etaṃ bhaṇe’’ti āha. ‘‘Maccho devā’’ti. Rājā suvaṇṇavaṇṇaṃ macchaṃ disvā ‘‘bhagavā etassa vaṇṇakāraṇaṃ jānissatī’’ti macchaṃ gāhāpetvā bhagavato santikaṃ agamāsi. Macchassa mukhavivaraṇakāle jetavanaṃ ativiya duggandhaṃ hoti.
រាជា ភគវន្តំ បុច្ឆិ – ‘‘កស្មា, ភន្តេ, មច្ឆោ សុវណ្ណវណ្ណោ ជាតោ, កស្មា ចស្ស មុខតោ ទុគ្គន្ធោ វាយតី’’តិ? អយំ, មហារាជ, កស្សបស្ស ភគវតោ បាវចនេ កបិលោ នាម ភិក្ខុ អហោសិ, ពហុស្សុតោ អាគតាគមោ។ អត្តនោ វចនំ អគណ្ហន្តានំ ភិក្ខូនំ អក្កោសកបរិភាសកោ។ តស្ស ច ភគវតោ សាសនវិនាសកោ។ យំ សោ តស្ស ភគវតោ សាសនំ វិនាសេសិ, តេន កម្មេន អវីចិមហានិរយេ និព្ពត្តិ, វិបាកាវសេសេន ច ឥទានិ មច្ឆោ ជាតោ។ យំ ទីឃរត្តំ ពុទ្ធវចនំ វាចេសិ, ពុទ្ធស្ស វណ្ណំ កថេសិ, តស្ស និស្សន្ទេន ឦទិសំ វណ្ណំ បដិលភិ។ យំ ភិក្ខូនំ អក្កោសកបរិភាសកោ អហោសិ, តេនស្ស មុខតោ ទុគ្គន្ធោ វាយតិ។ ‘‘ឧល្លបាបេមិ នំ មហារាជា’’តិ? ‘‘អាម ភគវា’’តិ។ អថ ភគវា មច្ឆំ អាលបិ – ‘‘ត្វំសិ កបិលោ’’តិ? ‘‘អាម ភគវា, អហំ កបិលោ’’តិ។ ‘‘កុតោ អាគតោសី’’តិ? ‘‘អវីចិមហានិរយតោ ភគវា’’តិ។ ‘‘សោធនោ កុហិំ គតោ’’តិ? ‘‘បរិនិព្ពុតោ ភគវា’’តិ។ ‘‘សាធនី កុហិំ គតា’’តិ? ‘‘មហានិរយេ និព្ពត្តា ភគវា’’តិ។ ‘‘តាបនា កុហិំ គតា’’តិ? ‘‘មហានិរយេ និព្ពត្តា ភគវា’’តិ។ ‘‘ឥទានិ ត្វំ កុហិំ គមិស្សសី’’តិ? ‘‘មហានិរយំ ភគវា’’តិ។ តាវទេវ វិប្បដិសារាភិភូតោ នាវំ សីសេន បហរិត្វា កាលកតោ មហានិរយេ និព្ពត្តិ។ មហាជនោ សំវិគ្គោ អហោសិ លោមហដ្ឋជាតោ។ អថ ភគវា តត្ថ សម្បត្តគហដ្ឋបព្ពជិតបរិសាយ តង្ខណានុរូបំ ធម្មំ ទេសេន្តោ ឥមំ សុត្តមភាសិ។
Rājā bhagavantaṃ pucchi – ‘‘kasmā, bhante, maccho suvaṇṇavaṇṇo jāto, kasmā cassa mukhato duggandho vāyatī’’ti? Ayaṃ, mahārāja, kassapassa bhagavato pāvacane kapilo nāma bhikkhu ahosi, bahussuto āgatāgamo. Attano vacanaṃ agaṇhantānaṃ bhikkhūnaṃ akkosakaparibhāsako. Tassa ca bhagavato sāsanavināsako. Yaṃ so tassa bhagavato sāsanaṃ vināsesi, tena kammena avīcimahāniraye nibbatti, vipākāvasesena ca idāni maccho jāto. Yaṃ dīgharattaṃ buddhavacanaṃ vācesi, buddhassa vaṇṇaṃ kathesi, tassa nissandena īdisaṃ vaṇṇaṃ paṭilabhi. Yaṃ bhikkhūnaṃ akkosakaparibhāsako ahosi, tenassa mukhato duggandho vāyati. ‘‘Ullapāpemi naṃ mahārājā’’ti? ‘‘Āma bhagavā’’ti. Atha bhagavā macchaṃ ālapi – ‘‘tvaṃsi kapilo’’ti? ‘‘Āma bhagavā, ahaṃ kapilo’’ti. ‘‘Kuto āgatosī’’ti? ‘‘Avīcimahānirayato bhagavā’’ti. ‘‘Sodhano kuhiṃ gato’’ti? ‘‘Parinibbuto bhagavā’’ti. ‘‘Sādhanī kuhiṃ gatā’’ti? ‘‘Mahāniraye nibbattā bhagavā’’ti. ‘‘Tāpanā kuhiṃ gatā’’ti? ‘‘Mahāniraye nibbattā bhagavā’’ti. ‘‘Idāni tvaṃ kuhiṃ gamissasī’’ti? ‘‘Mahānirayaṃ bhagavā’’ti. Tāvadeva vippaṭisārābhibhūto nāvaṃ sīsena paharitvā kālakato mahāniraye nibbatti. Mahājano saṃviggo ahosi lomahaṭṭhajāto. Atha bhagavā tattha sampattagahaṭṭhapabbajitaparisāya taṅkhaṇānurūpaṃ dhammaṃ desento imaṃ suttamabhāsi.
២៧៧-៨. តត្ថ ធម្មចរិយន្តិ កាយសុចរិតាទិ ធម្មចរិយំ។ ព្រហ្មចរិយន្តិ មគ្គព្រហ្មចរិយំ។ ឯតទាហុ វសុត្តមន្តិ ឯតំ ឧភយម្បិ លោកិយលោកុត្តរំ សុចរិតំ សគ្គមោក្ខសុខសម្បាបកត្តា វសុត្តមន្តិ អាហុ អរិយា។ វសុត្តមំ នាម ឧត្តមរតនំ, អនុគាមិកំ អត្តាធីនំ រាជាទីនំ អសាធារណន្តិ អធិប្បាយោ។
277-8. Tattha dhammacariyanti kāyasucaritādi dhammacariyaṃ. Brahmacariyanti maggabrahmacariyaṃ. Etadāhu vasuttamanti etaṃ ubhayampi lokiyalokuttaraṃ sucaritaṃ saggamokkhasukhasampāpakattā vasuttamanti āhu ariyā. Vasuttamaṃ nāma uttamaratanaṃ, anugāmikaṃ attādhīnaṃ rājādīnaṃ asādhāraṇanti adhippāyo.
ឯត្តាវតា ‘‘គហដ្ឋស្ស វា បព្ពជិតស្ស វា សម្មាបដិបត្តិយេវ បដិសរណ’’ន្តិ ទស្សេត្វា ឥទានិ បដិបត្តិវិរហិតាយ បព្ពជ្ជាយ អសារកត្តទស្សនេន កបិលំ អញ្ញេ ច តថារូបេ គរហន្តោ ‘‘បព្ពជិតោបិ ចេ ហោតី’’តិ ឯវមាទិមាហ។
Ettāvatā ‘‘gahaṭṭhassa vā pabbajitassa vā sammāpaṭipattiyeva paṭisaraṇa’’nti dassetvā idāni paṭipattivirahitāya pabbajjāya asārakattadassanena kapilaṃ aññe ca tathārūpe garahanto ‘‘pabbajitopi ce hotī’’ti evamādimāha.
តត្រាយំ អត្ថវណ្ណនា – យោ ហិ កោចិ គិហិព្យញ្ជនានិ អបនេត្វា ភណ្ឌុកាសាវាទិគហណមត្តំ ឧបសង្កមនេន បព្ពជិតោបិ ចេ ហោតិ បុព្ពេ វុត្តត្ថំ អគារស្មា អនគារិយំ, សោ ចេ មុខរជាតិកោ ហោតិ ផរុសវចនោ, នានប្បការាយ វិហេសាយ អភិរតត្តា វិហេសាភិរតោ, ហិរោត្តប្បាភាវេន មគសទិសត្តា មគោ, ជីវិតំ តស្ស បាបិយោ, តស្ស ឯវរូបស្ស ជីវិតំ អតិបាបំ អតិហីនំ។ កស្មា? យស្មា ឥមាយ មិច្ឆាបដិបត្តិយា រាគាទិមនេកប្បការំ រជំ វឌ្ឍេតិ អត្តនោ។
Tatrāyaṃ atthavaṇṇanā – yo hi koci gihibyañjanāni apanetvā bhaṇḍukāsāvādigahaṇamattaṃ upasaṅkamanena pabbajitopi cehoti pubbe vuttatthaṃ agārasmā anagāriyaṃ, so ce mukharajātiko hoti pharusavacano, nānappakārāya vihesāya abhiratattā vihesābhirato, hirottappābhāvena magasadisattā mago, jīvitaṃ tassa pāpiyo, tassa evarūpassa jīvitaṃ atipāpaṃ atihīnaṃ. Kasmā? Yasmā imāya micchāpaṭipattiyā rāgādimanekappakāraṃ rajaṃ vaḍḍheti attano.
២៧៩. ន កេវលញ្ច ឥមិនាវ ការណេនស្ស ជីវិតំ បាបិយោ, អបិច ខោ បន អយំ ឯវរូបោ មុខរជាតិកត្តា កលហាភិរតោ ភិក្ខុ សុភាសិតស្ស អត្ថវិជាននសម្មោហនេន មោហធម្មេន អាវុតោ, ‘‘មា, អាវុសោ កបិល, ឯវំ អវច, ឥមិនាបិ បរិយាយេន តំ គណ្ហាហី’’តិ ឯវមាទិនា នយេន បេសលេហិ ភិក្ខូហិ អក្ខាតម្បិ ន ជានាតិ ធម្មំ ពុទ្ធេន ទេសិតំ។ យោ ធម្មោ ពុទ្ធេន ទេសិតោ, តំ នានប្បការេន អត្តនោ វុច្ចមានម្បិ ន ជានាតិ។ ឯវម្បិស្ស ជីវិតំ បាបិយោ។
279. Na kevalañca imināva kāraṇenassa jīvitaṃ pāpiyo, apica kho pana ayaṃ evarūpo mukharajātikattā kalahābhirato bhikkhu subhāsitassa atthavijānanasammohanena mohadhammena āvuto, ‘‘mā, āvuso kapila, evaṃ avaca, imināpi pariyāyena taṃ gaṇhāhī’’ti evamādinā nayena pesalehi bhikkhūhi akkhātampi na jānāti dhammaṃ buddhena desitaṃ. Yo dhammo buddhena desito, taṃ nānappakārena attano vuccamānampi na jānāti. Evampissa jīvitaṃ pāpiyo.
២៨០. តថា សោ ឯវរូបោ វិហេសាភិរតត្តា វិហេសំ ភាវិតត្តានំ ភាវិតត្តេ ខីណាសវភិក្ខូ សោធនត្ថេរបភុតិកេ ‘‘ន តុម្ហេ វិនយំ ជានាថ, ន សុត្តំ ន អភិធម្មំ, វុឌ្ឍបព្ពជិតា’’តិអាទិនា នយេន វិហេសន្តោ ។ ឧបយោគប្បវត្តិយញ្ហិ ឥទំ សាមិវចនំ។ អថ វា យថាវុត្តេនេវ នយេន ‘‘វិហេសំ ភាវិតត្តានំ ករោន្តោ’’តិ បាឋសេសោ វេទិតព្ពោ។ ឯវំ និប្បរិយាយមេវ សាមិវចនំ សិជ្ឈតិ។ អវិជ្ជាយ បុរក្ខតោតិ ភាវិតត្តវិហេសនេ អាទីនវទស្សនបដិច្ឆាទិកាយ អវិជ្ជាយ បុរក្ខតោ បេសិតោ បយោជិតោ សេសបព្ពជិតានំ ភាវិតត្តានំ វិហេសភាវេន បវត្តំ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ចិត្តវិពាធនេន សង្កិលេសំ, អាយតិញ្ច និរយសម្បាបនេន មគ្គំ និរយគាមិនំ ន ជានាតិ។
280. Tathā so evarūpo vihesābhiratattā vihesaṃ bhāvitattānaṃ bhāvitatte khīṇāsavabhikkhū sodhanattherapabhutike ‘‘na tumhe vinayaṃ jānātha, na suttaṃ na abhidhammaṃ, vuḍḍhapabbajitā’’tiādinā nayena vihesanto . Upayogappavattiyañhi idaṃ sāmivacanaṃ. Atha vā yathāvutteneva nayena ‘‘vihesaṃ bhāvitattānaṃ karonto’’ti pāṭhaseso veditabbo. Evaṃ nippariyāyameva sāmivacanaṃ sijjhati. Avijjāya purakkhatoti bhāvitattavihesane ādīnavadassanapaṭicchādikāya avijjāya purakkhato pesito payojito sesapabbajitānaṃ bhāvitattānaṃ vihesabhāvena pavattaṃ diṭṭheva dhamme cittavibādhanena saṅkilesaṃ, āyatiñca nirayasampāpanena maggaṃ nirayagāminaṃ na jānāti.
២៨១. អជានន្តោ ច តេន មគ្គេន ចតុព្ពិធាបាយភេទំ វិនិបាតំ សមាបន្នោ។ តត្ថ ច វិនិបាតេ គព្ភា គព្ភំ តមា តមំ ឯកេកនិកាយេ សតក្ខត្តុំ សហស្សក្ខត្តុម្បិ មាតុកុច្ឆិតោ មាតុកុច្ឆិំ ចន្ទិមសូរិយេហិបិ អវិទ្ធំសនីយា អសុរកាយតមា តមញ្ច សមាបន្នោ។ ស វេ តាទិសកោ ភិក្ខុ បេច្ច ឥតោ បរលោកំ គន្ត្វា អយំ កបិលមច្ឆោ វិយ នានប្បការំ ទុក្ខំ និគច្ឆតិ។
281. Ajānanto ca tena maggena catubbidhāpāyabhedaṃ vinipātaṃ samāpanno. Tattha ca vinipāte gabbhā gabbhaṃ tamā tamaṃ ekekanikāye satakkhattuṃ sahassakkhattumpi mātukucchito mātukucchiṃ candimasūriyehipi aviddhaṃsanīyā asurakāyatamā tamañca samāpanno. Sa ve tādisakobhikkhu pecca ito paralokaṃ gantvā ayaṃ kapilamaccho viya nānappakāraṃ dukkhaṃ nigacchati.
២៨២. កិំ ការណា? គូថកូបោ យថា អស្ស, សម្បុណ្ណោ គណវស្សិកោ,យថា វច្ចកុដិគូថកូបោ គណវស្សិកោ អនេកវស្សិកោ ពហូនិ វស្សានិ មុខតោ គូថេន បូរិយមានោ សម្បុណ្ណោ អស្ស, សោ ឧទកកុម្ភសតេហិ ឧទកកុម្ភសហស្សេហិ ធោវិយមានោបិ ទុគ្គន្ធទុព្ពណ្ណិយានបគមា ទុព្ពិសោធោ ហោតិ, ឯវមេវ យោ ឯវរូបោ អស្ស ទីឃរត្តំ សំកិលិដ្ឋកម្មន្តោ គូថកូបោ វិយ គូថេន បាបេន សម្បុណ្ណត្តា សម្បុណ្ណោ បុគ្គលោ, សោ ទុព្ពិសោធោ ហិ សាង្គណោ, ចិរកាលំ តស្ស អង្គណស្ស វិបាកំ បច្ចនុភោន្តោបិ ន សុជ្ឈតិ។ តស្មា វស្សគណនាយ អបរិមាណម្បិ កាលំ ស វេ តាទិសកោ ភិក្ខុ បេច្ច ទុក្ខំ និគច្ឆតីតិ។ អថ វា អយំ ឥមិស្សា គាថាយ សម្ពន្ធោ – យំ វុត្តំ ‘‘ស វេ តាទិសកោ ភិក្ខុ, បេច្ច ទុក្ខំ និគច្ឆតី’’តិ, តត្រ សិយា តុម្ហាកំ ‘‘សក្កា បនាយំ តថា កាតុំ, យថា បេច្ច ទុក្ខំ ន និគច្ឆេយ្យា’’តិ។ ន សក្កា។ កស្មា? យស្មា គូថកូបោ…បេ.… សាង្គណោតិ។
282. Kiṃ kāraṇā? Gūthakūpo yathā assa, sampuṇṇo gaṇavassiko,yathā vaccakuṭigūthakūpo gaṇavassiko anekavassiko bahūni vassāni mukhato gūthena pūriyamāno sampuṇṇo assa, so udakakumbhasatehi udakakumbhasahassehi dhoviyamānopi duggandhadubbaṇṇiyānapagamā dubbisodho hoti, evameva yo evarūpo assa dīgharattaṃ saṃkiliṭṭhakammanto gūthakūpo viya gūthena pāpena sampuṇṇattā sampuṇṇo puggalo, so dubbisodho hi sāṅgaṇo, cirakālaṃ tassa aṅgaṇassa vipākaṃ paccanubhontopi na sujjhati. Tasmā vassagaṇanāya aparimāṇampi kālaṃ sa ve tādisako bhikkhu pecca dukkhaṃ nigacchatīti. Atha vā ayaṃ imissā gāthāya sambandho – yaṃ vuttaṃ ‘‘sa ve tādisako bhikkhu, pecca dukkhaṃ nigacchatī’’ti, tatra siyā tumhākaṃ ‘‘sakkā panāyaṃ tathā kātuṃ, yathā pecca dukkhaṃ na nigaccheyyā’’ti. Na sakkā. Kasmā? Yasmā gūthakūpo…pe… sāṅgaṇoti.
២៨៣-៤. យតោ បដិកច្ចេវ យំ ឯវរូបំ ជានាថ, ភិក្ខវោ គេហនិស្សិតំ, យំ ឯវរូបំ បញ្ចកាមគុណនិស្សិតំ ជានេយ្យាថ អភូតគុណបត្ថនាការប្បវត្តាយ បាបិកាយ ឥច្ឆាយ សមន្នាគតត្តា បាបិច្ឆំ, កាមវិតក្កាទីហិ សមន្នាគតត្តា បាបសង្កប្បំ, កាយិកវីតិក្កមាទិនា វេឡុទានាទិភេទេន ច បាបាចារេន សមន្នាគតត្តា បាបាចារំ, វេសិយាទិបាបគោចរតោ បាបគោចរំ, សព្ពេ សមគ្គា ហុត្វាន អភិនិព្ពជ្ជិយាថ នំ។ តត្ថ អភិនិព្ពជ្ជិយាថាតិ វិវជ្ជេយ្យាថ មា ភជេយ្យាថ, មា ចស្ស អភិនិព្ពជ្ជនមត្តេនេវ អប្បោស្សុក្កតំ អាបជ្ជេយ្យាថ, អបិច ខោ បន ការណ្ឌវំ និទ្ធមថ, កសម្ពុំ អបកស្សថ, តំ កចវរភូតំ បុគ្គលំ កចវរមិវ អនបេក្ខា និទ្ធមថ, កសដភូតញ្ច នំ ខត្តិយាទីនំ មជ្ឈេ បវិដ្ឋំ បភិន្នបគ្ឃរិតកុដ្ឋំ ចណ្ឌាលំ វិយ អបកស្សថ, ហត្ថេ វា សីសេ វា គហេត្វា និក្កឌ្ឍថ។ សេយ្យថាបិ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ តំ បុគ្គលំ បាបធម្មំ ពាហាយ គហេត្វា ពហិទ្វារកោដ្ឋកា និក្ខាមេត្វា សូចិឃដិកំ អទាសិ, ឯវំ អបកស្សថាតិ ទស្សេតិ។ កិំ ការណា? សង្ឃារាមោ នាម សីលវន្តានំ កតោ, ន ទុស្សីលានំ។
283-4. Yato paṭikacceva yaṃ evarūpaṃ jānātha, bhikkhavo gehanissitaṃ, yaṃ evarūpaṃ pañcakāmaguṇanissitaṃ jāneyyātha abhūtaguṇapatthanākārappavattāya pāpikāya icchāya samannāgatattā pāpicchaṃ, kāmavitakkādīhi samannāgatattā pāpasaṅkappaṃ, kāyikavītikkamādinā veḷudānādibhedena ca pāpācārena samannāgatattā pāpācāraṃ, vesiyādipāpagocarato pāpagocaraṃ, sabbe samaggā hutvāna abhinibbajjiyātha naṃ. Tattha abhinibbajjiyāthāti vivajjeyyātha mā bhajeyyātha, mā cassa abhinibbajjanamatteneva appossukkataṃ āpajjeyyātha, apica kho pana kāraṇḍavaṃ niddhamatha, kasambuṃ apakassatha, taṃ kacavarabhūtaṃ puggalaṃ kacavaramiva anapekkhā niddhamatha, kasaṭabhūtañca naṃ khattiyādīnaṃ majjhe paviṭṭhaṃ pabhinnapaggharitakuṭṭhaṃ caṇḍālaṃ viya apakassatha, hatthe vā sīse vā gahetvā nikkaḍḍhatha. Seyyathāpi āyasmā mahāmoggallāno taṃ puggalaṃ pāpadhammaṃ bāhāya gahetvā bahidvārakoṭṭhakā nikkhāmetvā sūcighaṭikaṃ adāsi, evaṃ apakassathāti dasseti. Kiṃ kāraṇā? Saṅghārāmo nāma sīlavantānaṃ kato, na dussīlānaṃ.
២៨៥-៦. យតោ ឯតទេវ តតោ បលាបេ វាហេថ, អស្សមណេ សមណមានិនេ, យថា ហិ បលាបា អន្តោ តណ្ឌុលរហិតាបិ ពហិ ថុសេហិ វីហី វិយ ទិស្សន្តិ, ឯវំ បាបភិក្ខូ អន្តោ សីលាទិវិរហិតាបិ ពហិ កាសាវាទិបរិក្ខារេន ភិក្ខូ វិយ ទិស្សន្តិ។ តស្មា ‘‘បលាបា’’តិ វុច្ចន្តិ។ តេ បលាបេ វាហេថ, ឱបុនាថ, វិធមថ បរមត្ថតោ អស្សមណេ វេសមត្តេន សមណមានិនេ ។ ឯវំ និទ្ធមិត្វាន…បេ.… បតិស្សតា។ តត្ថ កប្បយវ្ហោតិ កប្បេថ, ករោថាតិ វុត្តំ ហោតិ។ បតិស្សតាតិ អញ្ញមញ្ញំ សគារវា សប្បតិស្សា។ តតោ សមគ្គា និបកា, ទុក្ខស្សន្តំ ករិស្សថាតិ អថេវំ តុម្ហេ សុទ្ធា សុទ្ធេហិ សំវាសំ កប្បេន្តា, ទិដ្ឋិសីលសាមញ្ញតាយ សមគ្គា, អនុបុព្ពេន បរិបាកគតាយ បញ្ញាយ និបកា, សព្ពស្សេវិមស្ស វដ្ដទុក្ខាទិនោ ទុក្ខស្ស អន្តំ ករិស្សថាតិ អរហត្តនិកូដេនេវ ទេសនំ និដ្ឋបេសិ។
285-6. Yato etadeva tato palāpe vāhetha, assamaṇe samaṇamānine, yathā hi palāpā anto taṇḍularahitāpi bahi thusehi vīhī viya dissanti, evaṃ pāpabhikkhū anto sīlādivirahitāpi bahi kāsāvādiparikkhārena bhikkhū viya dissanti. Tasmā ‘‘palāpā’’ti vuccanti. Te palāpe vāhetha, opunātha, vidhamatha paramatthato assamaṇe vesamattena samaṇamānine . Evaṃ niddhamitvāna…pe… patissatā. Tattha kappayavhoti kappetha, karothāti vuttaṃ hoti. Patissatāti aññamaññaṃ sagāravā sappatissā. Tato samaggā nipakā, dukkhassantaṃ karissathāti athevaṃ tumhe suddhā suddhehi saṃvāsaṃ kappentā, diṭṭhisīlasāmaññatāya samaggā, anupubbena paripākagatāya paññāya nipakā, sabbassevimassa vaṭṭadukkhādino dukkhassa antaṃ karissathāti arahattanikūṭeneva desanaṃ niṭṭhapesi.
ទេសនាបរិយោសានេ តេ បញ្ចសតា កេវដ្ដបុត្តា សំវេគមាបជ្ជិត្វា ទុក្ខស្សន្តកិរិយំ បត្ថយមានា ភគវតោ សន្តិកេ បព្ពជិត្វា នចិរស្សេវ ទុក្ខស្សន្តំ កត្វា ភគវតា សទ្ធិំ អានេញ្ជវិហារសមាបត្តិធម្មបរិភោគេន ឯកបរិភោគា អហេសុំ។ សា ច នេសំ ឯវំ ភគវតា សទ្ធិំ ឯកបរិភោគតា ឧទានេ វុត្តយសោជសុត្តវសេនេវ វេទិតព្ពាតិ។
Desanāpariyosāne te pañcasatā kevaṭṭaputtā saṃvegamāpajjitvā dukkhassantakiriyaṃ patthayamānā bhagavato santike pabbajitvā nacirasseva dukkhassantaṃ katvā bhagavatā saddhiṃ āneñjavihārasamāpattidhammaparibhogena ekaparibhogā ahesuṃ. Sā ca nesaṃ evaṃ bhagavatā saddhiṃ ekaparibhogatā udāne vuttayasojasuttavaseneva veditabbāti.
បរមត្ថជោតិកាយ ខុទ្ទក-អដ្ឋកថាយ
Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya
សុត្តនិបាត-អដ្ឋកថាយ កបិលសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Suttanipāta-aṭṭhakathāya kapilasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / សុត្តនិបាតបាឡិ • Suttanipātapāḷi / ៦. ធម្មចរិយសុត្តំ • 6. Dhammacariyasuttaṃ
