| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / সুত্তনিপাত-অট্ঠকথা • Suttanipāta-aṭṭhakathā |
৬. কপিলসুত্ত-(ধম্মচরিযসুত্ত)-ৰণ্ণনা
6. Kapilasutta-(dhammacariyasutta)-vaṇṇanā
ধম্মচরিযন্তি কপিলসুত্তং। কা উপ্পত্তি? হেমৰতসুত্তে ৰুত্তনযেনেৰ পরিনিব্বুতে কস্সপে ভগৰতি দ্ৰে কুলপুত্তা ভাতরো নিক্খমিত্ৰা সাৰকানং সন্তিকে পব্বজিংসু। জেট্ঠো সোধনো নাম, কনিট্ঠো কপিলো নাম। তেসং মাতা সাধনী নাম, কনিট্ঠভগিনী তাপনা নাম। তাপি ভিক্খুনীসু পব্বজিংসু। ততো তে দ্ৰেপি হেমৰতসুত্তে ৰুত্তনযেনেৰ ‘‘সাসনে কতি ধুরানী’’তি পুচ্ছিত্ৰা সুত্ৰা চ জেট্ঠো ‘‘ৰাসধুরং পূরেস্সামী’’তি পঞ্চ ৰস্সানি আচরিযুপজ্ঝাযানং সন্তিকে ৰসিত্ৰা পঞ্চৰস্সো হুত্ৰা যাৰ অরহত্তং, তাৰ কম্মট্ঠানং সুত্ৰা অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা ৰাযমন্তো অরহত্তং পাপুণি। কপিলো ‘‘অহং তাৰ তরুণো, ৰুড্ঢকালে ৰাসধুরং পরিপূরেস্সামী’’তি গন্থধুরং আরভিত্ৰা তেপিটকো অহোসি। তস্স পরিযত্তিং নিস্সায পরিৰারো, পরিৰারং নিস্সায লাভো চ উদপাদি।
Dhammacariyanti kapilasuttaṃ. Kā uppatti? Hemavatasutte vuttanayeneva parinibbute kassape bhagavati dve kulaputtā bhātaro nikkhamitvā sāvakānaṃ santike pabbajiṃsu. Jeṭṭho sodhano nāma, kaniṭṭho kapilo nāma. Tesaṃ mātā sādhanī nāma, kaniṭṭhabhaginī tāpanā nāma. Tāpi bhikkhunīsu pabbajiṃsu. Tato te dvepi hemavatasutte vuttanayeneva ‘‘sāsane kati dhurānī’’ti pucchitvā sutvā ca jeṭṭho ‘‘vāsadhuraṃ pūressāmī’’ti pañca vassāni ācariyupajjhāyānaṃ santike vasitvā pañcavasso hutvā yāva arahattaṃ, tāva kammaṭṭhānaṃ sutvā araññaṃ pavisitvā vāyamanto arahattaṃ pāpuṇi. Kapilo ‘‘ahaṃ tāva taruṇo, vuḍḍhakāle vāsadhuraṃ paripūressāmī’’ti ganthadhuraṃ ārabhitvā tepiṭako ahosi. Tassa pariyattiṃ nissāya parivāro, parivāraṃ nissāya lābho ca udapādi.
সো বাহুসচ্চমদেন মত্তো পণ্ডিতমানী অনঞ্ঞাতেপি অঞ্ঞাতমানী হুত্ৰা পরেহি ৰুত্তং কপ্পিযম্পি অকপ্পিযং, অকপ্পিযম্পি কপ্পিযং, সাৰজ্জম্পি অনৰজ্জং, অনৰজ্জম্পি সাৰজ্জন্তি ভণতি। সো পেসলেহি ভিক্খূহি, ‘‘মা, আৰুসো কপিল, এৰং অৰচা’’তিআদিনা নযেন ওৰদিযমানো ‘‘তুম্হে কিং জানাথ রিত্তমুট্ঠিসদিসা’’তিআদীহি ৰচনেহি খুংসেন্তো ৰম্ভেন্তোযেৰ চরতি। ভিক্খূ তস্স ভাতুনো সোধনত্থেরস্সাপি এতমত্থং আরোচেসুং। সোপি নং উপসঙ্কমিত্ৰা আহ – ‘‘আৰুসো কপিল, সাসনস্স আযু নাম তুম্হাদিসানং সম্মাপটিপত্তি। মা, আৰুসো কপিল, কপ্পিযম্পি অকপ্পিযং, অকপ্পিযম্পি কপ্পিযং, সাৰজ্জম্পি অনৰজ্জং, অনৰজ্জম্পি সাৰজ্জন্তি ৰদেহী’’তি। সো তস্সপি ৰচনং নাদিযি। ততো নং সোধনত্থেরো দ্ৰত্তিক্খত্তুং ৰত্ৰা –
So bāhusaccamadena matto paṇḍitamānī anaññātepi aññātamānī hutvā parehi vuttaṃ kappiyampi akappiyaṃ, akappiyampi kappiyaṃ, sāvajjampi anavajjaṃ, anavajjampi sāvajjanti bhaṇati. So pesalehi bhikkhūhi, ‘‘mā, āvuso kapila, evaṃ avacā’’tiādinā nayena ovadiyamāno ‘‘tumhe kiṃ jānātha rittamuṭṭhisadisā’’tiādīhi vacanehi khuṃsento vambhentoyeva carati. Bhikkhū tassa bhātuno sodhanattherassāpi etamatthaṃ ārocesuṃ. Sopi naṃ upasaṅkamitvā āha – ‘‘āvuso kapila, sāsanassa āyu nāma tumhādisānaṃ sammāpaṭipatti. Mā, āvuso kapila, kappiyampi akappiyaṃ, akappiyampi kappiyaṃ, sāvajjampi anavajjaṃ, anavajjampi sāvajjanti vadehī’’ti. So tassapi vacanaṃ nādiyi. Tato naṃ sodhanatthero dvattikkhattuṃ vatvā –
‘‘একৰাচম্পি দ্ৰিৰাচং, ভণেয্য অনুকম্পকো।
‘‘Ekavācampi dvivācaṃ, bhaṇeyya anukampako;
ততুত্তরিং ন ভাসেয্য, দাসোৰয্যস্স সন্তিকে’’তি॥ (জা॰ ২.১৯.৩৪) –
Tatuttariṃ na bhāseyya, dāsovayyassa santike’’ti. (jā. 2.19.34) –
পরিৰজ্জেত্ৰা ‘‘ত্ৰমেৰ, আৰুসো, সকেন কম্মেন পঞ্ঞাযিস্সসী’’তি পক্কামি। ততো পভুতি নং পেসলা ভিক্খূ ছড্ডেসুং।
Parivajjetvā ‘‘tvameva, āvuso, sakena kammena paññāyissasī’’ti pakkāmi. Tato pabhuti naṃ pesalā bhikkhū chaḍḍesuṃ.
সো দুরাচারো হুত্ৰা দুরাচারপরিৰুতো ৰিহরন্তো একদিৰসং ‘‘উপোসথং ওসারেস্সামী’’তি সীহাসনং অভিরুয্হ চিত্রবীজনিং গহেত্ৰা নিসিন্নো ‘‘ৰত্ততি, আৰুসো, এত্থ ভিক্খূনং পাতিমোক্খো’’তি তিক্খত্তুং আহ। অথেকো ভিক্খুপি ‘‘ময্হং ৰত্ততী’’তি ন অৰোচ। ন চ তস্স তেসং ৰা পাতিমোক্খো ৰত্ততি। ততো সো ‘‘পাতিমোক্খে সুতেপি অসুতেপি ৰিনযো নাম নত্থী’’তি আসনা ৰুট্ঠাসি। এৰং কস্সপস্স ভগৰতো সাসনং ওসক্কাপেসি ৰিনাসেসি। অথ সোধনত্থেরো তদহেৰ পরিনিব্বাযি। সোপি কপিলো এৰং তং সাসনং ওসক্কাপেত্ৰা কালকতো অৰীচিমহানিরযে নিব্বত্তি, সাপিস্স মাতা চ ভগিনী চ তস্সেৰ দিট্ঠানুগতিং আপজ্জিত্ৰা পেসলে ভিক্খূ অক্কোসমানা পরিভাসমানা কালং কত্ৰা নিরযে নিব্বত্তিংসু।
So durācāro hutvā durācāraparivuto viharanto ekadivasaṃ ‘‘uposathaṃ osāressāmī’’ti sīhāsanaṃ abhiruyha citrabījaniṃ gahetvā nisinno ‘‘vattati, āvuso, ettha bhikkhūnaṃ pātimokkho’’ti tikkhattuṃ āha. Atheko bhikkhupi ‘‘mayhaṃ vattatī’’ti na avoca. Na ca tassa tesaṃ vā pātimokkho vattati. Tato so ‘‘pātimokkhe sutepi asutepi vinayo nāma natthī’’ti āsanā vuṭṭhāsi. Evaṃ kassapassa bhagavato sāsanaṃ osakkāpesi vināsesi. Atha sodhanatthero tadaheva parinibbāyi. Sopi kapilo evaṃ taṃ sāsanaṃ osakkāpetvā kālakato avīcimahāniraye nibbatti, sāpissa mātā ca bhaginī ca tasseva diṭṭhānugatiṃ āpajjitvā pesale bhikkhū akkosamānā paribhāsamānā kālaṃ katvā niraye nibbattiṃsu.
তস্মিংযেৰ চ কালে পঞ্চসতা পুরিসা গামঘাতাদীনি কত্ৰা চোরিকায জীৰন্তা জনপদমনুস্সেহি অনুবদ্ধা পলাযমানা অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা তত্থ কিঞ্চি গহনং ৰা পটিসরণং ৰা অপস্সন্তা অৰিদূরে পাসাণে ৰসন্তং অঞ্ঞতরং আরঞ্ঞিকং ভিক্খুং দিস্ৰা ৰন্দিত্ৰা ‘‘অম্হাকং, ভন্তে, পটিসরণং হোথা’’তি ভণিংসু। থেরো ‘‘তুম্হাকং সীলসদিসং পটিসরণং নত্থি, সব্বে পঞ্চ সীলানি সমাদিযথা’’তি আহ। তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা সীলানি সমাদিযিংসু। থেরো ‘‘তুম্হে সীলৰন্তো, ইদানি অত্তনো জীৰিতং ৰিনাসেন্তেসুপি মা মনো পদূসযিত্থা’’তি আহ। তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিংসু। অথ তে জানপদা সম্পত্তা ইতো চিতো চ মগ্গমানা তে চোরে দিস্ৰা সব্বেৰ জীৰিতা ৰোরোপেসুং। তে কালং কত্ৰা কামাৰচরদেৰলোকে নিব্বত্তিংসু। তেসু জেট্ঠকচোরো জেট্ঠকদেৰপুত্তো অহোসি, ইতরে তস্সেৰ পরিৰারা।
Tasmiṃyeva ca kāle pañcasatā purisā gāmaghātādīni katvā corikāya jīvantā janapadamanussehi anubaddhā palāyamānā araññaṃ pavisitvā tattha kiñci gahanaṃ vā paṭisaraṇaṃ vā apassantā avidūre pāsāṇe vasantaṃ aññataraṃ āraññikaṃ bhikkhuṃ disvā vanditvā ‘‘amhākaṃ, bhante, paṭisaraṇaṃ hothā’’ti bhaṇiṃsu. Thero ‘‘tumhākaṃ sīlasadisaṃ paṭisaraṇaṃ natthi, sabbe pañca sīlāni samādiyathā’’ti āha. Te ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā sīlāni samādiyiṃsu. Thero ‘‘tumhe sīlavanto, idāni attano jīvitaṃ vināsentesupi mā mano padūsayitthā’’ti āha. Te ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchiṃsu. Atha te jānapadā sampattā ito cito ca maggamānā te core disvā sabbeva jīvitā voropesuṃ. Te kālaṃ katvā kāmāvacaradevaloke nibbattiṃsu. Tesu jeṭṭhakacoro jeṭṭhakadevaputto ahosi, itare tasseva parivārā.
তে অনুলোমপটিলোমং সংসরন্তা একং বুদ্ধন্তরং দেৰলোকে খেপেত্ৰা অম্হাকং ভগৰতো কালে দেৰলোকতো চৰিত্ৰা জেট্ঠকদেৰপুত্তো সাৰত্থিদ্ৰারে কেৰট্টগামো অত্থি, তত্থ পঞ্চসতকুলজেট্ঠস্স কেৰট্টস্স পজাপতিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং অগ্গহেসি, ইতরে অৰসেসকেৰট্টপজাপতীনং। এৰং তেসং একদিৰসংযেৰ পটিসন্ধিগ্গহণঞ্চ গব্ভৰুট্ঠানঞ্চ অহোসি। অথ কেৰট্টজেট্ঠো ‘‘অত্থি নু খো ইমস্মিং গামে অঞ্ঞেপি দারকা অজ্জ জাতা’’তি ৰিচিনন্তো তে দারকে দিস্ৰা ‘‘ইমে মে পুত্তস্স সহাযকা ভৰিস্সন্তী’’তি সব্বেসং পোসাৰনিকং অদাসি। তে সব্বে সহাযকা সহপংসুং কীল়ন্তা অনুপুব্বেন ৰযপ্পত্তা অহেসুং। যসোজো তেসং অগ্গো অহোসি।
Te anulomapaṭilomaṃ saṃsarantā ekaṃ buddhantaraṃ devaloke khepetvā amhākaṃ bhagavato kāle devalokato cavitvā jeṭṭhakadevaputto sāvatthidvāre kevaṭṭagāmo atthi, tattha pañcasatakulajeṭṭhassa kevaṭṭassa pajāpatiyā kucchimhi paṭisandhiṃ aggahesi, itare avasesakevaṭṭapajāpatīnaṃ. Evaṃ tesaṃ ekadivasaṃyeva paṭisandhiggahaṇañca gabbhavuṭṭhānañca ahosi. Atha kevaṭṭajeṭṭho ‘‘atthi nu kho imasmiṃ gāme aññepi dārakā ajja jātā’’ti vicinanto te dārake disvā ‘‘ime me puttassa sahāyakā bhavissantī’’ti sabbesaṃ posāvanikaṃ adāsi. Te sabbe sahāyakā sahapaṃsuṃ kīḷantā anupubbena vayappattā ahesuṃ. Yasojo tesaṃ aggo ahosi.
কপিলোপি তদা নিরযে পক্কাৰসেসেন অচিরৰতিযা সুৰণ্ণৰণ্ণো দুগ্গন্ধমুখো মচ্ছো হুত্ৰা নিব্বত্তি। অথেকদিৰসং সব্বেপি কেৰট্টদারকা জালানি গহেত্ৰা ‘‘মচ্ছে বন্ধিস্সামা’’তি নদিং গন্ত্ৰা জালানি পক্খিপিংসু। তেসং জালং সো মচ্ছো পাৰিসি। তং দিস্ৰা সব্বো কেৰট্টগামো উচ্চাসদ্দমহাসদ্দো অহোসি – ‘‘অম্হাকং পুত্তা পঠমং মচ্ছে বন্ধন্তা সুৰণ্ণমচ্ছং বন্ধিংসু, ৰুড্ঢি নেসং দারকানং, ইদানি চ নো রাজা পহূতং ধনং দস্সতী’’তি। অথ তে পঞ্চসতাপি দারকসহাযকা মচ্ছং নাৰায পক্খিপিত্ৰা নাৰং উক্খিপিত্ৰা রঞ্ঞো সন্তিকং অগমংসু। রাজা দিস্ৰা ‘‘কিং এতং ভণে’’তি আহ। ‘‘মচ্ছো দেৰা’’তি। রাজা সুৰণ্ণৰণ্ণং মচ্ছং দিস্ৰা ‘‘ভগৰা এতস্স ৰণ্ণকারণং জানিস্সতী’’তি মচ্ছং গাহাপেত্ৰা ভগৰতো সন্তিকং অগমাসি। মচ্ছস্স মুখৰিৰরণকালে জেতৰনং অতিৰিয দুগ্গন্ধং হোতি।
Kapilopi tadā niraye pakkāvasesena aciravatiyā suvaṇṇavaṇṇo duggandhamukho maccho hutvā nibbatti. Athekadivasaṃ sabbepi kevaṭṭadārakā jālāni gahetvā ‘‘macche bandhissāmā’’ti nadiṃ gantvā jālāni pakkhipiṃsu. Tesaṃ jālaṃ so maccho pāvisi. Taṃ disvā sabbo kevaṭṭagāmo uccāsaddamahāsaddo ahosi – ‘‘amhākaṃ puttā paṭhamaṃ macche bandhantā suvaṇṇamacchaṃ bandhiṃsu, vuḍḍhi nesaṃ dārakānaṃ, idāni ca no rājā pahūtaṃ dhanaṃ dassatī’’ti. Atha te pañcasatāpi dārakasahāyakā macchaṃ nāvāya pakkhipitvā nāvaṃ ukkhipitvā rañño santikaṃ agamaṃsu. Rājā disvā ‘‘kiṃ etaṃ bhaṇe’’ti āha. ‘‘Maccho devā’’ti. Rājā suvaṇṇavaṇṇaṃ macchaṃ disvā ‘‘bhagavā etassa vaṇṇakāraṇaṃ jānissatī’’ti macchaṃ gāhāpetvā bhagavato santikaṃ agamāsi. Macchassa mukhavivaraṇakāle jetavanaṃ ativiya duggandhaṃ hoti.
রাজা ভগৰন্তং পুচ্ছি – ‘‘কস্মা, ভন্তে, মচ্ছো সুৰণ্ণৰণ্ণো জাতো, কস্মা চস্স মুখতো দুগ্গন্ধো ৰাযতী’’তি? অযং, মহারাজ, কস্সপস্স ভগৰতো পাৰচনে কপিলো নাম ভিক্খু অহোসি, বহুস্সুতো আগতাগমো। অত্তনো ৰচনং অগণ্হন্তানং ভিক্খূনং অক্কোসকপরিভাসকো। তস্স চ ভগৰতো সাসনৰিনাসকো। যং সো তস্স ভগৰতো সাসনং ৰিনাসেসি, তেন কম্মেন অৰীচিমহানিরযে নিব্বত্তি, ৰিপাকাৰসেসেন চ ইদানি মচ্ছো জাতো। যং দীঘরত্তং বুদ্ধৰচনং ৰাচেসি, বুদ্ধস্স ৰণ্ণং কথেসি, তস্স নিস্সন্দেন ঈদিসং ৰণ্ণং পটিলভি। যং ভিক্খূনং অক্কোসকপরিভাসকো অহোসি, তেনস্স মুখতো দুগ্গন্ধো ৰাযতি। ‘‘উল্লপাপেমি নং মহারাজা’’তি? ‘‘আম ভগৰা’’তি। অথ ভগৰা মচ্ছং আলপি – ‘‘ত্ৰংসি কপিলো’’তি? ‘‘আম ভগৰা, অহং কপিলো’’তি। ‘‘কুতো আগতোসী’’তি? ‘‘অৰীচিমহানিরযতো ভগৰা’’তি। ‘‘সোধনো কুহিং গতো’’তি? ‘‘পরিনিব্বুতো ভগৰা’’তি। ‘‘সাধনী কুহিং গতা’’তি? ‘‘মহানিরযে নিব্বত্তা ভগৰা’’তি। ‘‘তাপনা কুহিং গতা’’তি? ‘‘মহানিরযে নিব্বত্তা ভগৰা’’তি। ‘‘ইদানি ত্ৰং কুহিং গমিস্সসী’’তি? ‘‘মহানিরযং ভগৰা’’তি। তাৰদেৰ ৰিপ্পটিসারাভিভূতো নাৰং সীসেন পহরিত্ৰা কালকতো মহানিরযে নিব্বত্তি। মহাজনো সংৰিগ্গো অহোসি লোমহট্ঠজাতো। অথ ভগৰা তত্থ সম্পত্তগহট্ঠপব্বজিতপরিসায তঙ্খণানুরূপং ধম্মং দেসেন্তো ইমং সুত্তমভাসি।
Rājā bhagavantaṃ pucchi – ‘‘kasmā, bhante, maccho suvaṇṇavaṇṇo jāto, kasmā cassa mukhato duggandho vāyatī’’ti? Ayaṃ, mahārāja, kassapassa bhagavato pāvacane kapilo nāma bhikkhu ahosi, bahussuto āgatāgamo. Attano vacanaṃ agaṇhantānaṃ bhikkhūnaṃ akkosakaparibhāsako. Tassa ca bhagavato sāsanavināsako. Yaṃ so tassa bhagavato sāsanaṃ vināsesi, tena kammena avīcimahāniraye nibbatti, vipākāvasesena ca idāni maccho jāto. Yaṃ dīgharattaṃ buddhavacanaṃ vācesi, buddhassa vaṇṇaṃ kathesi, tassa nissandena īdisaṃ vaṇṇaṃ paṭilabhi. Yaṃ bhikkhūnaṃ akkosakaparibhāsako ahosi, tenassa mukhato duggandho vāyati. ‘‘Ullapāpemi naṃ mahārājā’’ti? ‘‘Āma bhagavā’’ti. Atha bhagavā macchaṃ ālapi – ‘‘tvaṃsi kapilo’’ti? ‘‘Āma bhagavā, ahaṃ kapilo’’ti. ‘‘Kuto āgatosī’’ti? ‘‘Avīcimahānirayato bhagavā’’ti. ‘‘Sodhano kuhiṃ gato’’ti? ‘‘Parinibbuto bhagavā’’ti. ‘‘Sādhanī kuhiṃ gatā’’ti? ‘‘Mahāniraye nibbattā bhagavā’’ti. ‘‘Tāpanā kuhiṃ gatā’’ti? ‘‘Mahāniraye nibbattā bhagavā’’ti. ‘‘Idāni tvaṃ kuhiṃ gamissasī’’ti? ‘‘Mahānirayaṃ bhagavā’’ti. Tāvadeva vippaṭisārābhibhūto nāvaṃ sīsena paharitvā kālakato mahāniraye nibbatti. Mahājano saṃviggo ahosi lomahaṭṭhajāto. Atha bhagavā tattha sampattagahaṭṭhapabbajitaparisāya taṅkhaṇānurūpaṃ dhammaṃ desento imaṃ suttamabhāsi.
২৭৭-৮. তত্থ ধম্মচরিযন্তি কাযসুচরিতাদি ধম্মচরিযং। ব্রহ্মচরিযন্তি মগ্গব্রহ্মচরিযং। এতদাহু ৰসুত্তমন্তি এতং উভযম্পি লোকিযলোকুত্তরং সুচরিতং সগ্গমোক্খসুখসম্পাপকত্তা ৰসুত্তমন্তি আহু অরিযা। ৰসুত্তমং নাম উত্তমরতনং, অনুগামিকং অত্তাধীনং রাজাদীনং অসাধারণন্তি অধিপ্পাযো।
277-8. Tattha dhammacariyanti kāyasucaritādi dhammacariyaṃ. Brahmacariyanti maggabrahmacariyaṃ. Etadāhu vasuttamanti etaṃ ubhayampi lokiyalokuttaraṃ sucaritaṃ saggamokkhasukhasampāpakattā vasuttamanti āhu ariyā. Vasuttamaṃ nāma uttamaratanaṃ, anugāmikaṃ attādhīnaṃ rājādīnaṃ asādhāraṇanti adhippāyo.
এত্তাৰতা ‘‘গহট্ঠস্স ৰা পব্বজিতস্স ৰা সম্মাপটিপত্তিযেৰ পটিসরণ’’ন্তি দস্সেত্ৰা ইদানি পটিপত্তিৰিরহিতায পব্বজ্জায অসারকত্তদস্সনেন কপিলং অঞ্ঞে চ তথারূপে গরহন্তো ‘‘পব্বজিতোপি চে হোতী’’তি এৰমাদিমাহ।
Ettāvatā ‘‘gahaṭṭhassa vā pabbajitassa vā sammāpaṭipattiyeva paṭisaraṇa’’nti dassetvā idāni paṭipattivirahitāya pabbajjāya asārakattadassanena kapilaṃ aññe ca tathārūpe garahanto ‘‘pabbajitopi ce hotī’’ti evamādimāha.
তত্রাযং অত্থৰণ্ণনা – যো হি কোচি গিহিব্যঞ্জনানি অপনেত্ৰা ভণ্ডুকাসাৰাদিগহণমত্তং উপসঙ্কমনেন পব্বজিতোপি চে হোতি পুব্বে ৰুত্তত্থং অগারস্মা অনগারিযং, সো চে মুখরজাতিকো হোতি ফরুসৰচনো, নানপ্পকারায ৰিহেসায অভিরতত্তা ৰিহেসাভিরতো, হিরোত্তপ্পাভাৰেন মগসদিসত্তা মগো, জীৰিতং তস্স পাপিযো, তস্স এৰরূপস্স জীৰিতং অতিপাপং অতিহীনং। কস্মা? যস্মা ইমায মিচ্ছাপটিপত্তিযা রাগাদিমনেকপ্পকারং রজং ৰড্ঢেতি অত্তনো।
Tatrāyaṃ atthavaṇṇanā – yo hi koci gihibyañjanāni apanetvā bhaṇḍukāsāvādigahaṇamattaṃ upasaṅkamanena pabbajitopi cehoti pubbe vuttatthaṃ agārasmā anagāriyaṃ, so ce mukharajātiko hoti pharusavacano, nānappakārāya vihesāya abhiratattā vihesābhirato, hirottappābhāvena magasadisattā mago, jīvitaṃ tassa pāpiyo, tassa evarūpassa jīvitaṃ atipāpaṃ atihīnaṃ. Kasmā? Yasmā imāya micchāpaṭipattiyā rāgādimanekappakāraṃ rajaṃ vaḍḍheti attano.
২৭৯. ন কেৰলঞ্চ ইমিনাৰ কারণেনস্স জীৰিতং পাপিযো, অপিচ খো পন অযং এৰরূপো মুখরজাতিকত্তা কলহাভিরতো ভিক্খু সুভাসিতস্স অত্থৰিজাননসম্মোহনেন মোহধম্মেন আৰুতো, ‘‘মা, আৰুসো কপিল, এৰং অৰচ, ইমিনাপি পরিযাযেন তং গণ্হাহী’’তি এৰমাদিনা নযেন পেসলেহি ভিক্খূহি অক্খাতম্পি ন জানাতি ধম্মং বুদ্ধেন দেসিতং। যো ধম্মো বুদ্ধেন দেসিতো, তং নানপ্পকারেন অত্তনো ৰুচ্চমানম্পি ন জানাতি। এৰম্পিস্স জীৰিতং পাপিযো।
279. Na kevalañca imināva kāraṇenassa jīvitaṃ pāpiyo, apica kho pana ayaṃ evarūpo mukharajātikattā kalahābhirato bhikkhu subhāsitassa atthavijānanasammohanena mohadhammena āvuto, ‘‘mā, āvuso kapila, evaṃ avaca, imināpi pariyāyena taṃ gaṇhāhī’’ti evamādinā nayena pesalehi bhikkhūhi akkhātampi na jānāti dhammaṃ buddhena desitaṃ. Yo dhammo buddhena desito, taṃ nānappakārena attano vuccamānampi na jānāti. Evampissa jīvitaṃ pāpiyo.
২৮০. তথা সো এৰরূপো ৰিহেসাভিরতত্তা ৰিহেসং ভাৰিতত্তানং ভাৰিতত্তে খীণাসৰভিক্খূ সোধনত্থেরপভুতিকে ‘‘ন তুম্হে ৰিনযং জানাথ, ন সুত্তং ন অভিধম্মং, ৰুড্ঢপব্বজিতা’’তিআদিনা নযেন ৰিহেসন্তো । উপযোগপ্পৰত্তিযঞ্হি ইদং সামিৰচনং। অথ ৰা যথাৰুত্তেনেৰ নযেন ‘‘ৰিহেসং ভাৰিতত্তানং করোন্তো’’তি পাঠসেসো ৰেদিতব্বো। এৰং নিপ্পরিযাযমেৰ সামিৰচনং সিজ্ঝতি। অৰিজ্জায পুরক্খতোতি ভাৰিতত্তৰিহেসনে আদীনৰদস্সনপটিচ্ছাদিকায অৰিজ্জায পুরক্খতো পেসিতো পযোজিতো সেসপব্বজিতানং ভাৰিতত্তানং ৰিহেসভাৰেন পৰত্তং দিট্ঠেৰ ধম্মে চিত্তৰিবাধনেন সঙ্কিলেসং, আযতিঞ্চ নিরযসম্পাপনেন মগ্গং নিরযগামিনং ন জানাতি।
280. Tathā so evarūpo vihesābhiratattā vihesaṃ bhāvitattānaṃ bhāvitatte khīṇāsavabhikkhū sodhanattherapabhutike ‘‘na tumhe vinayaṃ jānātha, na suttaṃ na abhidhammaṃ, vuḍḍhapabbajitā’’tiādinā nayena vihesanto . Upayogappavattiyañhi idaṃ sāmivacanaṃ. Atha vā yathāvutteneva nayena ‘‘vihesaṃ bhāvitattānaṃ karonto’’ti pāṭhaseso veditabbo. Evaṃ nippariyāyameva sāmivacanaṃ sijjhati. Avijjāya purakkhatoti bhāvitattavihesane ādīnavadassanapaṭicchādikāya avijjāya purakkhato pesito payojito sesapabbajitānaṃ bhāvitattānaṃ vihesabhāvena pavattaṃ diṭṭheva dhamme cittavibādhanena saṅkilesaṃ, āyatiñca nirayasampāpanena maggaṃ nirayagāminaṃ na jānāti.
২৮১. অজানন্তো চ তেন মগ্গেন চতুব্বিধাপাযভেদং ৰিনিপাতং সমাপন্নো। তত্থ চ ৰিনিপাতে গব্ভা গব্ভং তমা তমং একেকনিকাযে সতক্খত্তুং সহস্সক্খত্তুম্পি মাতুকুচ্ছিতো মাতুকুচ্ছিং চন্দিমসূরিযেহিপি অৰিদ্ধংসনীযা অসুরকাযতমা তমঞ্চ সমাপন্নো। স ৰে তাদিসকো ভিক্খু পেচ্চ ইতো পরলোকং গন্ত্ৰা অযং কপিলমচ্ছো ৰিয নানপ্পকারং দুক্খং নিগচ্ছতি।
281. Ajānanto ca tena maggena catubbidhāpāyabhedaṃ vinipātaṃ samāpanno. Tattha ca vinipāte gabbhā gabbhaṃ tamā tamaṃ ekekanikāye satakkhattuṃ sahassakkhattumpi mātukucchito mātukucchiṃ candimasūriyehipi aviddhaṃsanīyā asurakāyatamā tamañca samāpanno. Sa ve tādisakobhikkhu pecca ito paralokaṃ gantvā ayaṃ kapilamaccho viya nānappakāraṃ dukkhaṃ nigacchati.
২৮২. কিং কারণা? গূথকূপো যথা অস্স, সম্পুণ্ণো গণৰস্সিকো,যথা ৰচ্চকুটিগূথকূপো গণৰস্সিকো অনেকৰস্সিকো বহূনি ৰস্সানি মুখতো গূথেন পূরিযমানো সম্পুণ্ণো অস্স, সো উদককুম্ভসতেহি উদককুম্ভসহস্সেহি ধোৰিযমানোপি দুগ্গন্ধদুব্বণ্ণিযানপগমা দুব্বিসোধো হোতি, এৰমেৰ যো এৰরূপো অস্স দীঘরত্তং সংকিলিট্ঠকম্মন্তো গূথকূপো ৰিয গূথেন পাপেন সম্পুণ্ণত্তা সম্পুণ্ণো পুগ্গলো, সো দুব্বিসোধো হি সাঙ্গণো, চিরকালং তস্স অঙ্গণস্স ৰিপাকং পচ্চনুভোন্তোপি ন সুজ্ঝতি। তস্মা ৰস্সগণনায অপরিমাণম্পি কালং স ৰে তাদিসকো ভিক্খু পেচ্চ দুক্খং নিগচ্ছতীতি। অথ ৰা অযং ইমিস্সা গাথায সম্বন্ধো – যং ৰুত্তং ‘‘স ৰে তাদিসকো ভিক্খু, পেচ্চ দুক্খং নিগচ্ছতী’’তি, তত্র সিযা তুম্হাকং ‘‘সক্কা পনাযং তথা কাতুং, যথা পেচ্চ দুক্খং ন নিগচ্ছেয্যা’’তি। ন সক্কা। কস্মা? যস্মা গূথকূপো…পে॰… সাঙ্গণোতি।
282. Kiṃ kāraṇā? Gūthakūpo yathā assa, sampuṇṇo gaṇavassiko,yathā vaccakuṭigūthakūpo gaṇavassiko anekavassiko bahūni vassāni mukhato gūthena pūriyamāno sampuṇṇo assa, so udakakumbhasatehi udakakumbhasahassehi dhoviyamānopi duggandhadubbaṇṇiyānapagamā dubbisodho hoti, evameva yo evarūpo assa dīgharattaṃ saṃkiliṭṭhakammanto gūthakūpo viya gūthena pāpena sampuṇṇattā sampuṇṇo puggalo, so dubbisodho hi sāṅgaṇo, cirakālaṃ tassa aṅgaṇassa vipākaṃ paccanubhontopi na sujjhati. Tasmā vassagaṇanāya aparimāṇampi kālaṃ sa ve tādisako bhikkhu pecca dukkhaṃ nigacchatīti. Atha vā ayaṃ imissā gāthāya sambandho – yaṃ vuttaṃ ‘‘sa ve tādisako bhikkhu, pecca dukkhaṃ nigacchatī’’ti, tatra siyā tumhākaṃ ‘‘sakkā panāyaṃ tathā kātuṃ, yathā pecca dukkhaṃ na nigaccheyyā’’ti. Na sakkā. Kasmā? Yasmā gūthakūpo…pe… sāṅgaṇoti.
২৮৩-৪. যতো পটিকচ্চেৰ যং এৰরূপং জানাথ, ভিক্খৰো গেহনিস্সিতং, যং এৰরূপং পঞ্চকামগুণনিস্সিতং জানেয্যাথ অভূতগুণপত্থনাকারপ্পৰত্তায পাপিকায ইচ্ছায সমন্নাগতত্তা পাপিচ্ছং, কামৰিতক্কাদীহি সমন্নাগতত্তা পাপসঙ্কপ্পং, কাযিকৰীতিক্কমাদিনা ৰেল়ুদানাদিভেদেন চ পাপাচারেন সমন্নাগতত্তা পাপাচারং, ৰেসিযাদিপাপগোচরতো পাপগোচরং, সব্বে সমগ্গা হুত্ৰান অভিনিব্বজ্জিযাথ নং। তত্থ অভিনিব্বজ্জিযাথাতি ৰিৰজ্জেয্যাথ মা ভজেয্যাথ, মা চস্স অভিনিব্বজ্জনমত্তেনেৰ অপ্পোস্সুক্কতং আপজ্জেয্যাথ, অপিচ খো পন কারণ্ডৰং নিদ্ধমথ, কসম্বুং অপকস্সথ, তং কচৰরভূতং পুগ্গলং কচৰরমিৰ অনপেক্খা নিদ্ধমথ, কসটভূতঞ্চ নং খত্তিযাদীনং মজ্ঝে পৰিট্ঠং পভিন্নপগ্ঘরিতকুট্ঠং চণ্ডালং ৰিয অপকস্সথ, হত্থে ৰা সীসে ৰা গহেত্ৰা নিক্কড্ঢথ। সেয্যথাপি আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তং পুগ্গলং পাপধম্মং বাহায গহেত্ৰা বহিদ্ৰারকোট্ঠকা নিক্খামেত্ৰা সূচিঘটিকং অদাসি, এৰং অপকস্সথাতি দস্সেতি। কিং কারণা? সঙ্ঘারামো নাম সীলৰন্তানং কতো, ন দুস্সীলানং।
283-4. Yato paṭikacceva yaṃ evarūpaṃ jānātha, bhikkhavo gehanissitaṃ, yaṃ evarūpaṃ pañcakāmaguṇanissitaṃ jāneyyātha abhūtaguṇapatthanākārappavattāya pāpikāya icchāya samannāgatattā pāpicchaṃ, kāmavitakkādīhi samannāgatattā pāpasaṅkappaṃ, kāyikavītikkamādinā veḷudānādibhedena ca pāpācārena samannāgatattā pāpācāraṃ, vesiyādipāpagocarato pāpagocaraṃ, sabbe samaggā hutvāna abhinibbajjiyātha naṃ. Tattha abhinibbajjiyāthāti vivajjeyyātha mā bhajeyyātha, mā cassa abhinibbajjanamatteneva appossukkataṃ āpajjeyyātha, apica kho pana kāraṇḍavaṃ niddhamatha, kasambuṃ apakassatha, taṃ kacavarabhūtaṃ puggalaṃ kacavaramiva anapekkhā niddhamatha, kasaṭabhūtañca naṃ khattiyādīnaṃ majjhe paviṭṭhaṃ pabhinnapaggharitakuṭṭhaṃ caṇḍālaṃ viya apakassatha, hatthe vā sīse vā gahetvā nikkaḍḍhatha. Seyyathāpi āyasmā mahāmoggallāno taṃ puggalaṃ pāpadhammaṃ bāhāya gahetvā bahidvārakoṭṭhakā nikkhāmetvā sūcighaṭikaṃ adāsi, evaṃ apakassathāti dasseti. Kiṃ kāraṇā? Saṅghārāmo nāma sīlavantānaṃ kato, na dussīlānaṃ.
২৮৫-৬. যতো এতদেৰ ততো পলাপে ৰাহেথ, অস্সমণে সমণমানিনে, যথা হি পলাপা অন্তো তণ্ডুলরহিতাপি বহি থুসেহি ৰীহী ৰিয দিস্সন্তি, এৰং পাপভিক্খূ অন্তো সীলাদিৰিরহিতাপি বহি কাসাৰাদিপরিক্খারেন ভিক্খূ ৰিয দিস্সন্তি। তস্মা ‘‘পলাপা’’তি ৰুচ্চন্তি। তে পলাপে ৰাহেথ, ওপুনাথ, ৰিধমথ পরমত্থতো অস্সমণে ৰেসমত্তেন সমণমানিনে । এৰং নিদ্ধমিত্ৰান…পে॰… পতিস্সতা। তত্থ কপ্পযৰ্হোতি কপ্পেথ, করোথাতি ৰুত্তং হোতি। পতিস্সতাতি অঞ্ঞমঞ্ঞং সগারৰা সপ্পতিস্সা। ততো সমগ্গা নিপকা, দুক্খস্সন্তং করিস্সথাতি অথেৰং তুম্হে সুদ্ধা সুদ্ধেহি সংৰাসং কপ্পেন্তা, দিট্ঠিসীলসামঞ্ঞতায সমগ্গা, অনুপুব্বেন পরিপাকগতায পঞ্ঞায নিপকা, সব্বস্সেৰিমস্স ৰট্টদুক্খাদিনো দুক্খস্স অন্তং করিস্সথাতি অরহত্তনিকূটেনেৰ দেসনং নিট্ঠপেসি।
285-6. Yato etadeva tato palāpe vāhetha, assamaṇe samaṇamānine, yathā hi palāpā anto taṇḍularahitāpi bahi thusehi vīhī viya dissanti, evaṃ pāpabhikkhū anto sīlādivirahitāpi bahi kāsāvādiparikkhārena bhikkhū viya dissanti. Tasmā ‘‘palāpā’’ti vuccanti. Te palāpe vāhetha, opunātha, vidhamatha paramatthato assamaṇe vesamattena samaṇamānine . Evaṃ niddhamitvāna…pe… patissatā. Tattha kappayavhoti kappetha, karothāti vuttaṃ hoti. Patissatāti aññamaññaṃ sagāravā sappatissā. Tato samaggā nipakā, dukkhassantaṃ karissathāti athevaṃ tumhe suddhā suddhehi saṃvāsaṃ kappentā, diṭṭhisīlasāmaññatāya samaggā, anupubbena paripākagatāya paññāya nipakā, sabbassevimassa vaṭṭadukkhādino dukkhassa antaṃ karissathāti arahattanikūṭeneva desanaṃ niṭṭhapesi.
দেসনাপরিযোসানে তে পঞ্চসতা কেৰট্টপুত্তা সংৰেগমাপজ্জিত্ৰা দুক্খস্সন্তকিরিযং পত্থযমানা ভগৰতো সন্তিকে পব্বজিত্ৰা নচিরস্সেৰ দুক্খস্সন্তং কত্ৰা ভগৰতা সদ্ধিং আনেঞ্জৰিহারসমাপত্তিধম্মপরিভোগেন একপরিভোগা অহেসুং। সা চ নেসং এৰং ভগৰতা সদ্ধিং একপরিভোগতা উদানে ৰুত্তযসোজসুত্তৰসেনেৰ ৰেদিতব্বাতি।
Desanāpariyosāne te pañcasatā kevaṭṭaputtā saṃvegamāpajjitvā dukkhassantakiriyaṃ patthayamānā bhagavato santike pabbajitvā nacirasseva dukkhassantaṃ katvā bhagavatā saddhiṃ āneñjavihārasamāpattidhammaparibhogena ekaparibhogā ahesuṃ. Sā ca nesaṃ evaṃ bhagavatā saddhiṃ ekaparibhogatā udāne vuttayasojasuttavaseneva veditabbāti.
পরমত্থজোতিকায খুদ্দক-অট্ঠকথায
Paramatthajotikāya khuddaka-aṭṭhakathāya
সুত্তনিপাত-অট্ঠকথায কপিলসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা।
Suttanipāta-aṭṭhakathāya kapilasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / সুত্তনিপাতপাল়ি • Suttanipātapāḷi / ৬. ধম্মচরিযসুত্তং • 6. Dhammacariyasuttaṃ
