| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / জাতক-অট্ঠকথা • Jātaka-aṭṭhakathā |
[২১০] ১০. কন্দগলকজাতকৰণ্ণনা
[210] 10. Kandagalakajātakavaṇṇanā
অম্ভো কো নামযং রুক্খোতি ইদং সত্থা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো সুগতালযং আরব্ভ কথেসি। তদা হি সত্থা ‘‘দেৰদত্তো সুগতালযং অকাসী’’তি সুত্ৰা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ দেৰদত্তো ময্হং অনুকিরিযং করোন্তো ৰিনাসং পত্তো, পুব্বেপি পাপুণিযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি।
Ambho ko nāmayaṃ rukkhoti idaṃ satthā veḷuvane viharanto sugatālayaṃ ārabbha kathesi. Tadā hi satthā ‘‘devadatto sugatālayaṃ akāsī’’ti sutvā ‘‘na, bhikkhave, idāneva devadatto mayhaṃ anukiriyaṃ karonto vināsaṃ patto, pubbepi pāpuṇiyevā’’ti vatvā atītaṃ āhari.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো হিমৰন্তপদেসে রুক্খকোট্টকসকুণযোনিযং নিব্বত্তি, ‘‘খদিরৰনিযো’’তিস্স নামং অহোসি। সো খদিরৰনেযেৰ গোচরং গণ্হি, তস্সেকো কন্দগলকো নাম সহাযো অহোসি, সো সিম্বলিপালিভদ্দকৰনে গোচরং গণ্হাতি। সো একদিৰসং খদিরৰনিযস্স সন্তিকং অগমাসি। খদিরৰনিযো ‘‘সহাযো মে আগতো’’তি কন্দগলকং গহেত্ৰা খদিরৰনং পৰিসিত্ৰা খদিরখন্ধং তুণ্ডেন পহরিত্ৰা রুক্খতো পাণকে নীহরিত্ৰা অদাসি। কন্দগলকো দিন্নে দিন্নে মধুরপূৰে ৰিয ছিন্দিত্ৰা ছিন্দিত্ৰা খাদি। তস্স খাদন্তস্সেৰ মানো উপ্পজ্জি – ‘‘অযম্পি রুক্খকোট্টকযোনিযং নিব্বত্তো, অহম্পি, কিং মে এতেন দিন্নগোচরেন, সযমেৰ খদিরৰনে গোচরং গণ্হিস্সামী’’তি। সো খদিরৰনিযং আহ – ‘‘সম্ম, মা ত্ৰং দুক্খং অনুভৰি, অহমেৰ খদিরৰনে গোচরং গণ্হিস্সামী’’তি।
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto himavantapadese rukkhakoṭṭakasakuṇayoniyaṃ nibbatti, ‘‘khadiravaniyo’’tissa nāmaṃ ahosi. So khadiravaneyeva gocaraṃ gaṇhi, tasseko kandagalako nāma sahāyo ahosi, so simbalipālibhaddakavane gocaraṃ gaṇhāti. So ekadivasaṃ khadiravaniyassa santikaṃ agamāsi. Khadiravaniyo ‘‘sahāyo me āgato’’ti kandagalakaṃ gahetvā khadiravanaṃ pavisitvā khadirakhandhaṃ tuṇḍena paharitvā rukkhato pāṇake nīharitvā adāsi. Kandagalako dinne dinne madhurapūve viya chinditvā chinditvā khādi. Tassa khādantasseva māno uppajji – ‘‘ayampi rukkhakoṭṭakayoniyaṃ nibbatto, ahampi, kiṃ me etena dinnagocarena, sayameva khadiravane gocaraṃ gaṇhissāmī’’ti. So khadiravaniyaṃ āha – ‘‘samma, mā tvaṃ dukkhaṃ anubhavi, ahameva khadiravane gocaraṃ gaṇhissāmī’’ti.
অথ নং সো ‘‘হন্দ ত্ৰং সম্ম, সিম্বলিপালিভদ্দকাদিৰনে নিস্সারে গোচরগ্গহণকুলে জাতো, খদিরা নাম জাতসারা থদ্ধা, মা তে এতং রুচ্চী’’তি আহ। কন্দগলকো ‘‘কিং দানাহং ন রুক্খকোট্টকযোনিযং নিব্বত্তো’’তি তস্স ৰচনং অনাদিযিত্ৰা ৰেগেন গন্ত্ৰা খদিররুক্খং তুণ্ডেন পহরি। তাৰদেৰস্স তুণ্ডং ভিজ্জি, অক্খীনি নিক্খমনাকারপ্পত্তানি জাতানি, সীসং ফলিতং। সো খন্ধে পতিট্ঠাতুং অসক্কোন্তো ভূমিযং পতিত্ৰা পঠমং গাথমাহ –
Atha naṃ so ‘‘handa tvaṃ samma, simbalipālibhaddakādivane nissāre gocaraggahaṇakule jāto, khadirā nāma jātasārā thaddhā, mā te etaṃ ruccī’’ti āha. Kandagalako ‘‘kiṃ dānāhaṃ na rukkhakoṭṭakayoniyaṃ nibbatto’’ti tassa vacanaṃ anādiyitvā vegena gantvā khadirarukkhaṃ tuṇḍena pahari. Tāvadevassa tuṇḍaṃ bhijji, akkhīni nikkhamanākārappattāni jātāni, sīsaṃ phalitaṃ. So khandhe patiṭṭhātuṃ asakkonto bhūmiyaṃ patitvā paṭhamaṃ gāthamāha –
১১৯.
119.
‘‘অম্ভো কো নামযং রুক্খো, সিন্নপত্তো সকণ্টকো।
‘‘Ambho ko nāmayaṃ rukkho, sinnapatto sakaṇṭako;
যত্থ একপ্পহারেন, উত্তমঙ্গং ৰিভিজ্জিত’’ন্তি॥
Yattha ekappahārena, uttamaṅgaṃ vibhijjita’’nti.
তত্থ অম্ভো কো নামযং রুক্খোতি, ভো খদিরৰনিয, কো নাম অযং রুক্খো। ‘‘কো নাম সো’’তিপি পাঠো। সিন্নপত্তোতি সুখুমপত্তো। যত্থ একপ্পহারেনাতি যস্মিং রুক্খে একেনেৰ পহারেন। উত্তমঙ্গং ৰিভিজ্জিতন্তি সীসং ভিন্নং, ন কেৰলঞ্চ সীসং, তুণ্ডম্পি ভিন্নং। সো ৰেদনাপ্পত্ততায খদিররুক্খং ‘‘কিং রুক্খো নামেসো’’তি জানিতুং অসক্কোন্তো ৰেদনাপ্পত্তো হুত্ৰা ইমায গাথায ৰিপ্পলপি।
Tattha ambho ko nāmayaṃ rukkhoti, bho khadiravaniya, ko nāma ayaṃ rukkho. ‘‘Ko nāma so’’tipi pāṭho. Sinnapattoti sukhumapatto. Yattha ekappahārenāti yasmiṃ rukkhe ekeneva pahārena. Uttamaṅgaṃ vibhijjitanti sīsaṃ bhinnaṃ, na kevalañca sīsaṃ, tuṇḍampi bhinnaṃ. So vedanāppattatāya khadirarukkhaṃ ‘‘kiṃ rukkho nāmeso’’ti jānituṃ asakkonto vedanāppatto hutvā imāya gāthāya vippalapi.
তং ৰচনং সুত্ৰা খদিরৰনিযো দুতিযং গাথমাহ –
Taṃ vacanaṃ sutvā khadiravaniyo dutiyaṃ gāthamāha –
১২০.
120.
‘‘অচারি ৰতাযং ৰিতুদং ৰনানি, কট্ঠঙ্গরুক্খেসু অসারকেসু।
‘‘Acāri vatāyaṃ vitudaṃ vanāni, kaṭṭhaṅgarukkhesu asārakesu;
অথাসদা খদিরং জাতসারং, যত্থব্ভিদা গরুল়ো উত্তমঙ্গ’’ন্তি॥
Athāsadā khadiraṃ jātasāraṃ, yatthabbhidā garuḷo uttamaṅga’’nti.
তত্থ অচারি ৰতাযন্তি অচরি ৰত অযং। ৰিতুদং ৰনানীতি নিস্সারসিম্বলিপালিভদ্দকৰনানি ৰিতুদন্তো ৰিজ্ঝন্তো। কট্ঠঙ্গরুক্খেসূতি ৰনকট্ঠকোট্ঠাসেসু রুক্খেসু। অসারকেসূতি নিস্সারেসু পালিভদ্দকসিম্বলিআদীসু। অথাসদা খদিরং জাতসারন্তি অথ পোতককালতো পট্ঠায জাতসারং খদিরং সম্পাপুণি। যত্থব্ভিদা গরুল়ো উত্তমঙ্গন্তি যত্থব্ভিদাতি যস্মিং খদিরে অভিন্দি পদালযি। গরুল়োতি সকুণো। সব্বসকুণানঞ্হেতং সগারৰসপ্পতিস্স ৰচনং।
Tattha acāri vatāyanti acari vata ayaṃ. Vitudaṃ vanānīti nissārasimbalipālibhaddakavanāni vitudanto vijjhanto. Kaṭṭhaṅgarukkhesūti vanakaṭṭhakoṭṭhāsesu rukkhesu. Asārakesūti nissāresu pālibhaddakasimbaliādīsu. Athāsadā khadiraṃ jātasāranti atha potakakālato paṭṭhāya jātasāraṃ khadiraṃ sampāpuṇi. Yatthabbhidā garuḷo uttamaṅganti yatthabbhidāti yasmiṃ khadire abhindi padālayi. Garuḷoti sakuṇo. Sabbasakuṇānañhetaṃ sagāravasappatissa vacanaṃ.
ইতি নং খদিরৰনিযো ৰত্ৰা ‘‘ভো কন্দগলক, যত্থ ত্ৰং উত্তমঙ্গং অভিন্দি, খদিরো নামেসো সাররুক্খো’’তি আহ। সো তত্থেৰ জীৰিতক্খযং পাপুণি।
Iti naṃ khadiravaniyo vatvā ‘‘bho kandagalaka, yattha tvaṃ uttamaṅgaṃ abhindi, khadiro nāmeso sārarukkho’’ti āha. So tattheva jīvitakkhayaṃ pāpuṇi.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কন্দগলকো দেৰদত্তো অহোসি, খদিরৰনিযো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি।
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā kandagalako devadatto ahosi, khadiravaniyo pana ahameva ahosi’’nti.
কন্দগলকজাতকৰণ্ণনা দসমা।
Kandagalakajātakavaṇṇanā dasamā.
নতংদল়্হৰগ্গো ছট্ঠো।
Nataṃdaḷhavaggo chaṭṭho.
তস্সুদ্দানং –
Tassuddānaṃ –
বন্ধনাগারং কেল়িসীলং, খণ্ডং ৰীরকগঙ্গেয্যং।
Bandhanāgāraṃ keḷisīlaṃ, khaṇḍaṃ vīrakagaṅgeyyaṃ;
কুরুঙ্গমস্সকঞ্চেৰ, সুসুমারঞ্চ কুক্কুটং।
Kuruṅgamassakañceva, susumārañca kukkuṭaṃ;
কন্দগলকন্তি তে দস॥
Kandagalakanti te dasa.
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / জাতকপাল়ি • Jātakapāḷi / ২১০. কন্দগলকজাতকং • 210. Kandagalakajātakaṃ
