| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi |
៤. កាណមាតាសិក្ខាបទំ
4. Kāṇamātāsikkhāpadaṃ
២៣០. ចតុត្ថេ ‘‘នកុលមាតាតិ’’អាទីសុ (អ. និ. ១.២៦៦; អ. និ. អដ្ឋ. ១.១.២៦៦) នកុលស្ស ភគវតោ មាតា នកុលមាតាតិ ច នកុលញ្ច ភគវតោ តំ មាតា ចាតិ នកុលមាតាតិ ច អត្ថោ សម្ភវតិ, ‘‘ឧត្តរមាតាតិ’’អាទីសុ ឧត្តរាយ មាតា ឧត្តរមាតាតិ អត្ថោយេវ សម្ភវតិ។ តេសុ ‘‘ឧត្តរមាតា’’តិបទស្សេវ ‘‘កាណមាតា’’តិបទស្ស កាណាយ មាតា កាណមាតាតិ អត្ថោយេវ សម្ភវតីតិ អាហ ‘‘កាណាយ មាតា’’តិ។ តស្សា ធីតុយា ‘‘កាណា’’តិនាមេន វិស្សុតភាវំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សា កិរា’’តិអាទិ។ សាតិ ទារិកា វិស្សុតា អហោសីតិ សម្ពន្ធោ។ អស្សាតិ មហាឧបាសិកាយ។ យេ យេតិ បុរិសា។ ‘‘រាគេន កាណា ហោន្តី’’តិឥមិនា កណន្តិ និមិលន្តិ រាគេន បុរិសា ឯតាយាតិ កាណាតិ អត្ថំ ទស្សេតិ។ តស្សាតិ កាណាយ។ អាគតន្តិ ឯត្ថ ភាវត្ថេ តោតិ អាហ ‘‘អាគមន’’ន្តិ។ អធិប្បាយោតិ ‘‘កិស្មិំ វិយា’’តិបទស្ស, កាណមាតាយ វា អធិប្បាយោ ។ រិត្តាតិ តុច្ឆា, សុញ្ញាតិ អត្ថោ។ ‘‘អស្មិំ គមនេ’’តិឥមិនា ពាហិរត្ថសមាសំ ទស្សេតិ។ ‘‘អរិយសាវិកា’’តិអាទិនា អរិយានំ ភិក្ខូហិ អបដិវិភត្តភោគំ ទស្សេតិ។ ន កេវលំ កិញ្ចិ បរិក្ខយំ អគមាសិ, អថ ខោ សព្ពន្តិ អាហ ‘‘សព្ពំ បរិក្ខយំ អគមាសី’’តិ។ កាណាបីតិ បិសទ្ទោ ន កេវលំ មាតាយេវ មគ្គផលភាគិនី អហោសិ, អថ ខោ កាណាបិ សោតាបន្នា អហោសីតិ ទស្សេតិ។ សោបិ បុរិសោតិ កាណាយ បតិភូតោ សោបិ បុរិសោ។ បកតិដ្ឋានេយេវាតិ ជេដ្ឋកបជាបតិដ្ឋានេយេវ។
230. Catutthe ‘‘nakulamātāti’’ādīsu (a. ni. 1.266; a. ni. aṭṭha. 1.1.266) nakulassa bhagavato mātā nakulamātāti ca nakulañca bhagavato taṃ mātā cāti nakulamātāti ca attho sambhavati, ‘‘uttaramātāti’’ādīsu uttarāya mātā uttaramātāti atthoyeva sambhavati. Tesu ‘‘uttaramātā’’tipadasseva ‘‘kāṇamātā’’tipadassa kāṇāya mātā kāṇamātāti atthoyeva sambhavatīti āha ‘‘kāṇāya mātā’’ti. Tassā dhītuyā ‘‘kāṇā’’tināmena vissutabhāvaṃ dassento āha ‘‘sā kirā’’tiādi. Sāti dārikā vissutā ahosīti sambandho. Assāti mahāupāsikāya. Ye yeti purisā. ‘‘Rāgena kāṇā hontī’’tiiminā kaṇanti nimilanti rāgena purisā etāyāti kāṇāti atthaṃ dasseti. Tassāti kāṇāya. Āgatanti ettha bhāvatthe toti āha ‘‘āgamana’’nti. Adhippāyoti ‘‘kismiṃ viyā’’tipadassa, kāṇamātāya vā adhippāyo . Rittāti tucchā, suññāti attho. ‘‘Asmiṃ gamane’’tiiminā bāhiratthasamāsaṃ dasseti. ‘‘Ariyasāvikā’’tiādinā ariyānaṃ bhikkhūhi apaṭivibhattabhogaṃ dasseti. Na kevalaṃ kiñci parikkhayaṃ agamāsi, atha kho sabbanti āha ‘‘sabbaṃ parikkhayaṃ agamāsī’’ti. Kāṇāpīti pisaddo na kevalaṃ mātāyeva maggaphalabhāginī ahosi, atha kho kāṇāpi sotāpannā ahosīti dasseti. Sopi purisoti kāṇāya patibhūto sopi puriso. Pakatiṭṭhāneyevāti jeṭṭhakapajāpatiṭṭhāneyeva.
២៣១. ឥមស្មិំ បន វត្ថុស្មិន្តិ ឥមស្មិំ បូវវត្ថុស្មិំ។ ឯតន្តិ បាថេយ្យវត្ថុំ។ អរិយសាវកត្តាតិ អរិយភូតស្ស សាវកស្ស ភាវតោ, អរិយស្ស វា សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស សាវកភាវតោ។
231.Imasmiṃ pana vatthusminti imasmiṃ pūvavatthusmiṃ. Etanti pātheyyavatthuṃ. Ariyasāvakattāti ariyabhūtassa sāvakassa bhāvato, ariyassa vā sammāsambuddhassa sāvakabhāvato.
២៣៣. បហេណកបណ្ណាការសទ្ទានំ អញ្ញមញ្ញវេវចនត្តា វុត្តំ ‘‘បហេណកត្ថាយាតិ បណ្ណាការត្ថាយា’’តិ។ ឥធាតិ ‘‘បូវេហិ វា’’តិបទេ, សិក្ខាបទេ វា។ ពទ្ធសត្តូតិ មធុសក្ខរាទីហិ មិស្សេត្វា ពទ្ធសត្តុ។ ថូបីកតន្តិ ថូបីកតំ កត្វា។
233. Paheṇakapaṇṇākārasaddānaṃ aññamaññavevacanattā vuttaṃ ‘‘paheṇakatthāyāti paṇṇākāratthāyā’’ti. Idhāti ‘‘pūvehi vā’’tipade, sikkhāpade vā. Baddhasattūti madhusakkharādīhi missetvā baddhasattu. Thūpīkatanti thūpīkataṃ katvā.
‘‘ទ្វត្តិបត្តបូរេ’’តិបទស្ស វិសេសនុត្តរភាវំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘បូរេ បត្តេ’’តិ។ ទ្វេ វា តយោ វា បត្តាតិ ទ្វត្តិបត្តា, វាសទ្ទត្ថេ សង្ខ្យោភយពាហិរត្ថសមាសោ, តិសទ្ទបរត្តា ទ្វិស្ស ច អការោ ហោតិ, ទ្វត្តិបត្តា ច តេ បូរា ចាតិ ទ្វត្តិបត្តបូរា, តេ ទ្វត្តិបត្តបូរេ គហេត្វាតិ យោជនា។ ‘‘អាចិក្ខិតព្ព’’ន្តិ វុត្តវចនស្ស អាចិក្ខនាការំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អត្រ មយា’’តិអាទិ។ តេនាបីតិ ទុតិយេនាបិ។ បឋមភិក្ខុ ឯកំ គហេត្វា ទុតិយភិក្ខុស្ស អារោចនញ្ច ទុតិយភិក្ខុ ឯកំ គហេត្វា តតិយភិក្ខុស្ស អារោចនញ្ច អតិទិសន្តោ អាហ ‘‘យេនា’’តិអាទិ។ តត្ថ យេនាតិ បឋមភិក្ខុនា។ បដិក្កមន្តិ ភុញ្ជីត្វា ឯត្ថាតិ បដិក្កមនន្តិ វុត្តេ អសនសាលាវ គហេតព្ពាតិ អាហ ‘‘អសនសាល’’ន្តិ។ យត្ថាតិ យស្សំ អសនសាលាយំ។ មុខោលោកនំ ន វដ្ដតីតិ អាហ ‘‘អត្តនោ’’តិអាទិ។ អញ្ញត្ថាតិ បដិក្កមនតោ អញ្ញត្ថ។ អស្សាតិ ភិក្ខុស្ស។
‘‘Dvattipattapūre’’tipadassa visesanuttarabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘pūre patte’’ti. Dve vā tayo vā pattāti dvattipattā, vāsaddatthe saṅkhyobhayabāhiratthasamāso, tisaddaparattā dvissa ca akāro hoti, dvattipattā ca te pūrā cāti dvattipattapūrā, te dvattipattapūre gahetvāti yojanā. ‘‘Ācikkhitabba’’nti vuttavacanassa ācikkhanākāraṃ dassento āha ‘‘atra mayā’’tiādi. Tenāpīti dutiyenāpi. Paṭhamabhikkhu ekaṃ gahetvā dutiyabhikkhussa ārocanañca dutiyabhikkhu ekaṃ gahetvā tatiyabhikkhussa ārocanañca atidisanto āha ‘‘yenā’’tiādi. Tattha yenāti paṭhamabhikkhunā. Paṭikkamanti bhuñjītvā etthāti paṭikkamananti vutte asanasālāva gahetabbāti āha ‘‘asanasāla’’nti. Yatthāti yassaṃ asanasālāyaṃ. Mukholokanaṃ na vaṭṭatīti āha ‘‘attano’’tiādi. Aññatthāti paṭikkamanato aññattha. Assāti bhikkhussa.
‘‘សំវិភជិតព្ព’’ន្តិ វុត្តវចនស្ស សំវិភជនាការំ ទស្សេតុំ វុត្តំ ‘‘សចេ តយោ’’តិអាទិ។ យថាមិត្តន្តិ យស្ស យស្ស មិត្តស្ស។ អកាមាតិ ន កាមេន។ ការណត្ថេ ចេតំ និស្សក្កវចនំ។
‘‘Saṃvibhajitabba’’nti vuttavacanassa saṃvibhajanākāraṃ dassetuṃ vuttaṃ ‘‘sace tayo’’tiādi. Yathāmittanti yassa yassa mittassa. Akāmāti na kāmena. Kāraṇatthe cetaṃ nissakkavacanaṃ.
២៣៥. អន្តរាមគ្គេតិ មគ្គស្ស អន្តរោ អន្តរាមគ្គោ, សុខុច្ចារណត្ថំ មជ្ឈេ ទីឃោ, តស្មិំ។ ពហុម្បិ ទេន្តានំ ឯតេសំ ញាតកបវារិតានំ ពហុម្បិ បដិគ្គណ្ហន្តស្សាតិ យោជនា។ អដ្ឋកថាសុ បន វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ។ អដ្ឋកថានំ វចនំ បាឡិយា ន សមេតីតិ។ ចតុត្ថំ។
235.Antarāmaggeti maggassa antaro antarāmaggo, sukhuccāraṇatthaṃ majjhe dīgho, tasmiṃ. Bahumpi dentānaṃ etesaṃ ñātakapavāritānaṃ bahumpi paṭiggaṇhantassāti yojanā. Aṭṭhakathāsu pana vuttanti sambandho. Aṭṭhakathānaṃ vacanaṃ pāḷiyā na sametīti. Catutthaṃ.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / មហាវិភង្គ • Mahāvibhaṅga / ៤. ភោជនវគ្គោ • 4. Bhojanavaggo
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / មហាវិភង្គ-អដ្ឋកថា • Mahāvibhaṅga-aṭṭhakathā / ៤. កាណមាតាសិក្ខាបទវណ្ណនា • 4. Kāṇamātāsikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / ៤. កាណមាតាសិក្ខាបទវណ្ណនា • 4. Kāṇamātāsikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / ៤. កាណមាតាសិក្ខាបទវណ្ណនា • 4. Kāṇamātāsikkhāpadavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / ៤. កាណមាតាសិក្ខាបទវណ្ណនា • 4. Kāṇamātāsikkhāpadavaṇṇanā
