| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិនយវិនិច្ឆយ-ដីកា • Vinayavinicchaya-ṭīkā |
កម្មដ្ឋានវិភាវនាវិធានកថាវណ្ណនា
Kammaṭṭhānavibhāvanāvidhānakathāvaṇṇanā
៣១២៥. ‘‘អាទិម្ហិ សីលំ ទស្សេយ្យ។
3125. ‘‘Ādimhi sīlaṃ dasseyya.
មជ្ឈេ មគ្គំ វិភាវយេ;
Majjhe maggaṃ vibhāvaye;
បរិយោសានេ ច និព្ពានំ;
Pariyosāne ca nibbānaṃ;
ឯសា កថិកសណ្ឋិតី’’តិ។ (ទី. និ. អដ្ឋ. ១.១៩០; ម. និ. អដ្ឋ. ១.២៩១; អ. និ. អដ្ឋ. ២.៣.៦៤) –
Esā kathikasaṇṭhitī’’ti. (dī. ni. aṭṭha. 1.190; ma. ni. aṭṭha. 1.291; a. ni. aṭṭha. 2.3.64) –
វុត្តំ ធម្មកថិកលក្ខណំ សមនុស្សរន្តោយមាចរិយោ បាតិមោក្ខសំវរសីលបរិទីបកំ វិនិច្ឆយំ នាតិសង្ខេបវិត្ថារមុខេន ទស្សេត្វា តំមូលកានំ ឥតរេសញ្ច តិណ្ណំ សីលានំ តំទស្សនេនេវ ទស្សិតភាវញ្ច សីលវិសុទ្ធិមូលិកា ចិត្តវិសុទ្ធិអាទិយោ បញ្ចវិសុទ្ធិយោ ច តំមូលិកញ្ច អរិយមគ្គសង្ខាតំ ញាណទស្សនវិសុទ្ធិំ តទធិគមនីយំ និព្ពានញ្ច ទស្សេត្វា យថារទ្ធំ វិនយកថំ បរិយោសាបេតុកាមោ អាហ ‘‘បាមោក្ខេ’’តិអាទិ។ តត្ថ បាមោក្ខេតិ សមាធិអាទីនំ អនវជ្ជធម្មានំ បតិដ្ឋាភាវេន ឧត្តមេ។ មោក្ខប្បវេសនេតិ អមតមហានិព្ពាននគរស្ស បវេសននិមិត្តេ។ មុខេ អសហាយទ្វារភូតេ។ យថាហ –
Vuttaṃ dhammakathikalakkhaṇaṃ samanussarantoyamācariyo pātimokkhasaṃvarasīlaparidīpakaṃ vinicchayaṃ nātisaṅkhepavitthāramukhena dassetvā taṃmūlakānaṃ itaresañca tiṇṇaṃ sīlānaṃ taṃdassaneneva dassitabhāvañca sīlavisuddhimūlikā cittavisuddhiādiyo pañcavisuddhiyo ca taṃmūlikañca ariyamaggasaṅkhātaṃ ñāṇadassanavisuddhiṃ tadadhigamanīyaṃ nibbānañca dassetvā yathāraddhaṃ vinayakathaṃ pariyosāpetukāmo āha ‘‘pāmokkhe’’tiādi. Tattha pāmokkheti samādhiādīnaṃ anavajjadhammānaṃ patiṭṭhābhāvena uttame. Mokkhappavesaneti amatamahānibbānanagarassa pavesananimitte. Mukhe asahāyadvārabhūte. Yathāha –
‘‘សគ្គារោហណសោបានំ, អញ្ញំ សីលសមំ កុតោ;
‘‘Saggārohaṇasopānaṃ, aññaṃ sīlasamaṃ kuto;
ទ្វារំ វា បន និព្ពាន-នគរស្ស បវេសនេ’’តិ។ (វិសុទ្ធិ. ១.៩; ពុ. ពំ. អដ្ឋ. ៣.ទីបង្ករពុទ្ធវំសវណ្ណនា);
Dvāraṃ vā pana nibbāna-nagarassa pavesane’’ti. (visuddhi. 1.9; bu. baṃ. aṭṭha. 3.dīpaṅkarabuddhavaṃsavaṇṇanā);
សព្ពទុក្ខក្ខយេតិ ជាតិទុក្ខាទិសព្ពទុក្ខានំ ខយស្ស អរិយមគ្គស្ស អធិគមូបាយត្តា ផលូបចារេន សព្ពទុក្ខក្ខយសង្ខាតេ។ ‘‘បាមោក្ខេ’’តិ ច ‘‘មោក្ខប្បវេសនេ មុខេ’’តិ ច ‘‘សព្ពទុក្ខក្ខយេ’’តិ ច ‘‘បាតិមោក្ខស្មិ’’ន្តិ ឯតស្ស វិសេសនំ។ វុត្តេតិ បារាជិកតោ បដ្ឋាយ នានប្បការតោ និទ្ទិដ្ឋេ សតិ។ ឥតរត្តយំ វុត្តមេវាតិ សម្ពន្ធោ។ ឥន្ទ្រិយសំវរសីលអាជីវបារិសុទ្ធិសីលបច្ចយសន្និស្សិតសីលសង្ខាតំ ឥតរំ សីលត្តយំ វុត្តមេវ ហោតិ ‘‘រាជា អាគតោ’’តិ វុត្តេ បរិសាយ អាគមនំ វិយ, តស្មា តំ ន វក្ខាមាតិ អធិប្បាយោ។
Sabbadukkhakkhayeti jātidukkhādisabbadukkhānaṃ khayassa ariyamaggassa adhigamūpāyattā phalūpacārena sabbadukkhakkhayasaṅkhāte. ‘‘Pāmokkhe’’ti ca ‘‘mokkhappavesane mukhe’’ti ca ‘‘sabbadukkhakkhaye’’ti ca ‘‘pātimokkhasmi’’nti etassa visesanaṃ. Vutteti pārājikato paṭṭhāya nānappakārato niddiṭṭhe sati. Itarattayaṃ vuttamevāti sambandho. Indriyasaṃvarasīlaājīvapārisuddhisīlapaccayasannissitasīlasaṅkhātaṃ itaraṃ sīlattayaṃ vuttameva hoti ‘‘rājā āgato’’ti vutte parisāya āgamanaṃ viya, tasmā taṃ na vakkhāmāti adhippāyo.
៣១២៦. ឥទំ ចតុព្ពិធំ សីលន្តិ បាតិមោក្ខសំវរសីលាទិំ ចតុបារិសុទ្ធិសីលំ។ ញត្វាតិ លក្ខណាទិតោ, វោទានតោ, ហានភាគិយដ្ឋិតិភាគិយវិសេសភាគិយនិព្ពេធភាគិយាទិប្បការតោ ច ជានិត្វា។ តត្ថាតិ ចតុព្ពិធសីលេ។ បតិដ្ឋិតោតិ អច្ឆិទ្ទាទិអង្គសមន្នាគតភាវមាបាទនេន បតិដ្ឋិតោ។ សមាធិន្តិ ឧបចារប្បនាភេទលោកិយសមាធិំ។ ភាវេត្វាតិ សមចត្តាលីសាយ កម្មដ្ឋានេសុ បុនប្បុនំ អនុយោគវសេន វឌ្ឍេត្វា។ បញ្ញាយាតិ តិលក្ខណាការាទិបរិច្ឆេទិកាយ លោកុត្តរាយ បញ្ញាយ ហេតុភូតាយ, ករណភូតាយ ច។ បរិមុច្ចតីតិ សព្ពកិលេសពន្ធនំ ឆេត្វា សំសារចារកា សមន្តតោ មុច្ចតិ, អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា បរិនិព្ពាយតីតិ អធិប្បាយោ។
3126.Idaṃ catubbidhaṃ sīlanti pātimokkhasaṃvarasīlādiṃ catupārisuddhisīlaṃ. Ñatvāti lakkhaṇādito, vodānato, hānabhāgiyaṭṭhitibhāgiyavisesabhāgiyanibbedhabhāgiyādippakārato ca jānitvā. Tatthāti catubbidhasīle. Patiṭṭhitoti acchiddādiaṅgasamannāgatabhāvamāpādanena patiṭṭhito. Samādhinti upacārappanābhedalokiyasamādhiṃ. Bhāvetvāti samacattālīsāya kammaṭṭhānesu punappunaṃ anuyogavasena vaḍḍhetvā. Paññāyāti tilakkhaṇākārādiparicchedikāya lokuttarāya paññāya hetubhūtāya, karaṇabhūtāya ca. Parimuccatīti sabbakilesabandhanaṃ chetvā saṃsāracārakā samantato muccati, anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyatīti adhippāyo.
៣១២៧. ឯវំ សមាសតោ វុត្តមេវត្ថំ និទ្ទិសន្តោ អាហ ‘‘ទសានុស្សតិយោ’’តិអាទិ។ ទស អនុស្សតិយោ ច ទស កសិណា ច ទស អសុភា ច ចតស្សោ អប្បមញ្ញាយោ ច តថា ចត្តារោ អារុប្បា ច វុត្តា។ អបរំ កម្មដ្ឋានទ្វយញ្ច វុត្តន្តិ សម្ពន្ធោ។
3127. Evaṃ samāsato vuttamevatthaṃ niddisanto āha ‘‘dasānussatiyo’’tiādi. Dasa anussatiyo ca dasa kasiṇā ca dasa asubhā ca catasso appamaññāyo ca tathā cattāro āruppā ca vuttā. Aparaṃ kammaṭṭhānadvayañca vuttanti sambandho.
តត្ថ ទសានុស្សតិយោ នាម ‘‘ពុទ្ធានុស្សតិ, ធម្មានុស្សតិ, សង្ឃានុស្សតិ, សីលានុស្សតិ, ចាគានុស្សតិ, ទេវតានុស្សតិ, កាយគតាសតិ, មរណានុស្សតិ, អានាបានសតិ, ឧបសមានុស្សតី’’តិ (វិសុទ្ធិ. ១.៤៧) ឯវំ វុត្តា ទស អនុស្សតិយោ។
Tattha dasānussatiyo nāma ‘‘buddhānussati, dhammānussati, saṅghānussati, sīlānussati, cāgānussati, devatānussati, kāyagatāsati, maraṇānussati, ānāpānasati, upasamānussatī’’ti (visuddhi. 1.47) evaṃ vuttā dasa anussatiyo.
ទស កសិណា នាម ‘‘បថវីកសិណំ, អាបោកសិណំ, តេជោកសិណំ, វាយោកសិណំ, នីលកសិណំ, បីតកសិណំ, លោហិតកសិណំ, ឱទាតកសិណំ, អាលោកកសិណំ, បរិច្ឆិន្នាកាសកសិណ’’ន្តិ (វិសុទ្ធិ. ១.៤៧) វុត្តា ឥមេ ទស កសិណា។
Dasa kasiṇā nāma ‘‘pathavīkasiṇaṃ, āpokasiṇaṃ, tejokasiṇaṃ, vāyokasiṇaṃ, nīlakasiṇaṃ, pītakasiṇaṃ, lohitakasiṇaṃ, odātakasiṇaṃ, ālokakasiṇaṃ, paricchinnākāsakasiṇa’’nti (visuddhi. 1.47) vuttā ime dasa kasiṇā.
ទស អសុភា នាម ‘‘ឧទ្ធុមាតកំ, វិនីលកំ, វិបុព្ពកំ, វិច្ឆិទ្ទកំ, វិក្ខាយិតកំ, វិក្ខិត្តកំ, ហតវិក្ខិត្តកំ, លោហិតកំ, បុឡុវកំ, អដ្ឋិក’’ន្តិ (វិសុទ្ធិ. ១.៤៧) វុត្តា ឥមេ ទស អសុភា។
Dasa asubhā nāma ‘‘uddhumātakaṃ, vinīlakaṃ, vipubbakaṃ, vicchiddakaṃ, vikkhāyitakaṃ, vikkhittakaṃ, hatavikkhittakaṃ, lohitakaṃ, puḷuvakaṃ, aṭṭhika’’nti (visuddhi. 1.47) vuttā ime dasa asubhā.
ចតស្សោ អប្បមញ្ញាយោ នាម ‘‘មេត្តា, ករុណា, មុទិតា, ឧបេក្ខា’’តិ (វិសុទ្ធិ. ១.៤៧) វុត្តា ឥមេ អប្បមញ្ញាយោ។
Catasso appamaññāyo nāma ‘‘mettā, karuṇā, muditā, upekkhā’’ti (visuddhi. 1.47) vuttā ime appamaññāyo.
ចត្តារោ អារុប្បា នាម ‘‘អាកាសានញ្ចាយតនំ, វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ, អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ, នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតន’’ន្តិ (វិសុទ្ធិ. ១.៤៧) វុត្តា ឥមេ អារុប្បា។ អបរំ កម្មដ្ឋានទ្វយំ នាម ‘‘អាហារេបដិក្កូលសញ្ញា, ចតុធាតុវវត្ថាន’’ន្តិ វុត្តំ ដ្ឋានឧភយំ។
Cattāro āruppā nāma ‘‘ākāsānañcāyatanaṃ, viññāṇañcāyatanaṃ, ākiñcaññāyatanaṃ, nevasaññānāsaññāyatana’’nti (visuddhi. 1.47) vuttā ime āruppā. Aparaṃ kammaṭṭhānadvayaṃ nāma ‘‘āhārepaṭikkūlasaññā, catudhātuvavatthāna’’nti vuttaṃ ṭṭhānaubhayaṃ.
៣១២៨. ឥច្ចេវំ ចត្តាលីសវិធំ មនោភុនោ កម្មដ្ឋានំ សព្ពម្បិ កម្មដ្ឋានំ សមុទ្ទិដ្ឋំ សិយាតិ យោជនា។ កម្មស្ស យោគសង្ខាតស្ស ឋានំ អារម្មណភាវេន បវត្តិដ្ឋានន្តិ កម្មដ្ឋានំ។ តិដ្ឋតិ ឯត្ថ ផលំ តទាយត្តវុត្តិតាយាតិ ឋានំ, ការណំ, កម្មស្ស វិបស្សនាយ ឋានំ ការណំ កម្មដ្ឋានំ, កស្សាតិ អាហ ‘‘មនោភុនោ’’តិ។ មនោ អភិភវតីតិ មនោភូ, តស្ស មនោភុនោ, កុសលចិត្តប្បវត្តិនិវារណេន តថាលទ្ធនាមស្ស កាមទេវស្សាតិ អត្ថោ។ ឥមិនា កម្មដ្ឋានគណនាបរិច្ឆេទោ ទស្សិតោ។
3128. Iccevaṃ cattālīsavidhaṃ manobhuno kammaṭṭhānaṃ sabbampi kammaṭṭhānaṃ samuddiṭṭhaṃ siyāti yojanā. Kammassa yogasaṅkhātassa ṭhānaṃ ārammaṇabhāvena pavattiṭṭhānanti kammaṭṭhānaṃ. Tiṭṭhati ettha phalaṃ tadāyattavuttitāyāti ṭhānaṃ, kāraṇaṃ, kammassa vipassanāya ṭhānaṃ kāraṇaṃ kammaṭṭhānaṃ, kassāti āha ‘‘manobhuno’’ti. Mano abhibhavatīti manobhū, tassa manobhuno, kusalacittappavattinivāraṇena tathāladdhanāmassa kāmadevassāti attho. Iminā kammaṭṭhānagaṇanāparicchedo dassito.
៣១២៩-៣០. ឥមេសំ កម្មដ្ឋានានំ ភាវនាមយំ ភិន្ទិត្វា ទស្សេតុំ មាតិកំ តាវ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឧបចារប្បនាតោ’’តិអាទិ។ តត្ថ ឧបចារប្បនាតោតិ ‘‘ឯត្តកានិ កម្មដ្ឋានានិ ឧបចារាវហានិ , ឯត្តកានិ អប្បនាវហានី’’តិ ឯវំ ឧបចារប្បនាវសេន ច។ ឈានភេទាតិ ‘‘ឯត្តកានិ បឋមជ្ឈានិកានិ, ឯត្តកានិ តិកចតុក្កជ្ឈានិកានិ, ឯត្តកានិ បញ្ចកជ្ឈានិកានី’’តិអាទិនា ឈានភេទា ច។ អតិក្កមាតិ អង្គានំ, អារម្មណានញ្ច អតិក្កមតោ។ វឌ្ឍនាវឌ្ឍនា ចាបីតិ អង្គុលទ្វង្គុលាទិវសេន វឌ្ឍេតព្ពា, អវឌ្ឍេតព្ពា ច។ អារម្មណភូមិតោតិ និមិត្តារម្មណាទិអារម្មណតោ ចេវ លព្ភមានាលព្ភមានភូមិតោ ច។
3129-30. Imesaṃ kammaṭṭhānānaṃ bhāvanāmayaṃ bhinditvā dassetuṃ mātikaṃ tāva dassento āha ‘‘upacārappanāto’’tiādi. Tattha upacārappanātoti ‘‘ettakāni kammaṭṭhānāni upacārāvahāni , ettakāni appanāvahānī’’ti evaṃ upacārappanāvasena ca. Jhānabhedāti ‘‘ettakāni paṭhamajjhānikāni, ettakāni tikacatukkajjhānikāni, ettakāni pañcakajjhānikānī’’tiādinā jhānabhedā ca. Atikkamāti aṅgānaṃ, ārammaṇānañca atikkamato. Vaḍḍhanāvaḍḍhanā cāpīti aṅguladvaṅgulādivasena vaḍḍhetabbā, avaḍḍhetabbā ca. Ārammaṇabhūmitoti nimittārammaṇādiārammaṇato ceva labbhamānālabbhamānabhūmito ca.
គហណាតិ ទិដ្ឋាទិវសេន គហេតព្ពតោ។ បច្ចយាតិ តំតំឋានានំ បច្ចយភាវតោ ច។ ភិយ្យោតិ បុន-សទ្ទត្ថនីហារត្ថោ។ ចរិយានុកូលតោតិ រាគចរិយាទីនំ អនុកូលភាវតោតិ អយំ វិសេសោ អយំ ភេទោ។ ឯតេសុ ចត្តាលីសាយ កម្មដ្ឋានេសុ។
Gahaṇāti diṭṭhādivasena gahetabbato. Paccayāti taṃtaṃṭhānānaṃ paccayabhāvato ca. Bhiyyoti puna-saddatthanīhārattho. Cariyānukūlatoti rāgacariyādīnaṃ anukūlabhāvatoti ayaṃ viseso ayaṃ bhedo. Etesu cattālīsāya kammaṭṭhānesu.
៣១៣១. ឯវំ មាតិកំ និទ្ទិសិត្វា យថាក្កមំ និទ្ទិសន្តោ បឋមំ តាវ ឧបចារាវហាទយោ ទស្សេតុមាហ ‘‘អដ្ឋានុស្សតិយោ’’តិអាទិ ។ តត្ថាតិ តិស្សំ មាតិកាយំ, តេសុ វា ចត្តាលីសាយ កម្មដ្ឋានេសុ។ អដ្ឋានុស្សតិយោតិ កាយគតាសតិអានាបានសតិទ្វយវជ្ជិតា ពុទ្ធានុស្សតិអាទិកា អដ្ឋ អនុស្សតិយោ ច។ សញ្ញា អាហារេបដិក្កូលសញ្ញា ច។ វវត្ថានញ្ច ចតុធាតុវវត្ថានញ្ចាតិ ឥមេ ទស។ ឧបចារាវហាតិ ពុទ្ធគុណាទីនំ បរមត្ថភាវតោ, អនេកវិធត្តា, ឯកស្សាបិ គម្ភីរភាវតោ ច ឯតេសុ ទសសុ កម្មដ្ឋានេសុ អប្បនាវសេន សមាធិស្ស បតិដ្ឋាតុមសក្កុណេយ្យត្តា អប្បនាភាវនាប្បត្តោ សមាធិ ឧបចារភាវេយេវ បតិដ្ឋាតិ, តស្មា ឯតេ ឧបចារាវហា។
3131. Evaṃ mātikaṃ niddisitvā yathākkamaṃ niddisanto paṭhamaṃ tāva upacārāvahādayo dassetumāha ‘‘aṭṭhānussatiyo’’tiādi . Tatthāti tissaṃ mātikāyaṃ, tesu vā cattālīsāya kammaṭṭhānesu. Aṭṭhānussatiyoti kāyagatāsatiānāpānasatidvayavajjitā buddhānussatiādikā aṭṭha anussatiyo ca. Saññā āhārepaṭikkūlasaññā ca. Vavatthānañca catudhātuvavatthānañcāti ime dasa. Upacārāvahāti buddhaguṇādīnaṃ paramatthabhāvato, anekavidhattā, ekassāpi gambhīrabhāvato ca etesu dasasu kammaṭṭhānesu appanāvasena samādhissa patiṭṭhātumasakkuṇeyyattā appanābhāvanāppatto samādhi upacārabhāveyeva patiṭṭhāti, tasmā ete upacārāvahā.
ននុ ចេត្ថ ទុតិយចតុត្ថារុប្បសមាធិ, លោកុត្តរោ ច សមាធិ បរមត្ថធម្មេ អប្បនំ បាបុណាតិ, តស្មា ‘‘បរមត្ថភាវតោ’’តិ ហេតុ អប្បនមបាបុណនេ ការណភាវេន ន វុច្ចតីតិ? ន, តស្ស ភាវនាវិសេសេន បរមត្ថធម្មេ បវត្តិសម្ភវតោ, ឥមស្ស ច រូបាវចរចតុត្ថភាវនាវិសេសសម្ភវតោ ច។ តថា ហិ ទុតិយចតុត្ថារុប្បសមាធិ អប្បនាបត្តស្ស អរូបាវចរសមាធិស្ស ចតុត្ថជ្ឈានស្ស អារម្មណសមតិក្កមមត្តភាវនាវសេន សភាវារម្មណេបិ អប្បនំ បាបុណាតិ។ វិសុទ្ធិភាវនានុក្កមពលេន លោកុត្តរោ សមាធិ អប្បនំ បាបុណាតីតិ។
Nanu cettha dutiyacatutthāruppasamādhi, lokuttaro ca samādhi paramatthadhamme appanaṃ pāpuṇāti, tasmā ‘‘paramatthabhāvato’’ti hetu appanamapāpuṇane kāraṇabhāvena na vuccatīti? Na, tassa bhāvanāvisesena paramatthadhamme pavattisambhavato, imassa ca rūpāvacaracatutthabhāvanāvisesasambhavato ca. Tathā hi dutiyacatutthāruppasamādhi appanāpattassa arūpāvacarasamādhissa catutthajjhānassa ārammaṇasamatikkamamattabhāvanāvasena sabhāvārammaṇepi appanaṃ pāpuṇāti. Visuddhibhāvanānukkamabalena lokuttaro samādhi appanaṃ pāpuṇātīti.
៣១៣២. តត្ថាតិ តេសុ ឈានាវហេសុ តិំសកម្មដ្ឋានេសុ។ អសុភាតិ ឧទ្ធុមាតកាទយោ ទស អសុភា។ កាយគតាសតីតិ កាយគតាសតិ ចាតិ ឥមេ ឯកាទស។ បឋមជ្ឈានិកាតិ ឥមេសំ បដិក្កូលារម្មណត្តា, បដិក្កូលារម្មណេ ច ចិត្តស្ស ចណ្ឌសោតាយ នទិយា អរិត្តពលេន នាវាដ្ឋានំ វិយ វិតក្កពលេនេវ បវត្តិសម្ភវតោ អវិតក្កានំ ទុតិយជ្ឈានាទីនំ អសម្ភវោតិ សវិតក្កស្ស បឋមជ្ឈានស្សេវ សម្ភវតោ បឋមជ្ឈានិកា។ អានាបានញ្ច កសិណា ចាតិ ឥមេ ឯកាទស ចតុក្កជ្ឈានិកា រូបាវចរចតុក្កជ្ឈានិកា ច ចតុក្កនយេន, បញ្ចកជ្ឈានិកា ច។
3132.Tatthāti tesu jhānāvahesu tiṃsakammaṭṭhānesu. Asubhāti uddhumātakādayo dasa asubhā. Kāyagatāsatīti kāyagatāsati cāti ime ekādasa. Paṭhamajjhānikāti imesaṃ paṭikkūlārammaṇattā, paṭikkūlārammaṇe ca cittassa caṇḍasotāya nadiyā arittabalena nāvāṭṭhānaṃ viya vitakkabaleneva pavattisambhavato avitakkānaṃ dutiyajjhānādīnaṃ asambhavoti savitakkassa paṭhamajjhānasseva sambhavato paṭhamajjhānikā. Ānāpānañca kasiṇā cāti ime ekādasa catukkajjhānikā rūpāvacaracatukkajjhānikā ca catukkanayena, pañcakajjhānikā ca.
៣១៣៣. តិស្សោវ អប្បមញ្ញាតិ មេត្តា, ករុណា, មុទិតាតិ អប្បមញ្ញា តិស្សោវ។ សាមញ្ញនិទ្ទេសេ ឯតាសមេវ គហណំ កថំ វិញ្ញាយតីតិ? ‘‘អថ បច្ឆិមា’’តិអាទិនា ចតុត្ថាយ អប្បមញ្ញាយ ចតុត្ថជ្ឈានិកភាវស្ស វក្ខមានត្តា បារិសេសតោ តំ វិញ្ញាយតិ។ តិកជ្ឈានានីតិ តិកជ្ឈានិកា។ ‘‘តិកជ្ឈានា’’តិ វត្តព្ពេ លិង្គវិបល្លាសេន ឯវំ វុត្តន្តិ ទដ្ឋព្ពំ។ មេត្តាទីនំ ទោមនស្សសហគតព្យាបាទវិហិំសានភិរតីនំ បហាយកត្តា ទោមនស្សបដិបក្ខេន សោមនស្សេនេវ សហគតតា វុត្តាតិ ចតុក្កនយេន តិកជ្ឈានិកតា វុត្តា, បញ្ចកនយេន ចតុក្កជ្ឈានិកតា ច។
3133.Tissova appamaññāti mettā, karuṇā, muditāti appamaññā tissova. Sāmaññaniddese etāsameva gahaṇaṃ kathaṃ viññāyatīti? ‘‘Atha pacchimā’’tiādinā catutthāya appamaññāya catutthajjhānikabhāvassa vakkhamānattā pārisesato taṃ viññāyati. Tikajjhānānīti tikajjhānikā. ‘‘Tikajjhānā’’ti vattabbe liṅgavipallāsena evaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. Mettādīnaṃ domanassasahagatabyāpādavihiṃsānabhiratīnaṃ pahāyakattā domanassapaṭipakkhena somanasseneva sahagatatā vuttāti catukkanayena tikajjhānikatā vuttā, pañcakanayena catukkajjhānikatā ca.
‘‘អថា’’តិ ឥទំ ‘‘បច្ឆិមា’’តិ បទស្ស ‘‘តិស្សោ’’តិ ឥមិនា បុរិមបទេន សម្ពន្ធនិវត្តនត្ថំ។ បច្ឆិមា អប្បមញ្ញា, ចត្តារោ អារុប្បា ច ចតុត្ថជ្ឈានិកា មតា ចតុក្កនយេន, បញ្ចមជ្ឈានិកា ច។ ‘‘សព្ពេ សត្តា សុខិតា ហោន្តុ, ទុក្ខា មុច្ចន្តុ, លទ្ធសុខសម្បត្តិតោ មា វិគច្ឆន្តូ’’តិ មេត្តាទិតិវិធវសប្បវត្តំ ព្យាបារត្តយំ បហាយ កម្មស្សកតាទស្សនេន សត្តេសុ មជ្ឈត្តាការប្បត្តភាវនានិព្ពត្តាយ តត្រមជ្ឈត្តោបេក្ខាយ ពលវតរត្តា អប្បនាប្បត្តស្ស ឧបេក្ខាព្រហ្មវិហារស្ស សុខសហគតតាសម្ភវតោ ឧបេក្ខាសហគតតា វុត្តា។
‘‘Athā’’ti idaṃ ‘‘pacchimā’’ti padassa ‘‘tisso’’ti iminā purimapadena sambandhanivattanatthaṃ. Pacchimā appamaññā, cattāro āruppā ca catutthajjhānikā matā catukkanayena, pañcamajjhānikā ca. ‘‘Sabbe sattā sukhitā hontu, dukkhā muccantu, laddhasukhasampattito mā vigacchantū’’ti mettāditividhavasappavattaṃ byāpārattayaṃ pahāya kammassakatādassanena sattesu majjhattākārappattabhāvanānibbattāya tatramajjhattopekkhāya balavatarattā appanāppattassa upekkhābrahmavihārassa sukhasahagatatāsambhavato upekkhāsahagatatā vuttā.
៣១៣៤. អង្គារម្មណតោ អតិក្កមោ ទ្វិធា វុត្តោតិ យោជនា។ ចតុក្កតិកជ្ឈានេសូតិ ទសកសិណា, អានាបានសតីតិ ឯកាទសសុ ចតុក្កជ្ឈានិកេសុ ចេវ មេត្តាទិបុរិមព្រហ្មវិហារត្តយសង្ខាតេសុ តិកជ្ឈានិកេសុ ច កម្មដ្ឋានេសុ។ អង្គាតិក្កមតាតិ ឯកស្មិំយេវ អារម្មណេ វិតក្កាទិឈានង្គ សមតិក្កមេន បឋមជ្ឈានាទីនំ អារម្មណេយេវ ទុតិយជ្ឈានាទីនំ ឧប្បត្តិតោ អង្គាតិក្កមោ អធិប្បេតោតិ អត្ថោ។ អង្គាតិក្កមោយេវ អង្គាតិក្កមតា។
3134. Aṅgārammaṇato atikkamo dvidhā vuttoti yojanā. Catukkatikajjhānesūti dasakasiṇā, ānāpānasatīti ekādasasu catukkajjhānikesu ceva mettādipurimabrahmavihārattayasaṅkhātesu tikajjhānikesu ca kammaṭṭhānesu. Aṅgātikkamatāti ekasmiṃyeva ārammaṇe vitakkādijhānaṅga samatikkamena paṭhamajjhānādīnaṃ ārammaṇeyeva dutiyajjhānādīnaṃ uppattito aṅgātikkamo adhippetoti attho. Aṅgātikkamoyeva aṅgātikkamatā.
៣១៣៥. អង្គាតិក្កមតោតិ តតិយជ្ឈានសម្បយុត្តសោមនស្សាតិក្កមនតោ។ អារម្មណមតិក្កម្មាតិ បដិភាគនិមិត្តកសិណុគ្ឃាដិមាកាសតព្ពិសយបឋមារុប្បវិញ្ញាណតទភាវសង្ខាតានិ ចត្តារិ អារម្មណានិ យថាក្កមំ អតិក្កមិត្វា។ កសិណុគ្ឃាដិមាកាសតព្ពិសយបឋមារុប្បវិញ្ញាណតទភាវតព្ពិសយតតិយារុប្បវិញ្ញាណសង្ខាតេសុ ចតូសុ អារម្មណេសុ អារុប្បា អាកាសានញ្ចាយតនាទីនិ ចត្តារិ អរូបាវចរជ្ឈានានិ ជាយរេ ឧប្បជ្ជន្តិ។
3135.Aṅgātikkamatoti tatiyajjhānasampayuttasomanassātikkamanato. Ārammaṇamatikkammāti paṭibhāganimittakasiṇugghāṭimākāsatabbisayapaṭhamāruppaviññāṇatadabhāvasaṅkhātāni cattāri ārammaṇāni yathākkamaṃ atikkamitvā. Kasiṇugghāṭimākāsatabbisayapaṭhamāruppaviññāṇatadabhāvatabbisayatatiyāruppaviññāṇasaṅkhātesu catūsu ārammaṇesu āruppā ākāsānañcāyatanādīni cattāri arūpāvacarajjhānāni jāyare uppajjanti.
៣១៣៦. ឯត្ថាតិ ឯតេសុ អារម្មណេសុ។ វឌ្ឍេតព្ពានីតិ ‘‘យត្តកំ ឱកាសំ កសិណេន ផរតិ, តទព្ភន្តរេ ទិព្ពាយ សោតធាតុយា សទ្ទំ សោតុំ, ទិព្ពេន ចក្ខុនា រូបំ បស្សិតុំ, បរសត្តានញ្ច ចេតសា ចិត្តំ អញ្ញាតុំ សមត្ថោ ហោតី’’តិ វុត្តប្បយោជនំ សន្ធាយ អង្គគណនាទិវសេន បរិច្ឆិន្ទិត្វា យត្តកំ ឥច្ឆតិ, តត្តកំ វឌ្ឍេតព្ពានិ។ សេសំ អសុភាទិ សព្ពំ តំ កម្មដ្ឋានំ បយោជនាភាវា ន វឌ្ឍេតព្ពមេវាតិ យោជនា។
3136.Etthāti etesu ārammaṇesu. Vaḍḍhetabbānīti ‘‘yattakaṃ okāsaṃ kasiṇena pharati, tadabbhantare dibbāya sotadhātuyā saddaṃ sotuṃ, dibbena cakkhunā rūpaṃ passituṃ, parasattānañca cetasā cittaṃ aññātuṃ samattho hotī’’ti vuttappayojanaṃ sandhāya aṅgagaṇanādivasena paricchinditvā yattakaṃ icchati, tattakaṃ vaḍḍhetabbāni. Sesaṃ asubhādi sabbaṃ taṃ kammaṭṭhānaṃ payojanābhāvā na vaḍḍhetabbamevāti yojanā.
៣១៣៧. តត្ថ តេសុ កម្មដ្ឋានេសុ ទស កសិណា ច ទស អសុភា ច កាយគតាសតិ, អានាបានសតីតិ ឥមេ ពាវីសតិ កម្មដ្ឋានានិ បដិភាគារម្មណានីតិ យោជនា។ ឯត្ថ ‘‘កសិណា’’តិអាទិនា តទារម្មណានិ ឈានានិ គហិតានិ។
3137.Tattha tesu kammaṭṭhānesu dasa kasiṇā ca dasa asubhā ca kāyagatāsati, ānāpānasatīti ime bāvīsati kammaṭṭhānāni paṭibhāgārammaṇānīti yojanā. Ettha ‘‘kasiṇā’’tiādinā tadārammaṇāni jhānāni gahitāni.
៣១៣៨. ធាតុវវត្ថនន្តិ ចតុធាតុវវត្ថានំ, គាថាពន្ធវសេន រស្សត្តំ។ វិញ្ញាណញ្ចាតិ វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ។ នេវសញ្ញាតិ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ។ ទស ទ្វេតិ ទ្វាទស។ ភាវគោចរាតិ សភាវធម្មគោចរា, បរមត្ថធម្មាលម្ពណាតិ វុត្តំ ហោតិ។
3138.Dhātuvavatthananti catudhātuvavatthānaṃ, gāthābandhavasena rassattaṃ. Viññāṇañcāti viññāṇañcāyatanaṃ. Nevasaññāti nevasaññānāsaññāyatanaṃ. Dasa dveti dvādasa. Bhāvagocarāti sabhāvadhammagocarā, paramatthadhammālambaṇāti vuttaṃ hoti.
៣១៣៩. ទ្វេ ច អារុប្បមានសាតិ អាកាសានញ្ចាយតនអាកិញ្ចញ្ញាយតនសង្ខាតា អរូបាវចរចិត្តុប្បាទា ទ្វេ ច។ ឆ ឥមេ ធម្មា នវត្តព្ពគោចរា និទ្ទិដ្ឋាតិ យោជនា ចតុន្នំ អប្បមញ្ញានំ សត្តបញ្ញត្តិយា, បឋមារុប្បស្ស កសិណុគ្ឃាដិមាកាសបញ្ញត្តិយា, តតិយារុប្បស្ស បឋមារុប្បវិញ្ញាណាភាវបញ្ញត្តិយា ច អារម្មណត្តា។
3139.Dve ca āruppamānasāti ākāsānañcāyatanaākiñcaññāyatanasaṅkhātā arūpāvacaracittuppādā dve ca. Cha ime dhammā navattabbagocarā niddiṭṭhāti yojanā catunnaṃ appamaññānaṃ sattapaññattiyā, paṭhamāruppassa kasiṇugghāṭimākāsapaññattiyā, tatiyāruppassa paṭhamāruppaviññāṇābhāvapaññattiyā ca ārammaṇattā.
៣១៤០. បដិក្កូលសញ្ញាតិ អាហារេបដិក្កូលសញ្ញា។ កាយគតាសតីតិ ទ្វាទសេវ ភូមិតោ ទេវេសុ កាមាវចរទេវេសុ កុណបានំ, បដិក្កូលារហស្ស ច អសម្ភវា ន បវត្តន្តីតិ យោជនា។
3140.Paṭikkūlasaññāti āhārepaṭikkūlasaññā. Kāyagatāsatīti dvādaseva bhūmito devesu kāmāvacaradevesu kuṇapānaṃ, paṭikkūlārahassa ca asambhavā na pavattantīti yojanā.
៣១៤១. តានិ ទ្វាទស ច។ ភិយ្យោតិ អធិកត្ថេ និបាតោ, តតោ អធិកំ អានាបានសតិ ចាតិ តេរស រូបារូបលោកេ អស្សាសបស្សាសានញ្ច អភាវា សព្ពសោ ន ជាយរេតិ យោជនា។
3141. Tāni dvādasa ca. Bhiyyoti adhikatthe nipāto, tato adhikaṃ ānāpānasati cāti terasa rūpārūpaloke assāsapassāsānañca abhāvā sabbaso na jāyareti yojanā.
៣១៤២. អរូបាវចរេ អរូបភវេ ចតុរោ អារុប្បេ ឋបេត្វា អញ្ញេ ឆត្តិំស ធម្មា រូបសមតិក្កមាភាវា ន ជាយន្តីតិ យោជនា។ សព្ពេ សមចត្តាលីស ធម្មា មានុសេ មនុស្សលោកេ សព្ពេសមេវ លព្ភមានត្តា ជាយន្តិ។
3142.Arūpāvacare arūpabhave caturo āruppe ṭhapetvā aññe chattiṃsa dhammā rūpasamatikkamābhāvā na jāyantīti yojanā. Sabbe samacattālīsa dhammā mānuse manussaloke sabbesameva labbhamānattā jāyanti.
៣១៤៣. ចតុត្ថកសិណំ ហិត្វាតិ វាយោកសិណំ ទិដ្ឋផុដ្ឋេន គហេតព្ពត្តា តំ វជ្ជេត្វា នវ កសិណា ច ទស អសុភា ចាតិ តេ ឯកូនវីសតិ ធម្មា ទិដ្ឋេនេវ ចក្ខុវិញ្ញាណេន បុព្ពភាគេ បរិកម្មកាលេ គហេតព្ពា ភវន្តីតិ យោជនា។ បុព្ពភាគេ ចក្ខុនា ឱលោកេត្វា បរិកម្មំ កតំ, តេន ឧគ្គហិតនិមិត្តំ តេសំ គហេតព្ពន្តិ វុត្តំ ហោតិ។
3143.Catutthakasiṇaṃ hitvāti vāyokasiṇaṃ diṭṭhaphuṭṭhena gahetabbattā taṃ vajjetvā nava kasiṇā ca dasa asubhā cāti te ekūnavīsati dhammā diṭṭheneva cakkhuviññāṇena pubbabhāge parikammakāle gahetabbā bhavantīti yojanā. Pubbabhāge cakkhunā oloketvā parikammaṃ kataṃ, tena uggahitanimittaṃ tesaṃ gahetabbanti vuttaṃ hoti.
៣១៤៤. ផុដ្ឋេនាតិ នាសិកគ្គេ, ឧត្តរោដ្ឋេ វា ផុដ្ឋវសេន។ កាយគតាសតិយំ តចបញ្ចកំ ទិដ្ឋេន គហេតព្ពំ។ មាលុតោតិ វាយោកសិណំ ទិដ្ឋផុដ្ឋេន គហេតព្ពំ ឧច្ឆុសស្សាទីនំ បត្តេសុ ចលមានវណ្ណគ្គហណមុខេន, កាយប្បសាទឃដ្ដនេន ច គហេតព្ពត្តា។ ឯត្ថ ឯតេសុ កម្មដ្ឋានេសុ។ សេសកន្តិ វុត្តាវសេសំ។ ពុទ្ធានុស្សតិអាទិកា អដ្ឋានុស្សតិយោ, ចត្តារោ ព្រហ្មវិហារា, ចត្តារោ អារុប្បា, អាហារេបដិក្កូលសញ្ញា, ចតុធាតុវវត្ថានំ, កាយគតាសតិយំ វក្កបញ្ចកាទីនិ ចាតិ សព្ពមេតំ បរតោ សុត្វា គហេតព្ពត្តា សុតេនេវ គហេតព្ពន្តិ វុត្តំ។
3144.Phuṭṭhenāti nāsikagge, uttaroṭṭhe vā phuṭṭhavasena. Kāyagatāsatiyaṃ tacapañcakaṃ diṭṭhena gahetabbaṃ. Mālutoti vāyokasiṇaṃ diṭṭhaphuṭṭhena gahetabbaṃ ucchusassādīnaṃ pattesu calamānavaṇṇaggahaṇamukhena, kāyappasādaghaṭṭanena ca gahetabbattā. Ettha etesu kammaṭṭhānesu. Sesakanti vuttāvasesaṃ. Buddhānussatiādikā aṭṭhānussatiyo, cattāro brahmavihārā, cattāro āruppā, āhārepaṭikkūlasaññā, catudhātuvavatthānaṃ, kāyagatāsatiyaṃ vakkapañcakādīni cāti sabbametaṃ parato sutvā gahetabbattā suteneva gahetabbanti vuttaṃ.
៣១៤៥. ឯត្ថ ឯតេសុ កម្មដ្ឋានេសុ អាកាសកសិណំ ឋបេត្វា នវ កសិណា បឋមារុប្បចិត្តស្ស អារម្មណភូតកសិណុគ្ឃាដិមាកាសស្ស ហេតុភាវតោ បច្ចយា ជាយរេ បច្ចយា ភវន្តីតិ យោជនា។
3145.Ettha etesu kammaṭṭhānesu ākāsakasiṇaṃ ṭhapetvā nava kasiṇā paṭhamāruppacittassa ārammaṇabhūtakasiṇugghāṭimākāsassa hetubhāvato paccayā jāyare paccayā bhavantīti yojanā.
៣១៤៦. ទសបិ កសិណា អភិញ្ញានំ ទិព្ពចក្ខុញាណាទីនំ បច្ចយា ភវន្តីតិ យោជនា។ ចតុត្ថស្សាតិ ចតុត្ថស្ស ព្រហ្មវិហារស្ស។
3146. Dasapi kasiṇā abhiññānaṃ dibbacakkhuñāṇādīnaṃ paccayā bhavantīti yojanā. Catutthassāti catutthassa brahmavihārassa.
៣១៤៧. ហេដ្ឋិមហេដ្ឋិមារុប្បន្តិ អាកាសានញ្ចាយតនាទិកំ។ បរស្ស ច បរស្ស ចាតិ វិញ្ញាណញ្ចាយតនាទិឧត្តរជ្ឈានស្ស បច្ចយោតិ បកាសិតន្តិ យោជនា។ នេវសញ្ញាតិ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ។ និរោធស្សាតិ សញ្ញាវេទយិតនិរោធស្ស, តាយ និរោធសមាបត្តិយា។
3147.Heṭṭhimaheṭṭhimāruppanti ākāsānañcāyatanādikaṃ. Parassa ca parassa cāti viññāṇañcāyatanādiuttarajjhānassa paccayoti pakāsitanti yojanā. Nevasaññāti nevasaññānāsaññāyatanaṃ. Nirodhassāti saññāvedayitanirodhassa, tāya nirodhasamāpattiyā.
៣១៤៨. សព្ពេតិ សមចត្តាលីសកម្មដ្ឋានធម្មា។ សុខវិហារស្សាតិ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារស្ស។ ភវនិស្សរណស្ស ចាតិ វិភវូបនិស្សយតាយ វិបស្សនាបាទកត្តេន អាសវក្ខយញាណេន អធិគន្តព្ពស្ស និព្ពានស្ស ច។ ភវសុខានញ្ចាតិ បរិកម្មោបចារភាវនាវសប្បវត្តានិ កាមាវចរកុសលចិត្តានិ កាមសុគតិភវសុខានំ, រូបាវចរប្បនាវសបវត្តានិ រូបាវចរចិត្តានិ រូបាវចរភវសុខានំ, ឥតរានិ អរូបាវចរភូតានិ អរូបាវចរភវសុខានញ្ច បច្ចយាតិ ទីបិតា។
3148.Sabbeti samacattālīsakammaṭṭhānadhammā. Sukhavihārassāti diṭṭhadhammasukhavihārassa. Bhavanissaraṇassacāti vibhavūpanissayatāya vipassanāpādakattena āsavakkhayañāṇena adhigantabbassa nibbānassa ca. Bhavasukhānañcāti parikammopacārabhāvanāvasappavattāni kāmāvacarakusalacittāni kāmasugatibhavasukhānaṃ, rūpāvacarappanāvasapavattāni rūpāvacaracittāni rūpāvacarabhavasukhānaṃ, itarāni arūpāvacarabhūtāni arūpāvacarabhavasukhānañca paccayāti dīpitā.
៣១៤៩. ទស អសុភា, កាយគតាសតីតិ ឥមេ ឯកាទស រាគចរិតស្ស វិសេសតោ អនុកូលា វិញ្ញេយ្យាតិ យោជនា។ ‘‘វិសេសតោ’’តិ ឥមិនា រាគស្ស ឧជុវិបច្ចនីកភាវេន ច អតិសប្បាយតោ ច វុត្តោ, ឥតរេ ច អបដិក្ខិត្តាតិ ទីបេតិ។ វុត្តញ្ហេតំ វិសុទ្ធិមគ្គេ ‘‘សព្ពញ្ចេតំ ឧជុវិបច្ចនីកវសេន ច អតិសប្បាយវសេន ច វុត្តំ, រាគាទីនំ បន អវិក្ខម្ភិកា, សទ្ធាទីនំ វា អនុបការា កុសលភាវនា នាម នត្ថី’’តិ (វិសុទ្ធិ. ១.៤៧)។
3149. Dasa asubhā, kāyagatāsatīti ime ekādasa rāgacaritassa visesato anukūlā viññeyyāti yojanā. ‘‘Visesato’’ti iminā rāgassa ujuvipaccanīkabhāvena ca atisappāyato ca vutto, itare ca apaṭikkhittāti dīpeti. Vuttañhetaṃ visuddhimagge ‘‘sabbañcetaṃ ujuvipaccanīkavasena ca atisappāyavasena ca vuttaṃ, rāgādīnaṃ pana avikkhambhikā, saddhādīnaṃ vā anupakārā kusalabhāvanā nāma natthī’’ti (visuddhi. 1.47).
៣១៥០. សវណ្ណកសិណាតិ ចតូហិ វណ្ណកេហិ កសិណេហិ សហិតា។ ចតស្សោ អប្បមញ្ញាយោតិ ឥមេ អដ្ឋ ទោសចរិតស្ស អនុកូលាតិ បកាសិតាតិ យោជនា។
3150.Savaṇṇakasiṇāti catūhi vaṇṇakehi kasiṇehi sahitā. Catasso appamaññāyoti ime aṭṭha dosacaritassa anukūlāti pakāsitāti yojanā.
៣១៥១. មោហប្បកតិនោតិ មោហចរិតស្ស។ ‘‘អានាបានសតិ ឯកាវា’’តិ បទច្ឆេទោ។
3151.Mohappakatinoti mohacaritassa. ‘‘Ānāpānasati ekāvā’’ti padacchedo.
៣១៥២. មរណូបសមេតិ មរណញ្ច ឧបសមោ ច មរណូបសមំ, តស្មិំ មរណូបសមេ។ សតីតិ មរណានុស្សតិ, ឧបសមានុស្សតិ ចាតិ ឯតេ ចត្តារោ ធម្មា។ បញ្ញាបកតិនោតិ ពុទ្ធិចរិតស្ស។
3152.Maraṇūpasameti maraṇañca upasamo ca maraṇūpasamaṃ, tasmiṃ maraṇūpasame. Satīti maraṇānussati, upasamānussati cāti ete cattāro dhammā. Paññāpakatinoti buddhicaritassa.
៣១៥៣. អាទិអនុស្សតិច្ឆក្កន្តិ ពុទ្ធធម្មសង្ឃសីលចាគទេវតានុស្សតិសង្ខាតំ ឆក្កំ។ សទ្ធាចរិតវណ្ណិតន្តិ សទ្ធាចរិតស្ស អនុកូលន្តិ កថិតំ។ អារុប្បាតិ ចត្តារោ អារុប្បា។ សេសា កសិណាតិ ភូតកសិណអាលោកាកាសកសិណានំ វសេន ឆ កសិណាតិ សេសា ទស ធម្មា។ សព្ពានុរូបកាតិ សព្ពេសំ ឆន្នំ ចរិយានំ អនុកូលាតិ អត្ថោ។
3153.Ādianussaticchakkanti buddhadhammasaṅghasīlacāgadevatānussatisaṅkhātaṃ chakkaṃ. Saddhācaritavaṇṇitanti saddhācaritassa anukūlanti kathitaṃ. Āruppāti cattāro āruppā. Sesā kasiṇāti bhūtakasiṇaālokākāsakasiṇānaṃ vasena cha kasiṇāti sesā dasa dhammā. Sabbānurūpakāti sabbesaṃ channaṃ cariyānaṃ anukūlāti attho.
៣១៥៤-៨. ឯវំ យថានិក្ខិត្តមាតិកានុក្កមេន កម្មដ្ឋានប្បភេទំ វិភាវេត្វា ឥទានិ ភាវនានយំ ទស្សេតុមាហ ‘‘ឯវ’’ន្តិអាទិ។ ឯវំ បភេទតោ ញត្វា កម្មដ្ឋានានីតិ យថាវុត្តភេទនយមុខេន ភាវនាមយារម្ភទស្សនំ។ បណ្ឌិតោតិ តិហេតុកបដិសន្ធិបញ្ញាយ បញ្ញវា ភព្ពបុគ្គលោ។ តេសូតិ និទ្ធារណេ ភុម្មំ។ មេធាវីតិ បារិហារិយបញ្ញាយ សមន្នាគតោ។ ទឡ្ហំ គហេត្វានាតិអាទិមជ្ឈបរិយោសានេ សុដ្ឋុ សល្លក្ខន្តេន ទឡ្ហំ អដ្ឋិំ កត្វា សក្កច្ចំ ឧគ្គហេត្វា។ កល្យាណមិត្តកោតិ –
3154-8. Evaṃ yathānikkhittamātikānukkamena kammaṭṭhānappabhedaṃ vibhāvetvā idāni bhāvanānayaṃ dassetumāha ‘‘eva’’ntiādi. Evaṃ pabhedato ñatvā kammaṭṭhānānīti yathāvuttabhedanayamukhena bhāvanāmayārambhadassanaṃ. Paṇḍitoti tihetukapaṭisandhipaññāya paññavā bhabbapuggalo. Tesūti niddhāraṇe bhummaṃ. Medhāvīti pārihāriyapaññāya samannāgato. Daḷhaṃ gahetvānātiādimajjhapariyosāne suṭṭhu sallakkhantena daḷhaṃ aṭṭhiṃ katvā sakkaccaṃ uggahetvā. Kalyāṇamittakoti –
‘‘បិយោ គរុ ភាវនីយោ;
‘‘Piyo garu bhāvanīyo;
វត្តា ច វចនក្ខមោ;
Vattā ca vacanakkhamo;
គម្ភីរញ្ច កថំ កត្តា;
Gambhīrañca kathaṃ kattā;
នោ ចដ្ឋានេ និយោជកោ’’តិ។ (វិសុទ្ធិ. ១.៣៧; នេត្តិ. ១១៣) –
No caṭṭhāne niyojako’’ti. (visuddhi. 1.37; netti. 113) –
វុត្តលក្ខណកោ សីលសុតបញ្ញាទិគុណសមន្នាគតកល្យាណមិត្តកោ។
Vuttalakkhaṇako sīlasutapaññādiguṇasamannāgatakalyāṇamittako.
បឋមមេវ បលិពោធានំ ឧច្ឆេទំ កត្វាតិ យោជនា។ បឋមន្តិ ភាវនារម្ភតោ បឋមមេវ។ បលិពោធានំ ឧច្ឆេទំ កត្វាតិ –
Paṭhamameva palibodhānaṃ ucchedaṃ katvāti yojanā. Paṭhamanti bhāvanārambhato paṭhamameva. Palibodhānaṃ ucchedaṃ katvāti –
‘‘អាវាសោ ច កុលំ លាភោ;
‘‘Āvāso ca kulaṃ lābho;
គណោ កម្មញ្ច បញ្ចមំ;
Gaṇo kammañca pañcamaṃ;
អទ្ធានំ ញាតិ អាពាធោ;
Addhānaṃ ñāti ābādho;
គន្ថោ ឥទ្ធីតិ តេ ទសា’’តិ។ (វិសុទ្ធិ. ១.៤១) –
Gantho iddhīti te dasā’’ti. (visuddhi. 1.41) –
វុត្តានំ ទសមហាបលិពោធានំ, ទីឃកេសនខលោមច្ឆេទនចីវររជនបត្តបចនាទីនំ ខុទ្ទកបអពោធានញ្ចាតិ ឧភយេសំ បលិពោធានំ ឧច្ឆេទំ កត្វា និដ្ឋាបនេន វា អាលយបរិច្ចាគេន វា ឧច្ឆេទំ កត្វា។ ឥទ្ធិ បនេត្ថ វិបស្សនាយ បលិពោធោ ហោតិ, ន សមាធិភាវនាយ។ វុត្តញ្ហេតំ វិសុទ្ធិមគ្គេ ‘‘ឥទ្ធីតិ បោថុជ្ជនិកា ឥទ្ធិ។ សា ហិ ឧត្តានសេយ្យកទារកោ វិយ, តរុណសស្សំ វិយ ច ទុប្បរិហារា ហោតិ, អប្បមត្តកេនេវ ភិជ្ជតិ។ សា បន វិបស្សនាយ បលិពោធោ ហោតិ, ន សមាធិស្ស សមាធិំ បត្វា បត្តព្ពត្តា’’តិ (វិសុទ្ធិ. ១.៤១)។
Vuttānaṃ dasamahāpalibodhānaṃ, dīghakesanakhalomacchedanacīvararajanapattapacanādīnaṃ khuddakapaabodhānañcāti ubhayesaṃ palibodhānaṃ ucchedaṃ katvā niṭṭhāpanena vā ālayapariccāgena vā ucchedaṃ katvā. Iddhi panettha vipassanāya palibodho hoti, na samādhibhāvanāya. Vuttañhetaṃ visuddhimagge ‘‘iddhīti pothujjanikā iddhi. Sā hi uttānaseyyakadārako viya, taruṇasassaṃ viya ca dupparihārā hoti, appamattakeneva bhijjati. Sā pana vipassanāya palibodho hoti, na samādhissa samādhiṃ patvā pattabbattā’’ti (visuddhi. 1.41).
ទោសវជ្ជិតេ , អនុរូបេ ច វិហារេ វសន្តេនាតិ យោជនា។ ទោសវជ្ជិតេតិ –
Dosavajjite , anurūpe ca vihāre vasantenāti yojanā. Dosavajjiteti –
‘‘មហាវាសំ នវាវាសំ, ជរាវាសញ្ច បន្ថនិំ;
‘‘Mahāvāsaṃ navāvāsaṃ, jarāvāsañca panthaniṃ;
សោណ្ឌិំ បណ្ណញ្ច បុប្ផញ្ច, ផលំ បត្ថិតមេវ ច។
Soṇḍiṃ paṇṇañca pupphañca, phalaṃ patthitameva ca.
‘‘នគរំ ទារុនា ខេត្តំ, វិសភាគេន បដ្ដនំ;
‘‘Nagaraṃ dārunā khettaṃ, visabhāgena paṭṭanaṃ;
បច្ចន្តសីមាសប្បាយំ, យត្ថ មិត្តោ ន លព្ភតិ។
Paccantasīmāsappāyaṃ, yattha mitto na labbhati.
‘‘អដ្ឋារសេតានិ ឋានានិ, ឥតិ វិញ្ញាយ បណ្ឌិតោ;
‘‘Aṭṭhārasetāni ṭhānāni, iti viññāya paṇḍito;
អារកា បរិវជ្ជេយ្យ, មគ្គំ បដិភយំ យថា’’តិ។ (វិសុទ្ធិ. ១.៥២) –
Ārakā parivajjeyya, maggaṃ paṭibhayaṃ yathā’’ti. (visuddhi. 1.52) –
អដ្ឋកថាសុ វុត្តេហិ ឥមេហិ អដ្ឋារសហិ ទោសេហិ គជ្ជិតេ។
Aṭṭhakathāsu vuttehi imehi aṭṭhārasahi dosehi gajjite.
អនុរូបេ វសន្តេនាតិ –
Anurūpe vasantenāti –
‘‘ឥធ , ភិក្ខវេ, សេនាសនំ នាតិទូរំ ហោតិ នច្ចាសន្នំ គមនាគមនសម្បន្នំ, ទិវា អប្បាកិណ្ណំ, រត្តិំ អប្បសទ្ទំ អប្បនិគ្ឃោសំ, អប្បឌំសមកសវាតាតបសរីសបសម្ផស្សំ, តស្មិំ ខោ បន សេនាសនេ វិហរន្តស្ស អប្បកសិរេនេវ ឧប្បជ្ជន្តិ ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារា, តស្មិំ ខោ បន សេនាសនេ យេ តេ ភិក្ខូ វិហរន្តិ ពហុស្សុតា អាគតាគមា ធម្មធរា វិនយធរា មាតិកាធរា, តេ កាលេន កាលំ ឧបសង្កមិត្វា បរិបុច្ឆតិ បរិបញ្ហតិ ‘ឥទំ, ភន្តេ, កថំ, ឥមស្ស កោ អត្ថោ’តិ, តស្ស តេ អាយស្មន្តោ អវិវដញ្ចេវ វិវរន្តិ, អនុត្តានីកតញ្ច ឧត្តានិំ ករោន្តិ, អនេកវិហិតេសុ ច កង្ខដ្ឋានីយេសុ ធម្មេសុ កង្ខំ បដិវិនោទេន្តិ។ ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, សេនាសនំ បញ្ចង្គសមន្នាគតំ ហោតី’’តិ (អ. និ. ១០.១១) –
‘‘Idha , bhikkhave, senāsanaṃ nātidūraṃ hoti naccāsannaṃ gamanāgamanasampannaṃ, divā appākiṇṇaṃ, rattiṃ appasaddaṃ appanigghosaṃ, appaḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassaṃ, tasmiṃ kho pana senāsane viharantassa appakasireneva uppajjanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārā, tasmiṃ kho pana senāsane ye te bhikkhū viharanti bahussutā āgatāgamā dhammadharā vinayadharā mātikādharā, te kālena kālaṃ upasaṅkamitvā paripucchati paripañhati ‘idaṃ, bhante, kathaṃ, imassa ko attho’ti, tassa te āyasmanto avivaṭañceva vivaranti, anuttānīkatañca uttāniṃ karonti, anekavihitesu ca kaṅkhaṭṭhānīyesu dhammesu kaṅkhaṃ paṭivinodenti. Evaṃ kho, bhikkhave, senāsanaṃ pañcaṅgasamannāgataṃ hotī’’ti (a. ni. 10.11) –
ឯវំ ភគវតា វណ្ណិតេហិ បញ្ចហិ គុណេហិ សមន្នាគតត្តា អនុរូបេ ភាវនាកម្មានុគុណេ វិហារេ វិហរន្តេនាតិ អត្ថោ។ បឋមាទីនីតិ បឋមទុតិយាទីនិ រូបាវចរជ្ឈានានិ។ សព្ពសោ ភាវេត្វាតិ វិសុទ្ធិមគ្គេ ‘‘សព្ពំ ភាវនាវិធានំ អបរិហាបេន្តេន ភាវេតព្ពោ’’តិ (វិសុទ្ធិ. ១.៤១) និក្ខិត្តស្ស មាតិកាបទស្ស វិត្ថារក្កមេន ភាវេត្វា, ចិត្តវិសុទ្ធិំ សម្បាទេត្វាតិ វុត្តំ ហោតិ។
Evaṃ bhagavatā vaṇṇitehi pañcahi guṇehi samannāgatattā anurūpe bhāvanākammānuguṇe vihāre viharantenāti attho. Paṭhamādīnīti paṭhamadutiyādīni rūpāvacarajjhānāni. Sabbaso bhāvetvāti visuddhimagge ‘‘sabbaṃ bhāvanāvidhānaṃ aparihāpentena bhāvetabbo’’ti (visuddhi. 1.41) nikkhittassa mātikāpadassa vitthārakkamena bhāvetvā, cittavisuddhiṃ sampādetvāti vuttaṃ hoti.
សប្បញ្ញោតិ កម្មជតិហេតុកបដិសន្ធិបញ្ញាយ ចេវ កម្មដ្ឋានមនសិការសប្បាយានិ បរិគ្គហេត្វា អសប្បាយំ បរិវជ្ជេត្វា សប្បាយសេវនោបការាយ បារិហារិយបញ្ញាយ ច សមន្នាគតោ យោគាវចរោ។ តតោតិ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនវជ្ជិតរូបារូបជ្ឈានំ វិបស្សនាបាទកភាវេន សមាបជ្ជិត្វា អដ្ឋន្នំ វិបស្សនាបាទកជ្ឈានានមញ្ញតរតោ ឈានា វុដ្ឋាយ។ តេនាហ វិសុទ្ធិមគ្គេ ‘‘ឋបេត្វា នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ អវសេសរូបារូបាវចរជ្ឈានានំ អញ្ញតរតោ វុដ្ឋាយា’’តិ (វិសុទ្ធិ. ២.៦៦៣)។
Sappaññoti kammajatihetukapaṭisandhipaññāya ceva kammaṭṭhānamanasikārasappāyāni pariggahetvā asappāyaṃ parivajjetvā sappāyasevanopakārāya pārihāriyapaññāya ca samannāgato yogāvacaro. Tatoti nevasaññānāsaññāyatanavajjitarūpārūpajjhānaṃ vipassanāpādakabhāvena samāpajjitvā aṭṭhannaṃ vipassanāpādakajjhānānamaññatarato jhānā vuṭṭhāya. Tenāha visuddhimagge ‘‘ṭhapetvā nevasaññānāsaññāyatanaṃ avasesarūpārūpāvacarajjhānānaṃ aññatarato vuṭṭhāyā’’ti (visuddhi. 2.663).
នាមរូបវវត្ថានំ កត្វាតិ វិសុទ្ធិមគ្គេ ទិដ្ឋិវិសុទ្ធិនិទ្ទេសេ វុត្តនយេន បញ្ចក្ខន្ធាទិមុខេសុ យថិច្ឆិតេន មុខេន បវិសិត្វា នាមរូបំ វវត្ថបេត្វា ‘‘ឥទំ នាមំ, ឥទំ រូបំ, ឥមម្ហា នាមរូបតោ ព្យតិរិត្តំ អត្តាទិ កិញ្ចិ វត្តព្ពំ នត្ថី’’តិ និដ្ឋំ គន្ត្វា, ឥមិនា ទិដ្ឋិវិសុទ្ធិ ទស្សិតា។
Nāmarūpavavatthānaṃ katvāti visuddhimagge diṭṭhivisuddhiniddese vuttanayena pañcakkhandhādimukhesu yathicchitena mukhena pavisitvā nāmarūpaṃ vavatthapetvā ‘‘idaṃ nāmaṃ, idaṃ rūpaṃ, imamhā nāmarūpato byatirittaṃ attādi kiñci vattabbaṃ natthī’’ti niṭṭhaṃ gantvā, iminā diṭṭhivisuddhi dassitā.
កង្ខំ វិតីរិយាតិ យថាទិដ្ឋនាមរូបធម្មានំ វិសុទ្ធិមគ្គេ កង្ខាវិតរណវិសុទ្ធិនិទ្ទេសេ (វិសុទ្ធិ. ២.៦៧៨ អាទយោ) វុត្តនយេន បញ្ចធា បរិគ្គហេត្វា ‘‘ន តាវិទំ នាមរូបំ អហេតុកំ, ន អត្តាទិហេតុក’’ន្តិ យាថាវតោ នាមរូបស្ស បញ្ចធា ទស្សនេន អទ្ធត្តយគតំ ‘‘អហោសិំ នុ ខោ អហំ អតីតមទ្ធាន’’ន្តិអាទិនយប្បវត្តំ (ម. និ. ១.១៨; សំ. និ. ២.២០; មហានិ. ១៧៤) សោឡសវិធំ កង្ខំ, ‘‘សត្ថរិ កង្ខតី’’តិអាទិនយប្បវត្តំ (ធ. ស. ១០០៨) អដ្ឋវិធញ្ច កង្ខំ វីរិយេន តរិត្វា បជហិត្វា, ឥមិនា កង្ខាវិតរណវិសុទ្ធិ ទស្សិតា ហោតិ។
Kaṅkhaṃ vitīriyāti yathādiṭṭhanāmarūpadhammānaṃ visuddhimagge kaṅkhāvitaraṇavisuddhiniddese (visuddhi. 2.678 ādayo) vuttanayena pañcadhā pariggahetvā ‘‘na tāvidaṃ nāmarūpaṃ ahetukaṃ, na attādihetuka’’nti yāthāvato nāmarūpassa pañcadhā dassanena addhattayagataṃ ‘‘ahosiṃ nu kho ahaṃ atītamaddhāna’’ntiādinayappavattaṃ (ma. ni. 1.18; saṃ. ni. 2.20; mahāni. 174) soḷasavidhaṃ kaṅkhaṃ, ‘‘satthari kaṅkhatī’’tiādinayappavattaṃ (dha. sa. 1008) aṭṭhavidhañca kaṅkhaṃ vīriyena taritvā pajahitvā, iminā kaṅkhāvitaraṇavisuddhi dassitā hoti.
ឯវំ កង្ខាវិតរណវិសុទ្ធិនិប្ផាទនេន ញាតបរិញ្ញាយ ឋិតោ យោគាវចរោ សប្បាយំ នាមរូបំ លក្ខណត្តយំ អារោបេត្វា កង្ខាវូបសមញាណេន មគ្គាមគ្គញាណទស្សនវិសុទ្ធិនិទ្ទេសេ (វិសុទ្ធិ. ២.៦៩២ អាទយោ) វុត្តនយេន សង្ខារេ សម្មសន្តោ ឱភាសោ, ញាណំ, បីតិ, បស្សទ្ធិ, សុខំ, អធិមោក្ខោ, បគ្គហោ, ឧបដ្ឋានំ, ឧបេក្ខា, និកន្តីតិ ទសសុ ឧបក្កិលេសេសុ បាតុភូតេសុ តថា បាតុភូតេ ឱភាសាទយោ ទស ឧបក្កិលេសេ ‘‘អមគ្គោ’’តិ មគ្គវីថិបដិបន្នំ វិបស្សនាញាណមេវ ‘‘មគ្គោ’’តិ បណ្ឌិតោ បញ្ញវា យោគាវចរោ ជានាតីតិ អត្ថោ, ឥមិនា មគ្គាមគ្គញាណទស្សនវិសុទ្ធិ សង្ខេបតោ ទស្សិតា ហោតិ។
Evaṃ kaṅkhāvitaraṇavisuddhinipphādanena ñātapariññāya ṭhito yogāvacaro sappāyaṃ nāmarūpaṃ lakkhaṇattayaṃ āropetvā kaṅkhāvūpasamañāṇena maggāmaggañāṇadassanavisuddhiniddese (visuddhi. 2.692 ādayo) vuttanayena saṅkhāre sammasanto obhāso, ñāṇaṃ, pīti, passaddhi, sukhaṃ, adhimokkho, paggaho, upaṭṭhānaṃ, upekkhā, nikantīti dasasu upakkilesesu pātubhūtesu tathā pātubhūte obhāsādayo dasa upakkilese ‘‘amaggo’’ti maggavīthipaṭipannaṃ vipassanāñāṇameva ‘‘maggo’’ti paṇḍito paññavā yogāvacaro jānātīti attho, iminā maggāmaggañāṇadassanavisuddhi saṅkhepato dassitā hoti.
៣១៥៩. ឯត្តាវតា តេសំ តិណ្ណំ វវត្ថានេតិ យោជនា។ ឯត្តាវតាតិ ‘‘នាមរូបវវត្ថានំ កត្វា’’តិអាទិនា សង្ខេបតោ ទស្សិតនយេន។ តេសំ តិណ្ណន្តិ ទិដ្ឋិវិសុទ្ធិ, កង្ខាវិតរណវិសុទ្ធិ, មគ្គាមគ្គញាណទស្សនវិសុទ្ធីតិ តីហិ វិសុទ្ធីហិ សកសកវិបស្សនានំ នាមរូបតប្បច្ចយមគ្គាមគ្គានំ តិណ្ណំ។ វវត្ថានេ កតេ និយមេ កតេ។ តិណ្ណំ សច្ចានន្តិ ទុក្ខសមុទយមគ្គសង្ខអាតានំ តិណ្ណំ សច្ចានំ។ វវត្ថានំ កតំ សិយាតិ ញាតតីរណបរិញ្ញាសង្ខាតេន លោកិយេនេវ ញាណេន អនុពោធវសេន និច្ឆយោ កតោ ហោតីតិ អត្ថោ។ កថំ? នាមរូបវវត្ថានសង្ខាតេន ទិដ្ឋិវិសុទ្ធិញាណេន ទុក្ខសច្ចវវត្ថានំ កតំ ហោតិ, បច្ចយបរិគ្គហសង្ខាតេន កង្ខាវិតរណវិសុទ្ធិញាណេន សមុទយសច្ចវវត្ថានំ, មគ្គាមគ្គវវត្ថានសង្ខាតេន មគ្គាមគ្គញាណទស្សនេន មគ្គសច្ចវវត្ថានំ។
3159. Ettāvatā tesaṃ tiṇṇaṃ vavatthāneti yojanā. Ettāvatāti ‘‘nāmarūpavavatthānaṃ katvā’’tiādinā saṅkhepato dassitanayena. Tesaṃ tiṇṇanti diṭṭhivisuddhi, kaṅkhāvitaraṇavisuddhi, maggāmaggañāṇadassanavisuddhīti tīhi visuddhīhi sakasakavipassanānaṃ nāmarūpatappaccayamaggāmaggānaṃ tiṇṇaṃ. Vavatthāne kate niyame kate. Tiṇṇaṃ saccānanti dukkhasamudayamaggasaṅkhaātānaṃ tiṇṇaṃ saccānaṃ. Vavatthānaṃ kataṃ siyāti ñātatīraṇapariññāsaṅkhātena lokiyeneva ñāṇena anubodhavasena nicchayo kato hotīti attho. Kathaṃ? Nāmarūpavavatthānasaṅkhātena diṭṭhivisuddhiñāṇena dukkhasaccavavatthānaṃ kataṃ hoti, paccayapariggahasaṅkhātena kaṅkhāvitaraṇavisuddhiñāṇena samudayasaccavavatthānaṃ, maggāmaggavavatthānasaṅkhātena maggāmaggañāṇadassanena maggasaccavavatthānaṃ.
៣១៦០-១. ឯវំ ញាតតីរណបរិញ្ញាទ្វយំ សង្ខេបតោ ទស្សេត្វា បហានបរិញ្ញាយ សរីរភូតានិ នវ ញាណានិ ទស្សេតុមាហ ‘‘ឧទយព្ពយា’’តិអាទិ។ តត្ថ ឧទយព្ពយាតិ ឧប្បាទភង្គានុបស្សនាវសប្បវត្តា ឧត្តរបទលោបេន ‘‘ឧទយព្ពយា’’តិ វុត្តា។ តត្ថ ឧទយំ មុញ្ចិត្វា វយេ វា បវត្តា ភង្គានុបស្សនា ‘‘ភង្គា’’តិ វុត្តា។ ភយញ្ច អាទីនវោ ច និព្ពិទា ច ភយាទីនវនិព្ពិទា, សង្ខារានំ ភយតោ អនុបស្សនវសេន បវត្តា ភយានុបស្សនា ច ទិដ្ឋភយានំ អាទីនវតោ បេក្ខនវសេន បវត្តា អាទីនវានុបស្សនា ច ទិដ្ឋាទីនវេសុ និព្ពេទវសេន បវត្តា និព្ពិទានុបស្សនា ច តថា វុត្តា។ និព្ពិន្ទិត្វា សង្ខារេហិ មុច្ចិតុកាមតាវសេនេវ បវត្តំ ញាណំ មុច្ចិតុកាមតាញាណំ។ មុច្ចនស្ស ឧបាយសម្បដិបាទនត្ថំ បុន សង្ខារត្តយបដិគ្គហវសបវត្តំ ញាណំ បដិសង្ខានុបស្សនា។
3160-1. Evaṃ ñātatīraṇapariññādvayaṃ saṅkhepato dassetvā pahānapariññāya sarīrabhūtāni nava ñāṇāni dassetumāha ‘‘udayabbayā’’tiādi. Tattha udayabbayāti uppādabhaṅgānupassanāvasappavattā uttarapadalopena ‘‘udayabbayā’’ti vuttā. Tattha udayaṃ muñcitvā vaye vā pavattā bhaṅgānupassanā ‘‘bhaṅgā’’ti vuttā. Bhayañca ādīnavo ca nibbidā ca bhayādīnavanibbidā, saṅkhārānaṃ bhayato anupassanavasena pavattā bhayānupassanā ca diṭṭhabhayānaṃ ādīnavato pekkhanavasena pavattā ādīnavānupassanā ca diṭṭhādīnavesu nibbedavasena pavattā nibbidānupassanā ca tathā vuttā. Nibbinditvā saṅkhārehi muccitukāmatāvaseneva pavattaṃ ñāṇaṃ muccitukāmatāñāṇaṃ. Muccanassa upāyasampaṭipādanatthaṃ puna saṅkhārattayapaṭiggahavasapavattaṃ ñāṇaṃ paṭisaṅkhānupassanā.
សង្ខារធម្មេ ភយនន្ទិវិវជ្ជនវសេន អជ្ឈុបេក្ខិត្វា បវត្តញាណំ សង្ខារុបេក្ខាញាណំ, សច្ចានុលោមោ តទធិគមាយ ឯកន្តបច្ចយោ ហោតីតិ ‘‘សច្ចានុលោមិក’’ន្តិ ច កលាបសម្មសនញាណាទីនំ បុរិមានំ នវន្នំ កិច្ចនិប្ផត្តិយា, ឧបរិ ច សត្តតិំសាយ ពោធិបក្ខិយធម្មានញ្ច អនុលោមនតោ ‘‘អនុលោមញាណ’’ន្តិ ច វុត្តំ នវមំ ញាណញ្ចាតិ យា នវានុបុព្ពវិបស្សនាសង្ខាតា បហានបរិញ្ញា ទស្សិតា, អយំ ‘‘បដិបទាញាណទស្សន’’ន្តិ បកាសិតាតិ យោជនា។
Saṅkhāradhamme bhayanandivivajjanavasena ajjhupekkhitvā pavattañāṇaṃ saṅkhārupekkhāñāṇaṃ, saccānulomo tadadhigamāya ekantapaccayo hotīti ‘‘saccānulomika’’nti ca kalāpasammasanañāṇādīnaṃ purimānaṃ navannaṃ kiccanipphattiyā, upari ca sattatiṃsāya bodhipakkhiyadhammānañca anulomanato ‘‘anulomañāṇa’’nti ca vuttaṃ navamaṃ ñāṇañcāti yā navānupubbavipassanāsaṅkhātā pahānapariññā dassitā, ayaṃ ‘‘paṭipadāñāṇadassana’’nti pakāsitāti yojanā.
៣១៦២. តតោ អនុលោមញាណតោ បរំ មគ្គស្ស អាវជ្ជនដ្ឋានិយំ ហុត្វា និព្ពានមាលម្ពិត្វា ឧប្បន្នស្ស បុថុជ្ជនគោត្តស្ស អភិភវនតោ, អរិយគោត្តស្ស ភាវនតោ វឌ្ឍនតោ ច ‘‘គោត្រភូ’’តិ សង្ខំ គតស្ស ចិត្តស្ស សមនន្តរមេវ ច។ សន្តិមារម្មណំ កត្វាតិ សព្ពកិលេសទរថានញ្ច សង្ខារទុក្ខគ្គិនោ ច វូបសមនិមិត្តត្តា ‘‘សន្តិ’’ន្តិ សង្ខាតំ និរោធមាលម្ពិត្វា។ ញាណទស្សនន្តិ ចតុន្នំ អរិយសច្ចានំ បរិញ្ញាភិសមយាទិវសេន ជាននដ្ឋេន ញាណំ, ចក្ខុនា វិយ បច្ចក្ខតោ ទស្សនដ្ឋេន ទស្សនន្តិ សង្ខំ គតំ សោតាបត្តិមគ្គញាណសង្ខាតំ សត្តមវិសុទ្ធិញាណំ ជាយតេ ឧប្បជ្ជតីតិ អត្ថោ។
3162.Tato anulomañāṇato paraṃ maggassa āvajjanaṭṭhāniyaṃ hutvā nibbānamālambitvā uppannassa puthujjanagottassa abhibhavanato, ariyagottassa bhāvanato vaḍḍhanato ca ‘‘gotrabhū’’ti saṅkhaṃ gatassa cittassa samanantarameva ca. Santimārammaṇaṃ katvāti sabbakilesadarathānañca saṅkhāradukkhaggino ca vūpasamanimittattā ‘‘santi’’nti saṅkhātaṃ nirodhamālambitvā. Ñāṇadassananti catunnaṃ ariyasaccānaṃ pariññābhisamayādivasena jānanaṭṭhena ñāṇaṃ, cakkhunā viya paccakkhato dassanaṭṭhena dassananti saṅkhaṃ gataṃ sotāpattimaggañāṇasaṅkhātaṃ sattamavisuddhiñāṇaṃ jāyate uppajjatīti attho.
៣១៦៣. បច្ចវេក្ខណបរិយន្តន្តិ បច្ចវេក្ខណជវនបរិយោសានំ។ តស្សាតិ ញាណទស្សនសង្ខាតស្ស សោតាបត្តិមគ្គស្ស។ ផលន្តិ ផលចិត្តំ អនុ បច្ឆា មគ្គានន្តរំ ហុត្វា ជាយតេ។
3163.Paccavekkhaṇapariyantanti paccavekkhaṇajavanapariyosānaṃ. Tassāti ñāṇadassanasaṅkhātassa sotāpattimaggassa. Phalanti phalacittaṃ anu pacchā maggānantaraṃ hutvā jāyate.
ឯត្ថ ‘‘បច្ចវេក្ខណបរិយន្ត’’ន្តិ ឥទំ ‘‘ផល’’ន្តិ ឯតស្ស វិសេសនំ, កិរិយាវិសេសនំ វា, បច្ចវេក្ខណជវនំ មរិយាទំ កត្វាតិ អត្ថោ។ មគ្គានន្តរំ ផលេ ទ្វិក្ខត្តុំ, តិក្ខត្តុំ វា ឧប្បជ្ជិត្វា និរុទ្ធេ តទនន្តរមេវ ភវង្គំ ហោតិ, ភវង្គំ អាវដ្ដេត្វា បច្ចវេក្ខិតព្ពំ មគ្គមាលម្ពិត្វា មនោទ្វារាវជ្ជនំ ឧប្បជ្ជតិ, តតោ បច្ចវេក្ខណជវនានិ។ ឯវំ ផលចិត្តំ ភវង្គបរិយន្តមេវ ហោតិ, ន បច្ចវេក្ខណបរិយន្តំ។ តថាបិ អញ្ញេន ជវនេន អនន្តរិកំ ហុត្វា ផលជវនានមនន្តរំ បច្ចវេក្ខណជវនមេវ បវត្តតីតិ ទស្សនត្ថំ ផលបច្ចវេក្ខណជវនានន្តរេ ឧប្បន្នានិ ភវង្គាវជ្ជនានិ អព្ពោហារិកានិ កត្វា ‘‘បច្ចវេក្ខណបរិយន្តំ, ផលំ តស្សានុជាយតេ’’តិ វុត្តន្តិ គហេតព្ពំ។
Ettha ‘‘paccavekkhaṇapariyanta’’nti idaṃ ‘‘phala’’nti etassa visesanaṃ, kiriyāvisesanaṃ vā, paccavekkhaṇajavanaṃ mariyādaṃ katvāti attho. Maggānantaraṃ phale dvikkhattuṃ, tikkhattuṃ vā uppajjitvā niruddhe tadanantarameva bhavaṅgaṃ hoti, bhavaṅgaṃ āvaṭṭetvā paccavekkhitabbaṃ maggamālambitvā manodvārāvajjanaṃ uppajjati, tato paccavekkhaṇajavanāni. Evaṃ phalacittaṃ bhavaṅgapariyantameva hoti, na paccavekkhaṇapariyantaṃ. Tathāpi aññena javanena anantarikaṃ hutvā phalajavanānamanantaraṃ paccavekkhaṇajavanameva pavattatīti dassanatthaṃ phalapaccavekkhaṇajavanānantare uppannāni bhavaṅgāvajjanāni abbohārikāni katvā ‘‘paccavekkhaṇapariyantaṃ, phalaṃ tassānujāyate’’ti vuttanti gahetabbaṃ.
បច្ចវេក្ខណញ្ច មគ្គផលនិព្ពានបហីនកិលេសអវសិដ្ឋកិលេសានំ បច្ចវេក្ខណវសេន បញ្ចវិធំ ហោតិ។ តេសុ ឯកេកំ ឯកេកេន ជវនវារេន បច្ចវេក្ខតីតិ បញ្ច បច្ចវេក្ខណជវនវារានិ ហោន្តិ។ តានិ បច្ចវេក្ខណគ្គហណេន សាមញ្ញតោ ទស្សិតានីតិ ទដ្ឋព្ពានិ។
Paccavekkhaṇañca maggaphalanibbānapahīnakilesaavasiṭṭhakilesānaṃ paccavekkhaṇavasena pañcavidhaṃ hoti. Tesu ekekaṃ ekekena javanavārena paccavekkhatīti pañca paccavekkhaṇajavanavārāni honti. Tāni paccavekkhaṇaggahaṇena sāmaññato dassitānīti daṭṭhabbāni.
៣១៦៤. តេនេវ ច ឧបាយេនាតិ ឧទយព្ពយានុបស្សនាទិវិបស្សនានំ បឋមំ មគ្គោ អធិគតោ, តេនេវ ឧបាយេន។ សោ ភិក្ខូតិ សោ យោគាវចរោ ភិក្ខុ។ បុនប្បុនំ ភាវេន្តោតិ បុនប្បុនំ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា។ យថា បឋមមគ្គផលានិ បត្តោ, តថា។ សេសមគ្គផលានិ ចាតិ ទុតិយាទិមគ្គផលានិ ច បាបុណាតិ។
3164.Teneva ca upāyenāti udayabbayānupassanādivipassanānaṃ paṭhamaṃ maggo adhigato, teneva upāyena. So bhikkhūti so yogāvacaro bhikkhu. Punappunaṃ bhāventoti punappunaṃ vipassanaṃ vaḍḍhetvā. Yathā paṭhamamaggaphalāni patto, tathā. Sesamaggaphalāni cāti dutiyādimaggaphalāni ca pāpuṇāti.
៣១៦៥. ឥច្ចេវំ យថាវុត្តនយេន ឧប្បាទវយន្តាតីតកត្តា អច្ចន្តំ អមតំ ធម្មំ អវេច្ច បដិវិជ្ឈិត្វា អសេសំ អកុសលំ វិទ្ធំសយិត្វា សមុច្ឆេទប្បហានេន បជហិត្វា តយោ ភវេ កាមភវាទីសុ តីសុ ភវេសុ និកន្តិយា សោសនវសេន តយោ ភវេ វិសេសេន សោសយិត្វា សោ អគ្គទក្ខិណេយ្យោ ខីណាសវោ ភិក្ខុ បឋមំ កិលេសបរិនិព្ពានេ សោសិតវិបាកក្ខន្ធកដត្តារូបសង្ខាតឧបាទិសេសរហិតត្តា និរុបាទិសេសំ និព្ពានធាតុំ ឧបេតិ អធិគច្ឆតីតិ យោជនា។
3165.Iccevaṃ yathāvuttanayena uppādavayantātītakattā accantaṃ amataṃ dhammaṃ avecca paṭivijjhitvā asesaṃ akusalaṃ viddhaṃsayitvā samucchedappahānena pajahitvā tayo bhave kāmabhavādīsu tīsu bhavesu nikantiyā sosanavasena tayo bhave visesena sosayitvā so aggadakkhiṇeyyo khīṇāsavo bhikkhu paṭhamaṃ kilesaparinibbāne sositavipākakkhandhakaṭattārūpasaṅkhātaupādisesarahitattā nirupādisesaṃ nibbānadhātuṃ upeti adhigacchatīti yojanā.
ឥច្ចេវំ សង្ខេបតោ កម្មដ្ឋានភាវនានយោ អាចរិយេន ទស្សិតោតិ គន្ថភីរុជនានុគ្គហវសេន វិត្ថារវណ្ណនំ អនាមសិត្វា អនុបទវណ្ណនាមត្តមេវេត្ថ កតំ។ វិត្ថារវណ្ណនា បនស្ស វិសុទ្ធិមគ្គតោ, តព្ពណ្ណនតោ ច គហេតព្ពា។
Iccevaṃ saṅkhepato kammaṭṭhānabhāvanānayo ācariyena dassitoti ganthabhīrujanānuggahavasena vitthāravaṇṇanaṃ anāmasitvā anupadavaṇṇanāmattamevettha kataṃ. Vitthāravaṇṇanā panassa visuddhimaggato, tabbaṇṇanato ca gahetabbā.
៣១៦៦-៧. វិញ្ញាសក្កមតោ វាបីតិ អក្ខរបទវាក្យសង្ខាតគន្ថរចនក្កមតោ វា។ បុព្ពាបរវសេន វាតិ វត្តព្ពានមត្ថវិសេសានំ បដិបាដិវសេន វា។ អក្ខរពន្ធេ វាតិ សទ្ទសត្ថអលង្ការសត្ថឆន្ទោវិចិតិសត្ថានុបាតេន កាតព្ពាយ អក្ខរបទរចនាយ, គាថាពន្ធេតិ អត្ថោ។ អយុត្តំ វិយ យទិ ទិស្សតីតិ យោជនា។
3166-7.Viññāsakkamato vāpīti akkharapadavākyasaṅkhātagantharacanakkamato vā. Pubbāparavasena vāti vattabbānamatthavisesānaṃ paṭipāṭivasena vā. Akkharabandhe vāti saddasatthaalaṅkārasatthachandovicitisatthānupātena kātabbāya akkharapadaracanāya, gāthābandheti attho. Ayuttaṃ viya yadi dissatīti yojanā.
តន្តិ តំ ‘‘អយុត្ត’’ន្តិ ទិស្សមានដ្ឋានំ។ តថា ន គហេតព្ពន្តិ ទិស្សមានាការេនេវ អយុត្តន្តិ ន គហេតព្ពំ។ កថំ គហេតព្ពន្តិ អាហ ‘‘គហេតព្ពមទោសតោ’’តិ។ តស្ស ការណមាហ ‘‘មយា ឧបបរិក្ខិត្វា, កតត្តា បន សព្ពសោ’’តិ។ យោ យោ បនេត្ថ ទោសោ ទិស្សតិ ខិត្តទោសោ វា ហោតុ វិបល្លាសគ្គហណទោសោ វា, នាបរំ ទោសោតិ ទីបេតិ។ តេនេតំ បករណំ សព្ពេសំ តិបិដកបរិយត្តិប្បភេទាយតនពហុស្សុតានំ សិក្ខាកាមានំ ថេរានំ អត្តនោ បមាណភូតតំ សូចេតិ។ អត្តនោ បមាណសូចនេន អត្តនា វិរចិតស្ស វិនយវិនិច្ឆយស្សាបិ បមាណតំ វិភាវេន្តោ តស្ស សវនុគ្គហធារណាទីសុ សោតុជនំ និយោជេតីតិ ទដ្ឋព្ពំ។
Tanti taṃ ‘‘ayutta’’nti dissamānaṭṭhānaṃ. Tathā na gahetabbanti dissamānākāreneva ayuttanti na gahetabbaṃ. Kathaṃ gahetabbanti āha ‘‘gahetabbamadosato’’ti. Tassa kāraṇamāha ‘‘mayā upaparikkhitvā, katattā pana sabbaso’’ti. Yo yo panettha doso dissati khittadoso vā hotu vipallāsaggahaṇadoso vā, nāparaṃ dosoti dīpeti. Tenetaṃ pakaraṇaṃ sabbesaṃ tipiṭakapariyattippabhedāyatanabahussutānaṃ sikkhākāmānaṃ therānaṃ attano pamāṇabhūtataṃ sūceti. Attano pamāṇasūcanena attanā viracitassa vinayavinicchayassāpi pamāṇataṃ vibhāvento tassa savanuggahadhāraṇādīsu sotujanaṃ niyojetīti daṭṭhabbaṃ.
ឥតិ វិនយត្ថសារសន្ទីបនិយា វិនយវិនិច្ឆយវណ្ណនាយ
Iti vinayatthasārasandīpaniyā vinayavinicchayavaṇṇanāya
កម្មដ្ឋានភាវនាវិធានកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Kammaṭṭhānabhāvanāvidhānakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
