| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិនយវិនិច្ឆយ-ដីកា • Vinayavinicchaya-ṭīkā |
និគមនកថាវណ្ណនា
Nigamanakathāvaṇṇanā
៣១៦៨-៧៨. ឯវំ ‘‘វិនយោ សំវរត្ថាយ, សំវរោ អវិប្បដិសារត្ថាយ, អវិប្បដិសារោ បាមោជ្ជត្ថាយ, បាមោជ្ជំ បីតត្ថាយ, បីតិ បស្សទ្ធត្ថាយ, បស្សទ្ធិ សុខត្ថាយ, សុខំ សមាធត្ថាយ, សមាធិ យថាភូតញាណទស្សនត្ថាយ, យថាភូតញាណទស្សនំ និព្ពិទត្ថាយ, និព្ពិទា វិរាគត្ថាយ, វិរាគោ វិមុត្តត្ថាយ, វិមុត្តិ វិមុត្តិញាណទស្សនត្ថាយ, វិមុត្តិញាណទស្សនំ អនុបាទាបអនិព្ពានត្ថាយា’’តិ (បរិ. ៣៦៥) ទស្សិតានិសំសបរម្បរានិទ្ធារណមុខេន អនុបាទិសេសនិព្ពានធាតុបរិយន្តំ សានិសំសំ វិនយកថំ កថេត្វា តស្សា បមាណតញ្ច វិភាវេត្វា អត្តនោ សុតពុទ្ធត្តា ‘‘សនិទានំ, ភិក្ខវេ, ធម្មំ ទេសេមី’’តិ (អ. និ. ៣.១២៦; កថា. ៨០៦) វចនតោ ភគវតោ ចរិតមនុវត្តន្តោ តស្ស ទេសកាលាទិវសេន និទានំ ទស្សេតុមាហ ‘‘សេដ្ឋស្សា’’តិអាទិ។
3168-78. Evaṃ ‘‘vinayo saṃvaratthāya, saṃvaro avippaṭisāratthāya, avippaṭisāro pāmojjatthāya, pāmojjaṃ pītatthāya, pīti passaddhatthāya, passaddhi sukhatthāya, sukhaṃ samādhatthāya, samādhi yathābhūtañāṇadassanatthāya, yathābhūtañāṇadassanaṃ nibbidatthāya, nibbidā virāgatthāya, virāgo vimuttatthāya, vimutti vimuttiñāṇadassanatthāya, vimuttiñāṇadassanaṃ anupādāpaanibbānatthāyā’’ti (pari. 365) dassitānisaṃsaparamparāniddhāraṇamukhena anupādisesanibbānadhātupariyantaṃ sānisaṃsaṃ vinayakathaṃ kathetvā tassā pamāṇatañca vibhāvetvā attano sutabuddhattā ‘‘sanidānaṃ, bhikkhave, dhammaṃ desemī’’ti (a. ni. 3.126; kathā. 806) vacanato bhagavato caritamanuvattanto tassa desakālādivasena nidānaṃ dassetumāha ‘‘seṭṭhassā’’tiādi.
តត្ថ សេដ្ឋស្សាតិ ធនធញ្ញវត្ថាលង្ការាទិឧបភោគបរិភោគសម្បត្តិយា ចេវ គាមរាជធានិខេត្តវត្ថុនទិតឡាការាមាទិសម្បត្តិយា ច បសត្ថតរស្ស។ នាភិភូតេតិ មជ្ឈវត្តិតាយ នាភិសទិសេ។ និរាកុលេតិ មជ្ឈវត្តិតាយេវ បរិមណ្ឌលាទិសម្ភវតោ វិលោបាទិអាកុលរហិតេ។ សព្ពស្ស បន លោកស្ស រាមណីយកេ សម្បិណ្ឌិតេ វិយ រមណីយតរេ ភូតមង្គលេ គាមេតិ សម្ពន្ធោ។
Tattha seṭṭhassāti dhanadhaññavatthālaṅkārādiupabhogaparibhogasampattiyā ceva gāmarājadhānikhettavatthunaditaḷākārāmādisampattiyā ca pasatthatarassa. Nābhibhūteti majjhavattitāya nābhisadise. Nirākuleti majjhavattitāyeva parimaṇḍalādisambhavato vilopādiākularahite. Sabbassa pana lokassa rāmaṇīyake sampiṇḍite viya ramaṇīyatare bhūtamaṅgale gāmeti sambandho.
បុនបិ កិំវិសិដ្ឋេតិ អាហ ‘‘កទលី’’តិអាទិ។ កទលី ច សាលញ្ច តាលញ្ច ឧច្ឆុ ច នាឡិកេរា ច កទលី…បេ.… នាឡិកេរា, តេសំ វនានិ កទលី…បេ.… នាឡិកេរវនានិ, តេហិ អាកុលេ អាកិណ្ណេតិ អត្ថោ។ កមលានិ ច ឧប្បលានិ ច កមលុប្បលានិ, តេហិ សញ្ឆន្នា កមលុប្បលសញ្ឆន្នា, សលិលស្ស អាសយា សលិលាសយា, កមលុប្បលសញ្ឆន្នា ច តេ សលិលាសយា ចាតិ កមល…បេ.… សលិលាសយា, តេហិ សោភិតោ កមលុប្បលសញ្ឆន្នសលិលាសយសោភិតោ, តស្មិំ។
Punapi kiṃvisiṭṭheti āha ‘‘kadalī’’tiādi. Kadalī ca sālañca tālañca ucchu ca nāḷikerā ca kadalī…pe… nāḷikerā, tesaṃ vanāni kadalī…pe… nāḷikeravanāni, tehi ākule ākiṇṇeti attho. Kamalāni ca uppalāni ca kamaluppalāni, tehi sañchannā kamaluppalasañchannā, salilassa āsayā salilāsayā, kamaluppalasañchannā ca te salilāsayā cāti kamala…pe… salilāsayā, tehi sobhito kamaluppalasañchannasalilāsayasobhito, tasmiṃ.
កាវេរិយា ជលំ កាវេរិជលំ, កាវេរិជលស្ស សម្បាតោ បវត្តនំ កាវេរិជលសម្បាតោ, តេន បរិ សមន្តតោ ភូតំ បវត្តិតំ មហីតលំ ឯតស្សាតិ កាវេរិជលសម្បាតបរិភូតមហីតលោ, តស្មិំ។ ឥទ្ធេតិ នានាសម្បត្តិយា សមិទ្ធេ។ សព្ពង្គសម្បន្នេតិ សព្ពសុខោបករណសម្បន្នេ។ មង្គលេតិ ជនានំ ឥទ្ធិវុទ្ធិការណភូតេ។ ភូតមង្គលេតិ ឯវំនាមកេ គាមេ។
Kāveriyā jalaṃ kāverijalaṃ, kāverijalassa sampāto pavattanaṃ kāverijalasampāto, tena pari samantato bhūtaṃ pavattitaṃ mahītalaṃ etassāti kāverijalasampātaparibhūtamahītalo, tasmiṃ. Iddheti nānāsampattiyā samiddhe. Sabbaṅgasampanneti sabbasukhopakaraṇasampanne. Maṅgaleti janānaṃ iddhivuddhikāraṇabhūte. Bhūtamaṅgaleti evaṃnāmake gāme.
បវរោ តិរតារីណតលាទិគណេហិ កុលាចលចក្កភោគិនា ភោគវលយសីទន្តរសាគរាទិ អាការោ ឯតាសន្តិ បវរាការា, បាការា ច បរិខា ច បាការបរិខា, បវរាការា ច តា បាការបរិខា ចាតិ បវរាការបាការបរិខា, តាហិ បរិវារិតោ បវរាការបាការបរិខាបរិវារិតោ, តស្មិំ។ ទស្សនីយេតិ ទស្សនារហេ។ មនោ រមតិ ឯត្ថាតិ មនោរមោ, តស្មិំ។
Pavaro tiratārīṇatalādigaṇehi kulācalacakkabhoginā bhogavalayasīdantarasāgarādi ākāro etāsanti pavarākārā, pākārā ca parikhā ca pākāraparikhā, pavarākārā ca tā pākāraparikhā cāti pavarākārapākāraparikhā, tāhi parivārito pavarākārapākāraparikhāparivārito, tasmiṃ. Dassanīyeti dassanārahe. Mano ramati etthāti manoramo, tasmiṃ.
តីរស្ស អន្តោ តីរន្តោ, តីរមេវ វា អន្តោ តីរន្តោ, បោក្ខរណិសោព្ភឧទកវាហកបរិខាទីនំ កូលប្បទេសោ, តីរន្តេ រុហិំសុ ជាយិំសូតិ តីរន្តរុហា, តីរន្តរុហា ច តេ ពហុត្តា អតីរា អបរិច្ឆេទា ចាតិ តីរន្តរុហវាតីរា។ វ-ការោ សន្ធិជោ, តរូនំ រាជានោ តរុរាជានោ, តីរន្តរុហវាតីរា ច តេ តរុរាជានោ ចាតិ តីរន្តរុហវាតីរតរុរាជានោ, តេហិ វិរាជិតោ តីរន្ត…បេ.… វិរាជិតោ, តស្មិំ, បុប្ផូបគផលូបគឆាយូបគេហិ មហារុក្ខេហិ បដិមណ្ឌិតេតិ អត្ថោ។ ‘‘តីរន្តរុហវានតរុរាជិវិរាជិតេ’’តិ វា បាឋោ, តីរន្តរុហានំ វានតរូនំ វេតរូបរុក្ខានំ រាជីហិ បន្តីហិ បដិមណ្ឌិតេតិ អត្ថោ។ ទិជានំ គណា ទិជគណា, នានា ច តេ ទិជគណា ចាតិ នានាទិជគណា, តេ តតោ តតោ អាគន្ត្វា រមន្តិ ឯត្ថាតិ នានាទិជគណារាមោ, តស្មិំ, សុកកោកិលមយូរាទិសកុណានំ អាគន្ត្វា រមនដ្ឋានភូតេតិ អត្ថោ។ នានារាមមនោរមេតិ នានា អនេកេ អារាមា បុប្ផផលារាមា នានារាមា, តេហិ មនោរមោតិ នានារាមមនោរមោ, តស្មិំ។
Tīrassa anto tīranto, tīrameva vā anto tīranto, pokkharaṇisobbhaudakavāhakaparikhādīnaṃ kūlappadeso, tīrante ruhiṃsu jāyiṃsūti tīrantaruhā, tīrantaruhā ca te bahuttā atīrā aparicchedā cāti tīrantaruhavātīrā. Va-kāro sandhijo, tarūnaṃ rājāno tarurājāno, tīrantaruhavātīrā ca te tarurājāno cāti tīrantaruhavātīratarurājāno, tehi virājito tīranta…pe… virājito, tasmiṃ, pupphūpagaphalūpagachāyūpagehi mahārukkhehi paṭimaṇḍiteti attho. ‘‘Tīrantaruhavānatarurājivirājite’’ti vā pāṭho, tīrantaruhānaṃ vānatarūnaṃ vetarūparukkhānaṃ rājīhi pantīhi paṭimaṇḍiteti attho. Dijānaṃ gaṇā dijagaṇā, nānā ca te dijagaṇā cāti nānādijagaṇā, te tato tato āgantvā ramanti etthāti nānādijagaṇārāmo, tasmiṃ, sukakokilamayūrādisakuṇānaṃ āgantvā ramanaṭṭhānabhūteti attho. Nānārāmamanorameti nānā aneke ārāmā pupphaphalārāmā nānārāmā, tehi manoramoti nānārāmamanoramo, tasmiṃ.
ចារូ ច តេ បង្កជា ចាតិ ចារុបង្កជា, កមលុប្បលកុមុទាទយោ, ចារុបង្កជេហិ សំកិណ្ណា សញ្ឆន្នា ចារុបង្កជសំកិណ្ណា, ចារុបង្កជសំកិណ្ណា ច តេ តឡាកា ចេតិ ចារុបង្កជសំកិណ្ណតឡាកា, តេហិ សមលង្កតោ វិភូសិតោ ចារុ…បេ.… សមលង្កតោ, តស្មិំ។ សុន្ទរោ មធុរោ រសោ អស្សាតិ សុរសំ, សុរសញ្ច តំ ឧទកញ្ចាតិ សុរសោទកំ, សុរសោទកេន សម្បុណ្ណា សុរសោទកសម្បុណ្ណា, វរា ច តេ កូបា ចាតិ វរកូបា, សុរសោទកសម្បុណ្ណា ច តេ វរកូបា ចេតិ សុរសោទកសម្បុណ្ណវរកូបា, តេហិ ឧបសោភិតោ សុរសោ…បេ.… កូបសោភិតោ, តស្មិំ។
Cārū ca te paṅkajā cāti cārupaṅkajā, kamaluppalakumudādayo, cārupaṅkajehi saṃkiṇṇā sañchannā cārupaṅkajasaṃkiṇṇā, cārupaṅkajasaṃkiṇṇā ca te taḷākā ceti cārupaṅkajasaṃkiṇṇataḷākā, tehi samalaṅkato vibhūsito cāru…pe… samalaṅkato, tasmiṃ. Sundaro madhuro raso assāti surasaṃ, surasañca taṃ udakañcāti surasodakaṃ, surasodakena sampuṇṇā surasodakasampuṇṇā, varā ca te kūpā cāti varakūpā, surasodakasampuṇṇā ca te varakūpā ceti surasodakasampuṇṇavarakūpā, tehi upasobhito suraso…pe… kūpasobhito, tasmiṃ.
វិសេសេន ចិត្រាតិ វិចិត្រា, វិចិត្រា ច តេ វិបុលា ចាតិ វិចិត្រវិបុលា, វិចិត្រវិបុលា ច តេ មណ្ឌបា ចាតិ…បេ.… មណ្ឌបា, អតិសយេន ឧគ្គតា អច្ចុគ្គតា, អច្ចុគ្គតា ច តេ វរមណ្ឌបា ចាតិ អច្ចុគ្គវរមណ្ឌបា, គាថាពន្ធវសេន វណ្ណលោបោ, វិចិត្រវិបុលា ច តេ អច្ចុគ្គវរមណ្ឌបា ចាតិ វិចិត្រវិបុលអច្ចុគ្គវរមណ្ឌបា, តេហិ មណ្ឌិតោ វិភូសិតោ វិចិត្រ…បេ.… មណ្ឌិតោ, តស្មិំ។ មណ្ឌំ សូរិយរស្មិំ បាតិ រក្ខតីតិ មណ្ឌបោ។ តតោ តតោ អាគម្ម វសន្តិ ឯត្ថាតិ អាវាសោ, បាសាទហម្មិយមាឡាទយោ។ អនេកេហីតិ ពហូហិ។ អច្ចន្តន្តិ អតិសយេន។
Visesena citrāti vicitrā, vicitrā ca te vipulā cāti vicitravipulā, vicitravipulā ca te maṇḍapā cāti…pe… maṇḍapā, atisayena uggatā accuggatā, accuggatā ca te varamaṇḍapā cāti accuggavaramaṇḍapā, gāthābandhavasena vaṇṇalopo, vicitravipulā ca te accuggavaramaṇḍapā cāti vicitravipulaaccuggavaramaṇḍapā, tehi maṇḍito vibhūsito vicitra…pe… maṇḍito, tasmiṃ. Maṇḍaṃ sūriyarasmiṃ pāti rakkhatīti maṇḍapo. Tato tato āgamma vasanti etthāti āvāso, pāsādahammiyamāḷādayo. Anekehīti bahūhi. Accantanti atisayena.
ធរណីតលំ ភេត្វា ឧគ្គតេន វិយ, ខរំ ផរុសំ កេលាសសិខរំ ជិត្វា អវហសន្តេន វិយ ថូបេន ច ឧបសោភិតេ វិហារេតិ យោជនា។
Dharaṇītalaṃ bhetvā uggatena viya, kharaṃ pharusaṃ kelāsasikharaṃ jitvā avahasantena viya thūpena ca upasobhite vihāreti yojanā.
អម្ពុំ ទទាតីតិ អម្ពុទោ, សរទេ អម្ពុទោ សរទម្ពុទោ, ថុល្លនតមហន្តភាវសាមញ្ញេន សរទម្ពុទេន សង្កាសោ សរទម្ពុទសង្កាសោ, តស្មិំ។ សម្មា ឧស្សិតោ ឧគ្គតោតិ សមុស្សិតោ, តស្មិំ។ ឱលោកេន្តានំ, វសន្តានញ្ច បសាទំ ចិត្តស្ស តោសំ ជនេតីតិ បសាទជននំ, តស្មិំ។ ឯត្តាវតា វិនយវិនិច្ឆយកថាយ បវត្តិតទេសំ ទស្សេតិ, ‘‘វសតា មយា’’តិ កត្តារំ។
Ambuṃ dadātīti ambudo, sarade ambudo saradambudo, thullanatamahantabhāvasāmaññena saradambudena saṅkāso saradambudasaṅkāso, tasmiṃ. Sammā ussito uggatoti samussito, tasmiṃ. Olokentānaṃ, vasantānañca pasādaṃ cittassa tosaṃ janetīti pasādajananaṃ, tasmiṃ. Ettāvatā vinayavinicchayakathāya pavattitadesaṃ dasseti, ‘‘vasatā mayā’’ti kattāraṃ.
ទេវទត្តចិញ្ចមាណវិកាទីហិ កតាបរាធស្ស, សីតុណ្ហាទិបរិស្សយស្ស ច សហនតោ, សសន្តានគតកិលេសាទីនំ ហននតោ ច សីហោ វិយាតិ សីហោ, ពុទ្ធោ ច សោ សីហោ ចាតិ ពុទ្ធសីហោ។ សេដ្ឋបរិយាយោ វា សីហ-សទ្ទោ, ពុទ្ធសេដ្ឋេនាតិ អត្ថោ។ វុត្តស្សាតិ ទេសិតស្ស។ វិនយស្ស វិនយបិដកស្ស។ វិនិច្ឆយោតិ បាឋាគតោ ចេវ អដ្ឋកថាគតោ ច អាចរិយបរម្បរាភតោ ច វិនិច្ឆយោ។ ពុទ្ធសីហន្តិ ឯវំនាមកំ មហាថេរំ។ សមុទ្ទិស្សាតិ ឧទ្ទិសិត្វា, តេន កតអាយាចនំ បដិច្ចាតិ វុត្តំ ហោតិ។ ឥមិនា ពាហិរនិមិត្តំ ទស្សិតំ។
Devadattaciñcamāṇavikādīhi katāparādhassa, sītuṇhādiparissayassa ca sahanato, sasantānagatakilesādīnaṃ hananato ca sīho viyāti sīho, buddho ca so sīho cāti buddhasīho. Seṭṭhapariyāyo vā sīha-saddo, buddhaseṭṭhenāti attho. Vuttassāti desitassa. Vinayassa vinayapiṭakassa. Vinicchayoti pāṭhāgato ceva aṭṭhakathāgato ca ācariyaparamparābhato ca vinicchayo. Buddhasīhanti evaṃnāmakaṃ mahātheraṃ. Samuddissāti uddisitvā, tena kataāyācanaṃ paṭiccāti vuttaṃ hoti. Iminā bāhiranimittaṃ dassitaṃ.
អយំ វិនិច្ឆយោ មម សទ្ធិវិហារិកំ ពុទ្ធសីហំ សមុទ្ទិស្ស ភិក្ខូនំ ហិតត្ថាយ សមាសតោ វរបាសាទេ វសតា មយា កតោតិ យោជនា។
Ayaṃ vinicchayo mama saddhivihārikaṃ buddhasīhaṃ samuddissa bhikkhūnaṃ hitatthāya samāsato varapāsāde vasatā mayā katoti yojanā.
កិមត្ថាយាតិ អាហ ‘‘វិនយស្សាវពោធត្ថំ, សុខេនេវាចិរេន ចា’’តិ, អនុបាទិសេសេន និព្ពានបរិយន្តានិសំសស្ស វិនយបិដកស្ស បករណស្ស គន្ថវសេន សមាសេត្វា អត្ថវសេន សុដ្ឋុ វិនិច្ឆិតត្តា សុខេន ចេវ អចិរេន ច អវពោធនត្ថន្តិ វុត្តំ ហោតិ។ ភិក្ខូនន្តិ បធាននិទស្សនំ, ឯកសេសនិទ្ទេសោ វា ហេដ្ឋា –
Kimatthāyāti āha ‘‘vinayassāvabodhatthaṃ, sukhenevācirena cā’’ti, anupādisesena nibbānapariyantānisaṃsassa vinayapiṭakassa pakaraṇassa ganthavasena samāsetvā atthavasena suṭṭhu vinicchitattā sukhena ceva acirena ca avabodhanatthanti vuttaṃ hoti. Bhikkhūnanti padhānanidassanaṃ, ekasesaniddeso vā heṭṭhā –
‘‘ភិក្ខូនំ ភិក្ខុនីនញ្ច ហិតត្ថាយ សមាហិតោ។ បវក្ខាមី’’តិ (វិ. វិ. គន្ថារម្ភកថា ២) –
‘‘Bhikkhūnaṃ bhikkhunīnañca hitatthāya samāhito. Pavakkhāmī’’ti (vi. vi. ganthārambhakathā 2) –
អារទ្ធត្តា។ ឥមិនា បយោជនំ ទស្សិតំ។
Āraddhattā. Iminā payojanaṃ dassitaṃ.
៣១៧៩. ឯវំ ទេសកត្តុនិមិត្តបយោជនានិ ទស្សេត្វា កាលនិយមំ ទស្សេតុមាហ ‘‘អច្ចុតា’’តិអាទិ។ វិក្កមនំ វិក្កន្តោ, វិក្កមោតិ អត្ថោ។ អច្ចុតំ កេនចិ អនភិភូតំ, តញ្ច តំ វិក្កន្តញ្ចាតិ អច្ចុតវិក្កន្តំ, អច្ចុតស្ស នារាយនស្ស វិយ អច្ចុតវិក្កន្តំ ឯតស្សាតិ អច្ចុតច្ចុតវិក្កន្តោ។ កោ សោ? រាជា, តស្មិំ។ កលម្ភកុលំ នន្ទយតីតិ កលម្ភកុលនន្ទនោ, តស្មិំ។ ឥមិនា តស្ស កុលវំសោ និទស្សិតោ។ កលម្ភកុលវំសជាតេ អច្ចុតច្ចុតវិក្កន្តនាមេ ចោឡរាជិនិ មហិំ ចោឡរដ្ឋំ សមនុសាសន្តេ សម្មា អនុសាសន្តេ សតិ តស្មិំ ចោឡរាជិនិ រជ្ជំ ការេន្តេ សតិ អយំ វិនិច្ឆយោ មយា អារទ្ធោ ចេវ សមាបិតោ ចាតិ។ ឥមិនា កាលំ និទស្សេតិ។
3179. Evaṃ desakattunimittapayojanāni dassetvā kālaniyamaṃ dassetumāha ‘‘accutā’’tiādi. Vikkamanaṃ vikkanto, vikkamoti attho. Accutaṃ kenaci anabhibhūtaṃ, tañca taṃ vikkantañcāti accutavikkantaṃ, accutassa nārāyanassa viya accutavikkantaṃ etassāti accutaccutavikkanto. Ko so? Rājā, tasmiṃ. Kalambhakulaṃ nandayatīti kalambhakulanandano, tasmiṃ. Iminā tassa kulavaṃso nidassito. Kalambhakulavaṃsajāte accutaccutavikkantanāme coḷarājini mahiṃ coḷaraṭṭhaṃ samanusāsante sammā anusāsante sati tasmiṃ coḷarājini rajjaṃ kārente sati ayaṃ vinicchayo mayā āraddho ceva samāpito cāti. Iminā kālaṃ nidasseti.
៣១៨០. ឥទានិ ឥមំ វិនយវិនិច្ឆយប្បករណំ ករោន្តេន អត្តនោ បុញ្ញសម្បទំ សកលលោកហិតត្ថាយ បរិណាមេន្តោ អាហ ‘‘យថា’’តិអាទិ។ អយំ វិនយវិនិច្ឆយោ អន្តរាយំ វិនា យថា សិទ្ធិំ និប្ផត្តិំ បត្តោ, តថា សត្តានំ ធម្មសំយុតា កុសលនិស្សិតា សង្កប្បា ចិត្តុប្បាទា, អធិប្បេតត្ថា វា សព្ពេ អន្តរាយំ វិនា សិជ្ឈន្តុ និប្បជ្ជន្តូតិ យោជនា។
3180. Idāni imaṃ vinayavinicchayappakaraṇaṃ karontena attano puññasampadaṃ sakalalokahitatthāya pariṇāmento āha ‘‘yathā’’tiādi. Ayaṃ vinayavinicchayo antarāyaṃ vinā yathā siddhiṃ nipphattiṃ patto, tathā sattānaṃ dhammasaṃyutā kusalanissitā saṅkappā cittuppādā, adhippetatthā vā sabbe antarāyaṃ vinā sijjhantu nippajjantūti yojanā.
៣១៨១. តេនេវ បុញ្ញប្ផលភាវេន សកលលោកហិតេកហេតុនោ ភគវតោ សាសនស្ស ចិរដ្ឋិតិមាសីសន្តោ អាហ ‘‘យាវ តិដ្ឋតី’’តិអាទិ។ ‘‘មន្ទារោ’’តិ វុច្ចតិ សីតសិនិទ្ធឯកបព្ពតរាជា។ កំ វុច្ចតិ ឧទកំ, តេន ទារិតោ និគ្គមប្បទេសោ ‘‘កន្ទរោ’’តិ វុច្ចតិ។ សីតសិនិទ្ធវិបុលបុលិនតលេហិ, សន្ទមានសាតសីតលបសន្នសលិលេហិ, កីឡមាននានប្បការមច្ឆគុម្ពេហិ, ឧភយតីរបុប្ផផលបល្លវាលង្កតតរុលតាវនេហិ, កូជមានសុកសាលិកកឱកិលមយូរហំសាទិសកុន្តាភិរុតេហិ, តត្ថ តត្ថ បរិភមន្តភមរាមវជ្ជាហិ ច ចារុ មនុញ្ញា កន្ទរា ឯតស្សាតិ ចារុកន្ទរោ។ កលិ វុច្ចតិ អបរាធោ, តំ សាសតិ ហិំសតិ អបនេតីតិ កលិសាសនំ។ ‘‘កលុសាសន’’ន្តិ វា បាឋោ។ កលុសំ វុច្ចតិ បាបំ, តំ អសតិ វិក្ខិបតិ ទូរមុស្សារយតីតិ កលុសាសនំ, បរិយត្តិបដិបត្តិបដិវេធសង្ខាតំ តិវិធសាសនំ។
3181. Teneva puññapphalabhāvena sakalalokahitekahetuno bhagavato sāsanassa ciraṭṭhitimāsīsanto āha ‘‘yāva tiṭṭhatī’’tiādi. ‘‘Mandāro’’ti vuccati sītasiniddhaekapabbatarājā. Kaṃ vuccati udakaṃ, tena dārito niggamappadeso ‘‘kandaro’’ti vuccati. Sītasiniddhavipulapulinatalehi, sandamānasātasītalapasannasalilehi, kīḷamānanānappakāramacchagumbehi, ubhayatīrapupphaphalapallavālaṅkatatarulatāvanehi, kūjamānasukasālikakaokilamayūrahaṃsādisakuntābhirutehi, tattha tattha paribhamantabhamarāmavajjāhi ca cāru manuññā kandarā etassāti cārukandaro. Kali vuccati aparādho, taṃ sāsati hiṃsati apanetīti kalisāsanaṃ. ‘‘Kalusāsana’’nti vā pāṭho. Kalusaṃ vuccati pāpaṃ, taṃ asati vikkhipati dūramussārayatīti kalusāsanaṃ, pariyattipaṭipattipaṭivedhasaṅkhātaṃ tividhasāsanaṃ.
៣១៨២. ឯវំ ឱកស្ស ទិដ្ឋធម្មិកសម្បរាយិកបរមត្ថហិតសាធកស្ស សាសនស្ស ចិរដ្ឋិតិំ បត្ថេត្វា តេនេវ បុញ្ញកម្មានុភាវេន លោកស្ស ទិដ្ឋធម្មិកត្ថហេតុមាសីសន្តោ អាហ ‘‘កាលេ’’តិអាទិ។ កាលេតិ សស្សសមិទ្ធីនំ អនុរូបេ កាលេ។ សម្មា បវស្សន្តូតិ អវុដ្ឋិអតិវុដ្ឋិទោសរហិតា យថា សស្សាទីនិ សម្បជ្ជន្តិ, តថា វស្សំ វុដ្ឋិធារំ បវស្សន្តូតិ អត្ថោ។ វស្សវលាហកាតិ វស្សវលាហកាធិដ្ឋិតា បជ្ជុន្នទេវបុត្តា។ មហីបាលាតិ រាជានោ។ ធម្មតោតិ ទសរាជធម្មតោ។ សកលំ មហិន្តិ បថវិនិស្សិតសព្ពជនកាយំ។
3182. Evaṃ okassa diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthahitasādhakassa sāsanassa ciraṭṭhitiṃ patthetvā teneva puññakammānubhāvena lokassa diṭṭhadhammikatthahetumāsīsanto āha ‘‘kāle’’tiādi. Kāleti sassasamiddhīnaṃ anurūpe kāle. Sammā pavassantūti avuṭṭhiativuṭṭhidosarahitā yathā sassādīni sampajjanti, tathā vassaṃ vuṭṭhidhāraṃ pavassantūti attho. Vassavalāhakāti vassavalāhakādhiṭṭhitā pajjunnadevaputtā. Mahīpālāti rājāno. Dhammatoti dasarājadhammato. Sakalaṃ mahinti pathavinissitasabbajanakāyaṃ.
៣១៨៣. ឯវំ សព្ពលោកស្ស លោកិយលោកុត្តរសម្បត្តិសាធនត្ថាយ អត្តនោ បុញ្ញបរិណាមំ កត្វា ឥទានិ វិទិតលោកុត្តរសម្បត្តិនិប្ផាទនវសេនេវ បុញ្ញបរិណាមំ ករោន្តោ អាហ ‘‘ឥម’’ន្តិអាទិ។ ឥមិនា អត្តនោ វិរចិតំ បច្ចក្ខំ វិនិច្ឆយមាហ។ សារភូតន្តិ សីលសារាទិតិវិធសិក្ខាសារស្ស បកាសនតោ ហត្ថសារមិវ ភូតំ។ ហិតន្តិ តទត្ថេ បដិបជ្ជន្តានំ អនុបាទិសេសនិព្ពានាវសានស្ស ហិតស្ស អាវហនតោ, សំសារទុក្ខស្ស ច វូបសមនតោ អមតោសធំ វិយ ហិតំ។ អត្ថយុត្តន្តិ ទិដ្ឋធម្មិកសម្បរាយិកបរមត្ថានំ វិនយនាទីហិ យុត្តត្តា អត្ថយុត្តំ។ ករោន្តេនាតិ រចយន្តេន មយា។ យំ បុញ្ញំ បត្តន្តិ ការកំ បុនាតីតិ បុញ្ញំ, បុជ្ជភវផលនិប្ផាទនតោ វា ‘‘បុញ្ញ’’ន្តិ សង្ខំ គតំ យំ កុសលកម្មំ អបរិមេយ្យភវបរិយន្តំ បសុតំ អធិគតំ។ តេន បុញ្ញេន ហេតុភូតេន។ អយំ លោកោតិ អយំ សកលោបិ សត្តលោកោ។ មុនិន្ទប្បយាតន្តិ មុនិន្ទេន សម្មាសម្ពុទ្ធេន សម្បត្តំ។ វីតសោកន្តិ វិគតសោកំ។ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សឧបាយាសាទីហិ វិគតត្តា, តេសំ និក្កមននិមិត្តត្តា ច អបគតសោកាទិសំសារទុក្ខំ។ សិវំ បុរំ និព្ពានបុរំ បាបុណាតុ សច្ឆិករោតុ, កិលេសបរិនិព្ពានេន, អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា ច បរិនិព្ពាតូតិ វុត្តំ ហោតិ។
3183. Evaṃ sabbalokassa lokiyalokuttarasampattisādhanatthāya attano puññapariṇāmaṃ katvā idāni viditalokuttarasampattinipphādanavaseneva puññapariṇāmaṃ karonto āha ‘‘ima’’ntiādi. Iminā attano viracitaṃ paccakkhaṃ vinicchayamāha. Sārabhūtanti sīlasārāditividhasikkhāsārassa pakāsanato hatthasāramiva bhūtaṃ. Hitanti tadatthe paṭipajjantānaṃ anupādisesanibbānāvasānassa hitassa āvahanato, saṃsāradukkhassa ca vūpasamanato amatosadhaṃ viya hitaṃ. Atthayuttanti diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthānaṃ vinayanādīhi yuttattā atthayuttaṃ. Karontenāti racayantena mayā. Yaṃ puññaṃ pattanti kārakaṃ punātīti puññaṃ, pujjabhavaphalanipphādanato vā ‘‘puñña’’nti saṅkhaṃ gataṃ yaṃ kusalakammaṃ aparimeyyabhavapariyantaṃ pasutaṃ adhigataṃ. Tena puññena hetubhūtena. Ayaṃ lokoti ayaṃ sakalopi sattaloko. Munindappayātanti munindena sammāsambuddhena sampattaṃ. Vītasokanti vigatasokaṃ. Sokaparidevadukkhadomanassaupāyāsādīhi vigatattā, tesaṃ nikkamananimittattā ca apagatasokādisaṃsāradukkhaṃ. Sivaṃ puraṃ nibbānapuraṃ pāpuṇātu sacchikarotu, kilesaparinibbānena, anupādisesāya nibbānadhātuyā ca parinibbātūti vuttaṃ hoti.
ឥតិ តម្ពបណ្ណិយេនាតិអាទិ បករណការកស្ស បភវសុទ្ធិពាហុសច្ចាទិគុណមុខេន បករណេ គារវំ ជនេតុកាមេន ឯតស្ស សិស្សេន ឋបិតំ វាក្យំ។
Iti tambapaṇṇiyenātiādi pakaraṇakārakassa pabhavasuddhibāhusaccādiguṇamukhena pakaraṇe gāravaṃ janetukāmena etassa sissena ṭhapitaṃ vākyaṃ.
តត្ថ តម្ពបណ្ណិយេនាតិ តម្ពបណ្ណិម្ហិ ជាតោ, តត្ថ វិទិតោ, តតោ អាគតោតិ វា តម្ពបណ្ណិយោ, តេន។ ព្យាករណមវេច្ច អធីតវាតិ វេយ្យាករណោ, បរមោ ច ឧត្តមោ ច សោ វេយ្យាករណោ ចាតិ បរមវេយ្យាករណោ, តេន។ តីណិ បិដកានិ សមាហដានិ, តិណ្ណំ បិដកានំ សមាហារោ វា តិបិដកំ, នីយន្តិ ពុជ្ឈីយន្តិ សេយ្យត្ថិកេហីតិ នយា, នយន្តិ វា ឯតេហិ លោកិយលោកុត្តរសម្បត្តិំ វិសេសេនាតិ នយា, បាឡិនយអត្ថនយឯកត្តនយាទយោវ, តិបិដកេ អាគតា នយា តិបិដកនយា, វិធានំ បសាសនំ, បវត្តនំ វា វិធិ, តិបិដកនយានំ វិធិ តិបិដកនយវិធិ, តិបិដកនយវិធិម្ហិ កុសលោ តិបិដកនយវិធិកុសលោ, តេន។
Tattha tambapaṇṇiyenāti tambapaṇṇimhi jāto, tattha vidito, tato āgatoti vā tambapaṇṇiyo, tena. Byākaraṇamavecca adhītavāti veyyākaraṇo, paramo ca uttamo ca so veyyākaraṇo cāti paramaveyyākaraṇo, tena. Tīṇi piṭakāni samāhaṭāni, tiṇṇaṃ piṭakānaṃ samāhāro vā tipiṭakaṃ, nīyanti bujjhīyanti seyyatthikehīti nayā, nayanti vā etehi lokiyalokuttarasampattiṃ visesenāti nayā, pāḷinayaatthanayaekattanayādayova, tipiṭake āgatā nayā tipiṭakanayā, vidhānaṃ pasāsanaṃ, pavattanaṃ vā vidhi, tipiṭakanayānaṃ vidhi tipiṭakanayavidhi, tipiṭakanayavidhimhi kusalo tipiṭakanayavidhikusalo, tena.
បរមា ច តេ កវិជនា ចាតិ បរមកវិជនា, បរមកវិជនានំ ហទយានិ បរមកវិជនហទយានិ, បទុមានំ វនានិ បទុមវនានិ, បរមកវិជនហទយានិ ច តានិ បទុមវនានិ ចាតិ បរមកវិជនហទយបទុមវនានិ, តេសំ វិកសនំ ពោធំ សូរិយោ វិយ ករោតីតិ បរមកវិជនហទយបទុមវនវិកសនករោ, តេន។ កវី ច តេ វរា ចាតិ កវិវរា, កវីនំ វរាតិ វា កវិវរា, កវិវរានំ វសភោ ឧត្តមោ កវិវរវសភោ, តេន, កវិរាជរាជេនាតិ អត្ថោ។
Paramā ca te kavijanā cāti paramakavijanā, paramakavijanānaṃ hadayāni paramakavijanahadayāni, padumānaṃ vanāni padumavanāni, paramakavijanahadayāni ca tāni padumavanāni cāti paramakavijanahadayapadumavanāni, tesaṃ vikasanaṃ bodhaṃ sūriyo viya karotīti paramakavijanahadayapadumavanavikasanakaro, tena. Kavī ca te varā cāti kavivarā, kavīnaṃ varāti vā kavivarā, kavivarānaṃ vasabho uttamo kavivaravasabho, tena, kavirājarājenāti attho.
បរមា ច សា រតិ ចាតិ បរមរតិ, បរមរតិំ ករោន្តីតិ បរមរតិករានិ, វរានិ ច តានិ មធុរានិ ចាតិ វរមធុរានិ, វរមធុរានិ ច តានិ វចនានិ ចាតិ វរមធុរវចនានិ, បរមរតិករានិ ច តានិ វរមធុរវចនានិ ចាតិ បរមរតិករវរមធុរវចនានិ, ឧគ្គិរណំ កថនំ ឧគ្គារោ, បរមរតិករវរមធុរវចនានំ ឧគ្គារោ ឯតស្សាតិ បរម…បេ.… វចនុគ្គារោ, តេន។ ឧរគបុរំ បរមបវេណិគាមោ អស្ស និវាសោតិ ឧរគបុរោ, តេន។ ពុទ្ធទត្តេនាតិ ឯវំនាមកេន ថេរេន, អាចរិយពុទ្ធទត្តត្ថេរេនាតិ អត្ថោ។ អយំ វិនយវិនិច្ឆយោ រចិតោតិ សម្ពន្ធោ។
Paramā ca sā rati cāti paramarati, paramaratiṃ karontīti paramaratikarāni, varāni ca tāni madhurāni cāti varamadhurāni, varamadhurāni ca tāni vacanāni cāti varamadhuravacanāni, paramaratikarāni ca tāni varamadhuravacanāni cāti paramaratikaravaramadhuravacanāni, uggiraṇaṃ kathanaṃ uggāro, paramaratikaravaramadhuravacanānaṃ uggāro etassāti parama…pe… vacanuggāro, tena. Uragapuraṃ paramapaveṇigāmo assa nivāsoti uragapuro, tena. Buddhadattenāti evaṃnāmakena therena, ācariyabuddhadattattherenāti attho. Ayaṃ vinayavinicchayo racitoti sambandho.
និដ្ឋិតា ចាយំ វិនយត្ថសារសន្ទីបនី នាម
Niṭṭhitā cāyaṃ vinayatthasārasandīpanī nāma
វិនយវិនិច្ឆយវណ្ណនា។
Vinayavinicchayavaṇṇanā.
វិនយវិនិច្ឆយ-ដីកា សមត្តា។
Vinayavinicchaya-ṭīkā samattā.
