Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / জাতক-অট্ঠকথা • Jātaka-aṭṭhakathā

৮. অট্ঠকনিপাতো

8. Aṭṭhakanipāto

[৪১৭] ১. কচ্চানিজাতকৰণ্ণনা

[417] 1. Kaccānijātakavaṇṇanā

ওদাতৰত্থা সুচি অল্লকেসাতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অঞ্ঞতরং মাতুপোসকং উপাসকং আরব্ভ কথেসি। সো কির সাৰত্থিযং কুলদারকো আচারসম্পন্নো পিতরি কালকতে মাতুদেৰতো হুত্ৰা মুখধোৰনদন্তকট্ঠদানন্হাপনপাদধোৰনাদিৰেয্যাৰচ্চকম্মেন চেৰ যাগুভত্তাদীহি চ মাতরং পটিজগ্গি। অথ নং মাতা ‘‘তাত, তৰ অঞ্ঞানিপি ঘরাৰাসকিচ্চানি অত্থি, একং সমজাতিকং কুলকুমারিকং গণ্হাহি, সা মং পোসেস্সতি, ত্ৰম্পি অত্তনো কম্মং করিস্সসী’’তি আহ। ‘‘অম্ম, অহং অত্তনো হিতসুখং অপচ্চাসীসমানো তুম্হে উপট্ঠহামি, কো অঞ্ঞো এৰং উপট্ঠহিস্সতী’’তি? ‘‘কুলৰড্ঢনকম্মং নাম তাত, কাতুং ৰট্টতী’’তি। ‘‘ন ময্হং ঘরাৰাসেন অত্থো, অহং তুম্হে উপট্ঠহিত্ৰা তুম্হাকং ধূমকালে পব্বজিস্সামী’’তি। অথস্স মাতা পুনপ্পুনং যাচিত্ৰাপি মনং অলভমানা তস্স ছন্দং অগ্গহেত্ৰা সমজাতিকং কুলকুমারিকং আনেসি। সো মাতরং অপ্পটিক্খিপিত্ৰা তায সদ্ধিং সংৰাসং কপ্পেসি। সাপি ‘‘ময্হং সামিকো মহন্তেন উস্সাহেন মাতরং উপট্ঠহতি, অহম্পি নং উপট্ঠহিস্সামি, এৰমস্স পিযা ভৰিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা তং সক্কচ্চং উপট্ঠহি। সো ‘‘অযং মে মাতরং সক্কচ্চং উপট্ঠহী’’তি ততো পট্ঠায লদ্ধলদ্ধানি মধুরখাদনীযাদীনি তস্সাযেৰ দেতি। সা অপরভাগে চিন্তেসি ‘‘অযং লদ্ধলদ্ধানি মধুরখাদনীযাদীনি ময্হঞ্ঞেৰ দেতি, অদ্ধা মাতরং নীহরিতুকামো ভৰিস্সতি, নীহরণূপাযমস্সা করিস্সামী’’তি এৰং অযোনিসো উম্মুজ্জিত্ৰা একং দিৰসং আহ – ‘‘সামি, তযি বহি নিক্খমন্তে তৰ মাতা মং অক্কোসতী’’তি। সো তুণ্হী অহোসি।

Odātavatthāsuci allakesāti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ mātuposakaṃ upāsakaṃ ārabbha kathesi. So kira sāvatthiyaṃ kuladārako ācārasampanno pitari kālakate mātudevato hutvā mukhadhovanadantakaṭṭhadānanhāpanapādadhovanādiveyyāvaccakammena ceva yāgubhattādīhi ca mātaraṃ paṭijaggi. Atha naṃ mātā ‘‘tāta, tava aññānipi gharāvāsakiccāni atthi, ekaṃ samajātikaṃ kulakumārikaṃ gaṇhāhi, sā maṃ posessati, tvampi attano kammaṃ karissasī’’ti āha. ‘‘Amma, ahaṃ attano hitasukhaṃ apaccāsīsamāno tumhe upaṭṭhahāmi, ko añño evaṃ upaṭṭhahissatī’’ti? ‘‘Kulavaḍḍhanakammaṃ nāma tāta, kātuṃ vaṭṭatī’’ti. ‘‘Na mayhaṃ gharāvāsena attho, ahaṃ tumhe upaṭṭhahitvā tumhākaṃ dhūmakāle pabbajissāmī’’ti. Athassa mātā punappunaṃ yācitvāpi manaṃ alabhamānā tassa chandaṃ aggahetvā samajātikaṃ kulakumārikaṃ ānesi. So mātaraṃ appaṭikkhipitvā tāya saddhiṃ saṃvāsaṃ kappesi. Sāpi ‘‘mayhaṃ sāmiko mahantena ussāhena mātaraṃ upaṭṭhahati, ahampi naṃ upaṭṭhahissāmi, evamassa piyā bhavissāmī’’ti cintetvā taṃ sakkaccaṃ upaṭṭhahi. So ‘‘ayaṃ me mātaraṃ sakkaccaṃ upaṭṭhahī’’ti tato paṭṭhāya laddhaladdhāni madhurakhādanīyādīni tassāyeva deti. Sā aparabhāge cintesi ‘‘ayaṃ laddhaladdhāni madhurakhādanīyādīni mayhaññeva deti, addhā mātaraṃ nīharitukāmo bhavissati, nīharaṇūpāyamassā karissāmī’’ti evaṃ ayoniso ummujjitvā ekaṃ divasaṃ āha – ‘‘sāmi, tayi bahi nikkhamante tava mātā maṃ akkosatī’’ti. So tuṇhī ahosi.

সা চিন্তেসি – ‘‘ইমং মহল্লিকং উজ্ঝাপেত্ৰা পুত্তস্স পটিকূলং কারেস্সামী’’তি। ততো পট্ঠায যাগুং দদমানা অচ্চুণ্হং ৰা অতিসীতলং ৰা অতিলোণং ৰা অলোণং ৰা দেতি। ‘‘অম্ম, অচ্চুণ্হা’’তি ৰা ‘‘অতিলোণা’’তি ৰা ৰুত্তে পূরেত্ৰা সীতোদকং পক্খিপতি। পুন ‘‘অতিসীতলা , অলোণাযেৰা’’তি ৰুত্তে ‘‘ইদানেৰ ‘অচ্চুণ্হা, অতিলোণা’তি ৰত্ৰা পুন ‘অতিসীতলা, অলোণা’তি ৰদসি, কা তং তোসেতুং সক্খিস্সতী’’তি মহাসদ্দং করোতি। ন্হানোদকম্পি অচ্চুণ্হং কত্ৰা পিট্ঠিযং আসিঞ্চতি। ‘‘অম্ম, পিট্ঠি মে দহতী’’তি চ ৰুত্তে পুন পূরেত্ৰা সীতোদকং পক্খিপতি। ‘‘অতিসীতং, অম্মা’’তি ৰুত্তে ‘‘ইদানেৰ ‘অচ্চুণ্হ’ন্তি ৰত্ৰা পুন ‘অতিসীত’ন্তি ৰদতি, কা এতিস্সা অৰমানং সহিতুং সক্খিস্সতী’’তি পটিৰিস্সকানং কথেসি। ‘‘অম্ম, মঞ্চকে মে বহূ মঙ্গুলা’’তি চ ৰুত্তা মঞ্চকং নীহরিত্ৰা তস্স উপরি অত্তনো মঞ্চকং পোথেত্ৰা ‘‘পোথিতো মে’’তি অতিহরিত্ৰা পঞ্ঞপেতি। মহাউপাসিকা দিগুণেহি মঙ্গুলেহি খজ্জমানা সব্বরত্তিং নিসিন্নাৰ ৰীতিনামেত্ৰা ‘‘অম্ম, সব্বরত্তিং মঙ্গুলেহি খাদিতাম্হী’’তি ৰদতি। ইতরা ‘‘হিয্যো তে মঞ্চকো পোথিতো, কা ইমিস্সা কিচ্চং নিত্থরিতুং সক্কোতী’’তি পটিৰত্ৰা ‘‘ইদানি নং পুত্তেন উজ্ঝাপেস্সামী’’তি তত্থ তত্থ খেল়সিঙ্ঘাণিকাদীনি ৰিপ্পকিরিত্ৰা ‘‘কা ইমং সকলগেহং অসুচিং করোতী’’তি ৰুত্তে ‘‘মাতা তে এৰরূপং করোতি, ‘মা করী’তি ৰুচ্চমানা কলহং করোতি, অহং এৰরূপায কাল়কণ্ণিযা সদ্ধিং একগেহে ৰসিতুং ন সক্কোমি, এতং ৰা ঘরে ৰসাপেহি, মং ৰা’’তি আহ।

Sā cintesi – ‘‘imaṃ mahallikaṃ ujjhāpetvā puttassa paṭikūlaṃ kāressāmī’’ti. Tato paṭṭhāya yāguṃ dadamānā accuṇhaṃ vā atisītalaṃ vā atiloṇaṃ vā aloṇaṃ vā deti. ‘‘Amma, accuṇhā’’ti vā ‘‘atiloṇā’’ti vā vutte pūretvā sītodakaṃ pakkhipati. Puna ‘‘atisītalā , aloṇāyevā’’ti vutte ‘‘idāneva ‘accuṇhā, atiloṇā’ti vatvā puna ‘atisītalā, aloṇā’ti vadasi, kā taṃ tosetuṃ sakkhissatī’’ti mahāsaddaṃ karoti. Nhānodakampi accuṇhaṃ katvā piṭṭhiyaṃ āsiñcati. ‘‘Amma, piṭṭhi me dahatī’’ti ca vutte puna pūretvā sītodakaṃ pakkhipati. ‘‘Atisītaṃ, ammā’’ti vutte ‘‘idāneva ‘accuṇha’nti vatvā puna ‘atisīta’nti vadati, kā etissā avamānaṃ sahituṃ sakkhissatī’’ti paṭivissakānaṃ kathesi. ‘‘Amma, mañcake me bahū maṅgulā’’ti ca vuttā mañcakaṃ nīharitvā tassa upari attano mañcakaṃ pothetvā ‘‘pothito me’’ti atiharitvā paññapeti. Mahāupāsikā diguṇehi maṅgulehi khajjamānā sabbarattiṃ nisinnāva vītināmetvā ‘‘amma, sabbarattiṃ maṅgulehi khāditāmhī’’ti vadati. Itarā ‘‘hiyyo te mañcako pothito, kā imissā kiccaṃ nittharituṃ sakkotī’’ti paṭivatvā ‘‘idāni naṃ puttena ujjhāpessāmī’’ti tattha tattha kheḷasiṅghāṇikādīni vippakiritvā ‘‘kā imaṃ sakalagehaṃ asuciṃ karotī’’ti vutte ‘‘mātā te evarūpaṃ karoti, ‘mā karī’ti vuccamānā kalahaṃ karoti, ahaṃ evarūpāya kāḷakaṇṇiyā saddhiṃ ekagehe vasituṃ na sakkomi, etaṃ vā ghare vasāpehi, maṃ vā’’ti āha.

সো তস্সা ৰচনং সুত্ৰা ‘‘ভদ্দে, ত্ৰং তরুণা যত্থ কত্থচি গন্ত্ৰা জীৰিতুং সক্কা, মাতা পন মে জরাদুব্বলা, অহমেৰস্সা পটিসরণং, ত্ৰং নিক্খমিত্ৰা অত্তনো কুলগেহং গচ্ছাহী’’তি আহ। সা তস্স ৰচনং সুত্ৰা ভীতা চিন্তেসি ‘‘ন সক্কা ইমং মাতু অন্তরে ভিন্দিতুং, একংসেনস্স মাতা পিযা, সচে পনাহং কুলঘরং গমিস্সং, ৰিধৰৰাসং ৰসন্তী দুক্খিতা ভৰিস্সামি, পুরিমনযেনেৰ সস্সুং আরাধেত্ৰা পটিজগ্গিস্সামী’’তি । সা ততো পট্ঠায পুরিমসদিসমেৰ তং পটিজগ্গি। অথেকদিৰসং সো উপোসকো ধম্মস্সৰনত্থায জেতৰনং গন্ত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদি। ‘‘কিং, উপাসক, ত্ৰং পুঞ্ঞকম্মেসু ন পমজ্জসি, মাতুউপট্ঠানকম্মং পূরেসী’’তি চ ৰুত্তো ‘‘আম, ভন্তে, সা পন মম মাতা ময্হং অরুচিযাযেৰ একং কুলদারিকং আনেসি, সা ইদঞ্চিদঞ্চ অনাচারকম্মং অকাসী’’তি সব্বং সত্থু আচিক্খিত্ৰা ‘‘ইতি ভগৰা সা ইত্থী নেৰ মং মাতু অন্তরে ভিন্দিতুং সক্খি, ইদানি নং সক্কচ্চং উপট্ঠহতী’’তি আহ। সত্থা তস্স কথং সুত্ৰা ‘‘ইদানি তাৰ ত্ৰং উপাসক, তস্সা ৰচনং ন অকাসি, পুব্বে পনেতিস্সা ৰচনেন তৰ মাতরং নিক্কড্ঢিত্ৰা মং নিস্সায পুন গেহং আনেত্ৰা পটিজগ্গী’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি।

So tassā vacanaṃ sutvā ‘‘bhadde, tvaṃ taruṇā yattha katthaci gantvā jīvituṃ sakkā, mātā pana me jarādubbalā, ahamevassā paṭisaraṇaṃ, tvaṃ nikkhamitvā attano kulagehaṃ gacchāhī’’ti āha. Sā tassa vacanaṃ sutvā bhītā cintesi ‘‘na sakkā imaṃ mātu antare bhindituṃ, ekaṃsenassa mātā piyā, sace panāhaṃ kulagharaṃ gamissaṃ, vidhavavāsaṃ vasantī dukkhitā bhavissāmi, purimanayeneva sassuṃ ārādhetvā paṭijaggissāmī’’ti . Sā tato paṭṭhāya purimasadisameva taṃ paṭijaggi. Athekadivasaṃ so uposako dhammassavanatthāya jetavanaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi. ‘‘Kiṃ, upāsaka, tvaṃ puññakammesu na pamajjasi, mātuupaṭṭhānakammaṃ pūresī’’ti ca vutto ‘‘āma, bhante, sā pana mama mātā mayhaṃ aruciyāyeva ekaṃ kuladārikaṃ ānesi, sā idañcidañca anācārakammaṃ akāsī’’ti sabbaṃ satthu ācikkhitvā ‘‘iti bhagavā sā itthī neva maṃ mātu antare bhindituṃ sakkhi, idāni naṃ sakkaccaṃ upaṭṭhahatī’’ti āha. Satthā tassa kathaṃ sutvā ‘‘idāni tāva tvaṃ upāsaka, tassā vacanaṃ na akāsi, pubbe panetissā vacanena tava mātaraṃ nikkaḍḍhitvā maṃ nissāya puna gehaṃ ānetvā paṭijaggī’’ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে অঞ্ঞতরস্স কুলস্স পুত্তো পিতরি কালকতে মাতুদেৰতো হুত্ৰা ৰুত্তনিযামেনেৰ মাতরং পটিজগ্গীতি সব্বং হেট্ঠা কথিতনযেনেৰ ৰিত্থারেতব্বং । ‘‘অহং এৰরূপায কাল়কণ্ণিযা সদ্ধিং ৰসিতুং ন সক্কোমি, এতং ৰা ঘরে ৰসাপেহি, মং ৰা’’তি ৰুত্তে তস্সা কথং গহেত্ৰা ‘‘মাতুযেৰ মে দোসো’’তি মাতরং আহ ‘‘অম্ম, ত্ৰং নিচ্চং ইমস্মিং ঘরে কলহং করোসি, ইতো নিক্খমিত্ৰা অঞ্ঞস্মিং যথারুচিতে ঠানে ৰসাহী’’তি। সা ‘‘সাধূ’’তি রোদমানা নিক্খমিত্ৰা একং সমিদ্ধকুলং নিস্সায ভতিং কত্ৰা দুক্খেন জীৰিকং কপ্পেসি। সস্সুযা ঘরা নিক্খন্তকালে সুণিসায গব্ভো পতিট্ঠহি। সা ‘‘তায কাল়কণ্ণিযা গেহে ৰসমানায গব্ভম্পি ন পটিলভিং, ইদানি মে গব্ভো লদ্ধো’’তি পতিনো চ পটিৰিস্সকানঞ্চ কথেন্তী ৰিচরতি।

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente aññatarassa kulassa putto pitari kālakate mātudevato hutvā vuttaniyāmeneva mātaraṃ paṭijaggīti sabbaṃ heṭṭhā kathitanayeneva vitthāretabbaṃ . ‘‘Ahaṃ evarūpāya kāḷakaṇṇiyā saddhiṃ vasituṃ na sakkomi, etaṃ vā ghare vasāpehi, maṃ vā’’ti vutte tassā kathaṃ gahetvā ‘‘mātuyeva me doso’’ti mātaraṃ āha ‘‘amma, tvaṃ niccaṃ imasmiṃ ghare kalahaṃ karosi, ito nikkhamitvā aññasmiṃ yathārucite ṭhāne vasāhī’’ti. Sā ‘‘sādhū’’ti rodamānā nikkhamitvā ekaṃ samiddhakulaṃ nissāya bhatiṃ katvā dukkhena jīvikaṃ kappesi. Sassuyā gharā nikkhantakāle suṇisāya gabbho patiṭṭhahi. Sā ‘‘tāya kāḷakaṇṇiyā gehe vasamānāya gabbhampi na paṭilabhiṃ, idāni me gabbho laddho’’ti patino ca paṭivissakānañca kathentī vicarati.

অপরভাগে পুত্তং ৰিজাযিত্ৰা সামিকং আহ ‘‘তৰ মাতরি গেহে ৰসমানায পুত্তং ন লভিং, ইদানি মে লদ্ধো, ইমিনাপি কারণেন তস্সা কাল়কণ্ণিভাৰং জানাহী’’তি। ইতরা ‘‘মম কির নিক্কড্ঢিতকালে পুত্তং লভী’’তি সুত্ৰা চিন্তেসি ‘‘অদ্ধা ইমস্মিং লোকে ধম্মো মতো ভৰিস্সতি, সচে হি ধম্মো মতো ন ভৰেয্য, মাতরং পোথেত্ৰা নিক্কড্ঢন্তা পুত্তং ন লভেয্যুং, সুখং ন জীৰেয্যুং, ধম্মস্স মতকভত্তং দস্সামী’’তি। সা একদিৰসং তিলপিট্ঠঞ্চ তণ্ডুলঞ্চ পচনথালিঞ্চ দব্বিঞ্চ আদায আমকসুসানং গন্ত্ৰা তীহি মনুস্সসীসেহি উদ্ধনং কত্ৰা অগ্গিং জালেত্ৰা উদকং ওরুয্হ সসীসং ন্হত্ৰা সাটকং নিৰাসেত্ৰা মুখং ৰিক্খালেত্ৰা উদ্ধনট্ঠানং গন্ত্ৰা কেসে মোচেত্ৰা তণ্ডুলে ধোৰিতুং আরভি। তদা বোধিসত্তো সক্কো দেৰরাজা অহোসি। বোধিসত্তা চ নাম অপ্পমত্তা হোন্তি, সো তস্মিং খণে লোকং ওলোকেন্তো তং দুক্খপ্পত্তং ‘‘ধম্মো মতো’’তি সঞ্ঞায ধম্মস্স মতকভত্তং দাতুকামং দিস্ৰা ‘‘অজ্জ ময্হং বলং দস্সেস্সামী’’তি ব্রাহ্মণৰেসেন মহামগ্গং পটিপন্নো ৰিয হুত্ৰা তং দিস্ৰা মগ্গা ওক্কম্ম তস্সা সন্তিকে ঠত্ৰা ‘‘অম্ম, সুসানে আহারং পচন্তা নাম নত্থি, ত্ৰং ইমিনা ইধ পক্কেন তিলোদনেন কিং করিস্সসী’’তি কথং সমুট্ঠাপেন্তো পঠমং গাথমাহ –

Aparabhāge puttaṃ vijāyitvā sāmikaṃ āha ‘‘tava mātari gehe vasamānāya puttaṃ na labhiṃ, idāni me laddho, imināpi kāraṇena tassā kāḷakaṇṇibhāvaṃ jānāhī’’ti. Itarā ‘‘mama kira nikkaḍḍhitakāle puttaṃ labhī’’ti sutvā cintesi ‘‘addhā imasmiṃ loke dhammo mato bhavissati, sace hi dhammo mato na bhaveyya, mātaraṃ pothetvā nikkaḍḍhantā puttaṃ na labheyyuṃ, sukhaṃ na jīveyyuṃ, dhammassa matakabhattaṃ dassāmī’’ti. Sā ekadivasaṃ tilapiṭṭhañca taṇḍulañca pacanathāliñca dabbiñca ādāya āmakasusānaṃ gantvā tīhi manussasīsehi uddhanaṃ katvā aggiṃ jāletvā udakaṃ oruyha sasīsaṃ nhatvā sāṭakaṃ nivāsetvā mukhaṃ vikkhāletvā uddhanaṭṭhānaṃ gantvā kese mocetvā taṇḍule dhovituṃ ārabhi. Tadā bodhisatto sakko devarājā ahosi. Bodhisattā ca nāma appamattā honti, so tasmiṃ khaṇe lokaṃ olokento taṃ dukkhappattaṃ ‘‘dhammo mato’’ti saññāya dhammassa matakabhattaṃ dātukāmaṃ disvā ‘‘ajja mayhaṃ balaṃ dassessāmī’’ti brāhmaṇavesena mahāmaggaṃ paṭipanno viya hutvā taṃ disvā maggā okkamma tassā santike ṭhatvā ‘‘amma, susāne āhāraṃ pacantā nāma natthi, tvaṃ iminā idha pakkena tilodanena kiṃ karissasī’’ti kathaṃ samuṭṭhāpento paṭhamaṃ gāthamāha –

.

1.

‘‘ওদাতৰত্থা সুচি অল্লকেসা, কচ্চানি কিং কুম্ভিমধিস্সযিত্ৰা।

‘‘Odātavatthā suci allakesā, kaccāni kiṃ kumbhimadhissayitvā;

পিট্ঠা তিলা ধোৰসি তণ্ডুলানি, তিলোদনো হেহিতি কিস্সহেতূ’’তি॥

Piṭṭhā tilā dhovasi taṇḍulāni, tilodano hehiti kissahetū’’ti.

তত্থ কচ্চানীতি তং গোত্তেন আলপতি। কুম্ভিমধিস্সযিত্ৰাতি পচনথালিকং মনুস্সসীসুদ্ধনং আরোপেত্ৰা। হেহিতীতি অযং তিলোদনো কিস্স হেতু ভৰিস্সতি, কিং অত্তনা ভুঞ্জিস্সসি, উদাহু অঞ্ঞং কারণমত্থীতি।

Tattha kaccānīti taṃ gottena ālapati. Kumbhimadhissayitvāti pacanathālikaṃ manussasīsuddhanaṃ āropetvā. Hehitīti ayaṃ tilodano kissa hetu bhavissati, kiṃ attanā bhuñjissasi, udāhu aññaṃ kāraṇamatthīti.

অথস্স সা আচিক্খন্তী দুতিযং গাথমাহ –

Athassa sā ācikkhantī dutiyaṃ gāthamāha –

.

2.

‘‘ন খো অযং ব্রাহ্মণ ভোজনত্থা, তিলোদনো হেহিতি সাধুপক্কো।

‘‘Na kho ayaṃ brāhmaṇa bhojanatthā, tilodano hehiti sādhupakko;

ধম্মো মতো তস্স পহুত্তমজ্জ, অহং করিস্সামি সুসানমজ্ঝে’’তি॥

Dhammo mato tassa pahuttamajja, ahaṃ karissāmi susānamajjhe’’ti.

তত্থ ধম্মোতি জেট্ঠাপচাযনধম্মো চেৰ তিৰিধসুচরিতধম্মো চ। তস্স পহুত্তমজ্জাতি তস্সাহং ধম্মস্স ইদং মতকভত্তং করিস্সামীতি অত্থো।

Tattha dhammoti jeṭṭhāpacāyanadhammo ceva tividhasucaritadhammo ca. Tassa pahuttamajjāti tassāhaṃ dhammassa idaṃ matakabhattaṃ karissāmīti attho.

ততো সক্কো ততিযং গাথমাহ –

Tato sakko tatiyaṃ gāthamāha –

.

3.

‘‘অনুৰিচ্চ কচ্চানি করোহি কিচ্চং, ধম্মো মতো কো নু তৰেৰ সংসি।

‘‘Anuvicca kaccāni karohi kiccaṃ, dhammo mato ko nu taveva saṃsi;

সহস্সনেত্তো অতুলানুভাৰো, ন মিয্যতী ধম্মৰরো কদাচী’’তি॥

Sahassanetto atulānubhāvo, na miyyatī dhammavaro kadācī’’ti.

তত্থ অনুৰিচ্চাতি উপপরিক্খিত্ৰা জানিত্ৰা। কো নু তৰেৰ সংসীতি কো নু তৰ এৰং আচিক্খি। সহস্সনেত্তোতি অত্তানং ধম্মৰরং উত্তমধম্মং কত্ৰা দস্সেন্তো এৰমাহ।

Tattha anuviccāti upaparikkhitvā jānitvā. Ko nu taveva saṃsīti ko nu tava evaṃ ācikkhi. Sahassanettoti attānaṃ dhammavaraṃ uttamadhammaṃ katvā dassento evamāha.

তং ৰচনং সুত্ৰা ইতরা দ্ৰে গাথা অভাসি –

Taṃ vacanaṃ sutvā itarā dve gāthā abhāsi –

.

4.

‘‘দল়্হপ্পমাণং মম এত্থ ব্রহ্মে, ধম্মো মতো নত্থি মমেত্থ কঙ্খা।

‘‘Daḷhappamāṇaṃ mama ettha brahme, dhammo mato natthi mamettha kaṅkhā;

যে যেৰ দানি পাপা ভৰন্তি, তে তেৰ দানি সুখিতা ভৰন্তি॥

Ye yeva dāni pāpā bhavanti, te teva dāni sukhitā bhavanti.

.

5.

‘‘সুণিসা হি ময্হং ৰঞ্ঝা অহোসি, সা মং ৰধিত্ৰান ৰিজাযি পুত্তং।

‘‘Suṇisā hi mayhaṃ vañjhā ahosi, sā maṃ vadhitvāna vijāyi puttaṃ;

সা দানি সব্বস্স কুলস্স ইস্সরা, অহং পনম্হি অপৰিদ্ধা একিকা’’তি॥

Sā dāni sabbassa kulassa issarā, ahaṃ panamhi apaviddhā ekikā’’ti.

তত্থ দল়্হপ্পমাণন্তি দল়্হং থিরং নিস্সংসযং ব্রাহ্মণ এত্থ মম পমাণন্তি ৰদতি। যে যেতি তস্স মতভাৰে কারণং দস্সেন্তী এৰমাহ। ৰধিত্ৰানাতি পোথেত্ৰা নিক্কড্ঢিত্ৰা। অপৰিদ্ধাতি ছড্ডিতা অনাথা হুত্ৰা একিকা ৰসামি।

Tattha daḷhappamāṇanti daḷhaṃ thiraṃ nissaṃsayaṃ brāhmaṇa ettha mama pamāṇanti vadati. Ye yeti tassa matabhāve kāraṇaṃ dassentī evamāha. Vadhitvānāti pothetvā nikkaḍḍhitvā. Apaviddhāti chaḍḍitā anāthā hutvā ekikā vasāmi.

ততো সক্কো ছট্ঠং গাথমাহ –

Tato sakko chaṭṭhaṃ gāthamāha –

.

6.

‘‘জীৰামি ৰোহং ন মতোহমস্মি, তৰেৰ অত্থায ইধাগতোস্মি।

‘‘Jīvāmi vohaṃ na matohamasmi, taveva atthāya idhāgatosmi;

যা তং ৰধিত্ৰান ৰিজাযি পুত্তং, সহাৰ পুত্তেন করোমি ভস্ম’’ন্তি॥

Yā taṃ vadhitvāna vijāyi puttaṃ, sahāva puttena karomi bhasma’’nti.

তত্থ ৰোতি নিপাতমত্তং।

Tattha voti nipātamattaṃ.

ইতরা তং সুত্ৰা ‘‘ধী অহং কিং কথেসিং, মম নত্তু অমরণকারণং করিস্সামী’’তি সত্তমং গাথমাহ –

Itarā taṃ sutvā ‘‘dhī ahaṃ kiṃ kathesiṃ, mama nattu amaraṇakāraṇaṃ karissāmī’’ti sattamaṃ gāthamāha –

.

7.

‘‘এৰঞ্চ তে রুচ্চতি দেৰরাজ, মমেৰ অত্থায ইধাগতোসি।

‘‘Evañca te ruccati devarāja, mameva atthāya idhāgatosi;

অহঞ্চ পুত্তো সুণিসা চ নত্তা, সম্মোদমানা ঘরমাৰসেমা’’তি॥

Ahañca putto suṇisā ca nattā, sammodamānā gharamāvasemā’’ti.

অথস্সা সক্কো অট্ঠমং গাথমাহ –

Athassā sakko aṭṭhamaṃ gāthamāha –

.

8.

‘‘এৰঞ্চ তে রুচ্চতি কাতিযানি, হতাপি সন্তা ন জহাসি ধম্মং।

‘‘Evañca te ruccati kātiyāni, hatāpi santā na jahāsi dhammaṃ;

তুৰঞ্চ পুত্তো সুণিসা চ নত্তা, সম্মোদমানা ঘরমাৰসেথা’’তি॥

Tuvañca putto suṇisā ca nattā, sammodamānā gharamāvasethā’’ti.

তত্থ হতাপি সন্তাতি যদি ত্ৰং পোথিতাপি নিক্কড্ঢিতাপি সমানা তৰ দারকেসু মেত্তধম্মং ন জহাসি, এৰং সন্তে যথা ত্ৰং ইচ্ছসি, তথা হোতু, অহং তে ইমস্মিং গুণে পসন্নোতি।

Tattha hatāpi santāti yadi tvaṃ pothitāpi nikkaḍḍhitāpi samānā tava dārakesu mettadhammaṃ na jahāsi, evaṃ sante yathā tvaṃ icchasi, tathā hotu, ahaṃ te imasmiṃ guṇe pasannoti.

এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা অলঙ্কতপটিযত্তো সক্কো অত্তনো আনুভাৰেন আকাসে ঠত্ৰা ‘‘কচ্চানি ত্ৰং মা ভাযি, পুত্তো চ তে সুণিসা চ মমানুভাৰেন আগন্ত্ৰা অন্তরামগ্গে তং খমাপেত্ৰা আদায গমিস্সন্তি, অপ্পমত্তা হোহী’’তি ৰত্ৰা অত্তনো ঠানমেৰ গতো। তেপি সক্কানুভাৰেন তস্সা গুণং অনুস্সরিত্ৰা ‘‘কহং নো মাতা’’তি অন্তোগামে মনুস্সে পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সুসানাভিমুখং গতা’’তি সুত্ৰা ‘‘অম্ম, অম্মা’’তি সুসানমগ্গং পটিপজ্জিত্ৰা তং দিস্ৰাৰ পাদেসু পতিত্ৰা ‘‘অম্ম, অম্হাকং দোসং খমাহী’’তি তং খমাপেসুং। সাপি নত্তারং গণ্হি। ইতি তে সম্মোদমানা গেহং গন্ত্ৰা ততো পট্ঠায সমগ্গৰাসং ৰসিংসু।

Evañca pana vatvā alaṅkatapaṭiyatto sakko attano ānubhāvena ākāse ṭhatvā ‘‘kaccāni tvaṃ mā bhāyi, putto ca te suṇisā ca mamānubhāvena āgantvā antarāmagge taṃ khamāpetvā ādāya gamissanti, appamattā hohī’’ti vatvā attano ṭhānameva gato. Tepi sakkānubhāvena tassā guṇaṃ anussaritvā ‘‘kahaṃ no mātā’’ti antogāme manusse pucchitvā ‘‘susānābhimukhaṃ gatā’’ti sutvā ‘‘amma, ammā’’ti susānamaggaṃ paṭipajjitvā taṃ disvāva pādesu patitvā ‘‘amma, amhākaṃ dosaṃ khamāhī’’ti taṃ khamāpesuṃ. Sāpi nattāraṃ gaṇhi. Iti te sammodamānā gehaṃ gantvā tato paṭṭhāya samaggavāsaṃ vasiṃsu.

.

9.

‘‘সা কাতিযানী সুণিসায সদ্ধিং, সম্মোদমানা ঘরমাৰসিত্থ।

‘‘Sā kātiyānī suṇisāya saddhiṃ, sammodamānā gharamāvasittha;

পুত্তো চ নত্তা চ উপট্ঠহিংসু, দেৰানমিন্দেন অধিগ্গহীতা’’তি॥ –

Putto ca nattā ca upaṭṭhahiṃsu, devānamindena adhiggahītā’’ti. –

অযং অভিসম্বুদ্ধগাথা।

Ayaṃ abhisambuddhagāthā.

তত্থ সা কাতিযানীতি ভিক্খৰে, সা কচ্চানগোত্তা। দেৰানমিন্দেন অধিগ্গহীতাতি দেৰিন্দেন সক্কেন অনুগ্গহিতা হুত্ৰা তস্সানুভাৰেন সমগ্গৰাসং ৰসিংসূতি।

Tattha sā kātiyānīti bhikkhave, sā kaccānagottā. Devānamindena adhiggahītāti devindena sakkena anuggahitā hutvā tassānubhāvena samaggavāsaṃ vasiṃsūti.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে সো উপাসকো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি। তদা মাতুপোসকো এতরহি মাতুপোসকো অহোসি , ভরিযাপিস্স তদা ভরিযাযেৰ, সক্কো পন অহমেৰ অহোসিন্তি।

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne so upāsako sotāpattiphale patiṭṭhahi. Tadā mātuposako etarahi mātuposako ahosi , bhariyāpissa tadā bhariyāyeva, sakko pana ahameva ahosinti.

কচ্চানিজাতকৰণ্ণনা পঠমা।

Kaccānijātakavaṇṇanā paṭhamā.







Related texts:



তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / জাতকপাল়ি • Jātakapāḷi / ৪১৭. কচ্চানিজাতকং • 417. Kaccānijātakaṃ


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact