| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā |
គន្ថារម្ភកថាវណ្ណនា
Ganthārambhakathāvaṇṇanā
វិនយសំវណ្ណនារម្ភេ រតនត្តយំ នមស្សិតុកាមោ តស្ស វិសិដ្ឋគុណយោគសន្ទស្សនត្ថំ យោ កប្បកោដីហិបីតិអាទិមាហ។ វិសិដ្ឋគុណយោគេន ហិ វន្ទនារហភាវោ, វន្ទនារហេ ច កតា វន្ទនា យថាធិប្បេតមត្ថំ សាធេតិ ។ ឯត្ថ ច សំវណ្ណនារម្ភេ រតនត្តយបណាមករណប្បយោជនំ តត្ថ តត្ថ ពហុធា បបញ្ចេន្តិ អាចរិយា, មយំ បន ឥធាធិប្បេតមេវ បយោជនំ ទស្សយិស្សាម។ តស្មា សំវណ្ណនារម្ភេ រតនត្តយបណាមករណំ យថាបដិញ្ញាតសំវណ្ណនាយ អនន្តរាយេន បរិសមាបនត្ថន្តិ វេទិតព្ពំ។ តថា ហិ វុត្តំ ‘‘តស្សានុភាវេន ហតន្តរាយោ’’តិ។ រតនត្តយបណាមករណេន ហិ រាគាទិទោសវិគមតោ បញ្ញាទិគុណបាដវតោ អាយុអាទិវឌ្ឍនតោ បុញ្ញាតិសយភាវាទិតោ ច ហោតេវ យថាបដិញ្ញាតសំវណ្ណនាយ អនន្តរាយេន បរិសមាបនំ។
Vinayasaṃvaṇṇanārambhe ratanattayaṃ namassitukāmo tassa visiṭṭhaguṇayogasandassanatthaṃ yo kappakoṭīhipītiādimāha. Visiṭṭhaguṇayogena hi vandanārahabhāvo, vandanārahe ca katā vandanā yathādhippetamatthaṃ sādheti . Ettha ca saṃvaṇṇanārambhe ratanattayapaṇāmakaraṇappayojanaṃ tattha tattha bahudhā papañcenti ācariyā, mayaṃ pana idhādhippetameva payojanaṃ dassayissāma. Tasmā saṃvaṇṇanārambhe ratanattayapaṇāmakaraṇaṃ yathāpaṭiññātasaṃvaṇṇanāya anantarāyena parisamāpanatthanti veditabbaṃ. Tathā hi vuttaṃ ‘‘tassānubhāvena hatantarāyo’’ti. Ratanattayapaṇāmakaraṇena hi rāgādidosavigamato paññādiguṇapāṭavato āyuādivaḍḍhanato puññātisayabhāvādito ca hoteva yathāpaṭiññātasaṃvaṇṇanāya anantarāyena parisamāpanaṃ.
តត្ថ បឋមំ តាវ ភគវតោ វន្ទនំ កត្តុកាមោ ‘‘យោ កប្បកោដីហិបិ…បេ.… តស្សា’’តិ អាហ។ ឥមិស្សា បន វិនយទេសនាយ ករុណាប្បធានញាណសមុដ្ឋិតតាយ ករុណាប្បធានមេវ ថោមនំ អារទ្ធំ។ ឯសា ហិ អាចរិយស្ស បកតិ, យទិទំ អារម្ភានុរូបថោមនា។ ករុណាគ្គហណេន ចេត្ថ អបរិមេយ្យប្បភាវា សព្ពេបិ ពុទ្ធគុណា នយតោ សង្គហិតាតិ ទដ្ឋព្ពា តំមូលកត្តា សេសពុទ្ធគុណានំ។ តត្ថ យោតិ ឥមស្ស អនិយមវចនស្ស នាថោតិ ឥមិនា សម្ពន្ធោ។ កប្បកោដីហិបិ អប្បមេយ្យំ កាលន្តិ កប្បកោដិគណនាវសេនបិ ‘‘ឯត្តកា កប្បកោដិយោ’’តិ បមេតុំ អសក្កុណេយ្យំ កាលំ។ អបិ-សទ្ទេន បគេវ វស្សគណនាយាតិ ទស្សេតិ។ អប្បមេយ្យំ កាលន្តិ ច អច្ចន្តសំយោគេ ឧបយោគវចនំ, តេន កប្បកោដិគណនាវសេន បរិច្ឆិន្ទិតុមសក្កុណេយ្យមបិ, អសង្ខ្យេយ្យវសេន បន បរិច្ឆិន្ទិតព្ពតោ សលក្ខំ ចតុរសង្ខ្យេយ្យកប្បកាលំ អច្ចន្តមេវ និរន្តរំ បញ្ចមហាបអច្ចាគាទិអតិទុក្ករានិ ករោន្តោ ខេទំ កាយិកំ បរិស្សមំ បត្តោតិ ទស្សេតិ។
Tattha paṭhamaṃ tāva bhagavato vandanaṃ kattukāmo ‘‘yo kappakoṭīhipi…pe… tassā’’ti āha. Imissā pana vinayadesanāya karuṇāppadhānañāṇasamuṭṭhitatāya karuṇāppadhānameva thomanaṃ āraddhaṃ. Esā hi ācariyassa pakati, yadidaṃ ārambhānurūpathomanā. Karuṇāggahaṇena cettha aparimeyyappabhāvā sabbepi buddhaguṇā nayato saṅgahitāti daṭṭhabbā taṃmūlakattā sesabuddhaguṇānaṃ. Tattha yoti imassa aniyamavacanassa nāthoti iminā sambandho. Kappakoṭīhipi appameyyaṃ kālanti kappakoṭigaṇanāvasenapi ‘‘ettakā kappakoṭiyo’’ti pametuṃ asakkuṇeyyaṃ kālaṃ. Api-saddena pageva vassagaṇanāyāti dasseti. Appameyyaṃ kālanti ca accantasaṃyoge upayogavacanaṃ, tena kappakoṭigaṇanāvasena paricchinditumasakkuṇeyyamapi, asaṅkhyeyyavasena pana paricchinditabbato salakkhaṃ caturasaṅkhyeyyakappakālaṃ accantameva nirantaraṃ pañcamahāpaaccāgādiatidukkarāni karonto khedaṃ kāyikaṃ parissamaṃ pattoti dasseti.
លោកហិតាយាតិ សត្តលោកស្ស ហិតាយ។ នាថតីតិ នាថោ, វេនេយ្យានំ ហិតសុខំ អាសីសតីតិ អត្ថោ។ អថ វា នាថតិ វេនេយ្យគតេ កិលេសេ ឧបតាបេតិ, នាថតិ វា យាចតិ វេនេយ្យេ អត្តនោ ហិតករណេ យាចិត្វាបិ និយោជេតីតិ នាថោ, លោកបដិសរណោ លោកសាមី លោកនាយកោតិ វុត្តំ ហោតិ។ មហាការុណិកស្សាតិ យោ ករុណាយ កម្បិតហទយត្តា លោកហិតត្ថំ អតិទុក្ករកិរិយាយ អនេកប្បការំ តាទិសំ ទុក្ខំ អនុភវិត្វា អាគតោ, តស្ស មហាការុណិកស្សាតិ អត្ថោ។ តត្ថ កិរតីតិ ករុណា, បរទុក្ខំ វិក្ខិបតិ អបនេតីតិ អត្ថោ។ ទុក្ខិតេសុ វា កិរិយតិ បសារិយតីតិ ករុណា។ អថ វា កិណាតីតិ ករុណា, បរទុក្ខេ សតិ ការុណិកំ ហិំសតិ វិពាធេតិ, វិនាសេតិ វា បរស្ស ទុក្ខន្តិ អត្ថោ។ បរទុក្ខេ សតិ សាធូនំ កម្បនំ ហទយខេទំ ករោតីតិ វា ករុណា។ អថ វា កមិតិ សុខំ, តំ រុន្ធតីតិ ករុណា។ ឯសា ហិ បរទុក្ខាបនយនកាមតាលក្ខណា អត្តសុខនិរបេក្ខតាយ ការុណិកានំ សុខំ រុន្ធតិ វិពាធេតិ។ ករុណាយ និយុត្តោ ការុណិកោ, មហន្តោ ការុណិកោ មហាការុណិកោ, តស្ស នមោ អត្ថូតិ បាឋសេសោ។
Lokahitāyāti sattalokassa hitāya. Nāthatīti nātho, veneyyānaṃ hitasukhaṃ āsīsatīti attho. Atha vā nāthati veneyyagate kilese upatāpeti, nāthati vā yācati veneyye attano hitakaraṇe yācitvāpi niyojetīti nātho, lokapaṭisaraṇo lokasāmī lokanāyakoti vuttaṃ hoti. Mahākāruṇikassāti yo karuṇāya kampitahadayattā lokahitatthaṃ atidukkarakiriyāya anekappakāraṃ tādisaṃ dukkhaṃ anubhavitvā āgato, tassa mahākāruṇikassāti attho. Tattha kiratīti karuṇā, paradukkhaṃ vikkhipati apanetīti attho. Dukkhitesu vā kiriyati pasāriyatīti karuṇā. Atha vā kiṇātīti karuṇā, paradukkhe sati kāruṇikaṃ hiṃsati vibādheti, vināseti vā parassa dukkhanti attho. Paradukkhe sati sādhūnaṃ kampanaṃ hadayakhedaṃ karotīti vā karuṇā. Atha vā kamiti sukhaṃ, taṃ rundhatīti karuṇā. Esā hi paradukkhāpanayanakāmatālakkhaṇā attasukhanirapekkhatāya kāruṇikānaṃ sukhaṃ rundhati vibādheti. Karuṇāya niyutto kāruṇiko, mahanto kāruṇiko mahākāruṇiko, tassa namo atthūti pāṭhaseso.
ឯវំ ករុណាមុខេន សង្ខេបតោ សកលសព្ពញ្ញុគុណេហិ ភគវន្តំ ថោមេត្វា ឥទានិ សទ្ធម្មំ ថោមេតុំ អសម្ពុធន្តិអាទិមាហ។ តត្ថ ពុទ្ធនិសេវិតំ យំ អសម្ពុធំ ជីវលោកោ ភវា ភវំ គច្ឆតិ, តស្ស ធម្មវរស្ស នមោតិ សម្ពន្ធោ។ តត្ថ អសម្ពុធន្តិ អសម្ពុជ្ឈន្តោ, យថាសភាវំ អប្បដិវិជ្ឈនតោតិ វុត្តំ ហោតិ។ ហេតុអត្ថោ ហេត្ថ អន្តបច្ចយោ។ យន្តិ អនិយមតោ សបរិយត្តិកោ នវលោកុត្តរធម្មោ កម្មភាវេន និទ្ទិដ្ឋោ។ ពុទ្ធនិសេវិតន្តិ តស្សេវ វិសេសនំ, សម្មាសម្ពុទ្ធេន, បច្ចេកពុទ្ធសាវកពុទ្ធេហិបិ វា គោចរាសេវនភាវនាសេវនាហិ យថារហំ និសេវិតំ, អជហិតន្តិ អត្ថោ។ តត្ថ បរិយត្តិផលនិព្ពានានិ គោចរាសេវនវសេនេវ និសេវិតានិ, មគ្គោ បន ភាវនាសេវនវសេនាបិ បច្ចវេក្ខណញាណាទិវសេន គោចរាសេវនវសេនាបិ និសេវិតោ។ ភវាភវន្តិ ភវតោ ភវំ។ អថ វា ហីនបណីតាទិវសេន ខុទ្ទកំ មហន្តញ្ច ភវន្តិ អត្ថោ។ វុឌ្ឍត្ថោបិ ហិ អ-ការោ ទិស្សតិ អសេក្ខា ធម្មាតិអាទីសុ (ធ. ស. តិកមាតិកា ១១) វិយ។ អថ វា ភវោតិ វុឌ្ឍិ, អភវោតិ ហានិ។ ភវោតិ វា សស្សតទិដ្ឋិ, អភវោតិ ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ ។ វុត្តប្បការោ ភវោ ច អភវោ ច ភវាភវោ, តំ ភវាភវំ។ គច្ឆតីតិ ឧបគច្ឆតិ។ ជីវលោកោតិ សត្តលោកោ។ អវិជ្ជាទិកិលេសជាលវិទ្ធំសិនោតិ ធម្មវិសេសនំ។ តត្ថ ន វិទតិ ធម្មានំ យថាសភាវំ ន វិជានាតីតិ អវិជ្ជា, អញ្ញាណំ។ សា អាទិ យេសំ តណ្ហាទីនំ, តេយេវ កិលិស្សន្តិ ឯតេហិ សត្តាតិ កិលេសា, តេយេវ ច សត្តានំ វិពាធនដ្ឋេន ជាលសទិសាតិ ជាលំ, តំ វិទ្ធំសេតិ សព្ពសោ វិនាសេតិ សីលេនាតិ អវិជ្ជាទិកិលេសជាលវិទ្ធំសី, តស្ស។
Evaṃ karuṇāmukhena saṅkhepato sakalasabbaññuguṇehi bhagavantaṃ thometvā idāni saddhammaṃ thometuṃ asambudhantiādimāha. Tattha buddhanisevitaṃ yaṃ asambudhaṃ jīvaloko bhavā bhavaṃ gacchati, tassa dhammavarassa namoti sambandho. Tattha asambudhanti asambujjhanto, yathāsabhāvaṃ appaṭivijjhanatoti vuttaṃ hoti. Hetuattho hettha antapaccayo. Yanti aniyamato sapariyattiko navalokuttaradhammo kammabhāvena niddiṭṭho. Buddhanisevitanti tasseva visesanaṃ, sammāsambuddhena, paccekabuddhasāvakabuddhehipi vā gocarāsevanabhāvanāsevanāhi yathārahaṃ nisevitaṃ, ajahitanti attho. Tattha pariyattiphalanibbānāni gocarāsevanavaseneva nisevitāni, maggo pana bhāvanāsevanavasenāpi paccavekkhaṇañāṇādivasena gocarāsevanavasenāpi nisevito. Bhavābhavanti bhavato bhavaṃ. Atha vā hīnapaṇītādivasena khuddakaṃ mahantañca bhavanti attho. Vuḍḍhatthopi hi a-kāro dissati asekkhā dhammātiādīsu (dha. sa. tikamātikā 11) viya. Atha vā bhavoti vuḍḍhi, abhavoti hāni. Bhavoti vā sassatadiṭṭhi, abhavoti ucchedadiṭṭhi . Vuttappakāro bhavo ca abhavo ca bhavābhavo, taṃ bhavābhavaṃ. Gacchatīti upagacchati. Jīvalokoti sattaloko. Avijjādikilesajālaviddhaṃsinoti dhammavisesanaṃ. Tattha na vidati dhammānaṃ yathāsabhāvaṃ na vijānātīti avijjā, aññāṇaṃ. Sā ādi yesaṃ taṇhādīnaṃ, teyeva kilissanti etehi sattāti kilesā, teyeva ca sattānaṃ vibādhanaṭṭhena jālasadisāti jālaṃ, taṃ viddhaṃseti sabbaso vināseti sīlenāti avijjādikilesajālaviddhaṃsī, tassa.
ននុ ចេត្ថ សបរិយត្តិកោ នវលោកុត្តរធម្មោ អធិប្បេតោ, តត្ថ ច មគ្គោយេវ កិលេសេ វិទ្ធំសេតិ, នេតរេតិ ចេ? វុច្ចតេ – មគ្គស្សាបិ និព្ពានមាគម្ម កិលេសវិទ្ធំសនតោ និព្ពានម្បិ កិលេសេ វិទ្ធំសេតិ នាម, មគ្គស្ស កិលេសវិទ្ធំសនកិច្ចំ ផលេន និដ្ឋិតន្តិ ផលម្បិ ‘‘កិលេសវិទ្ធំសី’’តិ វុច្ចតិ, បរិយត្តិធម្មោបិ កិលេសវិទ្ធំសនស្ស ឧបនិស្សយបច្ចយត្តា ‘‘កិលេសវិទ្ធំសី’’តិ វត្តុំ អរហតីតិ ន កោចិ ទោសោ។ ធម្មវរស្ស តស្សាតិ បុព្ពេ អនិយមិតស្ស និយាមកវចនំ។ តត្ថ យថានុសិដ្ឋំ បដិបជ្ជមានេ ចតូសុ អបាយេសុ សំសារទុក្ខេ ច អបតមានេ ធារេតីតិ ធម្មោ។ វុត្តប្បការោ ធម្មោ ឯវ អត្តនោ ឧត្តរិតរាភាវេន វរោ បវរោ អនុត្តរោតិ ធម្មវរោ, តស្ស ធម្មវរស្ស នមោ អត្ថូតិ អត្ថោ។
Nanu cettha sapariyattiko navalokuttaradhammo adhippeto, tattha ca maggoyeva kilese viddhaṃseti, netareti ce? Vuccate – maggassāpi nibbānamāgamma kilesaviddhaṃsanato nibbānampi kilese viddhaṃseti nāma, maggassa kilesaviddhaṃsanakiccaṃ phalena niṭṭhitanti phalampi ‘‘kilesaviddhaṃsī’’ti vuccati, pariyattidhammopi kilesaviddhaṃsanassa upanissayapaccayattā ‘‘kilesaviddhaṃsī’’ti vattuṃ arahatīti na koci doso. Dhammavarassa tassāti pubbe aniyamitassa niyāmakavacanaṃ. Tattha yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjamāne catūsu apāyesu saṃsāradukkhe ca apatamāne dhāretīti dhammo. Vuttappakāro dhammo eva attano uttaritarābhāvena varo pavaro anuttaroti dhammavaro, tassa dhammavarassa namo atthūti attho.
ឯវំ សង្ខេបនយេនេវ សព្ពធម្មគុណេហិ សទ្ធម្មំ ថោមេត្វា ឥទានិ អរិយសង្ឃំ ថោមេតុំ គុណេហីតិអាទិមាហ។ តត្ថ គុណេហិ យោ យុត្តោ, តមរិយសង្ឃំ នមាមីតិ សម្ពន្ធោ។ សីលាទយោ គុណា ចេត្ថ លោកិយលោកុត្តរា អធិប្បេតា។ ‘‘វិមុត្តិវិមុត្តិញាណ’’ន្តិ វត្តព្ពេ ឯកទេសសរូបេកសេសនយេន ‘‘វិមុត្តិញាណ’’ន្តិ វុត្តំ, អាទិសទ្ទបរិយាយេន បភុតិសទ្ទេន វា វិមុត្តិគ្គហណំ វេទិតព្ពំ។ តត្ថ វិមុត្តីតិ ផលំ។ វិមុត្តិញាណន្តិ បច្ចវេក្ខណញាណំ។ បភុតិ-សទ្ទេន ឆឡភិញ្ញាចតុបដិសម្ភិទាទយោ គុណា សង្គហិតាតិ ទដ្ឋព្ពា។ កុសលត្ថិកានំ ជនានំ បុញ្ញាតិសយវុឌ្ឍិយា ខេត្តសទិសត្តា ខេត្តន្តិ អាហ ‘‘ខេត្តំ ជនានំ កុសលត្ថិកាន’’ន្តិ។ ខិត្តំ ពីជំ មហប្ផលភាវករណេន តាយតីតិ ហិ ខេត្តំ។ អរិយសង្ឃន្តិ ឯត្ថ អារកត្តា កិលេសេហិ, អនយេ ន ឥរិយនតោ, អយេ ច ឥរិយនតោ, សទេវកេន លោកេន ‘‘សរណ’’ន្តិ អរណីយតោ ឧបគន្តព្ពតោ, ឧបគតានញ្ច តទត្ថសិទ្ធិតោ អរិយា, អដ្ឋ អរិយបុគ្គលា, អរិយានំ សង្ឃោ សមូហោតិ អរិយសង្ឃោ, តំ អរិយសង្ឃំ។
Evaṃ saṅkhepanayeneva sabbadhammaguṇehi saddhammaṃ thometvā idāni ariyasaṅghaṃ thometuṃ guṇehītiādimāha. Tattha guṇehi yo yutto, tamariyasaṅghaṃ namāmīti sambandho. Sīlādayo guṇā cettha lokiyalokuttarā adhippetā. ‘‘Vimuttivimuttiñāṇa’’nti vattabbe ekadesasarūpekasesanayena ‘‘vimuttiñāṇa’’nti vuttaṃ, ādisaddapariyāyena pabhutisaddena vā vimuttiggahaṇaṃ veditabbaṃ. Tattha vimuttīti phalaṃ. Vimuttiñāṇanti paccavekkhaṇañāṇaṃ. Pabhuti-saddena chaḷabhiññācatupaṭisambhidādayo guṇā saṅgahitāti daṭṭhabbā. Kusalatthikānaṃ janānaṃ puññātisayavuḍḍhiyā khettasadisattā khettanti āha ‘‘khettaṃ janānaṃ kusalatthikāna’’nti. Khittaṃ bījaṃ mahapphalabhāvakaraṇena tāyatīti hi khettaṃ. Ariyasaṅghanti ettha ārakattā kilesehi, anaye na iriyanato, aye ca iriyanato, sadevakena lokena ‘‘saraṇa’’nti araṇīyato upagantabbato, upagatānañca tadatthasiddhito ariyā, aṭṭha ariyapuggalā, ariyānaṃ saṅgho samūhoti ariyasaṅgho, taṃ ariyasaṅghaṃ.
ឥទានិ រតនត្តយបណាមជនិតំ កុសលាភិសន្ទំ យថាធិប្បេតេ បយោជនេ និយោជេត្វា អត្តនា សំវណ្ណិយមានស្ស វិនយស្ស សកលសាសនមូលភាវទស្សនមុខេន សំវណ្ណនាករណស្សាបិ សាសនមូលតំ ទស្សេតុំ ឥច្ចេវមិច្ចាទិគាថាទ្វយមាហ។ បុញ្ញាភិសន្ទន្តិ បុញ្ញោឃំ, បុញ្ញប្បវាហំ បុញ្ញរាសិន្តិ អត្ថោ។ តស្សានុភាវេនាតិ តស្ស យថាវុត្តស្ស បុញ្ញប្បវាហស្ស អានុភាវេន ពលេន ហតន្តរាយោ វិនយំ វណ្ណយិស្សន្តិ សម្ពន្ធោ។
Idāni ratanattayapaṇāmajanitaṃ kusalābhisandaṃ yathādhippete payojane niyojetvā attanā saṃvaṇṇiyamānassa vinayassa sakalasāsanamūlabhāvadassanamukhena saṃvaṇṇanākaraṇassāpi sāsanamūlataṃ dassetuṃ iccevamiccādigāthādvayamāha. Puññābhisandanti puññoghaṃ, puññappavāhaṃ puññarāsinti attho. Tassānubhāvenāti tassa yathāvuttassa puññappavāhassa ānubhāvena balena hatantarāyo vinayaṃ vaṇṇayissanti sambandho.
អដ្ឋិតស្ស សុសណ្ឋិតស្ស ភគវតោ សាសនំ យស្មិំ ឋិតេ បតិដ្ឋិតំ ហោតីតិ យោជេតព្ពំ។ តត្ថ យស្មិន្តិ យស្មិំ វិនយបិដកេ។ ឋិតេតិ បាឡិតោ ច អត្ថតោ ច អនូនំ ហុត្វា លជ្ជីបុគ្គលេសុ បវត្តនដ្ឋេន ឋិតេ។ សាសនន្តិ សិក្ខត្តយសង្គហិតំ សាសនំ។ អដ្ឋិតស្សាតិ កាមសុខល្លិកត្តកិលមថានុយោគសង្ខាតេ អន្តទ្វយេ អដ្ឋិតស្ស, ‘‘បរិនិព្ពុតស្សបិ ភគវតោ’’តិបិ វទន្តិ។ សុសណ្ឋិតស្សាតិ អន្តទ្វយវិរហិតាយ មជ្ឈិមាយ បដិបទាយ សុដ្ឋុ ឋិតស្ស។ អមិស្សន្តិ ភាវនបុំសកនិទ្ទេសោ, និកាយន្តរលទ្ធីហិ អសម្មិស្សំ កត្វា អនាកុលំ កត្វា វណ្ណយិស្សន្តិ វុត្តំ ហោតិ។ និស្សាយ បុព្ពាចរិយានុភាវន្តិ បុព្ពាចរិយេហិ សំវណ្ណិតំ អដ្ឋកថំ និស្សាយ, ន អត្តនោ ពលេនាតិ អធិប្បាយោ។
Aṭṭhitassa susaṇṭhitassa bhagavato sāsanaṃ yasmiṃ ṭhite patiṭṭhitaṃ hotīti yojetabbaṃ. Tattha yasminti yasmiṃ vinayapiṭake. Ṭhiteti pāḷito ca atthato ca anūnaṃ hutvā lajjīpuggalesu pavattanaṭṭhena ṭhite. Sāsananti sikkhattayasaṅgahitaṃ sāsanaṃ. Aṭṭhitassāti kāmasukhallikattakilamathānuyogasaṅkhāte antadvaye aṭṭhitassa, ‘‘parinibbutassapi bhagavato’’tipi vadanti. Susaṇṭhitassāti antadvayavirahitāya majjhimāya paṭipadāya suṭṭhu ṭhitassa. Amissanti bhāvanapuṃsakaniddeso, nikāyantaraladdhīhi asammissaṃ katvā anākulaṃ katvā vaṇṇayissanti vuttaṃ hoti. Nissāya pubbācariyānubhāvanti pubbācariyehi saṃvaṇṇitaṃ aṭṭhakathaṃ nissāya, na attano balenāti adhippāyo.
អថ បោរាណដ្ឋកថាសុ វិជ្ជមានាសុ បុន វិនយសំវណ្ណនា កិំបយោជនាតិ? អាហ កាមញ្ចាតិអាទិ។ តត្ថ កាមន្តិ ឯកន្តេន, យថិច្ឆកំ វា, សព្ពសោតិ វុត្តំ ហោតិ, តស្ស សំវណ្ណិតោយំ វិនយោតិ ឥមិនា សម្ពន្ធោ។ បុព្ពាចរិយាសភេហីតិ មហាកស្សបត្ថេរាទយោ បុព្ពាចរិយា ឯវ អកម្បិយដ្ឋេន ឧត្តមដ្ឋេន ច អាសភា, តេហិ បុព្ពាចរិយវរេហីតិ វុត្តំ ហោតិ។ កីទិសា បន តេ បុព្ពាចរិយាតិ? អាហ ញាណម្ពូតិអាទិ។ អគ្គមគ្គញាណសង្ខាតេន អម្ពុនា សលិលេន និទ្ធោតានិ និស្សេសតោ អាយតិំ អនុប្បត្តិធម្មតាបាទនេន ធោតានិ វិសោធិតានិ រាគាទីនិ តីណិ មលានិ កាមាសវាទយោ ច ចត្តារោ អាសវា យេហិ តេ ញាណម្ពុនិទ្ធោតមលាសវា, តេហិ ខីណាសវេហីតិ អត្ថោ។ ខីណាសវភាវេបិ ន ឯតេ សុក្ខវិបស្សកាតិ អាហ ‘‘វិសុទ្ធវិជ្ជាបដិសម្ភិទេហី’’តិ។ តត្ថ វិជ្ជាតិ តិស្សោ វិជ្ជា, អដ្ឋ វិជ្ជា វា។ បដិសម្ភិទាប្បត្តេសុបិ មហាកស្សបត្ថេរាទីនំ ឧច្ចិនិត្វា គហិតតាយ តេសំ សទ្ធម្មសំវណ្ណនេ សាមត្ថិយំ សាតិសយន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សទ្ធម្មសំវណ្ណនកោវិទេហី’’តិ។
Atha porāṇaṭṭhakathāsu vijjamānāsu puna vinayasaṃvaṇṇanā kiṃpayojanāti? Āha kāmañcātiādi. Tattha kāmanti ekantena, yathicchakaṃ vā, sabbasoti vuttaṃ hoti, tassa saṃvaṇṇitoyaṃ vinayoti iminā sambandho. Pubbācariyāsabhehīti mahākassapattherādayo pubbācariyā eva akampiyaṭṭhena uttamaṭṭhena ca āsabhā, tehi pubbācariyavarehīti vuttaṃ hoti. Kīdisā pana te pubbācariyāti? Āha ñāṇambūtiādi. Aggamaggañāṇasaṅkhātena ambunā salilena niddhotāni nissesato āyatiṃ anuppattidhammatāpādanena dhotāni visodhitāni rāgādīni tīṇi malāni kāmāsavādayo ca cattāro āsavā yehi te ñāṇambuniddhotamalāsavā, tehi khīṇāsavehīti attho. Khīṇāsavabhāvepi na ete sukkhavipassakāti āha ‘‘visuddhavijjāpaṭisambhidehī’’ti. Tattha vijjāti tisso vijjā, aṭṭha vijjā vā. Paṭisambhidāppattesupi mahākassapattherādīnaṃ uccinitvā gahitatāya tesaṃ saddhammasaṃvaṇṇane sāmatthiyaṃ sātisayanti dassento āha ‘‘saddhammasaṃvaṇṇanakovidehī’’ti.
កិលេសជាតំ, បរិក្ខារពាហុល្លំ វា សល្លិខតិ តនុំ ករោតីតិ សល្លេខោ, អប្បិច្ឆតាទិគុណសមូហោ, ឥធ បន ខីណាសវាធិការត្តា បរិក្ខារពាហុល្លស្ស សល្លិខនវសេនេវ អត្ថោ គហេតព្ពោ។ សល្លេខេន និព្ពត្តំ សល្លេខិយំ, តស្មិំ សល្លេខិយេ, ធុតង្គបរិហរណាទិសល្លេខបអបត្តិយន្តិ វុត្តំ ហោតិ។ នោសុលភូបមេហីតិ សល្លេខបដិបត្តិយា ‘‘អសុកសទិសា’’តិ នត្ថិ សុលភា ឧបមា ឯតេសន្តិ នោសុលភូបមា, តេហិ។ មហាវិហារស្សាតិ ឥមិនា និកាយន្តរំ បដិក្ខិបតិ ។ វិហារសីសេន ហេត្ថ តត្ថ និវាសីនញ្ចេវ តេហិ សមលទ្ធិកានញ្ច សព្ពេសំ ភិក្ខូនំ គហណំ ទដ្ឋព្ពំ។ តស្មា តេសំ មហាវិហារវាសីនំ ទិដ្ឋិសីលវិសុទ្ធិយា បភវត្តេន សញ្ញាណភូតត្តា ធម្មសង្គាហកា មហាកស្សបត្ថេរាទយោ ‘‘មហាវិហារស្ស ធជូបមា’’តិ វុត្តា, តេហិ អយំ វិនយោ សំវណ្ណិតោ សម្មា អនូនំ កត្វា វណ្ណិតោ។ កថន្តិ អាហ ‘‘ចិត្តេហិ នយេហី’’តិ។ វិចិត្តេហិ នយេហិ សម្ពុទ្ធវរន្វយេហិ សព្ពញ្ញុពុទ្ធវរំ អនុគតេហិ, ភគវតោ អធិប្បាយានុគតេហិ នយេហីតិ វុត្តំ ហោតិ។
Kilesajātaṃ, parikkhārabāhullaṃ vā sallikhati tanuṃ karotīti sallekho, appicchatādiguṇasamūho, idha pana khīṇāsavādhikārattā parikkhārabāhullassa sallikhanavaseneva attho gahetabbo. Sallekhena nibbattaṃ sallekhiyaṃ, tasmiṃ sallekhiye, dhutaṅgapariharaṇādisallekhapaapattiyanti vuttaṃ hoti. Nosulabhūpamehīti sallekhapaṭipattiyā ‘‘asukasadisā’’ti natthi sulabhā upamā etesanti nosulabhūpamā, tehi. Mahāvihārassāti iminā nikāyantaraṃ paṭikkhipati . Vihārasīsena hettha tattha nivāsīnañceva tehi samaladdhikānañca sabbesaṃ bhikkhūnaṃ gahaṇaṃ daṭṭhabbaṃ. Tasmā tesaṃ mahāvihāravāsīnaṃ diṭṭhisīlavisuddhiyā pabhavattena saññāṇabhūtattā dhammasaṅgāhakā mahākassapattherādayo ‘‘mahāvihārassa dhajūpamā’’ti vuttā, tehi ayaṃ vinayo saṃvaṇṇito sammā anūnaṃ katvā vaṇṇito. Kathanti āha ‘‘cittehi nayehī’’ti. Vicittehi nayehi sambuddhavaranvayehi sabbaññubuddhavaraṃ anugatehi, bhagavato adhippāyānugatehi nayehīti vuttaṃ hoti.
ឯវំ បោរាណដ្ឋកថាយ អនូនភាវំ ទស្សេត្វា ឥទានិ អត្តនោ សំវណ្ណនាយ បយោជនវិសេសំ អជ្ឈេសកញ្ច ទស្សេតុំ សំវណ្ណនាតិអាទិមាហ។ តត្ថ សង្ខតត្តាតិ រចិតត្តា។ ន កញ្ចិ អត្ថំ អភិសម្ភុណាតីតិ ន កញ្ចិ អត្ថំ សាធេតិ។
Evaṃ porāṇaṭṭhakathāya anūnabhāvaṃ dassetvā idāni attano saṃvaṇṇanāya payojanavisesaṃ ajjhesakañca dassetuṃ saṃvaṇṇanātiādimāha. Tattha saṅkhatattāti racitattā. Na kañci atthaṃ abhisambhuṇātīti na kañci atthaṃ sādheti.
សំវណ្ណនំ តញ្ចាតិអាទិនា អត្តនោ សំវណ្ណនាយ ករណប្បការំ ទស្សេតិ។ តត្ថ តញ្ច ឥទានិ វុច្ចមានំ សំវណ្ណនំ សមារភន្តោ សកលាយបិ មហាអដ្ឋកថាយ ឥធ គហេតព្ពតោ មហាអដ្ឋកថំ តស្សា ឥទានិ វុច្ចមានាយ សំវណ្ណនាយ សរីរំ កត្វា មហាបច្ចរិយំ យោ វិនិច្ឆយោ វុត្តោ, តថេវ កុរុន្ទីនាមាទីសុ វិស្សុតាសុ អដ្ឋកថាសុ យោ វិនិច្ឆយោ វុត្តោ, តតោបិ វិនិច្ឆយតោ យុត្តមត្ថំ អបរិច្ចជន្តោ អន្តោគធត្ថេរវាទំ កត្វា សំវណ្ណនំ សម្មា សមារភិស្សន្តិ បទត្ថសម្ពន្ធោ វេទិតព្ពោ។ ឯត្ថ ច អត្ថោ កថីយតិ ឯតាយាតិ អដ្ឋកថា ត្ថ-ការស្ស ដ្ឋ-ការំ កត្វា។ មហាបច្ចរិយន្តិ មហាបច្ចរីនាមិកំ។ ឯត្ថ ច បច្ចរីតិ ឧឡុម្បំ វុច្ចតិ, តស្មិំ និសីទិត្វា កតត្តា តមេវ នាមំ ជាតំ។ ‘‘កុរុន្ទីវល្លិវិហារោ នាម អត្ថិ, តត្ថ កតត្តា ‘កុរុន្ទី’តិ នាមំ ជាត’’ន្តិ វទន្តិ។ អាទិសទ្ទេន អន្ធកដ្ឋកថំ សង្ខេបដ្ឋកថញ្ច សង្គណ្ហាតិ។
Saṃvaṇṇanaṃ tañcātiādinā attano saṃvaṇṇanāya karaṇappakāraṃ dasseti. Tattha tañca idāni vuccamānaṃ saṃvaṇṇanaṃ samārabhanto sakalāyapi mahāaṭṭhakathāya idha gahetabbato mahāaṭṭhakathaṃ tassā idāni vuccamānāya saṃvaṇṇanāya sarīraṃ katvā mahāpaccariyaṃ yo vinicchayo vutto, tatheva kurundīnāmādīsu vissutāsu aṭṭhakathāsu yo vinicchayo vutto, tatopi vinicchayato yuttamatthaṃ apariccajanto antogadhattheravādaṃ katvā saṃvaṇṇanaṃ sammā samārabhissanti padatthasambandho veditabbo. Ettha ca attho kathīyati etāyāti aṭṭhakathā ttha-kārassa ṭṭha-kāraṃ katvā. Mahāpaccariyanti mahāpaccarīnāmikaṃ. Ettha ca paccarīti uḷumpaṃ vuccati, tasmiṃ nisīditvā katattā tameva nāmaṃ jātaṃ. ‘‘Kurundīvallivihāro nāma atthi, tattha katattā ‘kurundī’ti nāmaṃ jāta’’nti vadanti. Ādisaddena andhakaṭṭhakathaṃ saṅkhepaṭṭhakathañca saṅgaṇhāti.
យុត្តមត្ថន្តិ មហាអដ្ឋកថានយេន, ចតុព្ពិធវិនយយុត្តិយា វា យុត្តមត្ថំ។ ‘‘អដ្ឋកថំយេវ គហេត្វា សំវណ្ណនំ ករិស្សាមី’’តិ វុត្តេ អដ្ឋកថាសុ វុត្តត្ថេរវាទានំ ពាហិរភាវោ សិយាតិ តេបិ អន្តោកត្តុកាមោ ‘‘អន្តោគធថេរវាទ’’ន្តិ អាហ, ថេរវាទេបិ អន្តោកត្វាតិ វុត្តំ ហោតិ។
Yuttamatthanti mahāaṭṭhakathānayena, catubbidhavinayayuttiyā vā yuttamatthaṃ. ‘‘Aṭṭhakathaṃyeva gahetvā saṃvaṇṇanaṃ karissāmī’’ti vutte aṭṭhakathāsu vuttattheravādānaṃ bāhirabhāvo siyāti tepi antokattukāmo ‘‘antogadhatheravāda’’nti āha, theravādepi antokatvāti vuttaṃ hoti.
តំ មេតិ គាថាយ សោតូហិ បដិបជ្ជិតព្ពវិធិំ ទស្សេតិ។ តត្ថ ធម្មប្បទីបស្សាតិ ធម្មោ ឯវ មោហន្ធការវិទ្ធំសនតោ បទីបសទិសត្តា បទីបោ អស្សាតិ ធម្មប្បទីបោ, ភគវា, តស្ស។ បតិមានយន្តាតិ បូជេន្តា មនសា គរុំ ករោន្តា និសាមេន្តុ សុណន្តុ។
Taṃ meti gāthāya sotūhi paṭipajjitabbavidhiṃ dasseti. Tattha dhammappadīpassāti dhammo eva mohandhakāraviddhaṃsanato padīpasadisattā padīpo assāti dhammappadīpo, bhagavā, tassa. Patimānayantāti pūjentā manasā garuṃ karontā nisāmentu suṇantu.
ពុទ្ធេនាតិអាទិនា អត្តនោ សំវណ្ណនាយ អាគមនសុទ្ធិទស្សនមុខេន បមាណភាវំ ទស្សេត្វា អនុសិក្ខិតព្ពតំ ទស្សេតិ។ តត្ថ យថេវ ពុទ្ធេន យោ ធម្មោ វិនយោ ច វុត្តោ, សោ តស្ស ពុទ្ធស្ស យេហិ បុត្តេហិ មហាកស្សបត្ថេរាទីហិ តថេវ ញាតោ, តេសំ ពុទ្ធបុត្តានំ មតិមច្ចជន្តា សីហឡដ្ឋកថាចរិយា យស្មា បុរេ អដ្ឋកថា អកំសូតិ សម្ពន្ធោ វេទិតព្ពោ។ តត្ថ ធម្មោតិ សុត្តាភិធម្មេ សង្គណ្ហាតិ។ វិនយោតិ សកលំ វិនយបិដកំ។ វុត្តោតិ បាឡិតោ ច អត្ថតោ ច ពុទ្ធេន ភគវតា វុត្តោ។ ន ហិ ភគវតា អព្យាកតំ នាម តន្តិបទំ អត្ថិ, តត្ថ តត្ថ ភគវតា បវត្តិតបកិណ្ណកទេសនាយេវ ហិ អដ្ឋកថា។ តថេវ ញាតោតិ យថេវ ពុទ្ធេន វុត្តោ, តថេវ ឯកបទម្បិ ឯកក្ខរម្បិ អវិនាសេត្វា អធិប្បាយញ្ច អវិកោបេត្វា ញាតោ វិទិតោតិ អត្ថោ។ តេសំ មតិមច្ចជន្តាតិ តេសំ ពុទ្ធបុត្តានំ មតិសង្ខាតំ ថេរបរម្បរាយ ឧគ្គហេត្វា អាភតំ អព្ពោច្ឆិន្នំ បាឡិវណ្ណនាវសេន ចេវ បាឡិមុត្តកវសេន ច បវត្តំ សព្ពំ អដ្ឋកថាវិនិច្ឆយំ អបរិច្ចជន្តា។ អដ្ឋកថា អកំសូតិ មហាអដ្ឋកថាមហាបច្ចរិអាទិកា សីហឡដ្ឋកថាយោ អកំសុ។ ‘‘អដ្ឋកថាមកំសូ’’តិបិ បាឋោ, តត្ថាបិ សោយេវត្ថោ។
Buddhenātiādinā attano saṃvaṇṇanāya āgamanasuddhidassanamukhena pamāṇabhāvaṃ dassetvā anusikkhitabbataṃ dasseti. Tattha yatheva buddhena yo dhammo vinayo ca vutto, so tassa buddhassa yehi puttehi mahākassapattherādīhi tatheva ñāto, tesaṃ buddhaputtānaṃ matimaccajantā sīhaḷaṭṭhakathācariyā yasmā pure aṭṭhakathā akaṃsūti sambandho veditabbo. Tattha dhammoti suttābhidhamme saṅgaṇhāti. Vinayoti sakalaṃ vinayapiṭakaṃ. Vuttoti pāḷito ca atthato ca buddhena bhagavatā vutto. Na hi bhagavatā abyākataṃ nāma tantipadaṃ atthi, tattha tattha bhagavatā pavattitapakiṇṇakadesanāyeva hi aṭṭhakathā. Tatheva ñātoti yatheva buddhena vutto, tatheva ekapadampi ekakkharampi avināsetvā adhippāyañca avikopetvā ñāto viditoti attho. Tesaṃ matimaccajantāti tesaṃ buddhaputtānaṃ matisaṅkhātaṃ theraparamparāya uggahetvā ābhataṃ abbocchinnaṃ pāḷivaṇṇanāvasena ceva pāḷimuttakavasena ca pavattaṃ sabbaṃ aṭṭhakathāvinicchayaṃ apariccajantā. Aṭṭhakathā akaṃsūti mahāaṭṭhakathāmahāpaccariādikā sīhaḷaṭṭhakathāyo akaṃsu. ‘‘Aṭṭhakathāmakaṃsū’’tipi pāṭho, tatthāpi soyevattho.
តស្មាតិ យស្មា តេសំ ពុទ្ធបុត្តានំ អធិប្បាយំ អវិកោបេត្វា បុរេ អដ្ឋកថា អកំសុ, តស្មា។ យំ អដ្ឋកថាសុ វុត្តំ, តំ សព្ពម្បិ បមាណន្តិ យោជនា។ ហីតិ និបាតមត្តំ ហេតុអត្ថស្ស តស្មាតិ ឥមិនាយេវ បកាសិតត្តា, អវធារណត្ថោ វា, បមាណមេវាតិ។ យទិ អដ្ឋកថាសុ វុត្តំ សព្ពម្បិ បមាណំ, ឯវំ សតិ តត្ថ បមាទលេខាបិ បមាណំ សិយាតិ អាហ ‘‘វជ្ជយិត្វាន បមាទលេខ’’ន្តិ, អបរាបរំ លិខន្តេហិ បមាទេន សតិំ អបច្ចុបដ្ឋបេត្វា អញ្ញត្ថ លិខិតព្ពំ អញ្ញត្ថ លិខនាទិវសេន បវត្តិតា បមាទលេខា នាម, សា ច សមន្តបាសាទិកាយំ តត្ថ តត្ថ សយមេវ អាវិភវិស្សតិ។ បុន យស្មាតិ បទស្ស សម្ពន្ធទស្សនវសេន អយំ អត្ថយោជនា – យស្មា អដ្ឋកថាសុ វុត្តំ ឥធ ឥមស្មិំ សាសនេ សិក្ខាសុ សគារវានំ បណ្ឌិតានំ បមាណមេវ, យស្មា ច អយំ វណ្ណនាបិ ភាសន្តរបរិច្ចាគាទិមត្តវិសិដ្ឋតាយ អត្ថតោ អភិន្នា, តតោ ឯវ បមាណភូតាវ ហេស្សតិ, តស្មា អនុសិក្ខិតព្ពាតិ។
Tasmāti yasmā tesaṃ buddhaputtānaṃ adhippāyaṃ avikopetvā pure aṭṭhakathā akaṃsu, tasmā. Yaṃ aṭṭhakathāsu vuttaṃ, taṃ sabbampi pamāṇanti yojanā. Hīti nipātamattaṃ hetuatthassa tasmāti imināyeva pakāsitattā, avadhāraṇattho vā, pamāṇamevāti. Yadi aṭṭhakathāsu vuttaṃ sabbampi pamāṇaṃ, evaṃ sati tattha pamādalekhāpi pamāṇaṃ siyāti āha ‘‘vajjayitvāna pamādalekha’’nti, aparāparaṃ likhantehi pamādena satiṃ apaccupaṭṭhapetvā aññattha likhitabbaṃ aññattha likhanādivasena pavattitā pamādalekhā nāma, sā ca samantapāsādikāyaṃ tattha tattha sayameva āvibhavissati. Puna yasmāti padassa sambandhadassanavasena ayaṃ atthayojanā – yasmā aṭṭhakathāsu vuttaṃ idha imasmiṃ sāsane sikkhāsu sagāravānaṃ paṇḍitānaṃ pamāṇameva, yasmā ca ayaṃ vaṇṇanāpi bhāsantarapariccāgādimattavisiṭṭhatāya atthato abhinnā, tato eva pamāṇabhūtāva hessati, tasmā anusikkhitabbāti.
តតោតិ តាហិ អដ្ឋកថាហិ។ ភាសន្តរមេវ ហិត្វាតិ សីហឡភាសំយេវ អបនេត្វា។ វិត្ថារមគ្គញ្ច សមាសយិត្វាតិ បោរាណដ្ឋកថាសុ យថាឋានេ វត្តព្ពម្បិ បទត្ថវិនិច្ឆយាទិកំ អតិវិត្ថិណ្ណេន វចនក្កមេន ចេវ វុត្តមេវ អត្ថនយំ អប្បមត្តកវិសេសេន បុនប្បុនំ កថនេន ច តត្ថ តត្ថ បបញ្ចិតំ តាទិសំ វិត្ថារមគ្គំ បហាយ សល្លហុកេន អត្ថវិញ្ញាបកេន បទក្កមេន ចេវ វុត្តនយសទិសំ វត្តព្ពំ អតិទិសិត្វា ច សង្ខេបនយេនេវ វណ្ណយិស្សាមាតិ អធិប្បាយោ។ សារត្ថទីបនិយំ បន វិនយដីកាយំ ‘‘បោរាណដ្ឋកថាសុ ឧបរិ វុច្ចមានម្បិ អានេត្វា តត្ថ តត្ថ បបញ្ចិតំ ញត្តិចតុត្ថេន កម្មេន…បេ.… ឧបសម្បន្នោតិ ភិក្ខូតិ ឯត្ថ អបលោកនាទីនំ ចតុន្នម្បិ កម្មានំ វិត្ថារកថា វិយ តាទិសំ វិត្ថារមគ្គំ សង្ខិបិត្វា’’តិ វុត្តំ, តំ តន្តិក្កមំ កញ្ចិ អវោក្កមិត្វាតិ ឯត្ថេវ វត្តុំ យុត្តំ។ អញ្ញត្ថ បាឡិយា វត្តព្ពំ អញ្ញត្ថ កថនញ្ហិ តន្តិក្កមំ វោក្កមិត្វា កថនំ នាម។ តថា ហិ វុត្តំ ‘‘តថេវ វណ្ណិតុំ យុត្តរូបំ ហុត្វា អនុក្កមេន អាគតំ បាឡិំ បរិច្ចជិត្វា សំវណ្ណនតោ សីហឡដ្ឋកថាសុ អយុត្តដ្ឋានេ វណ្ណិតំ យថាឋានេយេវ វណ្ណនតោ ច វុត្តំ ‘តន្តិក្កមំ កញ្ចិ អវោក្កមិត្វា’’’តិ។ តស្មា យថាវុត្តនយេនេវ អត្ថោ គហេតព្ពោ។ កថំ បន វិត្ថារមគ្គស្ស សង្ខិបនេ វិនិច្ឆយោ ន ហីយតីតិ? អាហ ‘‘វិនិច្ឆយំ សព្ពមសេសយិត្វា’’តិ។ សង្ខិបន្តោបិ បុនប្បុនំ វចនាទិមេវ សង្ខិបន្តោ, វិនិច្ឆយំ បន អដ្ឋកថាសុ សព្ពាសុបិ វុត្តំ សព្ពម្បិ អសេសយិត្វា, កិញ្ចិមត្តម្បិ អបរិហាបេត្វាតិ វុត្តំ ហោតិ។ តន្តិក្កមំ កញ្ចិ អវោក្កមិត្វាតិ កញ្ចិ បាឡិក្កមំ អនតិក្កមិត្វា, អនុក្កមេនេវ បាឡិំ វណ្ណយិស្សាមាតិ អត្ថោ។
Tatoti tāhi aṭṭhakathāhi. Bhāsantarameva hitvāti sīhaḷabhāsaṃyeva apanetvā. Vitthāramaggañca samāsayitvāti porāṇaṭṭhakathāsu yathāṭhāne vattabbampi padatthavinicchayādikaṃ ativitthiṇṇena vacanakkamena ceva vuttameva atthanayaṃ appamattakavisesena punappunaṃ kathanena ca tattha tattha papañcitaṃ tādisaṃ vitthāramaggaṃ pahāya sallahukena atthaviññāpakena padakkamena ceva vuttanayasadisaṃ vattabbaṃ atidisitvā ca saṅkhepanayeneva vaṇṇayissāmāti adhippāyo. Sāratthadīpaniyaṃ pana vinayaṭīkāyaṃ ‘‘porāṇaṭṭhakathāsu upari vuccamānampi ānetvā tattha tattha papañcitaṃ ñatticatutthena kammena…pe… upasampannoti bhikkhūti ettha apalokanādīnaṃ catunnampi kammānaṃ vitthārakathā viya tādisaṃ vitthāramaggaṃ saṅkhipitvā’’ti vuttaṃ, taṃ tantikkamaṃ kañci avokkamitvāti ettheva vattuṃ yuttaṃ. Aññattha pāḷiyā vattabbaṃ aññattha kathanañhi tantikkamaṃ vokkamitvā kathanaṃ nāma. Tathā hi vuttaṃ ‘‘tatheva vaṇṇituṃ yuttarūpaṃ hutvā anukkamena āgataṃ pāḷiṃ pariccajitvā saṃvaṇṇanato sīhaḷaṭṭhakathāsu ayuttaṭṭhāne vaṇṇitaṃ yathāṭhāneyeva vaṇṇanato ca vuttaṃ ‘tantikkamaṃ kañci avokkamitvā’’’ti. Tasmā yathāvuttanayeneva attho gahetabbo. Kathaṃ pana vitthāramaggassa saṅkhipane vinicchayo na hīyatīti? Āha ‘‘vinicchayaṃ sabbamasesayitvā’’ti. Saṅkhipantopi punappunaṃ vacanādimeva saṅkhipanto, vinicchayaṃ pana aṭṭhakathāsu sabbāsupi vuttaṃ sabbampi asesayitvā, kiñcimattampi aparihāpetvāti vuttaṃ hoti. Tantikkamaṃ kañci avokkamitvāti kañci pāḷikkamaṃ anatikkamitvā, anukkameneva pāḷiṃ vaṇṇayissāmāti attho.
សុត្តន្តិកានំ វចនានមត្ថន្តិ វេរញ្ជកណ្ឌាទីសុ អាគតានំ ឈានកថាទីនំ សុត្តន្តវចនានំ សីហឡដ្ឋកថាសុ ‘‘សុត្តន្តិកានំ ភារោ’’តិ វត្វា អវណ្ណិតព្ពដ្ឋានំ អត្ថំ តំតំសុត្តានុរូបំ សព្ពសោ បរិទីបយិស្សាមាតិ អធិប្បាយោ។ ហេស្សតីតិ ភវិស្សតិ, ករីយិស្សតីតិ វា អត្ថោ។ ឯត្ថ ច បឋមស្មិំ អត្ថវិកប្បេ ‘‘ភាសន្តរបរិច្ចាគាទិកំ ចតុព្ពិធំ កិច្ចំ និប្ផាទេត្វា សុត្តន្តិកានំ វចនានមត្ថំ បរិទីបយន្តី អយំ វណ្ណនា ភវិស្សតី’’តិ វណ្ណនាវសេន សមានកត្តុកតា វេទិតព្ពា។ បច្ឆិមស្មិំ អត្ថវិកប្បេ បន ‘‘ហេដ្ឋា វុត្តភាសន្តរបរិច្ចាគាទិកំ កត្វា សុត្តន្តិកានំ វចនានមត្ថំ បរិទីបយន្តី អយំ វណ្ណនា អម្ហេហិ ករីយិស្សតី’’តិ ឯវំ អាចរិយវសេន សមានកត្តុកតា វេទិតព្ពា។
Suttantikānaṃ vacanānamatthanti verañjakaṇḍādīsu āgatānaṃ jhānakathādīnaṃ suttantavacanānaṃ sīhaḷaṭṭhakathāsu ‘‘suttantikānaṃ bhāro’’ti vatvā avaṇṇitabbaṭṭhānaṃ atthaṃ taṃtaṃsuttānurūpaṃ sabbaso paridīpayissāmāti adhippāyo. Hessatīti bhavissati, karīyissatīti vā attho. Ettha ca paṭhamasmiṃ atthavikappe ‘‘bhāsantarapariccāgādikaṃ catubbidhaṃ kiccaṃ nipphādetvā suttantikānaṃ vacanānamatthaṃ paridīpayantī ayaṃ vaṇṇanā bhavissatī’’ti vaṇṇanāvasena samānakattukatā veditabbā. Pacchimasmiṃ atthavikappe pana ‘‘heṭṭhā vuttabhāsantarapariccāgādikaṃ katvā suttantikānaṃ vacanānamatthaṃ paridīpayantī ayaṃ vaṇṇanā amhehi karīyissatī’’ti evaṃ ācariyavasena samānakattukatā veditabbā.
គន្ថារម្ភកថាវណ្ណនានយោ និដ្ឋិតោ។
Ganthārambhakathāvaṇṇanānayo niṭṭhito.
