| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā |
ពាហិរនិទានកថា
Bāhiranidānakathā
ឥទានិ សំវរវិនយបហានវិនយាទីសុ ពហូសុ វិនយេសុ អត្តនា ‘‘តំ វណ្ណយិស្សំ វិនយ’’ន្តិ ឯវំ សំវណ្ណេតព្ពភាវេន បដិញ្ញាតំ វិនយំ ទស្សេន្តោ អាហ តត្ថាតិអាទិ។ តត្ថ តត្ថាតិ យថាវុត្តាសុ គាថាសុ។ តាវ-សទ្ទោ បឋមន្តិ ឥមស្មិំ អត្ថេ ទដ្ឋព្ពោ, តេន បឋមំ វិនយំ វវត្ថបេត្វា បច្ឆា តស្ស វណ្ណនំ ករិស្សាមាតិ ទីបេតិ។ វវត្ថបេតព្ពោតិ និយមេតព្ពោ។ តេនេតំ វុច្ចតីតិ យស្មា វវត្ថបេតព្ពោ, តេន ហេតុនា ឯតំ វិនយោ នាមាតិអាទិកំ និយាមកវចនំ វុច្ចតីតិ អត្ថោ។ អស្សាតិ វិនយស្ស។ មាតិកាតិ ឧទ្ទេសោ។ សោ ហិ និទ្ទេសបទានំ ជននីឋានេ ឋិតត្តា មាតា វិយាតិ ‘‘មាតិកា’’តិ វុច្ចតិ។
Idāni saṃvaravinayapahānavinayādīsu bahūsu vinayesu attanā ‘‘taṃ vaṇṇayissaṃ vinaya’’nti evaṃ saṃvaṇṇetabbabhāvena paṭiññātaṃ vinayaṃ dassento āha tatthātiādi. Tattha tatthāti yathāvuttāsu gāthāsu. Tāva-saddo paṭhamanti imasmiṃ atthe daṭṭhabbo, tena paṭhamaṃ vinayaṃ vavatthapetvā pacchā tassa vaṇṇanaṃ karissāmāti dīpeti. Vavatthapetabboti niyametabbo. Tenetaṃ vuccatīti yasmā vavatthapetabbo, tena hetunā etaṃ vinayo nāmātiādikaṃ niyāmakavacanaṃ vuccatīti attho. Assāti vinayassa. Mātikāti uddeso. So hi niddesapadānaṃ jananīṭhāne ṭhitattā mātā viyāti ‘‘mātikā’’ti vuccati.
ឥទានិ សំវណ្ណេតព្ពមត្ថំ មាតិកំ បដ្ឋបេត្វា ទស្សេន្តោ អាហ វុត្តំ យេនាតិអាទិ។ ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – ឯតំ តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា វេរញ្ជាយំ វិហរតីតិអាទិនិទានវចនបដិមណ្ឌិតំ វិនយបិដកំ យេន បុគ្គលេន វុត្តំ, យស្មិំ កាលេ វុត្តំ, យស្មា ការណា វុត្តំ, យេន ធារិតំ, យេន ច អាភតំ, យេសុ បតិដ្ឋិតំ, ឯតំ យថាវុត្តវិធានំ វត្វា តតោ តេន សមយេនាតិអាទិបាឋស្ស អត្ថំ អនេកប្បការតោ ទស្សេន្តោ វិនយស្ស អត្ថវណ្ណនំ ករិស្សាមីតិ។
Idāni saṃvaṇṇetabbamatthaṃ mātikaṃ paṭṭhapetvā dassento āha vuttaṃ yenātiādi. Idaṃ vuttaṃ hoti – etaṃ tena samayena buddho bhagavā verañjāyaṃ viharatītiādinidānavacanapaṭimaṇḍitaṃ vinayapiṭakaṃ yena puggalena vuttaṃ, yasmiṃ kāle vuttaṃ, yasmā kāraṇā vuttaṃ, yena dhāritaṃ, yena ca ābhataṃ, yesu patiṭṭhitaṃ, etaṃ yathāvuttavidhānaṃ vatvā tato tena samayenātiādipāṭhassa atthaṃ anekappakārato dassento vinayassa atthavaṇṇanaṃ karissāmīti.
ឯត្ថ ច វុត្តំ យេន យទា យស្មាតិ ឥទំ វចនំ តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវាតិអាទិនិទានវចនមត្តំ អបេក្ខិត្វា វត្តុកាមោបិ វិសុំ អវត្វា ‘‘និទានេន អាទិកល្យាណំ, ឥទមវោចាតិ និគមនេន បរិយោសានកល្យាណ’’ន្តិ វចនតោ និទាននិគមនានិបិ សត្ថុទេសនាយ អនុវិធានត្តា តទន្តោគធានេវាតិ និទានស្សាបិ វិនយបាឡិយំយេវ អន្តោគធត្តា វុត្តំ យេន យទា យស្មាតិ ឥទម្បិ វិនយបិដកសម្ពន្ធំយេវ កត្វា មាតិកំ ឋបេតិ។ មាតិកាយ ហិ ឯតន្តិ វុត្តំ វិនយបិដកំយេវ សាមញ្ញតោ សព្ពត្ថ សម្ពន្ធមុបគច្ឆតិ។
Ettha ca vuttaṃ yena yadā yasmāti idaṃ vacanaṃ tena samayena buddho bhagavātiādinidānavacanamattaṃ apekkhitvā vattukāmopi visuṃ avatvā ‘‘nidānena ādikalyāṇaṃ, idamavocāti nigamanena pariyosānakalyāṇa’’nti vacanato nidānanigamanānipi satthudesanāya anuvidhānattā tadantogadhānevāti nidānassāpi vinayapāḷiyaṃyeva antogadhattā vuttaṃ yena yadā yasmāti idampi vinayapiṭakasambandhaṃyeva katvā mātikaṃ ṭhapeti. Mātikāya hi etanti vuttaṃ vinayapiṭakaṃyeva sāmaññato sabbattha sambandhamupagacchati.
ឥទានិ បន តំ វិសុំ នីហរិត្វា ទស្សេន្តោ តត្ថ វុត្តំ យេនាតិអាទិមាហ។ តត្ថាតិ តេសុ មាតិកាបទេសុ។ ឥទន្តិ តេន សមយេនាតិអាទិនិទានវចនំ។ ហិ-សទ្ទោ យស្មាតិ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ, យស្មា ពុទ្ធស្ស ភគវតោ អត្តបច្ចក្ខវចនំ ន ហោតិ, តស្មាតិ វុត្តំ ហោតិ។ អត្តបច្ចក្ខវចនំ ន ហោតីតិ អត្តនា បច្ចក្ខំ កត្វា វុត្តវចនំ ន ហោតិ។ អថ វា អត្តនោ បច្ចក្ខកាលេ ធរមានកាលេ វុត្តវចនំ ន ហោតិ។ តទុភយេនាបិ ភគវតោ វុត្តវចនំ ន ហោតីតិ អត្ថោ។
Idāni pana taṃ visuṃ nīharitvā dassento tattha vuttaṃ yenātiādimāha. Tatthāti tesu mātikāpadesu. Idanti tena samayenātiādinidānavacanaṃ. Hi-saddo yasmāti attho daṭṭhabbo, yasmā buddhassa bhagavato attapaccakkhavacanaṃ na hoti, tasmāti vuttaṃ hoti. Attapaccakkhavacanaṃ na hotīti attanā paccakkhaṃ katvā vuttavacanaṃ na hoti. Atha vā attano paccakkhakāle dharamānakāle vuttavacanaṃ na hoti. Tadubhayenāpi bhagavato vuttavacanaṃ na hotīti attho.
