| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / খুদ্দসিক্খা-মূলসিক্খা • Khuddasikkhā-mūlasikkhā |
গন্থারম্ভকথাৰণ্ণনা
Ganthārambhakathāvaṇṇanā
(ক) এত্থাহ – কতমা খুদ্দসিক্খা, কথং সিক্খিতব্বা, কস্মা সিক্খিতব্বা, কে সিক্খন্তি, কে সিক্খিতসিক্খাতি? ৰুচ্চতে – অধিসীলঅধিচিত্তঅধিপঞ্ঞাৰসেন তিস্সো সিক্খা, গন্থৰসেনেত্থ সঙ্খিপিত্ৰা ৰুত্তত্তা তদ্দীপনো গন্থো ‘‘খুদ্দসিক্খা’’তি ৰুচ্চতি, অথ ৰা ‘‘খুদ্দং অনেলকং মধুপটল’’ন্তিআদীনি ৰিয সিক্খাকামানং মধুরতায খুদ্দা চ তা সিক্খা চাতি খুদ্দসিক্খা, অথ ৰা ‘‘খুদ্দপুত্তম্হি সমণ পোস ম’’ন্তিআদীসু ৰিয বহুৰিধত্তাপি খুদ্দা চ তা সিক্খিতব্বতো সিক্খা চাতি খুদ্দসিক্খা। অধিসীলসিক্খা পনেত্থ চারিত্তৰারিত্তৰসেন দুৰিধম্পি সীলং যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জমানেন তপ্পটিপক্খে কিলেসে তদঙ্গপ্পহানৰসেন পজহন্তেন সিক্খিতব্বা, অধিচিত্তসিক্খা পন যথাৰুত্তেসু আরম্মণেসু অভিযোগকরণৰসেন ঝানপ্পটিপক্খানং নীৰরণগণানং ৰিক্খম্ভনপ্পহানং কুরুমানেন সিক্খিতব্বা, অধিপঞ্ঞাসিক্খা পন যথানুরূপং সমুচ্ছেদৰসেন সানুসযে কিলেসে সমুচ্ছিন্দন্তেন সিক্খিতব্বা।
(Ka) etthāha – katamā khuddasikkhā, kathaṃ sikkhitabbā, kasmā sikkhitabbā, ke sikkhanti, ke sikkhitasikkhāti? Vuccate – adhisīlaadhicittaadhipaññāvasena tisso sikkhā, ganthavasenettha saṅkhipitvā vuttattā taddīpano gantho ‘‘khuddasikkhā’’ti vuccati, atha vā ‘‘khuddaṃ anelakaṃ madhupaṭala’’ntiādīni viya sikkhākāmānaṃ madhuratāya khuddā ca tā sikkhā cāti khuddasikkhā, atha vā ‘‘khuddaputtamhi samaṇa posa ma’’ntiādīsu viya bahuvidhattāpi khuddā ca tā sikkhitabbato sikkhā cāti khuddasikkhā. Adhisīlasikkhā panettha cārittavārittavasena duvidhampi sīlaṃ yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjamānena tappaṭipakkhe kilese tadaṅgappahānavasena pajahantena sikkhitabbā, adhicittasikkhā pana yathāvuttesu ārammaṇesu abhiyogakaraṇavasena jhānappaṭipakkhānaṃ nīvaraṇagaṇānaṃ vikkhambhanappahānaṃ kurumānena sikkhitabbā, adhipaññāsikkhā pana yathānurūpaṃ samucchedavasena sānusaye kilese samucchindantena sikkhitabbā.
কস্মা সিক্খিতব্বাতি এত্থ –
Kasmā sikkhitabbāti ettha –
জাতিআদীহি দুক্খেহি, অনেকেহি উপদ্দুতং।
Jātiādīhi dukkhehi, anekehi upaddutaṃ;
খন্ধলোকং জহিত্ৰান, পত্তুং খেমং পুরং সিৰং॥
Khandhalokaṃ jahitvāna, pattuṃ khemaṃ puraṃ sivaṃ.
কল্যাণপুথুজ্জনেন সহ সত্ত সেক্খা সিক্খন্তি। অরহন্তো সিক্খিতসিক্খা।
Kalyāṇaputhujjanena saha satta sekkhā sikkhanti. Arahanto sikkhitasikkhā.
যে ৰীতমোহা মুনিপুঙ্গৰস্স।
Ye vītamohā munipuṅgavassa;
সিস্সেসু অগ্গা মুনিনা পসত্থা।
Sissesu aggā muninā pasatthā;
তে তীসু সিক্খাসু সমত্তসিক্খা।
Te tīsu sikkhāsu samattasikkhā;
ততো পরে কেন সমত্তসিক্খাতি॥
Tato pare kena samattasikkhāti.
আদিতোতি এত্থ আদিম্হিযেৰাতি অত্থো, আদিতো পট্ঠাযাতি ৰা। উপসম্পন্নেন চ উপসম্পন্নায চ সিক্খিতব্বং উপসম্পন্নসিক্খিতব্বং। সহ মাতিকায সমাতিকং। পুব্বে ৰুত্তপ্পকারং খুদ্দসিক্খং পৰক্খামি আদরেন, পকারেন ৰা ৰক্খামি রতনত্তযং ৰন্দিত্ৰাতি অত্থো। অপিচ থেরো আদিতোতি ৰচনেন সদ্ধাপব্বজিতানং কুলপুত্তানং আলসিযদোসেন অপ্পটিপজ্জন্তানং অঞ্ঞাণদোসেন অঞ্ঞথা পটিপজ্জন্তানং সংৰেগং জনেতি। কথং? অতিদুল্লভং খণসমৰাযং পটিলভিত্ৰা তঙ্খণং ন কুসীতেন ৰা নিরত্থককথাপসুতেন ৰা ৰীতিনামেতব্বং, কিং কাতব্বং? আদিতো পট্ঠায নিরন্তরমেৰ তীসু সিক্খাসু আদরো জনেতব্বোতি। এত্থাহ – কিং তং রতনত্তযং নাম, যং ৰন্দিত্ৰা থেরো খুদ্দসিক্খং পৰক্খতীতি? ৰুচ্চতে – বুদ্ধরতনং ধম্মরতনং সঙ্ঘরতনন্তি ইমানি তীণি রতনানি। তানি হি রতিজননট্ঠেন ‘‘রতনানী’’তি ৰুচ্চন্তি। অপিচ –
Āditoti ettha ādimhiyevāti attho, ādito paṭṭhāyāti vā. Upasampannena ca upasampannāya ca sikkhitabbaṃ upasampannasikkhitabbaṃ. Saha mātikāya samātikaṃ. Pubbe vuttappakāraṃ khuddasikkhaṃ pavakkhāmi ādarena, pakārena vā vakkhāmi ratanattayaṃ vanditvāti attho. Apica thero āditoti vacanena saddhāpabbajitānaṃ kulaputtānaṃ ālasiyadosena appaṭipajjantānaṃ aññāṇadosena aññathā paṭipajjantānaṃ saṃvegaṃ janeti. Kathaṃ? Atidullabhaṃ khaṇasamavāyaṃ paṭilabhitvā taṅkhaṇaṃ na kusītena vā niratthakakathāpasutena vā vītināmetabbaṃ, kiṃ kātabbaṃ? Ādito paṭṭhāya nirantarameva tīsu sikkhāsu ādaro janetabboti. Etthāha – kiṃ taṃ ratanattayaṃ nāma, yaṃ vanditvā thero khuddasikkhaṃ pavakkhatīti? Vuccate – buddharatanaṃ dhammaratanaṃ saṅgharatananti imāni tīṇi ratanāni. Tāni hi ratijananaṭṭhena ‘‘ratanānī’’ti vuccanti. Apica –
‘‘চিত্তীকতং মহগ্ঘঞ্চ, অতুলং দুল্লভদস্সনং।
‘‘Cittīkataṃ mahagghañca, atulaṃ dullabhadassanaṃ;
অনোমসত্তপরিভোগং, রতনং তেন ৰুচ্চতী’’তি॥ (দী॰ নী॰ অট্ঠ॰ ২.৩৩; সং॰ নি॰ অট্ঠ॰ ৩.৫.২২৩; খু॰ পা॰ অট্ঠ॰ ৬.৩; সু॰ নি॰ অট্ঠ॰ ১.২২৬; মহানি॰ অট্ঠ॰ ৫০; উদা॰ অট্ঠ॰ ৪৫) –
Anomasattaparibhogaṃ, ratanaṃ tena vuccatī’’ti. (dī. nī. aṭṭha. 2.33; saṃ. ni. aṭṭha. 3.5.223; khu. pā. aṭṭha. 6.3; su. ni. aṭṭha. 1.226; mahāni. aṭṭha. 50; udā. aṭṭha. 45) –
ইমিস্সা গাথায ৰসেন রতনত্থো ৰেদিতব্বো।
Imissā gāthāya vasena ratanattho veditabbo.
