| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
៤. ចតុត្ថវគ្គោ
4. Catutthavaggo
១. គហ្វរតីរិយត្ថេរគាថាវណ្ណនា
1. Gahvaratīriyattheragāthāvaṇṇanā
ផុដ្ឋោ ឌំសេហីតិ អាយស្មតោ គហ្វរតីរិយត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? សោ កិរ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ ឥតោ ឯកតិំសេ កប្បេ សិខិស្ស ភគវតោ កាលេ មិគលុទ្ទោ ហុត្វា អរញ្ញេ វិចរន្តោ អទ្ទស សិខិំ ភគវន្តំ អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ ទេវនាគយក្ខានំ ធម្មំ ទេសេន្តំ, ទិស្វា បន បសន្នមានសោ ‘‘ធម្មោ ឯស វុច្ចតី’’តិ សរេ និមិត្តំ អគ្គហេសិ។ សោ តេន ចិត្តប្បសាទេន ទេវលោកេ ឧប្បន្នោ បុន អបរាបរំ សុគតីសុយេវ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា ‘‘អគ្គិទត្តោ’’តិ លទ្ធនាមោ វយប្បត្តោ ភគវតោ យមកបាដិហារិយំ ទិស្វា សញ្ជាតប្បសាទោ សាសនេ បព្ពជិត្វា កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា គហ្វរតីរេ នាម អរញ្ញដ្ឋានេ វសតិ។ តេនស្ស គហ្វរតីរយោតិ សមញ្ញា អហោសិ។ សោ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា នចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥២.៤៤-៥០) –
Phuṭṭhoḍaṃsehīti āyasmato gahvaratīriyattherassa gāthā. Kā uppatti? So kira purimabuddhesu katādhikāro ito ekatiṃse kappe sikhissa bhagavato kāle migaluddo hutvā araññe vicaranto addasa sikhiṃ bhagavantaṃ aññatarasmiṃ rukkhamūle devanāgayakkhānaṃ dhammaṃ desentaṃ, disvā pana pasannamānaso ‘‘dhammo esa vuccatī’’ti sare nimittaṃ aggahesi. So tena cittappasādena devaloke uppanno puna aparāparaṃ sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbattitvā ‘‘aggidatto’’ti laddhanāmo vayappatto bhagavato yamakapāṭihāriyaṃ disvā sañjātappasādo sāsane pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā gahvaratīre nāma araññaṭṭhāne vasati. Tenassa gahvaratīrayoti samaññā ahosi. So vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.52.44-50) –
‘‘មិគលុទ្ទោ បុរេ អាសិ, អរញ្ញេ វិបិនេ អហំ;
‘‘Migaluddo pure āsi, araññe vipine ahaṃ;
អទ្ទសំ វិរជំ ពុទ្ធំ, ទេវសង្ឃបុរក្ខតំ។
Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ, devasaṅghapurakkhataṃ.
‘‘ចតុសច្ចំ បកាសេន្តំ, ទេសេន្តំ, អមតំ បទំ;
‘‘Catusaccaṃ pakāsentaṃ, desentaṃ, amataṃ padaṃ;
អស្សោសិំ មធុរំ ធម្មំ, សិខិនោ លោកពន្ធុនោ។
Assosiṃ madhuraṃ dhammaṃ, sikhino lokabandhuno.
‘‘ឃោសេ ចិត្តំ បសាទេសិំ, អសមប្បដិបុគ្គលេ;
‘‘Ghose cittaṃ pasādesiṃ, asamappaṭipuggale;
តត្ថ ចិត្តំ បសាទេត្វា, ឧត្តរិំ ទុត្តរំ ភវំ។
Tattha cittaṃ pasādetvā, uttariṃ duttaraṃ bhavaṃ.
‘‘ឯកតិំសេ ឥតោ កប្បេ, យំ សញ្ញមលភិំ តទា;
‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ saññamalabhiṃ tadā;
ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ឃោសសញ្ញាយិទំ ផលំ។
Duggatiṃ nābhijānāmi, ghosasaññāyidaṃ phalaṃ.
‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
អរហត្តំ បន បត្វា ភគវន្តំ វន្ទិត្វា សាវត្ថិយំ អគមាសិ។ តស្ស អាគតភាវំ សុត្វា ញាតកា ឧបគន្ត្វា មហាទានំ បវត្តេសុំ។ សោ កតិបយទិវសេ វសិត្វា អរញ្ញមេវ គន្តុកាមោ អហោសិ។ តំ ញាតកា, ‘‘ភន្តេ, អរញ្ញំ នាម ឌំសមកសាទិវសេន ពហុបរិស្សយំ, ឥធេវ វសថា’’តិ អាហំសុ។ តំ សុត្វា ថេរោ ‘‘អរញ្ញវាសោយេវ មយ្ហំ រុច្ចតី’’តិ វិវេកាភិរតិកិត្តនមុខេន អញ្ញំ ព្យាករោន្តោ ‘‘ផុដ្ឋោ ឌំសេហី’’តិ គាថំ អភាសិ។
Arahattaṃ pana patvā bhagavantaṃ vanditvā sāvatthiyaṃ agamāsi. Tassa āgatabhāvaṃ sutvā ñātakā upagantvā mahādānaṃ pavattesuṃ. So katipayadivase vasitvā araññameva gantukāmo ahosi. Taṃ ñātakā, ‘‘bhante, araññaṃ nāma ḍaṃsamakasādivasena bahuparissayaṃ, idheva vasathā’’ti āhaṃsu. Taṃ sutvā thero ‘‘araññavāsoyeva mayhaṃ ruccatī’’ti vivekābhiratikittanamukhena aññaṃ byākaronto ‘‘phuṭṭho ḍaṃsehī’’ti gāthaṃ abhāsi.
៣១. តត្ថ ផុដ្ឋោ ឌំសេហិ មកសេហីតិ ឌំសនសីលតាយ ‘‘ឌំសា’’តិ លទ្ធនាមាហិ អន្ធកមក្ខិកាហិ, មកសនញ្ញិតេហិ ច សូចិមុខបាណេហិ ផុស្សិតោ ទដ្ឋោតិ អត្ថោ។ អរញ្ញស្មិន្តិ ‘‘បញ្ចធនុសតិកំ បច្ឆិម’’ន្តិ (បារា. ៦៥៤) វុត្តអរញ្ញលក្ខណយោគតោ អរញ្ញេ។ ព្រហាវនេតិ មហារុក្ខគច្ឆគហនតាយ មហាវនេ អរញ្ញានិយំ។ នាគោ សង្គាមសីសេវាតិ សង្គាមាវចរោ ហត្ថិនាគោ វិយ សង្គាមមុទ្ធនិ បរសេនាសម្បហារំ។ ‘‘អរញ្ញវាសោ នាម ពុទ្ធាទីហិ វណ្ណិតោ ថោមិតោ’’តិ ឧស្សាហជាតោ សតោ សតិមា ហុត្វា តត្រ តស្មិំ អរញ្ញេ, តស្មិំ វា ឌំសាទិសម្ផស្សេ ឧបដ្ឋិតេ អធិវាសយេ អធិវាសេយ្យ សហេយ្យ, ‘‘ឌំសាទយោ មំ អាពាធេន្តី’’តិ អរញ្ញវាសំ ន ជហេយ្យាតិ អត្ថោ។
31. Tattha phuṭṭho ḍaṃsehi makasehīti ḍaṃsanasīlatāya ‘‘ḍaṃsā’’ti laddhanāmāhi andhakamakkhikāhi, makasanaññitehi ca sūcimukhapāṇehi phussito daṭṭhoti attho. Araññasminti ‘‘pañcadhanusatikaṃ pacchima’’nti (pārā. 654) vuttaaraññalakkhaṇayogato araññe. Brahāvaneti mahārukkhagacchagahanatāya mahāvane araññāniyaṃ. Nāgo saṅgāmasīsevāti saṅgāmāvacaro hatthināgo viya saṅgāmamuddhani parasenāsampahāraṃ. ‘‘Araññavāso nāma buddhādīhi vaṇṇito thomito’’ti ussāhajāto sato satimā hutvā tatra tasmiṃ araññe, tasmiṃ vā ḍaṃsādisamphasse upaṭṭhite adhivāsaye adhivāseyya saheyya, ‘‘ḍaṃsādayo maṃ ābādhentī’’ti araññavāsaṃ na jaheyyāti attho.
គហ្វរតីរិយត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Gahvaratīriyattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ១. គហ្វរតីរិយត្ថេរគាថា • 1. Gahvaratīriyattheragāthā
