| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
២. សុប្បិយត្ថេរគាថាវណ្ណនា
2. Suppiyattheragāthāvaṇṇanā
អជរំ ជីរមានេនាតិ អាយស្មតោ សុប្បិយត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? សោ កិរ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា តាបសបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា អរញ្ញាយតនេ វសន្តោ តត្ថ ភគវន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ ផលាផលំ អទាសិ, តថា ភិក្ខុសង្ឃស្ស។ សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ កស្សបស្ស សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស កាលេ ខត្តិយកុលេ និព្ពត្តិត្វា អនុក្កមេន វិញ្ញុតំ បត្តោ កល្យាណមិត្តសន្និស្សយេន លទ្ធសំវេគោ សាសនេ បព្ពជិត្វា ពហុស្សុតោ អហោសិ។ ជាតិមទេន សុតមទេន ច អត្តានំ ឧក្កំសេន្តោ បរេ ច វម្ភេន្តោ វិហាសិ។ សោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ តស្ស កម្មស្ស និស្សន្ទេន សាវត្ថិយំ បរិភូតរូបេ សុសានគោបកកុលេ និព្ពត្តិ។ សុប្បិយោតិស្ស នាមំ អហោសិ។ អថ វិញ្ញុតំ បត្តោ អត្តនោ សហាយភូតំ សោបាកត្ថេរំ ឧបសង្កមិត្វា តស្ស សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសំវេគោ បព្ពជិត្វា សម្មាបដិបត្តិំ បូរេត្វា ‘‘អជរំ ជីរមានេនា’’តិ គាថំ អភាសិ។
Ajaraṃ jīramānenāti āyasmato suppiyattherassa gāthā. Kā uppatti? So kira padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā araññāyatane vasanto tattha bhagavantaṃ disvā pasannamānaso phalāphalaṃ adāsi, tathā bhikkhusaṅghassa. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto kassapassa sammāsambuddhassa kāle khattiyakule nibbattitvā anukkamena viññutaṃ patto kalyāṇamittasannissayena laddhasaṃvego sāsane pabbajitvā bahussuto ahosi. Jātimadena sutamadena ca attānaṃ ukkaṃsento pare ca vambhento vihāsi. So imasmiṃ buddhuppāde tassa kammassa nissandena sāvatthiyaṃ paribhūtarūpe susānagopakakule nibbatti. Suppiyotissa nāmaṃ ahosi. Atha viññutaṃ patto attano sahāyabhūtaṃ sopākattheraṃ upasaṅkamitvā tassa santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaṃvego pabbajitvā sammāpaṭipattiṃ pūretvā ‘‘ajaraṃ jīramānenā’’ti gāthaṃ abhāsi.
៣២. តត្ថ អជរន្តិ ជរារហិតំ, និព្ពានំ សន្ធាយាហ។ តញ្ហិ អជាតត្តា នត្ថិ ឯត្ថ ជរា, ឯតស្មិំ វា អធិគតេ បុគ្គលស្ស សា នត្ថីតិ ជរាភាវហេតុតោបិ អជរំ នាម។ ជីរមានេនាតិ ជីរន្តេន, ខណេ ខណេ ជរំ បាបុណន្តេន។ តប្បមានេនាតិ សន្តប្បមានេន, រាគាទីហិ ឯកាទសហិ អគ្គីហិ ទយ្ហមានេន។ និព្ពុតិន្តិ យថាវុត្តសន្តាបាភាវតោ និព្ពុតសភាវំ និព្ពានំ។ និមិយន្តិ បរិវត្តេយ្យំ ចេតាបេយ្យំ។ បរមំ សន្តិន្តិ អនវសេសកិលេសាភិសង្ខារបរិឡាហវូបសមធម្មតាយ ឧត្តមំ សន្តិំ។ ចតូហិ យោគេហិ អននុពន្ធត្តា យោគក្ខេមំ។ អត្តនោ ឧត្តរិតរស្ស កស្សចិ អភាវតោ អនុត្តរំ។ អយញ្ហេត្ថ សង្ខេបត្ថោ – ខណេ ខណេ ជរាយ អភិភុយ្យមានត្តា ជីរមានេន, តថា រាគគ្គិអាទីហិ សន្តប្បមានេន គតោ ឯវំ អនិច្ចេន ទុក្ខេន អសារេន សព្ពថាបិ អនុបសន្តសភាវេន សឧបទ្ទវេន, តប្បដិបក្ខភាវតោ អជរំ បរមុបសមភូតំ កេនចិ អនុបទ្ទុតំ អនុត្តរំ និព្ពានំ និមិយំ បរិវត្តេយ្យំ ‘‘មហា វត មេ លាភោ មហា ឧទយោ ហត្ថគតោ’’តិ។ យថា ហិ មនុស្សា យំ កិញ្ចិ ភណ្ឌំ បរិវត្តេន្តា និរបេក្ខា គយ្ហមានេន សម្ពហុមានា ហោន្តិ, ឯវមយំ ថេរោ បហិតត្តោ វិហរន្តោ អត្តនោ កាយេ ច ជីវិតេ ច និរបេក្ខតំ, និព្ពានំ បដិបេសិតត្តញ្ច បកាសេន្តោ ‘‘និមិយំ បរមំ សន្តិំ, យោគក្ខេមំ អនុត្តរ’’ន្តិ វត្វា តមេវ បដិបត្តិំ បរិព្រូហយន្តោ វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥២.៥១-៧៧) –
32. Tattha ajaranti jarārahitaṃ, nibbānaṃ sandhāyāha. Tañhi ajātattā natthi ettha jarā, etasmiṃ vā adhigate puggalassa sā natthīti jarābhāvahetutopi ajaraṃ nāma. Jīramānenāti jīrantena, khaṇe khaṇe jaraṃ pāpuṇantena. Tappamānenāti santappamānena, rāgādīhi ekādasahi aggīhi dayhamānena. Nibbutinti yathāvuttasantāpābhāvato nibbutasabhāvaṃ nibbānaṃ. Nimiyanti parivatteyyaṃ cetāpeyyaṃ. Paramaṃ santinti anavasesakilesābhisaṅkhārapariḷāhavūpasamadhammatāya uttamaṃ santiṃ. Catūhi yogehi ananubandhattā yogakkhemaṃ. Attano uttaritarassa kassaci abhāvato anuttaraṃ. Ayañhettha saṅkhepattho – khaṇe khaṇe jarāya abhibhuyyamānattā jīramānena, tathā rāgaggiādīhi santappamānena gato evaṃ aniccena dukkhena asārena sabbathāpi anupasantasabhāvena saupaddavena, tappaṭipakkhabhāvato ajaraṃ paramupasamabhūtaṃ kenaci anupaddutaṃ anuttaraṃ nibbānaṃ nimiyaṃ parivatteyyaṃ ‘‘mahā vata me lābho mahā udayo hatthagato’’ti. Yathā hi manussā yaṃ kiñci bhaṇḍaṃ parivattentā nirapekkhā gayhamānena sambahumānā honti, evamayaṃ thero pahitatto viharanto attano kāye ca jīvite ca nirapekkhataṃ, nibbānaṃ paṭipesitattañca pakāsento ‘‘nimiyaṃ paramaṃ santiṃ, yogakkhemaṃ anuttara’’nti vatvā tameva paṭipattiṃ paribrūhayanto vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.52.51-77) –
‘‘វរុណោ នាម នាមេន, ព្រាហ្មណោ មន្តបារគូ;
‘‘Varuṇo nāma nāmena, brāhmaṇo mantapāragū;
ឆឌ្ឌេត្វា ទស បុត្តានិ, វនមជ្ឈោគហិំ តទា។
Chaḍḍetvā dasa puttāni, vanamajjhogahiṃ tadā.
‘‘អស្សមំ សុកតំ កត្វា, សុវិភត្តំ មនោរមំ;
‘‘Assamaṃ sukataṃ katvā, suvibhattaṃ manoramaṃ;
បណ្ណសាលំ ករិត្វាន, វសាមិ វិបិនេ អហំ។
Paṇṇasālaṃ karitvāna, vasāmi vipine ahaṃ.
‘‘បទុមុត្តរោ លោកវិទូ, អាហុតីនំ បដិគ្គហោ;
‘‘Padumuttaro lokavidū, āhutīnaṃ paṭiggaho;
មមុទ្ធរិតុកាមោ សោ, អាគច្ឆិ មម អស្សមំ។
Mamuddharitukāmo so, āgacchi mama assamaṃ.
‘‘យាវតា វនសណ្ឌម្ហិ, ឱភាសោ វិបុលោ អហុ;
‘‘Yāvatā vanasaṇḍamhi, obhāso vipulo ahu;
ពុទ្ធស្ស អានុភាវេន, បជ្ជលី វិបិនំ តទា។
Buddhassa ānubhāvena, pajjalī vipinaṃ tadā.
‘‘ទិស្វាន តំ បាដិហីរំ, ពុទ្ធសេដ្ឋស្ស តាទិនោ;
‘‘Disvāna taṃ pāṭihīraṃ, buddhaseṭṭhassa tādino;
បត្តបុដំ គហេត្វាន, ផលេន បូជយិំ អហំ។
Pattapuṭaṃ gahetvāna, phalena pūjayiṃ ahaṃ.
‘‘ឧបគន្ត្វាន សម្ពុទ្ធំ, សហខារិមទាសហំ;
‘‘Upagantvāna sambuddhaṃ, sahakhārimadāsahaṃ;
អនុកម្បាយ មេ ពុទ្ធោ, ឥទំ វចនមព្រវិ។
Anukampāya me buddho, idaṃ vacanamabravi.
‘‘ខារិភារំ គហេត្វាន, បច្ឆតោ ឯហិ មេ តុវំ;
‘‘Khāribhāraṃ gahetvāna, pacchato ehi me tuvaṃ;
បរិភុត្តេ ច សង្ឃម្ហិ, បុញ្ញំ តវ ភវិស្សតិ។
Paribhutte ca saṅghamhi, puññaṃ tava bhavissati.
‘‘បុដកំ តំ គហេត្វាន, ភិក្ខុសង្ឃស្សទាសហំ;
‘‘Puṭakaṃ taṃ gahetvāna, bhikkhusaṅghassadāsahaṃ;
តត្ថ ចិត្តំ បសាទេត្វា, តុសិតំ ឧបបជ្ជហំ។
Tattha cittaṃ pasādetvā, tusitaṃ upapajjahaṃ.
‘‘តត្ថ ទិព្ពេហិ នច្ចេហិ, គីតេហិ វាទិតេហិ ច;
‘‘Tattha dibbehi naccehi, gītehi vāditehi ca;
បុញ្ញកម្មេន សំយុត្តំ, អនុភោមិ សទា សុខំ។
Puññakammena saṃyuttaṃ, anubhomi sadā sukhaṃ.
‘‘យំ យំ យោនុបបជ្ជាមិ, ទេវត្តំ អថ មានុសំ;
‘‘Yaṃ yaṃ yonupapajjāmi, devattaṃ atha mānusaṃ;
ភោគេ មេ ឩនតា នត្ថិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ។
Bhoge me ūnatā natthi, phaladānassidaṃ phalaṃ.
‘‘យាវតា ចតុរោ ទីបា, សសមុទ្ទា សបព្ពតា;
‘‘Yāvatā caturo dīpā, sasamuddā sapabbatā;
ផលំ ពុទ្ធស្ស ទត្វាន, ឥស្សរំ ការយាមហំ។
Phalaṃ buddhassa datvāna, issaraṃ kārayāmahaṃ.
‘‘យាវតា យេ បក្ខិគណា, អាកាសេ ឧប្បតន្តិ ចេ;
‘‘Yāvatā ye pakkhigaṇā, ākāse uppatanti ce;
តេបិ មេ វសមន្វេន្តិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ។
Tepi me vasamanventi, phaladānassidaṃ phalaṃ.
‘‘យាវតា វនសណ្ឌម្ហិ, យក្ខា ភូតា ច រក្ខសា;
‘‘Yāvatā vanasaṇḍamhi, yakkhā bhūtā ca rakkhasā;
កុម្ភណ្ឌា គរុឡា ចាបិ, បារិចរិយំ ឧបេន្តិ មេ។
Kumbhaṇḍā garuḷā cāpi, pāricariyaṃ upenti me.
‘‘កុម្មា សោណា មធុការា, ឌំសា ច មកសា ឧភោ;
‘‘Kummā soṇā madhukārā, ḍaṃsā ca makasā ubho;
តេបិ មំ វសមន្វេន្តិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ។
Tepi maṃ vasamanventi, phaladānassidaṃ phalaṃ.
‘‘សុបណ្ណា នាម សកុណា, បក្ខិជាតា មហព្ពលា;
‘‘Supaṇṇā nāma sakuṇā, pakkhijātā mahabbalā;
តេបិ មំ សរណំ យន្តិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ។
Tepi maṃ saraṇaṃ yanti, phaladānassidaṃ phalaṃ.
‘‘យេបិ ទីឃាយុកា នាគា, ឥទ្ធិមន្តោ មហាយសា;
‘‘Yepi dīghāyukā nāgā, iddhimanto mahāyasā;
តេបិ មំ វសមន្វេន្តិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ។
Tepi maṃ vasamanventi, phaladānassidaṃ phalaṃ.
‘‘សីហា ព្យគ្ឃា ច ទីបី ច, អច្ឆកោកតរច្ឆកា;
‘‘Sīhā byagghā ca dīpī ca, acchakokataracchakā;
តេបិ មំ វសមន្វេន្តិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ។
Tepi maṃ vasamanventi, phaladānassidaṃ phalaṃ.
‘‘ឱសធី តិណវាសី ច, យេ ច អាកាសវាសិនោ;
‘‘Osadhī tiṇavāsī ca, ye ca ākāsavāsino;
សព្ពេ មំ សរណំ យន្តិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ។
Sabbe maṃ saraṇaṃ yanti, phaladānassidaṃ phalaṃ.
‘‘សុទុទ្ទសំ សុនិបុណំ, គម្ភីរំ សុប្បកាសិតំ;
‘‘Sududdasaṃ sunipuṇaṃ, gambhīraṃ suppakāsitaṃ;
ផស្សយិត្វា វិហរាមិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ។
Phassayitvā viharāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ.
‘‘វិមោក្ខេ អដ្ឋ ផុសិត្វា, វិហរាមិ អនាសវោ;
‘‘Vimokkhe aṭṭha phusitvā, viharāmi anāsavo;
អាតាបី និបកោ ចាហំ, ផលទានស្សិទំ ផលំ។
Ātāpī nipako cāhaṃ, phaladānassidaṃ phalaṃ.
‘‘យេ ផលដ្ឋា ពុទ្ធបុត្តា, ខីណទោសា មហាយសា;
‘‘Ye phalaṭṭhā buddhaputtā, khīṇadosā mahāyasā;
អហមញ្ញតរោ តេសំ, ផលទានស្សិទំ ផលំ។
Ahamaññataro tesaṃ, phaladānassidaṃ phalaṃ.
‘‘អភិញ្ញាបារមិំ គន្ត្វា, សុក្កមូលេន ចោទិតោ;
‘‘Abhiññāpāramiṃ gantvā, sukkamūlena codito;
សព្ពាសវេ បរិញ្ញាយ, វិហរាមិ អនាសវោ។
Sabbāsave pariññāya, viharāmi anāsavo.
‘‘តេវិជ្ជា ឥទ្ធិបត្តា ច, ពុទ្ធបុត្តា មហាយសា;
‘‘Tevijjā iddhipattā ca, buddhaputtā mahāyasā;
ទិព្ពសោតំ សមាបន្នា, តេសំ អញ្ញតរោ អហំ។
Dibbasotaṃ samāpannā, tesaṃ aññataro ahaṃ.
‘‘សតសហស្សិតោ កប្បេ, យំ ផលំ អទទិំ តទា;
‘‘Satasahassito kappe, yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā;
ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ។
Duggatiṃ nābhijānāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ.
‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
អរហត្តំ បន បត្វាបិ តមេវ គាថំ អញ្ញាព្យាករណវសេន អភាសិ។
Arahattaṃ pana patvāpi tameva gāthaṃ aññābyākaraṇavasena abhāsi.
សុប្បិយត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Suppiyattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ២. សុប្បិយត្ថេរគាថា • 2. Suppiyattheragāthā
